# كرث — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%AB/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B1%D8%AB/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كرث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%AB.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: كرث

ك ث ر
كثر ، كرث
استُعمل من وجوهه : كثر ، كرث .
كرث : قال الليث : يقال : ما كَرَثَني هذا الأمرُ أي ما بَلغ مني مَشقّةً ، والفعل المجاوزُ أن تقول : كَرثْته أكْرثهُ كَرْثاً وقد اكْتَرَثَ هُوَ اكْتراثاً . وهذا فعل لازمٌ ، والكْرَّاثُ : بقلةٌ .
( قلتُ ) : والكَرَاثُ بفتح الكاف وتخفيفُ الراءِ : بقلةٌ أخرَى ، الواحِدةً كَرَاثةٌ .
قال أبو ذَرَّة الهذلي :
إنَّ حبيبَ بنَ اليَمان قد نَشِبْ
في حصدٍ من الكَرَاثِ والكَنِبْ
إنْ يَنتَسِبْ يُنْسَبْ إلى عرقٍ وَرِبْ
أهْلِ خَزُوماتٍ وشَحَّاجٍ صخِبْ
وعازبٍ أَقْلَحَ فوهُ كالخَرِبْ
قال : الكَرَاثُ والكَنَبُ : شجرتَانِ . وأراد بالعازب مالاً عزبَ عن أَهْلهِ ، أَقْلَح : اصفرَّ أسنانُه من الهرمِ .
ويقال : بُسرٌ قَريثَاءُ وكَرِيثَاء لضربٍ منَ التمرِ معروفٍ .
( الأصمعيُّ ) : كَرَثَنِي الأمرُ وقَرَثنِي : إذا غمَّهُ وأَثقلَهُ .
كثر : قال الليث : الكَثْرَةُ نماءُ العدَدِ ، تقول : كَثُرَ الشيءُ يَكْثرُ كَثْرَةً فهو كَثِيرٌ .
وتقول : كَاثَرْنَاهُمْ فكَثرْنَاهُمْ ، وكُثْرُ الشَّيْء : أَكْثرُهُ ، وقُلُّهُ : أَقَلُّه .
وأنشدَ ابن السكيت :
فإنَّ الكُثْرَ أَعْيَانِي قديماً
ولم أُقْتِرْ لدُنْ أَنَّي غلامُ
ورجلٌ مُكْثرٌ : كثيرُ المالِ ، ورجلٌ مِكْثَارٌ وامرأةٌ مِكْثَارٌ إذا كَانَا كثِيرَيِ الكلامِ ، ورجلٌ مَكْثورٌ عليه إذا كَثُرَ من يطلبُ إليهِ المعروفَ .
وفي الحديثِ المرفوعِ : ( لاَ قَطْعَ فِي ثمرٍ ولاَ كَثرٍ ) .
قال أبو عبيد : قال أبو عبيدةَ : الكَثرُ : جُمَّارُ النَّخْل في كلامِ الأنصارِ ، وهو الجَذَبُ أيضاً .
وقال الفراءُ في قول الله تعالى : ( ( ) التَّكَّاثُرُ حَتَّى زُرْتُمُ ) ( التكاثر : 1 ، 2 ) نَزَلتْ في حَيّيْنِ تفاخَرَا أَيُّهُمَا أَكْثرُ عدداً ، وهمَا بنُو عبدِ منافٍ ، وبنُو سهمٍ فكَثرَتْ بنُو عبدِ منافِ بني سهمٍ ، فقالتْ بنو سهمِ : إنَّ البغيَ أَهْلَكَنَا في الجاهلية فعادُّونا بالأحياء والأمواتِ فكَثَرَتهُمْ بنُو سهمٍ فأَنزَلَ اللَّهُ جلَّ وعزَّ : ( ( حتى ذكرتم الأمواتَ .
وقال غيرُ الفراءِ : أَلْهاكُم التّفاخرُ بِكَثْرَة العددَ والمالِ حتى زرتُم المقابرَ أيْ حتى مُتمْ . ومنه قولُ جريرَ في الأخطلِ حينَ ماتَ :
زارَ القُبورَ أَبو مالكٍ
فأَصبحَ أَلأَمَ زُوَّارِها
فجعلَ زيارةَ القَبْرِ بالموت .
وقول الله جلَّ وعزّ : ( ) ( الكوثر : 1 ) .
قال الفراء ، قال ابن عباس : الكوثر هو الخير الكثير .
( قلت ) : وقد روى ابن عمر وأنس بن مالك عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( الكَوْثرُ : نهرٌ في الجنةِ أَشدُّ بياضاً من اللبَن وأَحْلَى من العسلِ على حافتيْهِ قِبابُ الدُّرِّ المجوَّفِ ) والكوثرُ فوعلٌ من الكثرةِ ، ومعناهُ الخَيرُ الكثيرُ ، وجاءَ في التفسير أن الكوثرَ الإِسلامُ والنُّبُوّةُ ، وجميعُ ما جاءَ في تفسير الكوْثرِ قد أعطي النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) أعطيَ النبوَّةَ وإظهارَ الدين الذي بعثَ بهِ عَلَى كل دينٍ ، والنصرَ على أعدائهِ ،
والشفاعة لأمتِهِ وما لا يُحصىَ من الخيرِ وقد أعطيَ من الجنةِ على قدرِ فضله على أهلِ الجنةِ .
( أبو عبيد عن الفراء ) : الكوْثرُ : الرجلُ الكثيرُ العطاءِ والخيرِ . وقال الكميت :
وأنتَ كثيرٌ يا ابن مروانَ طيبٌ
وكانَ أَبوك ابن العقائلِ كوْثرَا
والكوْثرُ : السيدُ ، قال لبيدٌ :
وعندَ الرِّداعِ بَيْتُ آخرَ كوْثَرُ
وقال أبو عبيدة : قال عبد الكريم أبو أمية قالت عجوزٌ : قدمَ فلانٌ بكوثرٍ كثيرٍ ، وهو فوعلٌ من الكثرةِ ، ويقال للغبار إذا سطعَ وكثرَ : كَوثرٌ . وقال الهذليُّ :
بحَامِي الحقيق إذا ما احْتدَمْنَ
حَمْحَمَ في كَوثرٍ كَالجِلالْ
أَرادَ في غبار كأنهُ جلالُ السفينةِ يصفُ حماراً وَعَانثهُ .
( أبو عبيد ) : شيءٌ كثيرٌ وكُثارٌ مثلُ طَويلٍ وطُوالٍ .
والكثر والكوثر : واحد .
وقال أبو تراب : يقال للْكثير كَيْثَرٌ وكَوثرٌ ، وأَنشد :
هلِ العزُّ إلا الُّلهى والثرَا
ءُ والعددُ الكيثَرُ الأعظم
( ابن شميل عن يونس ) : رجال كثيرٌ ونساءٌ كثير ورجالٌ كثيرةٌ ، ونساءٌ كثيرةٌ ، زعم ، وكثّرَتُ الشيءَ : جعلته كثيراً زَعم ، ورجل مُكثِرُ : كثيرُ المالِ .

### Türkçe

ك ث ر
**كثر** ، **كرث**

Şu vecihlerinden kullanıldı: **كثر** ، **كرث** .

**كرث** : Leys dedi: Denilir: **ما كَرَثَني هذا الأمرُ** yani benden bir meşakkate ulaşmadı; ve müteaddî fiil, senin: **كَرثْته أكْرثهُ كَرْثاً** demendir; ve o, **اكْتَرَثَ** **اكْتراثاً**. Ve bu, lâzım bir fiildir; ve **الكْرَّاثُ**: bir bakladır.

( Dedim ): ve **الكَرَاثُ** kâfın fethi ve râ’nın tahfîfi ile: başka bir bakladır; bir tanesi **كَرَاثةٌ**.

Ebû Zerre el-Hüzelî dedi:
Şüphesiz Habîb b. el-Yemân yapışıp kaldı
**الكَرَاثِ** ve **الكَنِبْ**’den bir hasatta
Neseb iddia ederse, nemli bir köke nisbet olunur
**خَزُوماتٍ** ve gürültülü **شَحَّاجٍ** ehli
Ve ağzı **كالخَرِبْ** gibi, dişleri sararmış bir **عازبٍ**

Dedi: **الكَرَاثُ** ve **الكَنَبُ**: iki ağaçtır. Ve **العازب** ile, ehlinden uzak kalmış bir malı kastetti; **أَقْلَح**: ihtiyarlıktan dişleri sarardı.

Ve denilir: **بُسرٌ قَريثَاءُ** ve **كَرِيثَاء**; bilinen hurmanın bir nev’i için.

( el-Asma‘î ): **كَرَثَنِي الأمرُ** ve **قَرَثنِي**: onu kederlendirdiği ve ağırlaştırdığı zaman.

**كثر** : Leys dedi: **الكَثْرَةُ** sayının artmasıdır; dersin: **كَثُرَ الشيءُ يَكْثرُ كَثْرَةً**; o hâlde o **كَثِيرٌ**dur.

Ve dersin: **كَاثَرْنَاهُمْ** da, böylece **كَثرْنَاهُمْ**; ve **كُثْرُ الشَّيْء**: onun en çoğudur; ve **قُلُّهُ**: onun en azıdır.

İbnü’s-Sikkît inşâd etti:
Şüphesiz **الكُثْرَ** eskiden beri beni yordu
Ve ben, ben bir oğlan olduğumdan beri, kısmadım

Ve **رجلٌ مُكْثرٌ**: malı çok olan; ve **رجلٌ مِكْثَارٌ** ve **امرأةٌ مِكْثَارٌ**: ikisi de sözü çok oldukları zaman; ve **رجلٌ مَكْثورٌ عليه**: kendisinden ma‘rûf isteyen çok olduğu zaman.

Ve merfû‘ hadiste: ( **لاَ قَطْعَ فِي ثمرٍ ولاَ كَثرٍ** ) .

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Ubeyde dedi: **الكَثرُ**: Ensâr’ın sözünde hurmanın **جُمَّارُ النَّخْل**’idir; ve o, **الجَذَبُ** da olur.

Ferrâ, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında dedi: ( **التَّكَّاثُرُ حَتَّى زُرْتُمُ** ) (Tekâsür: 1, 2) iki hayda nâzil oldu; hangisi sayı bakımından daha çok diye övündüler; ve onlar Benû Abd Menâf ile Benû Sehm’dir; böylece Benû Abd Menâf, Benû Sehm’i geçti; Benû Sehm dedi: Şüphesiz zulüm bizi câhiliyede helâk etti; öyleyse bizi diriler ve ölülerle sayın; böylece Benû Sehm onları geçti; bunun üzerine Allah azze ve celle indirdi: ( **حتى ذكرتم الأمواتَ** .

Ferrâ’dan başkası dedi: Sizi sayı ve mal çokluğu ile övünme oyaladı; ta ki kabirleri ziyaret ettiniz; yani ta ki öldünüz. Ve ondan, Cerîr’in Ahtal hakkında, öldüğü zaman, sözü:
Kabirleri ziyaret etti Ebû Mâlik
Böylece onların ziyaretçilerinin en aşağısı oldu

Böylece kabir ziyaretini ölüm ile yaptı.

Ve Allah celle ve azze’nin sözü: ( **الكوثر** : 1 ) .

Ferrâ dedi, İbn Abbâs dedi: **الكوثر** çok hayırdır.

( Dedim ): Ve İbn Ömer ve Enes b. Mâlik, Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet etti ki o dedi: ( **الكَوْثرُ**: cennette bir nehirdir; sütten daha şiddetli beyaz, baldan daha tatlı; iki kıyısında oyulmuş inciden kubbeler vardır ) ve **الكوثرُ** **الكثرة**’den **فوعل** veznindedir; ve mânâsı çok hayırdır; ve tefsirde geldi ki **الكوثر** İslâm ve nübüvvettir; ve **الكوْثر**’ün tefsirinde gelenlerin hepsi Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) verilmiştir: nübüvvet verilmiş, onunla gönderildiği dinin her din üzerine izhârı, düşmanlarına karşı nusret, ümmetine şefaat ve sayılmayacak hayır; ve cennetten, cennet ehli üzerindeki faziletinin miktarınca verilmiştir.

( Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan ): **الكوْثرُ**: çok veren ve hayrı çok olan adamdır. Ve Kümeyt dedi:
Ve sen çoksun, ey Mervân’ın oğlu, hoşsun
Ve baban, soyluların oğlu, **كوْثرَا** idi

Ve **الكوْثرُ**: seyyiddir; Lebîd dedi:
Ve **الرِّداعِ** yanında, başka bir ev **كوْثَرُ**dur

Ebû Ubeyde dedi: Abdülkerîm Ebû Ümeyye dedi: Bir kocakarı dedi: Falan, çok bir **كوثرٍ** ile geldi; ve o, **الكثرة**’den **فوعل** veznindedir; ve toz, yükselip çoğaldığı zaman ona **كَوثرٌ** denilir. Ve Hüzelî dedi:
**بحَامِي الحقيق**’te, kızıştıkları zaman
Bir **كَوثرٍ** içinde, yelkenler gibi, anırdı

Bir toz içinde, sanki geminin yelkenleri gibi; bir eşeği ve onun dişisini vasfediyor, demek istedi.

( Ebû Ubeyd ): Çok bir şey ve **كُثارٌ**; **طَويلٍ** ve **طُوالٍ** gibi.

Ve **الكثر** ve **الكوثر**: birdir.

Ebû Turâb dedi: Çoğa **كَيْثَرٌ** ve **كَوثرٌ** denilir; ve inşâd etti:
İzzet, ancak eğlence ve servet midir
Ve en büyük **العددُ الكيثَرُ**

( İbn Şümeyl, Yûnus’tan ): **رجال كثيرٌ** ve **نساءٌ كثير** ve **رجالٌ كثيرةٌ** ve **نساءٌ كثيرةٌ**; iddia etti. Ve **كثّرَتُ الشيءَ**: onu çok yaptım; iddia etti. Ve **رجل مُكثِرُ**: malı çok olan.
