# كردس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كردس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: كردس

الكردوسة، بالضم: قطعة عظيمة من الخيل: والجمع الكراديس، وهي كتائب الخيل، شبهب بروؤس العظام الكثيرة. وكل عظمين إلتقيا في مفصل فهو كردوس، نحو المنكبين والركبتين والوركين. وقيل: كل عظم كثير اللحم عظمت نحضته: كردوس، وقال ابن فارس: الكردوس: منحوت من كلم ثلاث، من كرد وكرس وكدس وكلها تدل على التجمع. والكرد: الطرد، ثم إشتق من ذلك، ومنه قول علي رضي الله تعالى عنه في صفة النبي صلى الله عليه وسلم: ضخم الكراديس. قال أبو عبيدة وغيره: أراد أنه صلى الله عليه وسلم ضخم الأعضاء. والكردوسان: بطنان من العرب، قال ابن الكلبي: هما قيس ومعاوية ابنا مالك بن حنظلة بن مالك بن زيد مناة بن تميم، وهما في بني فقيم بن جرير بن دارم. هكذا نقله عنه الأزهري، والذي رأيت في أنسابه ما نصه: فولد مالك بن زيد مناة حنظلة بن مالك، وربيعة بن مالك، وهما الكردوسان، وسياق ابن الجواني في المقدمة مثل سياق الأزهري، غير أنه قال: ابنا مالك بن زيد مناة بن تميم، فتأمل. ويقال: كردس القائد الخيل: جعلها كتيبة كتيبة. والكردسة: الوثاق، حكى عن المفضل: يقال: فردسه وكردسه، إذا أوثقه، وأنشد لامريء القيس:
  فبات على خد أحم ومـنـكـب                      وضجعته مثل الأسير المكردس أراد: مثل ضجعة الأسير. وقال الأزهري: يقال: أخذه فعردسه ثم كردسه، فأما عردسه: فصرعه، وأما كرسه: فأوثقه. والكردسة: مشي في تقارب خطو كالمقيد، عن ابن عباد. والكردسة: السوق العنيف والطرد الشديد. وكردس الرجل، بالضم، مبنيا للمجهول: جمعت يداه ورجلاه فشدت. والمكردس، على صيغة المفعول: الملزز الخلق، قال هميان بن قحافة السعدي:
  دحونة مكردس بلندح

  الدحونة والبلندح: القصير السمين. وتكردس الوحش في وجاره: إنقبض وإجتمع بعضه إلى بعض. ومما يستدرك عليه: الكردوس، بالضم: فقرة من فقر الكاهل، وقال النضر: الكراديس: دأيات الظهر، وقال غيره: هي عظام محال البعير: والكردوسان: كسرا الفخذين، وبعضهم يجعل الكردوس الكسر الأعلى، لعظمه. وقيل: الكراديس: روؤس الأنقاء، وهي القصب ذوات المخ. والكردسة: الصرع القبيح، ورجل مكردس: شدت يداه ورجلاه وصرع. وتكردس، إذا إستوثق. وقال ابن الأعرابي: التكردس: أن يجمع بين كراديسه من برد أو جوع. وفي حديث أبي سعيد رضي الله تعالى عنه، في صفة القيامة: ومنهم مكردس في نار جهنم أراد الموثق الملقى فيها، وهو الذي جمعت يداه ورجلاه وألقي إلى موضع. وكرداسة، بالكسر: قرية بجيزة مصر. والكراديس: ما يتشاءم به، كالسعال والعطاس ونحوهما، لأنها تكردس عندهم، أي تصرع بشؤمها، نقلة الزمخشري. وكردس الواسطي: محدث.

### Türkçe

**الكردوسة**، (ضمme ile): atlardan büyük bir parça; çoğulu **الكراديس**; o, atın taburlarıdır; onu, çok sayıdaki büyük kemiklerin başlarına benzettiler. Ve her iki kemik bir eklemde buluştuysa o bir **كردوس**tur; **المنكبين** ve **الركبتين** ve **الوركين** gibi. Ve denildi: eti çok olan her kemik, onun çıkıntısı büyüdü: **كردوس**tur. İbn Fâris dedi: **الكردوس**: üç kelimeden yontulmuştur; **كرد** ve **كرس** ve **كدس**’ten; hepsi de toplanmaya delâlet eder. Ve **الكرد**: kovmadır; sonra bundan türetildi; ve ondan, Ali (Allah Teâlâ ondan razı olsun)’un, Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem)’in vasfında sözü: **ضخم الكراديس**. Ebû Ubeyde ve başkaları dedi: muradı, onun (sallallahu aleyhi ve sellem) uzuvları iri olduğudur. Ve **الكردوسان**: Araplardan iki karındır; İbnü’l-Kelbî dedi: onlar, Temîm’den Zeyd Menât b. Mâlik b. Hanzala b. Mâlik’in iki oğlu Kays ve Muâviye’dir; ve onlar, Dârim b. Cerîr b. Fekîm oğulları içindedir. Ezherî onu ondan böyle nakletti. Benim neseblerinde gördüğüm ise, lafzı şudur: “Mâlik b. Zeyd Menât, Mâlik b. Hanzala’yı ve Mâlik b. Rebîa’yı doğurdu; ve onlar iki **الكردوسان**dır.” İbnü’l-Cevânî’nin mukaddimedeki sevki, Ezherî’nin sevki gibidir; ancak o dedi ki: “Temîm’den Zeyd Menât b. Mâlik’in iki oğlu”; öyleyse düşün. Ve denilir: **كردس** kumandan atı: onu tabur tabur yaptı. Ve **الكردسة**: bağdır; Mufaddal’dan nakledildi: denilir: **فردسه** ve **كردسه**; onu bağladıysa. İmru’ül-Kays’a ait olarak inşad etti:
  فبات على خد أحم ومـنـكـب                      وضجعته مثل الأسير المكردس
Muradı: esirin yatışı gibi. Ezherî dedi: denilir: onu aldı da **فعردسه** sonra **كردسه**; **عردسه**’ye gelince: onu yere serdi; **كرسه**’ye gelince: onu bağladı. Ve **الكردسة**: adımın yakınlaştırılmasında yürüyüştür, bağlı gibi; İbn Abbâd’dan. Ve **الكردسة**: şiddetli sevk ve şiddetli kovmadır. Ve **كردس** adam, (ضمme ile), meçhule bina edilmiş olarak: iki eli ve iki ayağı toplandı da bağlandı. Ve **المكردس**, mef‘ûl sigası üzere: yaratılışı sıkı olan; Hem’yân b. Kahâfe es-Sa‘dî dedi:
  دحونة مكردس بلندح

  **الدحونة** ve **البلندح**: kısa şişmandır. Ve vahşi, ininde **تكردس** etti: büzüldü ve bir kısmı bir kısmına toplandı. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الكردوس**, (ضمme ile): kâhil omurlarından bir fıkra. Nadr dedi: **الكراديس**: sırtın tümsekleridir. Başkası dedi: o, devenin mafsal yerlerinin kemikleridir. Ve **الكردوسان**: uylukların iki kırığıdır; bazısı **الكردوس**u, büyüklüğünden dolayı, üst kırık yapar. Ve denildi: **الكراديس**: **الأنقاء** başlarıdır; o, iliği olan kamışlardır. Ve **الكردسة**: çirkin yere seriştir. Ve **رجل مكردس**: iki eli ve iki ayağı bağlandı ve yere serildi. Ve **تكردس**, sağlamca bağlandıysa. İbnü’l-A‘râbî dedi: **التكردس**: soğuktan yahut açlıktan **كراديس**leri arasında toplamasıdır. Ebû Sa‘îd (Allah Teâlâ ondan razı olsun) hadîsinde, kıyametin vasfında: “Ve onlardan, Cehennem ateşinde **مكردس** olan vardır”; muradı, içinde bağlanmış atılandır; o, iki eli ve iki ayağı toplanıp bir yere atılandır. Ve **كرداسة**, (kesre ile): Mısır’ın Cîze’sinde bir köydür. Ve **الكراديس**: uğursuz sayılan şeylerdir; öksürük ve hapşırık ve benzerleri gibi; çünkü onlar, onların yanında **تكردس** eder; yani uğursuzluklarıyla yere serer; Zemahşerî’nin naklidir. Ve **كردس الواسطي**: muhaddistir.
