# كرز — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%B2/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B1%D8%B2/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كرز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%B2.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: كرز

الكاف والزاي والراء معهما
ك ر ز، ز ك ر، ر ك ز مستعملات كرز: الكُرْزُ: ضرب من الجوالق. والكَرازُ: كبش يحمل عليه الراعي طعامه ومتعاعه أمام الغنم.
والكُرَّزُ من الناس: العيي اللئيم، الذي يسميه الفرس: كرزياً، قال رؤبة:
وكُرَّزٌ يمشي بطين الكُرز
والطائر يُكَرزُ، دخيل، قال رؤبة:
رأيته كما رأيت النسرا
كُرِّز يلقي قادمات زعرا
زكر: الزَّكْرةُ: وعاء من أدم، لشراب أو خل.
وتَزَكَّرَ بطن الصبي إذا عظم وحسنت حاله وفي زَكَرِيّا أربع لغات: زكرياء بالمد، وفي التثنية: زَكَرِيّاءان، وزَكريّاوَان، وفي الجمع: زَكَرِيّاءون.
وزكريّا، بطرح الهمزة، وفي التثنية: زكريّيان، وفي الجمع: زكريَّيُون.
وزَكَريّ، وفي التثنية: زَكَريّان، والجميع: زَكَرِيُّون، مثل: مدني، ومدنيان ومدنيون.
وزكري، بطرح الألف، وتخفيف الياء، وفي التثنية: زَكَرِيانِ، وفي الجمع: زَكَرُون بطرح الياء.
وعنز حمراء زَكْرِيَّة: شديدة الحمرة، وزَكَرِيَّة، لغتان.
ركز: الرِّكزْ: صوت خفي من بعيد كرِكْز الصائد إذا ناجى كلابه، قال ذو الرمة:
وقد توجس رِكْزاً مقفـر نـدس		بنبأة الصوت ما في سمعه كذب
والرَّكْزُ: غرزك شيئاً منتصباً كالرمح. رَكَزْتُ الرمح وغيره أَرْكُزُه رَكْزاً، إذا غرزته منتصباً في مركزه.
والمُرْتكِزُ من يابس الحشيش: أن ترى ساقاً وقد تطاير ورقها وأغصانها عنها.
ومَرْكَزُ الجند: موضع أمروا ألا يبرحوه.
والرِّكازُ: قطع من ذهب وفضة تخرج من المعدن، وفيه الخمس، وهو الرَّكيزُ أيضاً.
وأَرْكَزَ المعدن إذا انقطع ما كان يخرج منه، فإذا وجد بغتة فقد أنال.
والرَّكائِزُ: ما غرس من الأشجار ورُكِزَ، الواحدة: ركيزة.

### Türkçe

**الكاف** ve **الزاي** ve **الراء** onlarla birlikte

**ك ر ز**، **ز ك ر**، **ر ك ز** kullanımdadır. **كرز**: **الكُرْزُ**: çuvaldan bir tür. **الكَرازُ**: çobanın koyunların önünde üzerine yiyeceğini ve eşyasını yüklediği koç.

İnsanlardan **الكُرَّزُ**: kekeme, alçak; Farsların ona **كرزياً** diye adlandırdığı kimse. Rü’be dedi ki:
وكُرَّزٌ يمشي بطين الكُرز

Kuş **يُكَرزُ**; dâhil (yabancı), Rü’be dedi ki:
رأيته كما رأيت النسرا
كُرِّز يلقي قادمات زعرا

**زكر**: **الزَّكْرةُ**: içecek veya sirke için, deriden bir kap.

Ve çocuğun karnı, büyüyüp hâli güzelleştiğinde **تَزَكَّرَ** olur. Ve **زَكَرِيّا** hakkında dört lugat vardır: **زكرياء** med ile; tesniyede: **زَكَرِيّاءان** ve **زَكريّاوَان**; cem‘de: **زَكَرِيّاءون**.

Ve **وزكريّا**; hemzeyi atmakla; tesniyede: **زكريّيان**; cem‘de: **زكريَّيُون**.

Ve **وزَكَريّ**; tesniyede: **زَكَريّان**; cem‘in tamamı: **زَكَرِيُّون**; şu misal gibi: **مدني** ve **مدنيان** **ومدنيون**.

Ve **وزكري**; elifi atmakla ve yâ’yı hafifletmekle; tesniyede: **زَكَرِيانِ**; cem‘de: yâ’yı atmakla **زَكَرُون**.

Ve kızıl bir keçi **زَكْرِيَّة**: kızıllığı şiddetli; ve **زَكَرِيَّة**; iki lugattır.

**ركز**: **الرِّكزْ**: uzaktan gizli bir ses; avcının köpeklerine fısıldadığında **رِكْز**i gibi. Zû’r-Rumme dedi ki:
وقد توجس رِكْزاً مقفـر نـدس		بنبأة الصوت ما في سمعه كذب

Ve **الرَّكْزُ**: mızrak gibi dik duran bir şeyi saplamandır. Mızrağı ve başkasını **رَكَزْتُ**; onu **أَرْكُزُه** **رَكْزاً** (olarak), onu merkezinde dik olarak sapladığında.

Ve kuru ottan **المُرْتكِزُ**: yaprakları ve dalları ondan uçuşup gitmiş bir sap görmendir.

Ve askerlerin **مَرْكَزُ**u: kendilerinden ayrılmamaları emredilmiş yer.

Ve **الرِّكازُ**: madenden çıkan altın ve gümüş parçaları; onda beşte bir vardır; o, **الرَّكيزُ** da olur.

Ve maden, ondan çıkmakta olan şey kesildiğinde **أَرْكَزَ** olur; ansızın bulursa, artık (bir şey) elde etmiş olur.

Ve **الرَّكائِزُ**: ağaçlardan dikilmiş ve saplanmış olan şeyler; teki: **ركيزة**.
