# كرش (ك-ر-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B1%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ك - ر - ش
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%B4/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والشين والراء معهما
ك ش ر، ك ر ش، ش ك ر، ش ر ك، ر ش ك مستعملات كشر: الكَشْرُ: بدو الأسنان عند التبسم، ويقال في غير ضحك، كَشَرَ عن أسنانه إذا أبداها. قال المتلمس:
إن شر الناس من يَكْشِرُ لي		حين ألقاه وإن غبت شتـم
وقال:
وإن من الإخوان إخوان كِشْرةٍ		وإخوان كيف الحال والبال كله
الكِشْرة في هذا البيت خلف من المكاشرة، لأن الفِعلةَ تجيء في مصدر فاعل، تقول: هاجر هِجرةً، وعاشر عِشرةً، وإنما يكون هذا التأسيس فيما يكون من الافتعال على تفاعلا جميعا.
والكاشرُ: ضرب من البضع، يقال: باضعتها بضعاً كاشراً، لا يشتق منه فعل عن أبي الدقيش.
كرش: يقال لكل مجتمع: كَرِش حتى لجماعة الناس.
واستكرش الجدي: عظم بطنه. وكل سخل يَسْتكرش حتى يعظم بطنه، ويشتد أكله.
ويقال للصبي إذا عظم بطنه، وأخذ في الأكل: استكرش، وأنكر عامتهم ذلك، وقالوا للصبي: استجفر، وفي الأشياء كلها جائز، وهو اتساع البطن وخروج الجنبين.
وكَرِشُ الرجل: عياله من صغار ولده. يقال: كرِشٌ منثور، أي: صبيان صغار.
وتزوج فلان فلانة فنثرت له بطنها وكَرِشَها، أي، كثر ولدها.
وأتان كرشاء: ضخمة الخاصرتين والبطن. حتى يقال للدلو المنتفخة النواحي: إنها لكرشاء.
وإذا تقبض جلد الوجه قيل: تكرّش فلان، وفي كل جلد كذلك.
والكَرْشاء: ضرب من النبات.
وكان رجل يُكْنَى أبا كرشاء، قال:
وإن أبا كَرْشاء ليس بسارق		ولكن مما يسرق القوم يأكل
شكر: الشُّكر: عرفان الإحسان ونشره وحمد موليه، وهو الشُّكُورُ أيضاً، قال الله عز وجل: "لا نريد منكم جزاء ولا شُكُوراً".
والشَّكور من الدواب: ما يسمن بالعلف اليسير ويكفيه.
والشَّكِرةُ من الحلوبات التي تصيب حظاً من بقل أو مرعى، فتغزر عليه بعد قلة اللبن، فإذا نزل القوم منزلاً وأصاب نعمهم شيئاً من بقل فدرت قيل: أَشْكَرَ القوم، وإنهم ليحتلبون شكْرة جزم. وشكِرتِ الحلوبة شكَراً، قال:
نضرب دراتها إذا شكِرَتْ		بأقطها، والرخاف نسلؤها
الرخفة: الزبدة.
والشَّكير من الشعر: ما ينبت بين الضفائر، ومن النبات ما ينبت من ساق الشجر، قضبان غضة تخرج بين القضبان القاسية، والجميع: الشكر، قال:
وبينا الفتي يهتز بالعيش ناضراً		كعسلوجة يهتز منها شَكيرُها
والشَّكْرُ: الفرج في قول الأعشى:
وبيضاء المعاصم إلف لهو		خلوت بشكرها ليلاً تماما
يَشْكُر: قبيلة من ربيعة. وشاكر: قبيلة من اليمن من همدان.
شرك: الشِّرْك: ظلم عظيم. والشِّرْكةُ: مخالطة الشريكين.
واشْتَرَكْنا بمعنى تشاركْنا، وجمع شريك: شُرَكاءُ وأشراكُ. قال لبيد:
تطير عدائد الأشْراك شفعا		ووتراً والزعامة للغـلام
وتقول لأم المرأة: هذه شريكتي، وفي المصاهرة تقول: رغبنا في شِرْكِكُمْ وصِهْرِكم.
والشِّراك: سير النعل. شرّكت النعل تَشريكاً.
والشَّرَكُ: أخاديد الطريق الواضح الذي تَلْحَبُه الأقدام والقوائم، قال:
عمى شَرَك الأقطار بيني وبينه		مراري مخشي به الموت ناضد
والطريق مُشْتَرَكٌ، أي، الناس فيه شُرَكاء، وكل شيء كان فيه القوم سواء فهو مُشْتَرَكٌ، كالفريضة المُشترَكة التي قضى فيها عمر فأَشْرَك بين الإخوة للأب والأم، والإخوة للأم.
والشَّرَك: حبالة يرتبك فيها الصيد، الواحدة: شَرَكَةٌ، والذي ينصب للحمام أيضاً، قال:
يا قانص الحب قد ظفرت بنا		فحل عنا الشباك والشركـا
رشك: الرَّشْكُ: اسم رجل على عهد الحسن، وكان الحسن إذا سئل عن فريضة قال: علينا بيان السهام وعلى يزيد الرِّشْكِ الحساب. كان أحسب أهل زمانه.
ويقال: كان معه حبالة يذرع بها الأرضين فغلب عليه الرِّشك، والرِّشْك: الذراع.

##### Türkçe

الكاف والشين والراء معهما
**ك ش ر**، **ك ر ش**، **ش ك ر**، **ش ر ك**، **ر ش ك** kullanımdadır. **كشر**: **الكَشْرُ**: tebessüm esnasında dişlerin görünmesi; gülme dışında da söylenir. **كَشَرَ عن أسنانه**: onları (dişlerini) ortaya çıkardı, eğer onları gösterdiyse. **المتلمس** dedi ki:
“Şüphesiz insanların en şerlisi, ona rastladığımda bana **يَكْشِرُ** (diş gösterir); ben kaybolduğumda söver.”

Ve dedi ki:
“Şüphesiz kardeşlerden, **كِشْرةٍ** kardeşleri vardır; ve ‘nasılsın’ ve ‘hâl bütünüyle’ kardeşleri vardır.”

Bu beyitteki **الكِشْرة**، **المكاشرة**’den bir haleftir; çünkü **الفِعلةَ** (kalıbı), **فاعل**’in masdarında gelir; dersin ki: **هاجر هِجرةً** ve **عاشر عِشرةً**. Ancak bu tesis, **الافتعال**’dan **تفاعلا** üzere olanın tamamında olur.

**والكاشرُ**: **البضع**’dan bir türdür; denir ki: **باضعتها بضعاً كاشراً**. Ondan fiil türetilmez; **أبي الدقيش**’ten (naklen).

**كرش**: her toplanmış olana **كَرِش** denir; hatta insanların topluluğuna bile.

**واستكرش الجدي**: karnı büyüdü. Her **سخل** (yavru) **يَسْتكرش**; ta ki karnı büyüsün ve yemesi şiddetlensin.

Ve çocuğa, karnı büyüdüğünde ve yemeye başladığında denir: **استكرش**. Onların çoğunluğu bunu inkâr etti ve çocuğa dediler: **استجفر**. Eşyaların hepsinde caizdir; o, karnın genişlemesi ve iki yanın dışarı çıkmasıdır.

Ve erkeğin **كَرِشُ**’i: küçük çocuklarından olan iyalidir. Denir ki: **كرِشٌ منثور**; yani: küçük çocuklar.

Falan, falancayla evlendi; onun için karnını ve **كَرِشَها**’sını saçtı; yani, çocuğu çoğaldı.

**وأتان كرشاء**: iki böğrü ve karnı iri olan (dişi eşek). Hatta yanları şişkin kovaya denir ki: şüphesiz o, **لكرشـاء**’dır.

Yüz derisi büzüldüğünde denir: falan **تكرّش** etti; her deri için de böyledir.

**والكَرْشاء**: bitkiden bir türdür.

Bir adam vardı, künyesi **أبا كرشاء** idi; dedi ki:
“Şüphesiz **أبا كَرْشاء** hırsız değildir; fakat kavmin çaldıklarından yer.”

**شكر**: **الشُّكر**: iyiliği bilmek, onu yaymak ve sahibini övmektir; o, **الشُّكُورُ** da olur. Aziz ve celil Allah dedi ki: “Sizden ne bir karşılık ne de bir **شُكُوراً** isteriz.”

Binek hayvanlarından **الشَّكور**: az yemle semiren ve ona yeten (hayvan)dır.

Sağılanlardan **الشَّكِرةُ**: bir miktar ot yahut otlak nasibi bulan; sonra sütün azlığından sonra onun üzerine (sütü) bol akan (hayvan)dır. Kavim bir menzile indiğinde ve onların davarları ottan bir şey bulup da (süt) aktığında denir: kavim **أَشْكَرَ** etti. Ve şüphesiz onlar, kesin bir **شكْرة** sağarlar. Sağılan hayvan **شكِرتِ**، **شكَراً** (şükretti/bol süt verdi). Dedi ki:
“**شكِرَتْ** (bol süt verdiği) zaman memelerini, kurutulmuş yoğurduyla döveriz; ve **الرخاف**’ı (taşları) onunla (onunla) sıyırırız.”

**الرخفة**: tereyağıdır.

Kıldan **الشَّكير**: örgüler arasında biten şeydir. Bitkiden de, ağacın gövdesinden biten; sert çubuklar arasında çıkan taze dallardır. Hepsinin çoğulu: **الشكر**. Dedi ki:
“Delikanlı, hayatla taze olarak sallanıp dururken; bir **عسلوجة** gibi, ondan **شَكيرُها** sallanır.”

**والشَّكْرُ**: **الأعشى**’nın sözünde ferçtir:
“Beyaz bilekli (kadın), eğlencenin ünsiyeti; onun **شكرها**’sıyla geceleyin tamamıyla baş başa kaldım.”

**يَشْكُر**: **ربيعة**’den bir kabiledir. **وشاكر**: Yemen’den, **همدان**’dan bir kabiledir.

**شرك**: **الشِّرْك**: büyük zulümdür. **والشِّرْكةُ**: iki ortağın karışmasıdır.

**واشْتَرَكْنا**، **تشاركْنا** manasınadır. **شريك**’in cemi: **شُرَكاءُ** ve **أشراكُ**. **لبيد** dedi ki:
“**الأشْراك**’ın sayıları çift ve tek uçar; ve reislik delikanlıyadır.”

Kadının annesine dersin ki: “Bu benim **شريكتي**’mdir.” Ve sıhrî hısımlıkta dersin ki: “Sizin **شِرْكِكُمْ**’ünüze ve **صِهْرِكم**’ünüze rağbet ettik.”

**والشِّراك**: nalın kayışı. Nalını **شرّكت**; **تَشريكاً** (kayışladın).

**والشَّرَكُ**: ayakların ve ayakların (hayvan ayaklarının) onu aşındırdığı, açık yolun yarıklarıdır. Dedi ki:
“Benimle onun arasında, bölgelerin **شَرَك**’ı kör oldu; ölümün onunla korkutulduğu, yığılmış acılarım.”

Yol **مُشْتَرَكٌ**’tır; yani insanlar onda **شُرَكاء**’dır. Kavmin onda eşit olduğu her şey **مُشْتَرَكٌ**’tır; **عمر**’un, baba ve anne bir kardeşlerle, anne bir kardeşler arasında ortak kıldığı, içinde hükmettiği **الفريضة المُشترَكة** gibi.

**والشَّرَك**: avın dolaşıp kaldığı tuzaktır; bir tanesi: **شَرَكَةٌ**. Güvercin için de kurulan (tuzak)tır. Dedi ki:
“Ey sevginin avcısı, bize gerçekten eriştin; öyleyse bizden ağları ve **الشركـا**’yı çöz.”

**رشك**: **الرَّشْكُ**: **الحسن** zamanında bir adamın adıdır. **الحسن**’e bir farîza sorulduğunda derdi ki: “Bize hisseleri beyan etmek düşer; ve **يزيد الرِّشْكِ**’e hesap (düşer).” O, zamanının en iyi hesap bileniydi.

Ve denir ki: onunla beraber, onunla arazileri ölçtüğü bir tuzak/ölçü ipi vardı; böylece **الرِّشك** ona galip geldi. Ve **الرِّشْك**: arşındır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%B4/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الكَرِشُ لكلِّ مُجْتَرٍّ بمنزلة المعدة للإنسان تؤنِّثها العرب. وفيها لغتان كَرِشٌ وكِرْشٌ، مثل كَبِدٍ وكِبْدٍ. وكَرِشُ الرجل أيضاً: عِياله من صغار ولده. يقال: هم كَرِشٌ منثورةٌ، أي صبيان صغار. وتزوَّج فلانٌ فلانةَ فنثرَتْ له كَرِشَها وبطنَها إذا كثُر ولدها له. والكَرِشُ أيضاً: الجماعة من الناس. واسْتَكْرَشَتِ الإنْفَحَةُ، لأنَّ الكَرِشَ تسمَّى إنْفَحَة ما لم يأكل الجديُ، فإذا أكل تسمَّى كَرِشاً. وقد اسْتَكْرَشَتْ. وتَكَرَّشَ وجهُه، أي تقبَّض. ابن السكيت: امرأةٌ كَرْشاءُ: عظيمة البطن. ويقال للأتان الضخمة الخاصرتَين: كَرْشاءُ. والكَرْشاءُ: القدمُ التي كثُر لحمها واستوى أخْمَصُها وقصُرت أصابعُها.

##### Türkçe

**الكَرِشُ** her geviş getiren için, insan için midenin konumu gibidir; Araplar onu müennes yaparlar. Ve onda iki lugat vardır: **كَرِشٌ** ve **كِرْشٌ**; **كَبِدٍ** ve **كِبْدٍ** gibi. Ve **كَرِشُ** erkeğin de: küçük çocuklarından olan iyalidir. Denilir: onlar **كَرِشٌ** dağınıktır; yani küçük oğlan çocukları. Ve falan, falancayla evlendi de ona **كَرِشَها** ve karnını saçtı; ona çocukları çok olduğunda. Ve **الكَرِشُ** ayrıca: insanlardan cemaat. Ve **اسْتَكْرَشَتِ الإنْفَحَةُ**; çünkü **الكَرِشَ** oğlak yemediği müddetçe **إنْفَحَة** diye adlandırılır; yediği zaman **كَرِشاً** diye adlandırılır. Ve gerçekten **اسْتَكْرَشَتْ**. Ve **تَكَرَّشَ** yüzü; yani büzüldü. İbnü’s-Sikkît: **امرأةٌ كَرْشاءُ**: karnı büyük. Ve iki böğrü iri olan dişi eşeğe denilir: **كَرْشاءُ**. Ve **الكَرْشاءُ**: eti çoğalan, ayak tabanının çukuru düzleşen ve parmakları kısalan ayak.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%B4/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ش ر
كشر ، كرش ، شكر ، شرك ، رشك : مستعملة .
كشر : قال الليثُ : الكَشْرُ : بُدوُّ الأسنَان عند التَّبسُّم ، وأنشد :
إِنَّ منَ الإخوَانِ إخوَانَ كِشْرَةٍ
واخوانَ كيفَ الحالُ والحال كلُّهُ
قال : والفِعْلةُ تجيءُ في مصدرِ فاعل . تقول : هاجرَ هِجرةً وعاشر عِشرةً .
قال : وإنما يكونُ هذا التأسيسِ فيما يدخل الإفتعالُ على تفاعلا جميعاً .
قال : وزعمَ أَبو الدُّقيشِ : أن الكَاشِرَ ضربٌ من البُضْع .
يقال : باضَعَها بُضعاً كاشِراً ، ولا يُشتَقُّ منهُ فعلٌ .
ورُوِي عن أَبي الدَّرداءِ أنَّه قال : ( إنَّا لنَكْشِرُ في وجوهِ أَقوامٍ وإنَّ قلوبنَا لتَقْلِيَهُم ) أي نتبسَّمُ في وجوههم .
ويقال : كَشَرَ السَّبُعُ عن نابِه إذا هَرَّ للخِرَاشِ ، وكَشرَ فلانٌ لفلانٍ إذا تنّمرَ له وأَوْعدَه ، كأَنهُ سبعٌ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : العُنْقودُ إِذا أُكِل ما عليه وأُلْقي ، فهو الكَشَرُ ، قال : والكشَرُ : الخُبزُ اليابسُ .
قال ويقال : كَشِرَ إذا هَرَبَ ، وكشَرَ إِذا افترَّ .
كرش : رُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( الأنصارُ كَرِشي وعَيبَتِي ) .
قال أبو عبيد : قال أبو زيد يقال : عليه كرشٌ من النَّاس أي جماعةٌ ، فكأنه أرادَ أنهُم جماعتي وصحابتي الذين أَثقُ بهم وأعتمدُ عليهم .
قال ، وقال الأحمرُ : همْ كَرِشٌ منثورةٌ .
وقال الليث : كَرِش الرجُل : عيالُه من صغار وَلدِه .
ويقال : كَرشٌ منثورةٌ أَي صبيان صغارٌ ، وتزوَّجَ فلانٌ فُلانةَ فَنَثرَتْ لهُ ذا بَطِنها وكَرِشها أي كَثُرَ ولدها ، وأَتانٌ كَرْشاءُ : ضخمةُ الخاصرَتينِ .
ويقال للدَّلْو المُنتفخةِ النّوَاحي : كرشاءُ ، وتكَرَّشَ جلدُ وجهِ الرجُل إِذا تَقبَّضَ ، ويقال ذلك في كل جلدٍ .
ويقال للصبيِّ إذا عظُمَ بطنُه وأخذَ في الأكلِ : قد اسْتكرَش .
قال : وأنكر بعضهُم ذلك في الصبيّ ، فقال يقال للصبيّ : قد اسْتَجفرَ ، إنما يقال : استكرَش الجَديُ ، وكلُّ سَخلٍ يَسْتكرشُ حين يعظمُ بطنُه ، ويشتدُّ أكله .
قال : والكَرشُ لكلّ مُجْترَ ، تؤنثُه العرب بمنزلة المعدة للإنسان ، ولليربوع كرشٌ وللأرنب كرشٌ . قال رؤبة :
طَلْقٌ إِذا استكرشَ ذو التكريش
أَبلجُ صَدَّافٌ عن التّحريش
قال شمر : استكرشَ : تقبض ، وقطّب ، وعبس .
ابن بُزُرْجَ : ثوبٌ أكْراشٌ وثوبٌ أكْباشٌ ، وهو من برود اليمن ، وبينهم رحم كرشاءُ أي بعيدةٌ .
وقال غيرُه : ما وجَدتُ إلى ذلك الأمر فا كَرِشٍ أي لم أجِد إِليه سبيلاً .
وامرأةٌ كَرْشاءُ : واسعةُ البطن .
ويقال : كَرِشَ الجِلد يَكْرَشُ كَرشاً إذا مسَّتْه النارُ فانْزَوَى ، والمُكرَّشةُ مِن طعام البادِين : أَنْ يُؤخذ اللحم الأشْمَط فيهَرَّم تهرِيماً صِغاراً ويُقَطَّع عليه شحمٌ ثم تُقوَّر قطعةُ كَرِشٍ من كرِش البعير ويُغسل ويُنظَّف وجهُه الأملس الذي لا فَرْثَ فيه ويُجعل فيه اللحمُ المُهَرَّم ويُجمَع أطرافُه ويُخَلّ عليه بخلالٍ وتُحفَر له إِرَةٌ ويُطْرَح فيها الرِّضافُ ويوقَد عليها حتى تَحمَى وتَحْمَرَّ فتصيرَ كالنار ثم يُنَحَّى الجمرُ عنها وتُدْفَن المُكرَّشةُ فيها ويُجعل فوقها مَلَّةٌ حاميةٌ ثم يوقَد فوقها بحطبٍ جزْلٍ ثم يُترك حتى يَنْضَج فتَخرج وقد طابت وصارت كالقطعة الواحدة فتُؤكل طيِّبة . يقال : كَرّشوا لنا تَكْرِيشاً .
والكَرِشُ من نبات الرِّياض والقِيعانِ أَنْجَعُ مَرتعٍ وأمرؤه تَسْمَنُ عليه الإبل وتغزُرُ ، وكذلك الخيلُ تَسمنُ عليه يَنْبُتُ في الشتاء ويَهِيجُ في الصَّيف .
شكر : قال الليث : الشُّكْرُ : عِرفانُ الإحسانِ ونَشرُه ، وحَمْدُ مُوليهِ ، وهو الشُّكور أيضاً ، والشُّكُورُ من الدَّوابِّ : ما يكفيهِ للسِّمَنِ العلفُ القليلُ ، والشَّكِرَةُ من الحَلائِبِ : التي تصيبُ حظّاً من بقلٍ أو مرعًى فتغْزُرُ عليه بعد قلةِ لبنٍ . وإِذا نزلَ القومُ منزلاً فأصابتْ نَعَمُهُمْ شيئاً من البُقول فَدَرَّتْ ، قيل : أَشْكَرَ القومُ ، وإِنهم ليحتلِبُونَ شَكْرَةً جَزْم ، وقد شَكِرَتِ الحَلُوبَةُ شَكَراً ، وأنشد :
نَضْرِبُ دِرَّاتِهَا إِذا شَكِرَتْ
بأَقْطِهَا والرِّخَاَف نسلؤها
والرَّخْفَةُ : الزُّبْدَةُ ، والشَّكِيرُ من الشَّعرِ والنباتِ : ما يَنْبُت من الشَّعر بين الضفائرِ ، والجميعُ : الشُّكُرُ . وأنشد :
وبيْنَا الفتى يَهْتَزُّ للعَين نَاضِراً
كَعُسْلُوجَةٍ يَهْتزُّ منها شَكِيرُها
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الشَّكِيرُ : ما ينبتُ في أصلِ الشجرِ من الورقِ ليس بالكِبار ، والشكيرُ من الفَرْخِ : الزَّغَبُ .
( سلمة عن الفراء ) : يقال : شَكِرَتِ الشجرةُ وأَشْكَرَت إذا خرج فيها الشيء .
وحدثنا محمد بنُ إسحاق ، قال : حدثنا يعقوبُ الدَّوْرَقِيُّ ، قال : حدثنا الحارثُ بن مُرَارَةَ الحنفيُّ ، قال : حدثنا المأثور بن سِرَاج بن مَجَّاعَةَ ، وطريفُ بن سلاَمة بن نوحِ بن مَجَّاعَةَ والأَفْوَاقُ بنت الأغرِّ أن مَجَّاعَةَ أتى رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) فقال قائلهم :
ومَجَّاعُ اليَمَامَةِ قد أَتَانَا
يُخَبِّرُنَا بما قال الرَّسُولُ
فأعطينا المَقَادَة واستقمنا
وكانَ المَرْء يسْمَعُ ما يقولُ
فأَقْطَعَهُ رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) وكتبَ له بذلك كتاباً :
بسم الله الرحمن الرحيم
هذا كتابٌ كتبه محمدٌ رسولُ الله لمَجَّاعَة بن مُرارةَ بن سُلمى : أَنِّي أقطعْتُكَ الفَوْرَة وعَوَانةَ من العَرَمَةِ والحُبَلِ فمن حاجَّك فإِليَّ .
قال : فلما قُبِضَ رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) وفَدَ على أبي بكرٍ فأَقطعهِ الخِضْرِمَة ثمَّ وفدَ على عمر فأقطعهُ الريا بِالحَجْرِ . ثم إن هلالَ بن سراجِ بن مَجَّاعة وفد إلى عُمر بن عبد العزيز بكتاب رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) بعدَما استُخلف فأَخذهُ عمر فقبَّله ووضعه على عينيه ومَسَحَ به وجههُ رجاءَ أن يصيبَ وجههُ موضِعَ يَدِ رسولِ الله ( صلى الله عليه وسلم ) فَسَمَرَ عنده هِلالٌ ليلةً فقال له : يا هلالُ ، أَبَقِيَ من كهُولِ بني مَجَّاعَةَ أَحَدٌ ؟ قال : نعمْ وشَكِيرٌ كثيرٌ . فضحك عمر ، وقال : كلِمَةٌ عربيةٌ ، قال ، فقال جُلَساؤهُ : وما الشَّكِيرُ يا أمير المؤمنين ؟ قال : أَلمْ ترَ إلى الزَّرْعِ إِذا زَكا فأَخرجَ فنبتَ في أصوله فذلكم الشّكِيرُ ، ثم أجازهُ وأعطاه وأكرمه وأعطاه في فرائضِ العِيَال ، والمُقَاتِلَة .
( قلت ) : أراد بقوله : وشكِيرٌ كثيرٌ أي ذريةٌ صغارٌ شبههم بشكِيرِ الزَّرْع وهو ما نبتَ منه صغاراً في أصوله .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) قال : الشّكِرَةُ : الممتلئةُ الضّرْع من النُّوقِ .
وقال الحُطَيْئَةُ يصف إبلاً غزاراً :
إذا لم يكن إلاّ الأمالِيسُ أصبحتْ
لها حُلَّقٌ ضَرَّاتُها شَكِرَات
قال العجاج يصف رِكاباً أَجْهضت أولادَها :
والشّدَ نِيّاتُ يُسَاقِطْنَ النُّعَرْ
حُوصَ العيونِ مُجْهِضَاتٍ ما استَطَرْ
منهنَّ إتمامُ شكيرٍ فاشْتَكَرْ
ما استطرَّ من الطر يقال طرَّ شعره أي نبت ، وطر شاربه مثله يقول : ما استطر منهم إتمام يعني بلوغ التمام والشكير : ما نبت صغيراً فأشكر صار شكيراً .
بِحَاجِبٍ ولا قَفَاً ولا أَزْبَأَرّ
منهن سيساء ولا استغشى الوبر
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : اشْتَكَرَتِ السَّماءُ وحَفَلتْ واغْبَرَّت ، كل ذلك من حين يجدُّ وقعُ مطرِها ويشتدُّ . وأنشد غيره لامرىء القيس :
فترى الوَدَّ إذا ما أشْجَذَتْ
وتُوَاريه إذا ما تَشْتَكِر
واشتكرت الريحُ إذا اشتدَّ هُبُوبُها . وقال ابن أحمر :
المُطْعِمُونَ إِذا ريحُ الشِّتَا اشتكرت
والطّاعِنُون إذا ما استلحمَ البطلُ
واشتكَرَ الحرُّ والبردُ كذلك . وقال الشاعر :
غَداةَ الخِمْسِ واشْتكرَتْ حَرُورٌ
كأنّ أَجيجَها وهَجُ الصِّلاءِ
وشَكْرُ المرأة : فرجُها .
ومنه قول يحيى بن يعمَرَ لرجلٍ خاصَمته إِليه امرأتُهُ في مالها مَهْرِها ( أَإِنْ سأَلَتْك ثَمنَ شكرِها وشَبْرِكَ أَنشأَتَ تَطُلُّها وتَضْهَلُهَا ) .
وقال الشاعر يصف امرأة أنشده ابن السكيت :
صَنَاعٌ بإشفَاها حَصانٌ بشكرها
جوادٌ بزادِ الرّكب والعِرقُ زاخرُ
ويقال للفِدْرة من اللحم إذا كانت سمينةً : شَكْرَى . قال الرَّاعي :
تَبيتُ المحالُ الغُرُّفى حَجَراتها
شكارَى مَرَاها ماؤُها وحديدها
أراد بحديدها مِغْرَفَةً من الحديد تُساط القدرُ بها وتُغْتَرَفُ بها إِهالتها .
وقال أبو سعيد يقال : فاتحْتُ فلاناً الحديثَ وكاشرتُهُ بمعنى واحد .
قال : وشاكرتُه : أريتُه أنِّي لهُ شاكرٌ .
وقال الليث : يَشْكُرُ : قبيلةٌ من رَبيعةَ . وشاكر : قبيلةٌ من هَمْدَانَ في اليمن .
( عمرو عن أبيه ) : الشِّكارُ : فروجُ النساءٍ واحدها : شَكْرٌ .
والشَّكورُ من أسماءِ الله جلّ وعزّ معناه أنه يزكو عنده القليلُ من أعمال العباد فيُضَاعفُ لهم به الجزاء . قال ذلك أبو إسحاقَ الزَّجاجُ .
وأما الشكورُ من عباد الله فهو الذي يجتهدُ في شكر ربِّه بطاعته وأدائه ما وُظِّفَ عليه من عبادته .
قال الله جلّ وعزّ : ( وَقُدُورٍ رَاسِيَاتٍ اعْمَلُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ ءَالَ دَاوُودَ شُكْراً وَقَلِيلٌ مِّنْ ) ( سبأ : 13 ) نُصِبَ قوله شكراً لأنه مفعولٌ له كأنه قال : اعملوا للَّهِ شكراً ، وإن شئت كان منصوباً على أنه مصدرٌ مؤكدٌ . وعشبٌ مَشْكَرَةٌ : مَغْزَرةٌ للبن .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : المِشكارُ من النُّوقِ : التي تغزُرُ في الصَّيف وتنقطعُ في الشِّتاء والتي يدوم لَبَنها سنتها كلها ، يقال لها : رَفُودٌ ، ومَكودٌ ، ووَشولٌ ، وصفيٌّ .
شرك : قال الله جلّ وعزّ مُخْبِراً عن عبده لُقمانَ الحكيم أنهُ قال لابنه : ( وَهُوَ يَعِظُهُ ياَبُنَىَّ لاَ تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ ) ( لقمان : 13 ) والشرك : أن تجعل لله شريكاً في رُبُوبيَّته ، تعالى الله عن الشُّركاءِ والأنداد ، وإنما دخلت الباءُ في قوله : ( يَعِظُهُ ياَبُنَىَّ لاَ ( لأن معناه لا تعدل به غيره فتجعلَه شريكاً له ، وكذلك قولُهُ :
) بِمَآ أَشْرَكُواْ بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَاناً ) ( آل عمران : 151 ) لأن معناه عدلوا به ، ومن عدل بالله شيئاً من خلقه فهو مشركٌ لأن الله واحدٌ لا شريكَ له ولا ندَّ ولا نديد .
وقال الليث : الشِّرْكةُ : مُخالطة الشَّرِيكين . يقالُ : اشْتَركْنَا بمعنى تَشاركنا وجمع الشَّرِيكِ : شُرَكاءُ ، وأشراكٌ . وقال لبيد :
تَطِيرُ عَدَائِدُ الأشْرَاكِ شَفْعاً
وَوِتراً والزَّعامةُ لِلْغُلامِ
يقال : شَرِيكٌ وأشْرَاكٌ كما قالوا : يتيمٌ وأيتامٌ ، ونصيرٌ وأنصارٌ ، والأشراكُ أيضاً جمع الشِّرْكِ ، وهو النصيبُ كما يقال : قِسمٌ وأقسامٌ ، فإن شئت جعلت الأشْرَاكَ في بيت لبيد جمع شريكٍ ، وإن شئت جعلته جمع شِرْكٍ وهو النصيبُ .
وقال الليث : يقال : هذه شَرِيكَتِي ، ويقال في المصاهرة : رَغِبنا في شِرْكِكُم ، أي في مصاهرتكُم .
قلتُ : وسمعتُ بعض العرب يقول : فلانٌ شَرِيك فلانٍ إذا تزوَّج بابنتِه أو بأخته ، وهو الذي يُسَمِّيه الناسُ : الخَتَنَ .
قلت : وامرأة الرجلِ : شريكتُه ؛ وهي جارَتُه ، وزوجها جارُها وهذا يدلُّ على أنَّ الشَّرِيكَ جارٌ وأنه أقرب الجيران .
وقال الليث الشِّرَاكُ : سَيْرُ النَّعْل .
( أبو عبيد عن أبي زيد ) : يقال مِنَ الشِّرَاكِ : شرَّكْت النَّعْلَ وأشْرَكْتها إذا جعلتَ لها شِرَاكاً .
وقال ابن بُزُرْجَ : شَرِكَتِ النَّعّلُ وشَسِعَتْ وزَمَّت إذا انقطع كلُّ ذلك منها .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الْزَمْ شَرَكَ الطريق ، الواحدةُ : شَرَكةٌ ، وهي أَنْسَاعُ الطريق .
وقال غيره : هي أخاديدُ الطريق ، ومعناهما واحدٌ ، وهي ما حَفرت الدَّوابُّ بقوائمها في مَتْنِ الطريق ، شَرَكةٌ هاهُنا ، وأخرى بِجَنْبِها .
وقال شمر : أُمُّ الطريق ، مُعظمُه وبُنَيَّاتُه : أشْرَاكٌ صغارٌ تتشعَّبُ عنه ثم تنقطع .
( الأصمعي ) : يقال : لطَمهُ لطْماً شُرَكِيّاً أي متتابعاً ، ولطمهُ لطمَ المُتَنَقِّشِ وهو البعير تدخلُ في يده الشَّوْكةُ فيضرِبُ بها الأرض ضرباً شديداً ، فهو حينئذ مُتَنَقشٌ .
وقال : وماءٌ ليس فيه أشْرَاكٌ أي ليس فيه شُرَكاءُ ، واحدها شِرْكٌ .
قال : ورأيت فلاناً مُشْتَرَكاً إذا كان يُحَدِّث نفسه أي أن رأيه مُشترَكٌ ليس بواحدٍ .
ويقال : الكلأُ في بني فلانٍ شُرُكٌ أي طرائقُ ، واحدها شِرَاكٌ ، ويقال : شَرَكهُ في الأمر يَشْرَكُهُ : إذا دخل معه فيه ، وأشْرَكَ فلانٌ فلاناً في البيع إذا أدخله مع نفسه فيه .
وقال الليث : شَرَكُ الصَّائدِ : حِبالته يرتبكُ
فيها الصَّيد ، والواحدة شَرَكةٌ .
ورُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( الناس شُرَكاءُ في ثلاثٍ : الكَلأِ والماءِ والنّارِ ) .
قلت : ومعنى النار : الحطبُ الذي يُسْتَوْقَدُ به ، ويؤخذ من عَفْوِ البلادِ ، وكذلك الماءُ الذي يَنْبُعُ من منبعٍ غير مملوكٍ ، والكلأ الذي منبته غير مملوك والناس فيه مُسْتَوُون ، والفريضة التي تسَمَّى المُشْتَرَكةَ ، وهي زوجٌ وأمٌ وأخوانِ لأُمَ وأخوانِ لأبٍ وأُمٍ ، للزوج النصف ، وللأُم السدس ، وللأَخوين للأُم الثلث ويَشْرَكُهُم بنو الأب والأم ، لأن الأب لمَّا سَقَط سَقَطَ حُكْمه ، وكان كمن لم يكن ، وصاروا بني أُمَ معاً ، وهذا قول زيد بن ثابت ، وكان عمرُ حَكَم فيها بأن جعل الثلث للإخوة للأم ولم يجعل للإخوة للأَب والأم شيئاً فراجعه في ذلك الإِخوة للأَب والأم ، وقالوا له : هَبْ أبانا كان حِماراً فأشركنا بقرابة أُمِّنا ، فأَشرك بينهم فسمِّيت الفريضة مُشَرَّكةً .
وقال الليث : هي المُشْتَرَكةُ .
وقال أبو العباس في قول الله جلَّ وعزَّ : ( وَالَّذِينَ هُم بِهِ مُشْرِكُونَ ) ( النحل : 100 ) معناه : الذين صاروا مشركين بطاعتهم للشيطان وليس المعنى أنهم آمنوا بالله وأشركوا بالشيطان ، ولكن عَبدوا الله وعبدوا معه الشيطان فصاروا بذلك مُشركين ليس أنهم أشركوا بالشيطان وآمنوا بالله وحده ، رواه عنه أبو عمرَ الزاهد .
قال : وعرضتُه على المُبَرّد : فقال : مُتْلَئِبٌّ صحيحٌ .
رشك : قال الليث : الرّشْكُ اسم رجلٍ يقال له يزيدُ الرِّشْك ، وكان أحسبَ أهلِ زمانه ، فكان الحسنُ البصريُّ إذا سُئِل عن حساب فريضة قال : علينا بيانُ السِّهام وعَلَى يزيدَ الرِّشْكِ الحسابُ .
قلت : ما أرى الرِّشْكَ عربياً وأراه لقباً لا أصل له في العربيَّة .

##### Türkçe

ك ش ر
**كشر** ، **كرش** ، **شكر** ، **شرك** ، **رشك** : kullanımdadır.

**كشر** : **الليثُ** dedi ki: **الكَشْرُ**: tebessüm sırasında dişlerin görünmesidir; ve şu beyit okundu:
İnne mine’l-ihvâni ihvâne kişratin
ve ihvâne keyfe’l-hâlu ve’l-hâlu kulluhu

Dedi ki: Ve **الفِعْلةُ** (kalıbı), **فاعل**’in masdarında gelir. Dersin ki: **هاجرَ** **هِجرةً** ve **عاشر** **عِشرةً**.
Dedi ki: Bu tesis ancak, **الإفتعالُ**’ın **تفاعلا**’nın ikisine birden girdiği şeyde olur.
Dedi ki: **أَبو الدُّقيشِ** iddia etti: **الكَاشِرَ** **البُضْع**’dan bir türdür.
Denir: **باضَعَها** **بُضعاً كاشِراً**; ve ondan bir fiil türetilmez.

Ve **أَبي الدَّرداءِ**’dan rivayet edildi ki o dedi: “( Biz birtakım kimselerin yüzlerine karşı mutlaka **نَكْشِرُ** ederiz; hâlbuki kalplerimiz onları mutlaka **تَقْلِيَهُم** eder )” yani yüzlerine karşı tebessüm ederiz.

Ve denir: **كَشَرَ** yırtıcı hayvan, hırlayarak diş gösterdiğinde, azı dişinden (dişini açığa çıkararak) **عن نابِه**; ve falan kimse falana karşı **كَشرَ** eder, ona karşı kaplan kesilip onu tehdit ettiğinde; sanki o bir yırtıcıdır.

( **ثعلب**’dan, **ابن الأعرابي**’den ) dedi ki: **العُنْقودُ** (salkım) üzerindekiler yenilip atıldığında, o **الكَشَرُ**’dır. Dedi ki: Ve **الكشَرُ**: kuru ekmektir.
Dedi: Ve denir: **كَشِرَ** kaçtığında; ve **كشَرَ** dişlerini gösterip sırıtınca.

**كرش** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki o dedi: “( **الأنصارُ** benim **كَرِشي** ve **عَيبَتِي**’dir )”.
**أبو عبيد** dedi ki: **أبو زيد** dedi: Denir: onun üzerinde insanlardan bir **كرشٌ** vardır; yani bir topluluk; sanki onların benim cemaatim ve güvendiğim ve dayandığım yoldaşlarım olmalarını kastetti.
Dedi; ve **الأحمرُ** dedi: Onlar dağınık bir **كَرِشٌ**’tir.
Ve **الليث** dedi: Adamın **كَرِش**’i: küçük çocuklarından olan ailesidir.

Ve denir: dağınık bir **كَرشٌ**; yani küçük çocuklar. Ve falan kimse falan kadınla evlendi de o, ona karnının ve **كَرِش**’inin içindekini saçtı; yani çocuğu çoğaldı. Ve **أَتانٌ كَرْشاءُ**: iki böğrü iri olan.
Ve yanları şişkin kovaya **كرشاءُ** denir. Ve adamın yüz derisi büzüşüp toplandığında **تكَرَّشَ**; bu her deri için söylenir.
Ve çocuğa, karnı büyüyüp yemeye başladığında: “**اسْتكرَش** etti” denir.

Dedi ki: Bazıları bunu çocuk hakkında inkâr etti; dedi ki: çocuğa “**اسْتَجفرَ** etti” denir. Ancak **استكرَش** denilen oğlaktır; ve her yavru, karnı büyüyüp yemesi şiddetlendiğinde **يَسْتكرشُ** eder.
Dedi ki: Ve **الكَرشُ** her geviş getiren içindir; Araplar onu, insan için mide mesabesince müennes yapar. Ve jerboa için bir **كرشٌ** vardır; ve tavşan için bir **كرشٌ** vardır. **رؤبة** dedi ki:
Talqun izâ istakraşa ذو التكريش
Ablacu saddâfun ‘ani’t-tahrîş

**شمر** dedi ki: **استكرشَ**: büzüştü, kaşlarını çattı ve surat astı.
**ابن بُزُرْجَ**: **ثوبٌ أكْراشٌ** ve **ثوبٌ أكْباشٌ**; o Yemen’in çizgili kumaşlarındandır. Ve aralarında **رحم كرشاءُ** vardır; yani uzak bir akrabalık.
Ve başkası dedi ki: O işe bir **كَرِشٍ** (kadar) yol bulamadım; yani ona bir yol bulamadım.
Ve **امرأةٌ كَرْشاءُ**: karnı geniş olan.

Ve denir: **كَرِشَ** deri, **يَكْرَشُ كَرشاً**; ateş ona değdiğinde büzüşüp çekildiğinde. Ve **المُكرَّشةُ** (yemeği), **البادِين**’in yiyeceklerindendir: benekli et alınır, küçük küçük kıyılır; üzerine iç yağ parçalanır; sonra devenin **كرِش**’inden bir **كَرِشٍ** parçası oyulur, yıkanır; içinde pislik bulunmayan düz yüzü temizlenir; kıyılmış et içine konur; uçları bir araya getirilir; çubuklarla üzerine çubuk geçirilir; onun için bir çukur kazılır; içine kızgın taşlar atılır; üzerine ateş yakılır, ısınır ve kızarır da ateş gibi olur; sonra kor ondan uzaklaştırılır; **المُكرَّشةُ** onun içine gömülür; üstüne kızgın bir **مَلَّةٌ** konur; sonra üstünde iri odunla ateş yakılır; sonra pişinceye kadar bırakılır; çıkar, güzel kokmuş ve tek parça gibi olmuş olur; güzelce yenir. Denir: Bize bir **تَكْرِيشاً** **كَرّشوا**.

Ve **الكَرِشُ**; çayır ve düzlük bitkilerindendir; en faydalı otlaktır; onunla develer semirir ve sütü çoğalır; atlar da onunla semirir. Kışın biter, yazın kuruyup olgunlaşır.

**شكر** : **الليث** dedi ki: **الشُّكْرُ**: iyiliği bilmek ve onu yaymak; onu yapanı övmektir; o aynı zamanda **الشُّكور**’dur. Ve binek hayvanlardan **الشُّكُورُ**: az yem ona semirmeye yetendir. Ve sağmal hayvanlardan **الشَّكِرَةُ**: bir miktar ot veya meraya rastlayıp, az sütten sonra onunla bol süt verendir. Ve kavim bir yere konup hayvanları otlardan bir şeye rastlayıp süt saldığında: “kavim **أَشْكَرَ** etti” denir. Ve onlar kesin bir **شَكْرَةً** sağarlar. Ve sağmal hayvan **شَكِرَت** **شَكَراً** etmiştir. Ve şu beyit okundu:
Nadribu dirrâtihâ izâ shakirat
bi-aqti-hâ wa’r-rikhâfi nasla’uhâ

Ve **الرَّخْفَةُ**: kaymaktır. Ve saç ve bitkiden **الشَّكِيرُ**: örgüler arasında biten saçtır; çoğulu: **الشُّكُرُ**. Ve şu beyit okundu:
Wa-baynâ’l-fatâ yahtazzu lil-‘ayni nâdiran
ka-‘uslûjatin yahtazzu minhâ shakîruhâ

( **ثعلب**’dan, **ابن الأعرابي**’den ): **الشَّكِيرُ**: ağacın dibinde, büyük yapraklardan olmayan yaprakların bitmesidir. Ve civcivden **الشكيرُ**: tüycüktür.
( **سلمة**’den, **الفراء**’dan ): Denir: ağaç **شَكِرَت** ve **أَشْكَرَت**; içinde bir şey çıktığında.

Ve bize **محمد بنُ إسحاق** haber verdi; dedi: bize **يعقوبُ الدَّوْرَقِيُّ** haber verdi; dedi: bize **الحارثُ بن مُرَارَةَ الحنفيُّ** haber verdi; dedi: bize **المأثور بن سِرَاج بن مَجَّاعَةَ** ve **طريفُ بن سلاَمة بن نوحِ بن مَجَّاعَةَ** ve **الأَفْوَاقُ بنت الأغرِّ** haber verdi ki: **مَجَّاعَةَ** Resûlullah’a ( صلى الله عليه وسلم ) geldi; onların bir söyleyeni dedi ki:
Wa-Majjâ‘u’l-yamâmati qad atânâ
yukhabbirunâ bimâ qâla’r-rasûlu
fa-a‘ṭaynâ’l-maqâdata wa’staqamnâ
wa-kâna’l-mar’u yasma‘u mâ yaqûlu

Bunun üzerine Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) ona bir yer verdi ve bununla ilgili ona bir yazı yazdı:
Bismillâhi’r-Rahmâni’r-Rahîm
Bu, Muhammed Resûlullah’ın **مَجَّاعَة بن مُرارةَ بن سُلمى** için yazdığı kitaptır: Ben sana **الفَوْرَة**’yi ve **عَوَانةَ**’yi, **العَرَمَةِ** ve **الحُبَلِ**’den verdim; kim seninle çekişirse, bana gelsin.

Dedi ki: Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) vefat edince, Ebû Bekir’e geldi; o da ona **الخِضْرِمَة**’yi verdi. Sonra Ömer’e geldi; o da ona **الريا بِالحَجْرِ**’i verdi. Sonra **هلالَ بن سراجِ بن مَجَّاعة** Ömer b. Abdülaziz’e, halife olduktan sonra, Resûlullah’ın ( صلى الله عليه وسلم ) kitabıyla geldi; Ömer onu aldı, öptü, gözlerinin üzerine koydu ve yüzünü onunla meshetti; Resûlullah’ın ( صلى الله عليه وسلم ) elinin değdiği yerin yüzüne isabet etmesini umarak. **هِلالٌ** onun yanında bir gece sohbet etti; ona dedi ki: “Ey Hilâl, **بني مَجَّاعَةَ**’nin yaşlılarından biri kaldı mı?” Dedi ki: “Evet; ve çok **شَكِيرٌ**.” Ömer güldü ve dedi ki: “Arapça bir kelime.” Dedi; meclisindekiler dedi ki: “Ey müminlerin emiri, **الشَّكِيرُ** nedir?” Dedi ki: “Ekin olgunlaşıp da köklerinde bir şey çıkarıp bittiğini görmedin mi? İşte o **الشّكِيرُ**’dir.” Sonra ona izin verdi, verdi, ikram etti; ve ona, ailelerin ve savaşçıların farzlarında verdi.

( Dedim ): “Ve çok **شكِيرٌ**” sözüyle, küçük çocuklar zürriyeti kastetti; onları, ekinin **شكِير**’ine benzetti; o da köklerinde küçük olarak biten şeydir.

( **أبو عبيد**’den, **الأصمعي**’den ) dedi ki: **الشّكِرَةُ**: develerden memesi dolu olandır.
Ve **الحُطَيْئَةُ** bol sütlü develeri vasfederek dedi:
Idhâ lam yakun illâ’l-amâlîsu aṣbaḥat
lahâ ḥulaqun ḍarrâtuhâ shakِrât

**العجاج** yavrularını düşürmüş binekleri vasfederek dedi:
Wa’sh-shadda nîyâtun yusâqiṭna’n-nu‘ar
ḥûṣa’l-‘uyûni mujhiḍâtin mâ’staṭar
minhunna itmâmu shakîrin fa’shtakar

**ما استطرَّ**: **الطر**’dan; denir: **طرَّ** onun saçı; yani bitti; ve **طر** bıyığı da böyledir. Diyor ki: Onlardan **إتمام**’ın **ما استطر** etmesi; yani tamamına erişmesi. Ve **الشكيرُ**: küçük olarak bitendir; sonra **أشكر** edince **شكيراً** olur.
Bi-ḥâjibin wa-lâ qafâ wa-lâ azba’arّ
minhun sîsâ’u wa-lâ’staghshâ’l-wabar

( **أبو عبيد**’den, **الأصمعي**’den ): **اشْتَكَرَتِ السَّماءُ**; doldu ve tozlandı; bunların hepsi, yağmurunun düşüşü yenilenip şiddetlendiği zamandan itibaren söylenir. Ve başkası **امرىء القيس**’e ait olarak okudu:
Fa-tarâ’l-wudda idhâ mâ ashjadhat
wa-tuwârîhi idhâ mâ tashtakir

Ve rüzgâr **اشتكرت**; esişi şiddetlendiğinde. Ve **ابن أحمر** dedi:
Al-muṭ‘imûna idhâ rîḥu’sh-shitâ’ ishtakarat
wa’ṭ-ṭâ‘inûna idhâ mâ’stalaḥama’l-baṭalu

Ve sıcak ve soğuk da **اشتكرَ** eder; böyledir. Ve şair dedi:
Ghadâta’l-khimsi wa’shtakarat ḥarûrun
ka-anna ajîjahâ wahju’ṣ-ṣilâ’i

Ve **شَكْرُ** kadının: ferci.
Bundan, **يحيى بن يعمَرَ**’in, karısı mehr malı hakkında ona dava açmış bir adama sözü: “( Eğer senden onun **شكرِها**’sının ve senin bir karışının bedelini isterse, onu uzatıp durur ve onu alçaltır mısın? )”.

Ve şair, **ابن السكيت**’in kendisine okuduğu üzere, bir kadını vasfederek dedi:
Ṣanâ‘un bi-ishfâhâ ḥaṣânun bi-shakrihâ
jawâdun bi-zâdi’r-rakbi wa’l-‘irqu zâkhiru

Ve etten semiz bir parçaya **شَكْرَى** denir. **الرَّاعي** dedi:
Tabîtu’l-maḥâlu’l-ghurrufâ ḥajarâtuhâ
shakârâ marâhâ mâ’uhâ wa-ḥadîduhâ

**حديدها** ile, tencerenin onunla karıştırıldığı ve onunla yağının alındığı demirden bir kepçeyi kastetti.

Ve **أبو سعيد** dedi: Denir: falanla söze başladım ve ona **كاشرتُهُ**; ikisi bir mânâdadır.
Dedi: Ve ona **شاكرتُه**: ona, benim ona şükreden olduğumu gösterdim.
Ve **الليث** dedi: **يَشْكُرُ**: **رَبيعةَ**’dan bir kabiledir. Ve **شاكر**: Yemen’de **هَمْدَانَ**’dan bir kabiledir.

( **عمرو**’dan, babasından ): **الشِّكارُ**: kadınların ferçleridir; tekili: **شَكْرٌ**.
Ve **الشَّكورُ** Allah’ın (celîl ve azîz) isimlerindendir; mânâsı: kulların amellerinden az olan, onun katında artar; onunla onlara sevabı kat kat verir. Bunu **أبو إسحاقَ الزَّجاجُ** söyledi.
Allah’ın kullarından **الشكورُ** ise, Rabbine itaatle ve kendisine yüklenen ibadeti eda etmekle şükretmede gayret edendir.

Allah (celîl ve azîz) dedi: ( **وَقُدُورٍ رَاسِيَاتٍ اعْمَلُو** 1764 اْ ءَالَ دَاوُودَ **شُكْراً** وَقَلِيلٌ مِّنْ ) ( سبأ : 13 ) **شكراً** lafzı mansub kılındı; çünkü o, mef‘ûl leh’dir; sanki “Allah için şükür olarak amel edin” dedi. İstersen, onu te’kîdî masdar olmak üzere mansub kılarsın. Ve **عشبٌ مَشْكَرَةٌ**: sütçe bol olandır.

( **ثعلب**’dan, **ابن الأعرابي**’den ): develerden **المِشكارُ**: yazın bol süt verip kışın kesilendir; ve sütü bütün yılı devam eden, ona **رَفُودٌ** ve **مَكودٌ** ve **وَشولٌ** ve **صفيٌّ** denir.

**شرك** : Allah (celîl ve azîz), kulu hikmet sahibi Lokman’dan haber vererek, onun oğluna dediğini söyledi: ( **وَهُوَ يَعِظُهُ ياَبُنَىَّ لاَ تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ** ) ( لقمان : 13 ). Ve **الشرك**: Allah’a rubûbiyetinde bir ortak kılmandır; Allah, ortaklardan ve benzerlerden yücedir. Ve ( **يَعِظُهُ ياَبُنَىَّ لاَ** ) sözünde **الباءُ** ancak, mânâsı “onunla başkasını denk tutma da onu ona ortak kılma” olduğu için girdi; ve bunun gibi onun sözü:
( **بِمَآ أَشْرَكُواْ بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَاناً** ) ( آل عمران : 151 ) çünkü mânâsı: onu denk tuttular. Ve Allah’a mahlûkatından bir şeyi denk tutan kimse müşriktir; çünkü Allah birdir; onun ortağı yoktur, dengi yoktur, benzeri yoktur.

Ve **الليث** dedi: **الشِّرْكةُ**: iki ortağın birbirine karışmasıdır. Denir: **اشْتَركْنَا**; yani **تَشاركنا**. Ve **الشَّرِيكِ**’in çoğulu: **شُرَكاءُ** ve **أشراكٌ**. **لبيد** dedi:
Taṭîru ‘adâ’idu’l-ashrâki shaf‘an
wa-witran wa’z-za‘âmatu lil-ghulâmi

Denir: **شَرِيكٌ** ve **أشْرَاكٌ**; tıpkı “**يتيمٌ** ve **أيتامٌ**”, “**نصيرٌ** ve **أنصارٌ**” dedikleri gibi. Ve **الأشراكُ** ayrıca **الشِّرْكِ**’in çoğuludur; o da paydır; tıpkı “**قِسمٌ** ve **أقسامٌ**” denildiği gibi. İstersen, Lebîd’in beytindeki **الأشْرَاكَ**’ı **شريك**’in çoğulu yaparsın; istersen, onu **شِرْكٍ**’in çoğulu yaparsın; o da paydır.

Ve **الليث** dedi: Denir: “Bu benim **شَرِيكَتِي**’dir.” Ve dünürlükte denir: “Sizin **شِرْكِكُم**’a rağbet ettik”; yani sizinle dünürleşmeye.
Dedim: Bazı Arapları işittim: falan, falanın **شَرِيك**’idir; onun kızıyla veya kız kardeşiyle evlendiğinde; o, insanların **الخَتَنَ** diye adlandırdığıdır.
Dedim: Adamın karısı: onun **شريكتُه**’dir; o, onun komşusudur; ve kocası onun komşusudur. Bu, **الشَّرِيكَ**’in komşu olduğuna ve onun komşuların en yakını olduğuna delâlet eder.

Ve **الليث** dedi: **الشِّرَاكُ**: ayakkabının kayışı.
( **أبو عبيد**’den, **أبو زيد**’den ): **الشِّرَاكِ**’tan denir: ayakkabıya kayış yaptığında **شرَّكْت** ve **أشْرَكْتها**.
Ve **ابن بُزُرْجَ** dedi: Ayakkabı **شَرِكَت** ve **شَسِعَتْ** ve **زَمَّت**; bunların her biri ondan koptuğunda.

( **أبو عبيد**’den, **الأصمعي**’den ): “Yolun **شَرَكَ**’sına yapış”; tekili: **شَرَكةٌ**; o, yolun izleridir.
Ve başkası dedi: O, yolun yarıklarıdır; ikisinin mânâsı birdir. O, hayvanların ayaklarıyla yolun sırtında kazdığı şeydir: burada bir **شَرَكةٌ**, yanında bir başkası.
Ve **شمر** dedi: Yolun anası, büyüğü; ve onun küçük kolları: ondan ayrılıp sonra kesilen küçük **أشْرَاكٌ**’tır.

( **الأصمعي** ): Denir: onu **لطْماً شُرَكِيّاً** tokatladı; yani peş peşe. Ve onu, eline diken giren devenin tokatlaması gibi tokatladı; o, onunla yere şiddetli vurur; o vakit o **مُتَنَقشٌ**’tur.
Dedi: Ve içinde **أشْرَاكٌ** olmayan su; yani içinde ortaklar yok; tekili: **شِرْكٌ**.
Dedi: Falanı **مُشْتَرَكاً** gördüm; kendi kendine konuşuyorsa; yani onun görüşü **مُشترَكٌ**tır, tek değildir.

Ve denir: Falan oğullarında ot **شُرُكٌ**tur; yani yollar; tekili: **شِرَاكٌ**. Ve denir: onu işte **شَرَكهُ** **يَشْرَكُهُ**; yani onunla ona girdi. Ve falan, falanı satışta **أشْرَكَ** etti; yani onu kendisiyle birlikte ona soktu.
Ve **الليث** dedi: Avcının **شَرَكُ**’ı: avın dolaşıp takıldığı tuzağıdır; tekili **شَرَكةٌ**’dir.

Ve Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki o dedi: “( İnsanlar üç şeyde **شُرَكاءُ**’dır: ot, su ve ateş )”.
Dedim: Ateşin mânâsı: onunla yakılan odun; memleketlerin sahipsiz yerlerinden alınır. Su da böyledir: mülk olmayan bir kaynaktan fışkıran. Ve ot: bitiş yeri mülk olmayan; insanlar onda eşittir. Ve **المُشْتَرَكةَ** diye adlandırılan farîza: bir koca, bir anne, bir anne bir kardeşler ve bir baba-anne bir kardeşlerdir. Kocaya yarı; anneye altıda bir; anne bir kardeşlere üçte bir; baba-anne bir kardeşler onlara ortak olur; çünkü baba düşünce hükmü düşmüştür; sanki yok gibidir; hepsi birlikte anne çocukları olmuştur. Bu, **زيد بن ثابت**’in sözüdür. Ömer, onda üçte biri anne bir kardeşlere verip baba-anne bir kardeşlere bir şey vermeyerek hükmetmişti; baba-anne bir kardeşler bu hususta ona müracaat ettiler ve ona dediler ki: “Babamız bir eşek olsaydı bile, bizi annemizin yakınlığıyla ortak et.” O da aralarında ortak etti; farîza **مُشَرَّكةً** diye adlandırıldı.
Ve **الليث** dedi: O, **المُشْتَرَكةُ**’dir.

Ve **أبو العباس** Allah’ın (celîl ve azîz) sözü hakkında: ( **وَالَّذِينَ هُم بِهِ مُشْرِكُونَ** ) ( النحل : 100 ) dedi ki: mânâsı: şeytana itaatleriyle müşrik olan kimselerdir; mânâ, “Allah’a iman edip şeytanı ortak koştular” değildir; fakat Allah’a kulluk ettiler ve onunla birlikte şeytana da kulluk ettiler; böylece müşrik oldular; “şeytanı ortak koştular ve yalnız Allah’a iman ettiler” değildir. Bunu ondan **أبو عمرَ الزاهد** rivayet etti.
Dedi: Onu **المُبَرّد**’e arz ettim; dedi ki: “**مُتْلَئِبٌّ** sahih.”

**رشك** : **الليث** dedi: **الرّشْكُ** bir adamın adıdır; ona **يزيدُ الرِّشْك** denir; o, zamanının en iyi hesap bileniydi. **الحسنُ البصريُّ** farîza hesabından sorulduğunda derdi ki: “Payları beyan etmek bize; hesap ise **يزيدَ الرِّشْكِ**’e.”
Dedim: **الرِّشْكَ**’ın Arapça olduğunu sanmıyorum; onu, Arapçada aslı olmayan bir lakap görüyorum.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%B4/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الكاف والراء وما يثلثهما)
(كرز)  الكاف والراء والزاء أصل صحيحٌ يدل على اختباءٍ وتستُّر ولِوَاذ، يقال: كارَزَ إلى المكان، إذا مال إليه واختبأ فيه. وأنشد:
* إلى جَنْب الشَّريعة كارزُ([1]) *
وكارَزَ [عن([2])] فلانٍ، إذا فرّ عنه واختبأ منه. وأمَّا الكُرْز فهو الجُوالِق؛ وسمِّي بذلك لأنَّه يُخْبأ فيه الشيء. وقول رؤبة:
* كَالكُرَّزِ المربوطِ بينَ الأوتادْ([3]) *
فهذا فارسيٌّ معرب. يقولون: الكُرَّز: البازِي في سنته الثانية. والكَرّاز: كبشٌ يعلِّق عليه الراعي كُرْزَه، وهو شيءٌ له كالجُوالِق. فأمَّا الكَرِيز([4]) وهو الأَقِط، فليس من الباب، لأنه من الإبدال والأصل فيه الصاد.
(كرس)  الكاف والراء والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على تلبُّدِ شيءٍ فوقَ شيء وتجمُّعه. فالكِرْس: ما تلبَّدَ من الأبعار والأبوال في الدِّيار. واشتقت الكُرَّاسَة من هذا، لأنَّها ورقٌ بعضُه فوقَ بعض([5]). وقال:
يا صاحِ هل تعرفُ رسماً مُكْرَسَا *** قال نَعَم أعرفُه، وأَبْلَسَا([6])والكَرَوَّس: العظيم الرَّأس، وهو من هذا كأنَّه شيء كُرِّس، أي جُمِع جمعاً كثيفاً. ومن الباب الكَرْكَسةُ: ترديد الشيء. ويقال للذي ولدته إماءٌ: مُكَرْكَس، أي هو مردَّد في وِلادِهنَّ له.
(كرش)  الكاف والراء والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على تَجمُّع وجَمْع. من ذلك الكَرِش. سمِّيت لجَمْعها ما فيها. ثم يُشتقّ من ذلك، فيقال للجماعة من الناس كَرِش. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "الأنصارُ كَرِشِي وعَيْبتي". وكَرِش الرجُل: عيالُه وصغارُ ولدهِ. ويقال للأَتَان الضَّخمة الخاصِرَتَين: كرشاء. وتكرَّشَ وجههُ: تَقَبَّض فصار كالكرش. والكَرْشاء: القدم التي قَصُرَتْ واستوى أخمَصُها.
(كرص)  الكاف والراء والصاد كلمة واحدة. يقولون: الكَرِيص: الأَقِط.
(كرض)  الكاف والراء والضاد كلمةٌ واحدةٌ صحيحة مُختلف في تأويلها، وهي الكِرَاض. قال قوم: هو ماء الفحل تُلقِيه النَّاقةُ بعد ما قَبِلته. يقال: كرَضَتِ الناقةُ ماءَ الفحل تَكْرُضُه. ويقولون: الكِرَاضُ: مَنِيُّ الرّجُل. قال الطرِمَّاح:
سوفَ تُدنيك من لَمِيسَ سَبَنْتاةٌ *** أمَارتْ بالبَول ماءَ الكِرَضِ([7])وقال ابن دريد([8]): الكِراض: حَلَقُ الرَّحِم([9]). قال الأصمعي: لا واحدَ لها. وقال غيره: واحدها كَرْض([10]).
(كرع)  الكاف والراء والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على دِقَّةٍ في بعض أعضاء الحيوان. من ذلك الكُرَاع، وهو من الإنسان ما دونَ الرُّكبة، ومن الدوابِّ: ما دون الكَعب. قال الخليل: تكَرَّعَ الرّجُل إذا توضَّأ للصلاة لأنَّه يَغسِل أكارِعَه. قال: وكُرَاع كلِّ شيءٍ: طرَفُه. قال: والكُرَاع من الحَرّة: ما استطالَ منها، قال مُهلهل:
لما تَوَقّلَ في الكُرَاعِ هجينُهم *** هَلْهَلْتُ أثأرُ جابراً أو صِنْبِلا([11])فأمَّا تسميتُهم الخَيْل كُراعاً فإنَّ العرب قد تعبِّر عن الجسم ببعض أعضائِه، كما يقال: أعتَقَ رقبةً، ووَجْهِي إليك. فيمكنُ أن يكون الخيلُ سمِّيت كُرَاعاً لأكارعها، والكَرَع: دِقّة السّاقَين. فأمّا الكَرَع فهو ماء السَّماء، وسمِّي به لأنه يُكْرَع فيه، وقيل لأنَّ الإنسان يُكْرِع فيه أكارِعَه([12])، أو يأخذه بيديه، وهما بمعنى الكُراعين، إذا كانا طرَفَين.
(كرف)  الكاف والراء والفاء كلمتان* متباينتان جداً، فالأولى الكَرْف،  وهو تشمُّم الحِمار البولَ ورفعُه رأسَه. والثانية الكِرفئ: السَّحاب المرتفع الذي يُرى بعضُه فوقَ بعض.
(كرم)  الكاف والراء والميم أصلٌ صحيح له بابان: أحدهما شَرَفٌ في الشَّيء في نفسِه أو شرفٌ في خُلُق من الأخلاق. يقال رجلٌ كريم، وفرسٌ كريم، ونبات كريم. وأكرَمَ الرّجلُ، إذا أتَى بأولادٍ كرام. واستَكْرَم: اتَّخَذَ عِلْقاً كريماً. وكَرُم السّحابُ: أتَى بالغَيث. وأرضٌ مَكرَُمةٌ للنَّبات، إذا كانت جيِّدة النبات. والكَرَم في الخُلْق يقال هو الصَّفح عن ذنبِ المُذنب. قال عبدُ الله بنُ مسلِم بن قُتيبة: الكريم: الصَّفوح. والله تعالى هو الكريم الصَّفوح عن ذنوب عبادِه المؤمنين.
والأصل الآخر الكَرْم، وهي القِلادة. قال:
* عَدُوسِ السُّرَى لا يَعرِف الكَرْمَ جيدُها([13]) *
وأمّا الكَرْم فالعِنَب أيضاً لأنَّه مجتَمِع الشُّعَب منظومُ الحبّ.
(كرن)  الكاف والراء والنون كلمةٌ واحدة في الملاهي. يقال: إنَّ الكِرَان: الصَّنْج. قال امرؤ القيس:
...... فيا رُبَّ قينةٍ *** منعَّمة أعملتُها بِكرَانِ([14])والقَينة: كَرِينةٌ.
(كره)  الكاف والراء والهاء أصلٌ صحيحٌ واحد، يدلُّ على خلاف الرِّضا والمحبّة. يقال: كرِهتُ الشَّيء أكرَهُه كَرْهاً. والكُرْه الاسم. ويقال: بل الكُرْه: المشقّة، والكَرْه: أن تكلَّف الشيءَ فتعملَه كارهاً. ويقال من الكُره الكَرَاهِيَة والكَرَاهيّة. والكَرِيهة: الشِّدة في الحرب([15]). ويقال للسَّيف الماضي في الضّرائب: ذُو الكريهة([16]). ويقولون: إنَّ الكَرْه: الجَمَل الشَّديد الرأس، كأنّه يكره الانقياد.
(كري)  الكاف والراء والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على لِينٍ في الشيء وسُهولة، وربما دلَّ على تأخير.
فاللِّين والسهولة الكَرَى، وهو النُّعاس. ومن بابه السَّيْر المُكَرِّي: اللَّيِّن الرقيق. ومنها المُكَارِي وهو الظِّلُّ الذي يُكاري الشّيءَ، أي هو معه لا يفارقُه. وهو أليَنُ ما يكونُ وألطفَهُ. قال جرير:
لَحِقتُ وأصحابي على كُلِّ حُرَّةٍ ***مَرُوح تُبارِي الأحمسيَّ المُكارِيا([17]) أي إنّها تُبارِي ظِلَّها كأنَّها تُساير([18]). ومن الباب الكَرْوُ: أنْ يَخْبِط الفرسُ في عَدْوه بيديه في استقامةٍ لا يُقبِل بهما نحوَ بطنِه. وكَرَت المرأةُ في مَشْيها تَكْرُو كَرْواً. والكُرَة ناقصة، نقصت واواً، سمِّيت بذلك لأنَّه يُكْرَى بها إذا رُمِيَ بها. يقال كَرَا الكرةَ يَكرُوها كَرْواً وأمَّا المُكارِي الذي يُكْري الجمال وغيرَها، فذاك مشتقٌّ من السَّير أيضاً، لأنَّه يُسايِر المكترِي منه. ثمَّ اتسعوا في ذلك فسمَّوا الأَجْرَ كِراءَ، ونقلوه أيضاً إلى ما لا يُسايَرُ به، كالدَّار ونحوها، والأصل ما ذكرناه. وأمَّا الذي ذكرنا من التأخير فقولُهم: أكرَيْتُ الحديثَ: أخَّرتُه. قال الحطيئة:
وأكْرَيتُ العِشاءَ إلى سُهَيلٍ *** أو الشِّعرَى فطال بيَ الأَنَاء([19])فأما الكَرَوان فطائر يقال لذكَرهِ الكَرَى، يقال إذا صِيدَ:
أطرِقْ كَرَا أَطْرِق كرا *** إنَّ النّعامةَ في القُرَى
ويقال سمِّي بذلك لدِقّة ساقَيه. ويقولون: امرأةُ كَرْوَاء: دقيقة السَّاقين. وهذا إن صحَّ فهو شاذٌّ عن القياس الذي ذكرناه.
(كرب)  الكاف والراء والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على شِدَّةٍ وقُوّة. يقال: مَفاصِلُ مُكْرَبَةٌ، أي شديدةٌ قوية. وأصلُه الكَرَب، وهو عَقْدٌ غليظ في رِشَاء الدَّلو يُجعَل طرفُه في عرقوة الدَّلو ثم يشدّ ثِنَايتُه([20]) رِبَاطاً وثيقاً. يقال منه أكربْت الدَّلو. ومن ذلك قولُ الحطيئة:
قومٌ إذا عَقَدُوا عَقداً لجارِهم *** شَدُّوا العِناجَ وشدُّوا فوقه الكَرَبا([21]) ومن الباب الكرْب، وهو الغَمُّ الشَّديد. والكريبة: الشَّديدة من الشَّدائد. قال:
* إلى الموت خَوّاضاً إليه كرائبا([22]) *
والإكراب: الشِّدَّة في العَدْو؛ يقال أكْرَبَ فهو مُكْرِب. فأمَّا كَرَبَ الشَّيء: دنا، فليس من الباب، لأنَّ هذا من الإبدال، وإنَّما هو من القُرْب، لكنهم قالوا بالقاف قَرُب بضم الراء، وقالوا في الكاف كَرَب بفتحها، والمعنى واحد. والملائكة الكَرُوبِيُّون فعُوليُّون من الكُروب([23])، وهم المقَرَّبون. يقال كَربت الشمسُ: دنَت للمَغيب([24]). وإناءٌ كَرْبانُ: كَرَبَ أن يمتلئ.
ومن الباب الأوَّل: كَرَبُ النَّخلِ، ممكنٌ أن يسمَّى كَرَبا لقُوَّته. والكُرَابةَ([25]): ما سقط من النَّخْل في أصول الكَرَب. وَأمَّا كِرَابُ الأرض، وهو قَلْبُها للحرث فليس هو عندي عربيّاً. وقولُهم: "الكِرَابُ على البَقَر"، من هذا، والأصحُّ فيه أنْ يقال: "الكِلابَ على البقَر"، وكذا سمعناه. ومعناه خَلِّ أمْراً وصِناعتَه([26]). ويقولون: الكِرَاب: مَجارِي الماء، الواحدة كَرَبة. فإنْ كان صحيحاً فهو مشبَّهٌ بكرَبِ النَّخل. لامتدادِه وقُوَّته([27]).
(كرت)  الكاف والراء والتاء، ليس فيه إلاّ قولهم: عامٌ كَرِيت.
(كرث)  الكاف والراء والثاء، ليس فيه إلاَّ كَرَثَهُ الأمرُ، إذا بلغ منه المَشَقَّة. والكُـَرَّاثُ والكَرَاثُ نَبتانِ.
(كرج)  الكاف والراء والجيم ليس بشيء، إنّما هو الكُرَّج، وهو الذي ذكرناه في الكُرَّة. وذكره جريرٌ فقال:
لَبِستُ سِلاحي والفَرزدقُ لُعبةٌ *** عليه وِشاحاً كُرَّجٍ وجلاجلُه([28])(كرد)  الكاف والراء والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على مُدافَعةٍ وإطْراد. يقال: هو يَكرُدُهم، أي يدفعهم ويطردُهم. ويزعمون أنّ الكُرْدَ، هؤلاء القوم، مشتقٌّ من المُكارَدَة، وهي المطاردة. قال:
* ألا إنَّ أهل الغَدْرِ آباؤك الكُرْدُ *
فأمَّا الكَرْد فالعُنْق، قالوا: هو معرَّب.
ومِمَّا فيه ولا يُعلَم صحّته، قولُهم: إنَّ الكِرْدِيدة: القطعة من التَّمر. وينشدون:
طُوبَى لمن كانت لـه كِرْدِيدهْ *** يأكلُ منها وهو ثانٍ جيدَهْ([29])وما أبْعَدَ هذا وشِبهَهُ من الصحّة. والله أعلم.

--------------ـــ
([1]) كذا في الأصل والمجمل. وهو للشماخ في ديوانه 50. واللسان (كرز). وروايته فيهما:
فلما رأين الماء قد حال دونه ***  ذعاف لدى جنب الشريعة كارز
([2]) تكملة يقتضيها الكلام. وفي اللسان: "ويقال كارزت عن فلان، إذا فررت منه وعاجزته".
([3]) ديوان رؤبة 38 واللسان (كرز) والمعرب للجواليقي 280 والجمهرة (2: 325).
([4]) في الأصل: "الكرزين"، صوابه في المجمل واللسان.
([5]) شاهده قول الكميت: في اللسان (كرس، جوز):
حتى كأن عراص الدار أردية *** من التجايز أو كراس أسفار
          جمع سفر بالكسر، وهو الكتاب. والكراس: جمع كراسة.
([6]) للعجاج في ديوانه 31 واللسان (كرس).
([7]) ديوان الطرماح 81 واللسان (كرض).
([8]) الجمهرة (2: 366).
([9]) في تفسير الكلمة خلاف طويل. انظر له اللسان.
([10]) كذا ضبط في المجمل بالفتح. وضبط في الجمهرة بكسر الكاف.
([11]) في اللسان: (هلل) "لما توعر"، وأنشده الجوهري: "لما توغل". والتوقل: الصعود، أو الإسراع فيه.
([12]) نحو هذا ما في اللسان: "والمكرعات أيضاً من النخل: التي أكرعت في الماء".
([13]) لجرير في ديوانه 127 واللسان (ثلب، عدس، كرم)، وقد سبق في (ثلب). وصدره:
* لقد ولدت غسان ثالبة الشوى *
([14]) تمام صدره من الديوان 121:
* وإن أمس مكروبا فيا رب قينة *
([15]) في الأصل: "الشديدة الحرب"، صوابه في المجمل واللسان.
([16]) في الأصل والمجمل: "دون الكريهة"، صوابه في اللسان والقاموس.
([17]) ديوان جرير 604 واللسان (كرا).
([18]) في الأصل: "تسائده".
([19]) ديوان الحطيئة 25 واللسان (أنى، كرا). ويروى: "وآنيت".
([20]) في الأصل: "ثناية".
([21]) ديوان الحطيئة 7 واللسان (كرب، عنج). وقد سبق في (عنج).
([22]) في الأصل: "كريبا"، تحريف. وفي اللسان: "الكرائبا"، والبيت لسعد بن ناشب من مقطوعة في أوائل حماسة أبي تمام. وصدره في الحماسة واللسان:
* فيال رزام رشحوا بي مقدما *
([23]) في الأصل: "الكرب"، وإنما هو "الكروب" مصدر كرب.
([24]) في الأصل: "دانت الغيب"، وصوابه في المجمل.
([25]) بفتح الكاف وضمها، والضم أعلى.
([26]) في الأصل: "وضياعته".
([27]) شاهده قول أبي ذؤيب:
جوارسها تأرى الشعوف دوائبا *** وتنصب ألهاباً مصيفا كرابها
 ([28]) ديوان جرير 482 واللسان (كرج) والمعرب 292.
([29]) الرجز في المجمل واللسان (كرر).

ـ

##### Türkçe

(**باب الكاف والراء وما يثلثهما**)
(**كرز**)  **الكاف والراء والزاء** sahih bir asıldır; gizlenmeye, örtünmeye ve sığınmaya delâlet eder. Denir ki: **كارَزَ إلى المكان**, ona meylettiği ve onda gizlendiği zaman. Ve inşad etti:
* إلى جَنْب الشَّريعة كارزُ([1]) *
Ve **كارَزَ [عن([2])] فلانٍ**; ondan kaçtığı ve ondan gizlendiği zaman. **الكُرْز** ise **الجُوالِق**tır; bununla adlandırıldı, çünkü onda şey gizlenir. Ve Rü’be’nin sözü:
* كَالكُرَّزِ المربوطِ بينَ الأوتادْ([3]) *
Bu ise Farsça olup Arapçalaştırılmıştır. Derler ki: **الكُرَّز**: ikinci senesindeki **البازِي**. **الكَرّاز**: çobanın **كُرْز**unu üzerine astığı koçtur; o da **الجُوالِق** gibi bir şeydir. **الكَرِيز([4])** ise, o **الأَقِط**tir; babtan değildir, çünkü o ibdâldendir ve aslında **الصاد** vardır.

(**كرس**)  **الكاف والراء والسين** sahih bir asıldır; bir şeyin bir şeyin üstünde keçeleşmesine ve toplanmasına delâlet eder. **الكِرْس**: diyarlarda deve dışkıları ve idrarlarından keçeleşen şeydir. **الكُرَّاسَة** bundan türetildi; çünkü o, bir kısmı bir kısmının üstünde olan kâğıttır([5]). Ve dedi:
يا صاحِ هل تعرفُ رسماً مُكْرَسَا *** قال نَعَم أعرفُه، وأَبْلَسَا([6])
**الكَرَوَّس**: büyük başlıdır; bu da bundandır; sanki o, **كُرِّس** edilmiş bir şeydir, yani yoğun bir toplama ile toplanmıştır. Babtandır **الكَرْكَسةُ**: şeyin tekrarlanması. Ve cariyelerin doğurduğu kimseye **مُكَرْكَس** denir; yani o, onların doğumları içinde onun için tekrarlanmıştır.

(**كرش**)  **الكاف والراء والشين** sahih bir asıldır; toplanmaya ve cem‘e delâlet eder. Bundan **الكَرِش** vardır. İçindekini toplaması sebebiyle adlandırıldı. Sonra bundan türetilir; insanlardan topluluğa **كَرِش** denir. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: "الأنصارُ كَرِشِي وعَيْبتي". **كَرِش الرجُل**: onun ailesi ve çocuğunun küçükleridir. İki böğrü iri olan büyük dişi eşeğe: **كرشاء** denir. **تكرَّشَ وجههُ**: büzüldü de **الكرش** gibi oldu. **الكَرْشاء**: kısalan ve taban çukuru düzleşen ayaktır.

(**كرص**)  **الكاف والراء والصاد** tek bir kelimedir. Derler ki: **الكَرِيص**: **الأَقِط**.

(**كرض**)  **الكاف والراء والضاد** sahih tek bir kelimedir; te’vîlinde ihtilâf edilmiştir; o da **الكِرَاض**dır. Bir kavim dedi ki: o, erkeğin suyudur; dişi deve onu kabul ettikten sonra onu atar. Denir ki: **كرَضَتِ الناقةُ ماءَ الفحل تَكْرُضُه**. Ve derler ki: **الكِرَاضُ**: erkeğin menisidir. Tarimmâh dedi:
سوفَ تُدنيك من لَمِيسَ سَبَنْتاةٌ *** أمَارتْ بالبَول ماءَ الكِرَضِ([7])
Ve İbn Düreyd([8]) dedi: **الكِراض**: **حَلَقُ الرَّحِم([9])**. Asma‘î dedi: onun tekili yoktur. Başkası dedi: onun tekili **كَرْض([10])**dur.

(**كرع**)  **الكاف والراء والعين** sahih bir asıldır; hayvanın bazı uzuvlarında inceliğe delâlet eder. Bundan **الكُرَاع** vardır; insanda dizin altıdır; binek hayvanlarında: topuğun altıdır. Halîl dedi: **تكَرَّعَ الرّجُل**; namaz için abdest aldığı zaman; çünkü o, **أكارِع**ini yıkar. Dedi: her şeyin **كُرَاع**ı: onun ucudur. Dedi: **الحَرّة**nin **الكُرَاع**ı: ondan uzayıp giden kısımdır. Mühelhil dedi:
لما تَوَقّلَ في الكُرَاعِ هجينُهم *** هَلْهَلْتُ أثأرُ جابراً أو صِنْبِلا([11])
Atları **كُراعاً** diye adlandırmalarına gelince: Arap, cismi uzuvlarından bir kısmıyla ifade eder; denildiği gibi: **أعتَقَ رقبةً** ve **وَجْهِي إليك**. Öyleyse atlar, **أكارِع**leri sebebiyle **كُرَاعاً** adlandırılmış olabilir. **الكَرَع**: iki bacağın inceliğidir. **الكَرَع** ise gök suyudur; onunla adlandırıldı, çünkü onda **يُكْرَع**; yahut insanın onda **أكارِع**ini **يُكْرِع** etmesi sebebiyle denildi([12]); yahut onu iki eliyle alır; ikisi de **الكُراعين** mânâsındadır; iki uç oldukları zaman.

(**كرف**)  **الكاف والراء والفاء** iki kelimedir; çokça birbirinden ayrıdır. Birincisi **الكَرْف**tir; o, eşeğin idrarı koklaması ve başını kaldırmasıdır. İkincisi **الكِرفئ**dir: bir kısmı bir kısmının üstünde görünen yüksek buluttur.

(**كرم**)  **الكاف والراء والميم** sahih bir asıldır; onun iki babı vardır: birincisi, şeyin kendisinde şeref yahut ahlâklardan bir huyda şereftir. Denir: **رجلٌ كريم** ve **فرسٌ كريم** ve **نبات كريم**. Ve **أكرَمَ الرّجلُ**: kerim evlâtlar getirdiği zaman. Ve **استَكْرَم**: kerim bir **عِلْق** edindi. Ve **كَرُم السّحابُ**: yağmur getirdi. Ve **أرضٌ مَكرَُمةٌ للنَّبات**: bitkisi iyi olduğu zaman. Huyda **الكَرَم**: günahkârın günahından geçmek diye söylenir. Abdullah b. Müslim b. Kuteybe dedi: **الكريم**: **الصَّفوح**tur. Allah Teâlâ, mümin kullarının günahlarından **الصَّفوح** olan **الكريم**dir.
Diğer asıl **الكَرْم**dır; o **القِلادة**dır. Dedi:
* عَدُوسِ السُّرَى لا يَعرِف الكَرْمَ جيدُها([13]) *
**الكَرْم** ise ayrıca **العِنَب**dir; çünkü o, dalların toplanmışı, tanelerin dizilmişidir.

(**كرن**)  **الكاف والراء والنون** eğlenceler hakkında tek bir kelimedir. Denir: **الكِرَان**: **الصَّنْج**dır. İmru’ul-Kays dedi:
...... فيا رُبَّ قينةٍ *** منعَّمة أعملتُها بِكرَانِ([14])
Ve **القَينة**: **كَرِينةٌ**dur.

(**كره**)  **الكاف والراء والهاء** sahih tek bir asıldır; rızâ ve sevginin zıddına delâlet eder. Denir: **كرِهتُ الشَّيء أكرَهُه كَرْهاً**. **الكُرْه** isimdir. Ve denir: bilakis **الكُرْه**: meşakkattir; **الكَرْه**: şeyi zorla yüklenip onu istemeyerek yapmandır. Ve **الكُره**den **الكَرَاهِيَة** ve **الكَرَاهيّة** denir. **الكَرِيهة**: savaşta şiddettir([15]). Ve darbelerde keskin kılıca: **ذُو الكريهة([16])** denir. Ve derler ki: **الكَرْه**: başı şiddetli devedir; sanki boyun eğmeyi kerih görür.

(**كري**)  **الكاف والراء والحرف المعتل** sahih bir asıldır; şeyde yumuşaklığa ve kolaylığa delâlet eder; bazen de geciktirmeye delâlet eder.
Yumuşaklık ve kolaylık: **الكَرَى**dır; o **النُّعاس**tır. Babındandır **السَّيْر المُكَرِّي**: yumuşak, ince. Ve ondan **المُكَارِي**: şeyle birlikte olan, ondan ayrılmayan gölgedir; yani o, onunladır, ondan ayrılmaz. Ve o, en yumuşak ve en latif olanıdır. Cerîr dedi:
لَحِقتُ وأصحابي على كُلِّ حُرَّةٍ ***مَرُوح تُبارِي الأحمسيَّ المُكارِيا([17])
Yani o, gölgesiyle yarışır; sanki o, onunla birlikte yürür([18]). Babındandır **الكَرْوُ**: atın koşusunda iki eliyle, onları karnına doğru getirmeksizin, doğrultu üzere çırpmasıdır. Ve kadın yürüyüşünde **كَرَت**; **تَكْرُو كَرْواً**. **الكُرَة** eksiktir; bir **واو** eksiltilmiştir; onunla adlandırıldı, çünkü onunla atıldığı zaman **يُكْرَى** olunur. Denir: **كَرَا الكرةَ يَكرُوها كَرْواً**. **المُكارِي** ise, develeri ve başkalarını **يُكْري** eden kimse; o da yürüyüşten türemiştir; çünkü o, ondan kiralayanla birlikte yürür. Sonra bunda genişlediler de ücrete **كِراء** adını verdiler; onu, birlikte yürünmeyen şeye de naklettiler; ev ve benzeri gibi; asıl, zikrettiğimizdir. Geciktirmeden zikrettiğimiz ise onların sözü: **أكرَيْتُ الحديثَ**: onu geciktirdim. Hutay’e dedi:
وأكْرَيتُ العِشاءَ إلى سُهَيلٍ *** أو الشِّعرَى فطال بيَ الأَنَاء([19])
**الكَرَوان** ise bir kuştur; erkeğine **الكَرَى** denir; avlandığı zaman denir:
أطرِقْ كَرَا أَطْرِق كرا *** إنَّ النّعامةَ في القُرَى
Ve denir: iki bacağının inceliği sebebiyle bununla adlandırıldı. Ve derler ki: **امرأةُ كَرْوَاء**: iki bacağı ince. Bu sahih olursa, zikrettiğimiz kıyastan şâzdır.

(**كرب**)  **الكاف والراء والباء** sahih bir asıldır; şiddete ve kuvvete delâlet eder. Denir: **مَفاصِلُ مُكْرَبَةٌ**; yani şiddetli, kuvvetli. Aslı **الكَرَب**dır; o, kovanın ipinde kalın bir düğümdür; ucu kovanın **عرقوة**suna konur, sonra onun **ثِنَايتُه([20])** sağlam bir bağ olarak sıkılır. Ondan denir: **أكربْت الدَّلو**. Bundan Hutay’e’nin sözü:
قومٌ إذا عَقَدُوا عَقداً لجارِهم *** شَدُّوا العِناجَ وشدُّوا فوقه الكَرَبا([21])
Babındandır **الكرْب**; o, şiddetli gamdır. **الكريبة**: şiddetlerden şiddetli olan. Dedi:
* إلى الموت خَوّاضاً إليه كرائبا([22]) *
**الإكراب**: koşuda şiddettir; denir: **أكْرَبَ**; o da **مُكْرِب**tir. **كَرَبَ الشَّيء**: yaklaştı, ise babtan değildir; çünkü bu ibdâldendir; ancak o **القُرْب**dandır; fakat onlar **قَرُب**u **القاف** ile râ’yı damme ile söylediler; **الكاف**ta ise **كَرَب**ı fetha ile söylediler; mânâ birdir. Melekler **الكَرُوبِيُّون** ise **الكُروب([23])**dan **فعُوليُّون**dur; onlar **المقَرَّبون**dur. Denir: **كَربت الشمسُ**: batmaya yaklaştı([24]). Ve **إناءٌ كَرْبانُ**: dolmaya yaklaştı.
Birinci babdandır: **كَرَبُ النَّخلِ**; kuvveti sebebiyle **كَرَبا** diye adlandırılmış olabilir. **الكُرَابةَ([25])**: **الكَرَب**ın diplerinde hurma ağacından düşen şeydir. **كِرَابُ الأرض** ise, onu sürmek için çevirmektir; bence Arapça değildir. Onların sözü: "**الكِرَابُ على البَقَر**", bundandır; bunun en sahihi, "**الكِلابَ على البقَر**" denmesidir; biz onu böyle işittik. Mânâsı: bir işi ve sanatını bırak([26]). Ve derler ki: **الكِرَاب**: su yollarıdır; tekili **كَرَبة**. Eğer sahih ise, uzaması ve kuvveti sebebiyle **كرَبِ النَّخل**e benzetilmiştir([27]).

(**كرت**)  **الكاف والراء والتاء**; onda, onların sözü dışında bir şey yoktur: **عامٌ كَرِيت**.

(**كرث**)  **الكاف والراء والثاء**; onda, ancak **كَرَثَهُ الأمرُ** vardır; yani ondan meşakkate ulaştı. **الكُـَرَّاثُ** ve **الكَرَاثُ** iki bitkidir.

(**كرج**)  **الكاف والراء والجيم** bir şey değildir; ancak o **الكُرَّج**dir; o da **الكُرَّة**de zikrettiğimizdir. Cerîr onu zikretti de dedi:
لَبِستُ سِلاحي والفَرزدقُ لُعبةٌ *** عليه وِشاحاً كُرَّجٍ وجلاجلُه([28])

(**كرد**)  **الكاف والراء والدال** sahih bir asıldır; itişmeye ve kovmaya delâlet eder. Denir: **هو يَكرُدُهم**; yani onları iter ve kovar. Ve zannederler ki **الكُرْدَ** (şu kavim) **المُكارَدَة**den türemiştir; o da kovalamadır. Dedi:
* ألا إنَّ أهل الغَدْرِ آباؤك الكُرْدُ *
**الكَرْد** ise boyundur; dediler ki: o Arapçalaştırılmıştır.
Onda olup sahihliği bilinmeyen şeylerdendir: onların sözü: **الكِرْدِيدة**: hurmadan bir parçadır. Ve inşad ederler:
طُوبَى لمن كانت لـه كِرْدِيدهْ *** يأكلُ منها وهو ثانٍ جيدَهْ([29])
Bu ve benzerleri, sahihlikten ne kadar uzaktır. Allah daha iyi bilir.

--------------ـــ
([1]) Asılda ve **المجمل**’de böyle. Ve o, **الشماخ**’ın divanında 50’dedir. Ve **اللسان** (**كرز**) (maddesinde). Ve rivayeti ikisinde de:
فلما رأين الماء قد حال دونه ***  ذعاف لدى جنب الشريعة كارز

([2]) Sözün gerektirdiği bir tekmile. Ve **اللسان**’da: “Ve denir: **كارزت عن فلان**; ondan kaçtığın ve ona karşı âciz bıraktığın zaman.”

([3]) **ديوان رؤبة** 38 ve **اللسان** (**كرز**) ve **المعرب**’da **للجواليقي** 280 ve **الجمهرة** (2: 325).

([4]) Asılda: “**الكرزين**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.

([5]) Şahidi, **الكميت**’in sözü: **اللسان**’da (**كرس**، **جوز**):
حتى كأن عراص الدار أردية *** من التجايز أو كراس أسفار
          **سفر**’in kesre ile cem‘i; o, kitaptır. Ve **الكراس**: **كراسة**’nin cem‘idir.

([6]) **العجاج**’a aittir, divanında 31 ve **اللسان** (**كرس**).

([7]) **ديوان الطرماح** 81 ve **اللسان** (**كرض**).

([8]) **الجمهرة** (2: 366).

([9]) Kelimenin tefsirinde uzun bir ihtilaf vardır. Ona dair **اللسان**’a bak.

([10]) **المجمل**’de fetha ile böyle ضبط edildi. Ve **الجمهرة**’de **الكاف**’ın kesresiyle ضبط edildi.

([11]) **اللسان**’da: (**هلل**) “**لما توعر**”; ve **الجوهري** onu inşad etti: “**لما توغل**”. Ve **التوقل**: yükselme; yahut onda sürat etme.

([12]) Bunun benzeri **اللسان**’da olan: “Ve **المكرعات** da hurma ağaçlarındandır: suya **أكرعت** olanlar.”

([13]) **جرير**’indir, divanında 127 ve **اللسان** (**ثلب**، **عدس**، **كرم**); ve (**ثلب**)’de daha önce geçti. Ve صدرُه:
* لقد ولدت غسان ثالبة الشوى *

([14]) Divandan 121’de صدرُه’nun tamamı:
* وإن أمس مكروبا فيا رب قينة *

([15]) Asılda: “**الشديدة الحرب**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.

([16]) Asılda ve **المجمل**’de: “**دون الكريهة**”; doğrusu **اللسان** ve **القاموس**’tadır.

([17]) **ديوان جرير** 604 ve **اللسان** (**كرا**).

([18]) Asılda: “**تسائده**”.

([19]) **ديوان الحطيئة** 25 ve **اللسان** (**أنى**، **كرا**). Ve şöyle rivayet edilir: “**وآنيت**”.

([20]) Asılda: “**ثناية**”.

([21]) **ديوان الحطيئة** 7 ve **اللسان** (**كرب**، **عنج**). Ve (**عنج**)’de daha önce geçti.

([22]) Asılda: “**كريبا**”; tahrif. Ve **اللسان**’da: “**الكرائبا**”. Ve beyit, **سعد بن ناشب**’indir; **حماسة أبي تمام**’ın evvellerinde bir maktûadan. Ve **الحماسة** ve **اللسان**’da صدرُه:
* فيال رزام رشحوا بي مقدما *

([23]) Asılda: “**الكرب**”; hâlbuki o, **كروب**’tur; **كرب**’ın masdarıdır.

([24]) Asılda: “**دانت الغيب**”; doğrusu **المجمل**’dedir.

([25]) **الكاف**’ın fethası ve zammıyla; ve zamme daha üstündür.

([26]) Asılda: “**وضياعته**”.

([27]) Şahidi, **أبي ذؤيب**’in sözü:
جوارسها تأرى الشعوف دوائبا *** وتنصب ألهاباً مصيفا كرابها

 ([28]) **ديوان جرير** 482 ve **اللسان** (**كرج**) ve **المعرب** 292.

([29]) **الرجز** **المجمل** ve **اللسان**’da (**كرر**).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%B4/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ك ر ش
انتزع الجرّة من كرشه وهي لذي الخفّ والظلف كالمعدة للإنسان‏.‏
واستكرش الجديُ‏:‏ عظم بطنه وأخذ في الأكل واعمل لنا مكرّشةً وهي قطعة كرشٍ تحشى بلحم وشحم وتخّ بخلال وتطبخ‏.‏
ومن المجاز‏:‏ كلّمته فتكرّش وجهه وكرّش وجهه‏.‏
وتكرّش جلده وكرش كرشاً‏:‏ تقبّض‏.‏
وفي الحديث‏:‏ ‏"‏ الأنصار كرشى وعيبتي ‏"‏ أي هم موضع سرّي وأمانتي كما أن الكرش موضع علف المعتلف‏.‏
‏"‏ وجاء يجرّ كرشه ‏"‏‏:‏ عياله وله كرشٌ منثورة‏:‏ صبيان صغار وتزوّج ارمأةً فنثرت له كرشها‏:‏ أكثرت ولدها‏.‏
وعليه كرش من الناس وأكراش‏:‏ جماعات‏.‏
قال اللهبيّ‏:‏ وأفأنا النّهاب من كل حي وأقمنا كراركرا وكروشا وبنو فلان كرش القوم‏:‏ معظمهم‏.‏
ولو وجدت إلى ذلك فاكرشٍ وأدنى في كرشٍ لأتيته‏.‏
وقال الحجّاج للنّعمان بن زرعة‏:‏ لو وجدت إلى دمك فاكرشٍ لشربت البطحاء منه‏.‏
وأتان كرشاء‏:‏ ضخمة البطن والخاصرتين‏.‏
ومن مجاز المجاز‏:‏ دلو كرشاء‏:‏ متنفخة النواحي‏.‏

##### Türkçe

ك ر ش
**كرش**’inden testiyi çekip çıkardı; o, deve ve çift tırnaklı için, insan için mide gibidir.

Oğlak **استكرش**: karnı büyüdü ve yemeye koyuldu; ve bize bir **مكرّشة** yap: o, et ve yağ ile doldurulan bir **كرش** parçasıdır; şişlerle dikilir ve pişirilir.

Mecazdan: onunla konuştum da yüzü **تكرّش** etti; ve yüzünü **كرّش** etti.

Ve derisi **تكرّش** etti; ve **كرش** etti, **كرشاً**: büzüldü.

Hadiste: " **الأنصار** benim **كرشى**’m ve sandığımdır" yani onlar sırrımın ve emanetimin yeridir; tıpkı **الكرش**’in, yiyenin yemininin yeri olması gibi.

"Ve **كرشه**’ni sürüyerek geldi": (yani) bakmakla yükümlü oldukları; ve onun dağılmış bir **كرش**’i vardır: küçük çocuklar. Ve bir kadınla evlendi de onun için **كرشها**’sını saçtı: çocuğunu çoğalttı.

Ve onun üzerinde insanlardan bir **كرش** ve **أكراش** vardır: topluluklar.

**اللهبيّ** dedi: Ve her kabileden yağmacıyı bize ganimet kıldık; ve **كراركرا** ve **كروشا** ikamet ettik. Ve falan oğulları, kavmin **كرش**’idir: onların çoğunluğu.

Ve eğer buna bir yol bulsaydım, mutlaka **فاكرشٍ**; ve bir **كرش** içinde daha yakın (bir yol) (bulup) ona gelirdim.

Ve **الحجّاج**, **النّعمان بن زرعة**’ye dedi: Eğer senin kanına bir yol bulsaydım, mutlaka **فاكرشٍ**; **البطحاء**’yı ondan içirirdim.

**أتان كرشاء**: karnı ve böğürleri iri.

Mecazın mecazından: **دلو كرشاء**: yanları şişkin.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الكَرِشُ لكل مُجْتَرٍّ: بمنزلة المَعِدة للإِنسان تؤنثها العرب، وفيها لغتان: كِرْش وكَرِش مثل كِبْد وكَبِد، وهي تُفرّغ في القَطِنةِ كأَنها يَدُ جِرابٍ، تكون للأَرْنب واليَرْبوع وتستعمل في الإِنسان، وهي مؤنثة؛ قال رؤبة:
طَلْق، إِذا استكْرَشَ ذو التَّكَرُّشِ،
أَبْلَج صدّاف عن التَّحَرُّشِ
وفي حديث الحسن: في كل ذات كَرِش شاةٌ أَي كل ما لَه من الصيد كَرِشٌ كالظباء والأَرانب إِذا أَصابه المُحرِم ففي فِدائه شاة. وقول أَبي المجيب ووصف أَرضاً جدبة فقال: اغْبَرّت جادّتها والتقى سَرْحُها ورَقَّتْ كَرِشُها أَي أَكلت الشجرَ الخشن فضَعُفت عنه كَرِشُها ورقَّت، فاستعار الكَرِش للإِبل، والجمع أَكْراش وكُرُوش.
واسْتَكْرَش الصبيُّ والجَدْيُ: عظُمت كَرِشُه، وقيل: المُسْتكْرِش بعد الفَطِيم، واستِكْراشُه أَن يشتدّ حَنَكُه ويَجْفُر بطنُه، وقيل: استكرش البَهْمةُ عظُمت إِنفَحتُه؛ عن ابن الأَعرابي. التهذيب: يقال للصبي إِذا عظم بطنه وأَخذ في الأَكْل: قد اسْتَكْرَشَ، قال: وأَنكر بعضهم ذلك في الصبي فقال: يقال للصبي قد اسْتَجْفَرَ، وإِنما يقال اسْتَكْرَشَ الجَدْيُ، وكلُّ سَخْلٍ يَسْتَكْرِش حين يعظم بطنه ويشتدّ أَكله. واسْتَكْرَشَت الإِنْفَحةُ لأَن الكَرِش يسمى إِنْفحَةً ما لم يأْكل الجدي، فإِذا أَكل يسمى كَرِشاً، وقد اسْتَكْرشَت. وامرأَة كَرْشاءُ: عظيمةُ البطن واسعتُه. وأَتانٌ كَرْشاءُ: ضخمة الخواصر. وكَرّشَ اللحمَ: طَبخه في الكَرِش؛ قال بعض الأَغْفال:
لو فَجّعا جِيرَتَها، فشَلاَّ
وسِيقةً فكَرَّشا ومَلاَّ
وقَدَمُ كَرْشاءُ: كثيرة اللحم. ودَلْوٌ كَرْشاءُ: عظيمة. ويقال للدَّلْو المنتفخة النواحي: كَرْشاء. ورجل أَكْرَشُ: عظيم البطن، وقيل: عظيم المال. والكَرِشُ: وِعاءُ الطيب والثوب، مؤنث أَيضاً. والكِرْشُ: الجماعة من الناس؛ ومنه قوله، صلى اللَّه عليه وسلم: الأَنصارُ عَيْبَتي وكَرِشِي؛ قيل: معناه أَنهم جماعتي وصحابتي الذين أُطلعهم على سري وأَثق بهم وأَعتمد عليهم. أَبو زيد: يقال عليه كَرِشٌ من الناس أَي جماعة، وقيل: أَراد الأَنصارُ مَدَدي الذين أَسْتَمِدّ بهم لأَن الخُفَّ والظِّلْف يستمدَّ الجِرَّة من كَرِشه، وقيل: أَراد أَنهم بِطانتُه وموضع سِرّه وأَمانته والذينَ يعتمد عليهم في أُموره، واستعار الكَرِشَ والعَيْبةَ لذلك لأَن المُجْتَرَّ يجمع علَفَه في كَرِشِه، والرجل يضع ثيابه في عيْبتِه. ويقال: ما وجدتُ إِلى ذلك الأَمر فا كَرِشٍ أَي لم أَجِدْ إِليه سبيلاً. وعن اللحياني: لو وجدتُ إِليه فا كَرِشٍ وبابَ كَرِشٍ وأَدنى في كَرِشٍ لأَتَيتُه يعني قدر ذلك من السُّبُل؛ ومثله قولهم: لو وجدتُ إِليه فا سَبِيلٍ؛ عنه أَيضاً. الصحاح: وقول الرجل إِذا كلَّفْته أَمراً: إِن وجدت إِلى ذلك فا كَرِشٍ؛ أَصله أَن رجلاً فصّل شاة فأَدخلها في كَرِشِها ليَطْبخَها فقيل له: أَدْخِل الرأْسَ، فقال: إِن وجدتُ إِلى ذلك فَاكَرِشٍ، يعني إِن وجدت إِليه سبيلاً. وفي حديث الحجاج: لو وجدتُ إِلى دمِك فَا كَرِشٍ لشرِبْتُ البطْحاءَ منك أَي لو وجدتُ إِلى دمِك سبيلاً؛ قال: وأَصله أَن قوماً طبَخُوا شاة في كَرِشِها فضاق فمُ الكَرِش عن بعض الطعام، فقالوا للطَّباخ: أَدخِلْه إن وجدت فَا كَرِشٍ. وكَرِشُ كل شيء: مُجَمَعُه. وكَرِشُ القوم: مُعظمُهم، والجمع أَكْراشٌ وكُرُوشٌ؛ قال: وأَفَأْنا السُّبِيَّ من كلِّ حَيٍّ،
فأَقَمْنا كَراكِراً وكُرُوشا
وقيل: الكُرُوش والأَكْراشُ جمع لا واحد له. وتَكَرَّشَ القومُ: تجمَّعوا. وكَرِشُ الرجلِ: عيالُه من صغار ولدِه. يقال: عليه كَرِشٌ منثورة أَي صبيانٌ صغارٌ. وبينهم رَحِمٌ كَرْشاءُ أَي بعيدةٌ. وتزوّجَ المرأَةَ فنَثرت له كَرِشَها وبطْنَها أَي كَثُرَ ولدُها له. وتكرّش وجهُه: تقبّض جلدُه، وفي نسخة: تكَرّشَ جلدُ وجهِه، وقد يقال ذلك في كل جلد، وكَرّشَه هو. ويقال: كَرِشَ الجلدُ يَكْرَشُ كرَشاً إِذا مسّته النار فانْزَوى. قال شمر: اسْتَكْرَشَ تقبّضَ وقَطّبَ وعبّس. ابن بزرج. ثوبٌ أَكْراشٌ وثوبٌ أَكْباشٌ وهو من بُرُود اليمن. قال أَبو منصور: والمُكَرّشةُ منْ طعام البادية أَن يُؤْخَذ اللحمِ فيُهَرَّم تَهْرِيماً صغاراً، ويُجْعَل فيه شحمٌ مقطَّع، ثم تُقَوّرَ قطعةُ كَرِشٍ من كَرِشِ البعير ويغْسل وينَظّف وجهُه الذي لا فَرْثَ فيه، ويجعلَ فيه تهريمُ اللحمُ والشحم وتُجْمَع أَطرافه، ويُخَلّ عليه بِخلالٍ بعدما يُوكَأ على أَطرافه، وتُحْفَرَ له إِرَةٌ ويطرحَ فيها رِضافٌ ويوقَدَ عليها حتى تَحْمى وتَصيرَ ناراً، ثم يُنَحّى الجمْرُ عنها وتُدْفَنَ المُكَرَّشةُ فيها، ويجعل فوقها مَلَّةٌ حامية، ثم يوقَدَ فوقَها بحطب جَزْل، ثم تُتْرك حتى تَنْضَج فتُخْرَج وقد كابَتْ وصارت قطعة واحدة فتُؤكل طَيّبة. يقال: كَرّشُوا لنا تَكْريشاً. والكَرْشاءُ: القَدَمُ التي كثُر لحمها واستوى أَخْمَصُها وقصُرت أَصابعُها.والكَرِشُ: من نبات الرياض والقِيعانِ من أَنْجَعِ المراتِع للمال تسْمَنْ عليه الإِبل والخيل، ينبُت في الشتاء ويهيج في الصيف. ابن سيده: الكَرِشُ والكَرِشةُ من عُشْب الربيع وهي نبْتةٌ لاصقة بالأَرض بُطَيْحاء الورَق مُعْرَضّة غُبَيراء، ولا تكاد تنبُت إِلا في السهل وتنبت في الديار ولا تنفع في شيء ولا تُعَدّ إِلا أَنه يُعْرف رَسْمها. وقال أَبو حنيفة: الكَرِشُ شجرة من الجَنْبَة تنبت في أَرُومٍ وترتفع نحو الذراع ولها ورَقة مُدَوَّرة حَرْشاء شديدة الخُضْرة وهي مرعى من الخُلَّةِ. والكُرَاشُ: ضربُ من الفِرْدان، وقيل: هو كالقَمْقام يلكَعُ الناسَ ويكون في مبارك الإِبل، واحدته كُرّاشة.
وكُرْشانٌ: بطنٌ من مَهْرةَ بنِ حَيْدان. والكِرْشانُ: الأَزْدُ وعبدُ القيس. وكِرْشِمٌ: اسم رجل، ميمه زائدة في أَحد قولي يعقوب. وكرشاء بن المزدلف: عمر بن أَبي ربيعة.

##### Türkçe

**الكَرِشُ** her geviş getiren için: insan için **المَعِدة** (mide) mesabesindedir; Araplar onu müennes yaparlar,
ve onda iki lügat vardır: **كِرْش** ve **كَرِش**; **كِبْد** ve **كَبِد** gibi; ve o **القَطِنةِ**’de boşaltılır,
sanki o bir **جِرابٍ**’ın eli gibidir; **الأَرْنب** ve **اليَرْبوع** için olur ve insanda kullanılır; ve o
müennestir; Rü’be dedi ki:
طَلْق، إِذا استكْرَشَ ذو التَّكَرُّشِ،
أَبْلَج صدّاف عن التَّحَرُّشِ

Hasen’in hadîsinde: “Her **ذات كَرِش**’te bir koyun vardır” yani avdan her neyin **كَرِشٌ**’i varsa
**الظباء** ve **الأَرانب** gibi; **المُحرِم** ona isabet ederse, onun fidyesinde bir koyun vardır. Ebû’l-Mucîb’in sözü
ve kıraç bir araziyi vasfetmesi; dedi ki: “Yolu tozlandı, **سَرْحُها**’sı birleşti ve
**كَرِشُها** inceldi” yani kaba ağacı yedi de ondan dolayı **كَرِشُها** zayıfladı ve inceldi; böylece
**الكَرِش**’i develer için ödünç aldı; cem‘i **أَكْراش** ve **كُرُوش**’tur.

**واسْتَكْرَش** çocuk ve oğlak: **كَرِشُه** büyüdü; ve denildi ki: **المُسْتكْرِش** sütten kesildikten
sonradır; ve onun **استِكْراشُه**’u: **حَنَكُه**’unun sertleşmesi ve karnının **يَجْفُر** olmasıdır; ve denildi ki: **استكرش**
kuzu: **إِنفَحتُه** büyüdü; İbnü’l-A‘râbî’den. **التهذيب**: çocuğa, karnı büyüdüğü ve yemeye başladığı zaman
“**قد اسْتَكْرَشَ**” denir; dedi ki: bazısı bunu çocukta inkâr etti de dedi ki: çocuğa “**قد اسْتَجْفَرَ**” denir;
ve ancak “**اسْتَكْرَشَ**” oğlak için denir; ve her **سَخْلٍ** karnı büyüdüğü ve yemesi şiddetlendiği zaman **يَسْتَكْرِش** olur.
Ve **اسْتَكْرَشَت الإِنْفَحةُ**; çünkü **الكَرِش** oğlak yemediği müddetçe **إِنْفحَةً** diye adlandırılır; yediği zaman
**كَرِشاً** diye adlandırılır; ve “**قد اسْتَكْرشَت**”. Ve **امرأَة كَرْشاءُ**: karnı büyük, geniş olan.
Ve **أَتانٌ كَرْشاءُ**: böğürleri iri olan. Ve **كَرّشَ اللحمَ**: onu **الكَرِش** içinde pişirdi; bazı **الأَغْفال** dedi ki:
لو فَجّعا جِيرَتَها، فشَلاَّ
وسِيقةً فكَرَّشا ومَلاَّ

Ve **قَدَمُ كَرْشاءُ**: eti çok olan. Ve **دَلْوٌ كَرْشاءُ**: büyük olan. Ve şişkin yanları olan kovaya: **كَرْشاء** denir.
Ve **رجل أَكْرَشُ**: karnı büyük olan; ve denildi ki: malı büyük olan. Ve **الكَرِشُ**: güzel koku ve elbise kabı;
o da müennes. Ve **الكِرْشُ**: insanlardan cemaat; ondan onun sözü, Allah’ın salâtı onun üzerine olsun:
“**الأَنصارُ عَيْبَتي وكَرِشِي**”; denildi ki: manası, onların benim cemaatim ve arkadaşlarım olmalarıdır; sırrımı onlara açarım,
onlara güvenirim ve onlara dayanırım. Ebû Zeyd: “Onun üzerinde insanlardan bir **كَرِشٌ** vardır” denir, yani bir cemaat;
ve denildi ki: **الأَنصارُ** ile, benim dayanağımı kastetti; onlarla yardım isterim; çünkü **الخُفَّ** ve **الظِّلْف**
gevişi **كَرِشه**’inden ister; ve denildi ki: onların onun **بِطانتُه**’u, sırrının ve emanetinin yeri ve
işlerinde dayandığı kimseler olduğunu kastetti; ve bunun için **الكَرِشَ** ve **العَيْبةَ**’yi ödünç aldı; çünkü
**المُجْتَرَّ** yemini **كَرِشِه**’inde toplar, adam da elbiselerini **عيْبتِه**’ne koyar.

Ve denilir: “O işe bir **فا كَرِشٍ** bulmadım” yani ona bir yol bulmadım.
Ve Lihyânî’den: “Ona bir **فا كَرِشٍ** ve bir **بابَ كَرِشٍ** ve bir **أَدنى في كَرِشٍ** bulsaydım, ona gelirdim”
yani yollardan o kadarını; bunun benzeri onların sözü: “Ona bir **فا سَبِيلٍ** bulsaydım”; ondan da. **الصحاح**:
adamın, ona bir iş yüklediğin zaman sözü: “Ona bir **فا كَرِشٍ** bulursam”; aslı: bir adam bir koyunu parçaladı da onu
kendi **كَرِشِها**’sına soktu ki onu pişirsin; ona “başı sok” denildi; o da dedi ki: “Ona bir **فَاكَرِشٍ** bulursam”;
yani ona bir yol bulursam. Ve Haccâc’ın hadîsinde: “Kanına bir **فَا كَرِشٍ** bulsaydım, senden **البطْحاءَ**’yı içerdim”
yani kanına bir yol bulsaydım; dedi ki: ve aslı: bir kavim bir koyunu kendi **كَرِشِها**’sında pişirdiler de
**الكَرِش**’in ağzı bazı yemekten dolayı dar geldi; aşçıya dediler ki: “Onu sok; eğer bir **فَا كَرِشٍ** bulursan.”
Ve her şeyin **كَرِشُ**’i: onun toplanma yeridir. Ve kavmin **كَرِشُ**’i: onların çoğunluğu; cem‘i **أَكْراشٌ** ve **كُرُوشٌ**; dedi ki:
وأَفَأْنا السُّبِيَّ من كلِّ حَيٍّ،
فأَقَمْنا كَراكِراً وكُرُوشا

Ve denildi ki: **الكُرُوش** ve **الأَكْراشُ** tekili olmayan bir cemi‘dir. Ve **تَكَرَّشَ القومُ**: toplandılar.
Ve adamın **كَرِشُ**’i: küçük çocuklarından olan iyalidir. “Onun üzerinde dağınık bir **كَرِشٌ** vardır” denir, yani küçük çocuklar.
Ve aralarında **رَحِمٌ كَرْشاءُ** vardır, yani uzak. Ve kadınla evlendi de ona **كَرِشَها**’sını ve **بطْنَها**’sını saçtı,
yani ondan çocuğu çok oldu. Ve **تكرّش وجهُه**: derisi büzüldü; bir nüshada: **تكَرّشَ جلدُ وجهِه**; ve bu her deri için de söylenir;
ve onu **كَرّشَه**. Ve denilir: **كَرِشَ الجلدُ يَكْرَشُ كرَشاً**; ateş ona dokunduğu zaman büzülüp çekildiğinde.
Şemmer dedi ki: **اسْتَكْرَشَ**: büzüldü, kaşlarını çattı ve surat astı. İbn Bezrec. **ثوبٌ أَكْراشٌ** ve **ثوبٌ أَكْباشٌ**;
o Yemen’in **بُرُود**’undandır. Ebû Mansûr dedi ki: ve **المُكَرّشةُ** bedevî yemeğindendir: et alınır da küçük küçük
**يُهَرَّم تَهْرِيماً** edilir; ve içine doğranmış iç yağ konur; sonra devenin **كَرِشِ**’inden bir parça **كَرِشٍ** oyulur,
yıkanır ve içinde **فَرْثَ** olmayan yüzü temizlenir; içine etin ve yağın doğranmışı konur, uçları toplanır,
uçları bağlandıktan sonra bir **خلالٍ** ile üzerine **يُخَلّ** edilir; onun için bir **إِرَةٌ** kazılır, içine **رِضافٌ** atılır,
üzerine yakılır ta ki ısınsın ve ateş olsun; sonra kor ondan uzaklaştırılır ve **المُكَرَّشةُ** onun içine gömülür,
üstüne sıcak bir **مَلَّةٌ** konur; sonra üstünde bol odunla yakılır; sonra pişinceye kadar bırakılır; çıkarılır,
**كابَتْ** olur ve tek parça olur; böylece güzel olarak yenir. Denilir: “Bize bir **تَكْريشاً** **كَرّشُوا**.”

Ve **الكَرْشاءُ**: eti çoğalan, taban çukuru (**أَخْمَصُها**) düzleşen ve parmakları kısalan ayaktır.
Ve **الكَرِشُ**: çayırların ve düzlüklerin bitkisindendir; mala (hayvana) en yararlı otlaklardandır; develer ve atlar onunla semirir;
kışın biter ve yazın kurur. İbn Sîde: **الكَرِشُ** ve **الكَرِشةُ** bahar otundandır; yere yapışık bir ottur; yaprağı yayvan,
tozlu renkte; neredeyse ancak düzlükte biter; diyarlarda biter; hiçbir şeye fayda vermez; ancak izi bilinir diye sayılır.
Ebû Hanîfe dedi ki: **الكَرِشُ** **الجَنْبَة**’den bir ağaçtır; köklerde biter ve bir arşın kadar yükselir; yuvarlak,
pürtüklü (**حَرْشاء**) ve çok yeşil bir yaprağı vardır; **الخُلَّةِ**’den bir otlaktır.

Ve **الكُرَاشُ**: **الفِرْدان**’dan bir türdür; ve denildi ki: o **القَمْقام** gibidir; insanları ısırır
ve develerin çöktüğü yerlerde olur; tekili **كُرّاشة**’dır.

Ve **كُرْشانٌ**: **مَهْرةَ بنِ حَيْدان**’dan bir batındır (koldur). Ve **الكِرْشانُ**: **الأَزْدُ** ve **عبدُ القيس**.
Ve **كِرْشِمٌ**: bir adam adıdır; Yakub’un iki sözünden birinde onun **ميمه**’i ziyadedir.
Ve **كرشاء بن المزدلف**: **عمر بن أَبي ربيعة**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%B4/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ك ر ش * * الكَرِشُ * بوزن الكبد لكل مجتر بمنزلة المعدة للإنسان تؤنثها العرب والكَرِشُ أيضا الجماعة من الناس ومنه الحديث ﴿الأنصار كرشى وعيبتي﴾

##### Türkçe

* ك ر ش * * **الكَرِشُ** * **الكبد** vezninde; her geviş getiren için, insan için mide menzilesindedir; Araplar onu müennes yaparlar. Ve **الكَرِشُ** ayrıca insanlardan topluluk demektir. Ondan hadis: ﴿**الأنصار** benim **كرشى**m ve **عيبتي**mdir﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%B4/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الكرش بالكسر، وككتف، مثل كبد وكبد، لغتان: اسم لكل مجتر، بمنزلة المعدة للإنسان تفرغ في القطنة كأنها يد جراب، تكون للأرنب واليربوع، وتستعمل في الإنسان، وهي مؤنثة نقله الجوهري. ومن المجاز: الكرش: عيال الرجل وصغار، وفي الصحاح: من صغار ولده، يقال: جاء يجر كرشه، أي عياله. ويقال: عليه كرش منثورة: أي صبيان صغار. ومن المجاز: الكرش: الجماعة من الناس ومنه قوله صلى الله عليه وسلم: الأنصار عيبتي وكرشي، قيل: معناه أنهم جماعتي وصحابتي الذين أطلعهم على سري وأثق بهم، وأعتمد عليهم، وقال أبو زيد: يقال: عليه كرش من الناس، أي جماعة، وقيل: أراد: الأنصار مددي الذين أستمد بهم؛ لأن الخف والظلف يستمد الجرة من كرشه، وقيل: أراد بهم بطانته وموضع سره وأمانته، والذين يعتمد عليهم في أموره، واستعار الكرش والعيبة لذلك؛ لأن المجتر يجمع علفه في كرشه، والرجل يجمع ثيابه في عيبته. والكرش: جبل بديار بني أبي بكر بن كلاب عن ابن زياد، وقال لا أعرف في ديار بني كلاب جبلا أعظم منه. والكرش: التلعة قرب المهجم. والكرش: من نبات الأرض والقيعان، من أنجع المراتع للمال، تسمن عليه الإبل والخيل، ينبت في الشتاء، ويهيج في الصيف، وقال أبو حنيفة رحمه الله: أخبرني بعض أعراب بني ربيعة قال: الكرش: شجرة من الجنبة، تنبت في أروم، وترتفع نحو ذراع، ولها ورقة مدورة حرشاء خضراء شديدة الخضرة، وهي مرعى من الخلة، وإنما قيل لها: الكرش لأن ورقها يشبه خمل الكرش، فيها تعيين، كأنها منقوشة. وقال أبو نصر: الكرش: من الذكور، وقال غيره: منابته السهل، وقال غيره: يجوز كرش وكرش، كما في الكرش المعروفة، نقله الصاغاني. وقال ابن سيده: الكرش والكرشة من عشب الربيع، وهي نبتة لاصقة بالأرض، بطيحاء الورق، معرضة غبيراء، ولا تكاد تنبت إلا في السهل، وتنبت في الديار، ولا تنفع في شئ ولا تعد، إلا أنه يعرف رسمها. والكرشيون، بالكسر، وككتف أيضا: هم أهل واسط العراق، لأن الحجاج لما بناه كتب إلى عبد الملك: إني اتخذت مدينة في كرش من الأرض بين الجبل والمصرين، وسميتها بواسط، لكونها متوسطة بينهما، وسيأتي. ومن المجاز: قولهم: لو وجدت إليه فاكرش، أي سبيلا وفي الصحاح: وقول الرجل إذا كلفته أمرا: إن وجدت إلى ذلك فاكرش، أصله: أن رجلا فصل شاة فأدخلها في كرشها، ليطبخها، فقيل له: أدخل الرأس، فقال: إن وجدت إلى ذلك فاكرش، يعني إن وجدت إليه سبيلا، انتهى. ويقال: ما وجدءت إليه فاكرش، أي سبيلا. وحكى اللحياني: لو وجدت إليه فاكرش، وباب كرش، وأدنى في كرش لأتيته، يعني قدر ذلك من السبل. وفي حديث الحجاج: لو وجدت إلى دمك فاكرش لشربت البطحاء منك، أي لو وجدت إلى دمك سبيلا، وأصله: أن قوما طبخوا شاة في كرشها، فضاق فم الكرش عن بعض الطعام، فقالوا للطباخ: أدخله إن وجدت فاكرش. وكرش الجلد، كفرح، كرشا، إذا مسته النار فانزوى وتقبض. ومن المجاز:

  كرش الرجل كرشا، إذا صار له جيش بعد انفراده. والكرشاء: الإمرأة العظيمة البطن، نقله الجوهري عن ابن السكيت، وزاد غيره: الواسعة. ومن المجاز: الكرشاء: القدم التي كثر لحمها، واستوى أخمصها، وقصرت أصابعها. نقله الجوهري. والكرشاء: الأتان الضخمة الخاصرتين، نقله الجوهري أيضا. والكرشاء من الرحم: البعيدة، يقال: بينهم رحم كرشاء. والكرشاء: فرس بسطام ابن قيس الشيباني، نقله الصاغاني، وفيها يقول العوام الشيباني:كرش الرجل كرشا، إذا صار له جيش بعد انفراده. والكرشاء: الإمرأة العظيمة البطن، نقله الجوهري عن ابن السكيت، وزاد غيره: الواسعة. ومن المجاز: الكرشاء: القدم التي كثر لحمها، واستوى أخمصها، وقصرت أصابعها. نقله الجوهري. والكرشاء: الأتان الضخمة الخاصرتين، نقله الجوهري أيضا. والكرشاء من الرحم: البعيدة، يقال: بينهم رحم كرشاء. والكرشاء: فرس بسطام ابن قيس الشيباني، نقله الصاغاني، وفيها يقول العوام الشيباني:
  وأفلت بسطام جريصا بنفسـه                      أغادر في الكرشاء لدنا مقوما وكرش، بالفتح: د، بين كفا وأزاق، كان قديما بيد الروم، وهو الآن بيد الإسلام. وقال ابن دريد: كرشان، بالضم: وهو أبو قبيلة من العرب. قلت: هو كرشان بن الآمري بن مهرة بن حيدان بن عمرو بن الحاف ابن قضاعة. قاله ابن دريد. وكراش، ككتاب، وضبطه الصاغاني بالضم: جبل لهذيل، وقيل: ماء بنجد لبني دهمان، قال أبو بثينة العامري يهجو سارية بن زنيم:
  وأوفى وسط قرن كراش داع                      فجاؤوا مثل أفواج الحسـيل والكراش، كزنار: دويبة تلكع الناس، توجد في مبارك الإبل، وهي ضرب من القردان، وقيل: هو كالقمقام، واحدته كراشة. والتكريشة: التي تطبخ في الكروش، عن أبي عمرو. وقال الأزهري: المكرشة، كمعظمة: طعام البادين، يعمل من اللحم والشحم، وذلك أن يؤخذ اللحم الأشمط فيهرم تهريما جيدا، ويجعل معه من الشحم المقطع مثله، ثم يجعل في قطعة مقورة من كرش البعير بعد أن يغسل وينظف وجهه الأملس الذي لا خمل فيه ولا فرث ويجعل فيه ما هرم من اللحم والشحم وتجمع أطرافه، ويخل عليه بخلال يمسكه، وتحفر له إرة على قدره، وتطرح فيها الرضاف، ويوقد عليها حتى تحمى وتحمر، فتصير كالنار، ثم ينحي الجمر عنها، وتدفن المكرشة فيها، ويجعل فوقها ملة حامية، ثم يوقد فوقها بحطب جزل، ثم تترك حتى تنضج نضجا جيدا، فتخرج وقد طابت، وقد صارت كالقطعة الواحدة، وقد ذاب الشحم باللحم، فتؤكل بالتمر طيبة، يقال: كرشوا لنا من لحم جزوركم تكريشا. والمكرشة، بكسر الراء: ما تعقف بزرة من أنواع البطيخ، وهذه عن الصاغاني. وكرش تكريشا، قطب وجهه قال رؤبة:
  وارى الزناد مسفر البـشـيش                      طلق إذا استكرش ذو التكريش

  وهو مجاز. وكرش تكريشا: عمل المكرشة، قاله الأزهري. وتكرشوا: إذا تجمعوا. نقله الصاغاني. وقال الجوهري: تكرش وجهه: تقبض. وزاد غيره: جلده، وقيل: جلد وجهه. هكذا في بعض النسخ، وقد يقال ذلك في كل جلد، ويقال: كلمته بكلام فتكرش وجهه، وتكرش جلده، أي تقبض، وهو مجاز، وزاد ابن فارس: فصار كالكرش. واستكرشت الإنفحة: صارت كرشا، وذلك إذا رعى الجدي النبات، قال الجوهري: لأن الكرش تسمى إنفحة ما لم يأكل الجدي، فإذا أكل تسمى كرشا، وقد استكرشت. وقال غيره: استكرش الصبي والجدي: عظمت كرشه، وقيل: المستكرش بعد الفطيم، واستكراشه: أن يشتد حنكه ويجفر بطنه، وقال ابن الأعرابي: استكرشت البهمة: عظم بطنه، وقال الأزهري: يقال للصبي إذا عظم بطنه، وأخذ في الأكل: قد استكرش، وأنكر بعضهم ذلك في الصبي فقال: يقال للصبي قد استجفر، وإنما يقال: استكرش الجدي، وكل سخل يستكرش، يعني يعظم بطنه، ويشتد أكله. ومما يستدرك عليه: جمع الكرش أكراش وكروش، وإذا كانت الأرض جدبة يقال: اغبرت جلدتها ورقت كرشها، وهو مجاز. ويقال للدلو العظيمة المنتفخة النواحي: كرشاء، وهو من مجاز المجاز. نقله الزمخشري. ورجل أكرش، أي عظيم البطن، وقيل: عظيم المال، وهو مجاز. والكرش: وعاء الطيب والثوب، مؤنث أيضا. وكرش كل شئ: مجتمعه. وكرش القوم: معظمهم، وهو مجاز، والجمع أكراش وكروش، قال الشاعر:
  وأفأنا السبي من كل حي                      فأقمنا كراكرا وكروشا وقيل: الكروش والأكراش: جمع لا واحد له. ويقال: تزوج المرأة فنثرت له كرشها وبطنها، أي كثر ولدها له. وهو مجاز. وكذا كرش الرجل، كفرح، إذا كثر عياله بعد مدة، وهذه عن الصاغاني وهو مجاز أيضا. وقال شمر: استكرش: تقبض وقطب وعبس، وأنشد قول رؤبة: طلق إذا استكرش ذو التكريش وقال ابن بزرج: ثوب أكراش: وهو من برود اليمن نقله الأزهري. والكرشان: الأزد وعبد القيس. نقله الأزهري، وعجيب من المصنف، رحمه الله تعالى، كيف أغفله. وكرشم، كزبرج: اسم رجل، ميمه زائدة في أحد قولي يعقوب. وكرشاء بن المزدلف عمرو بن أبي ربيعة في بني ربيعة. ومنية أكراش: قرية بمصر. والكريشة بالضم: نوع من أثواب الخز. وبنو كريشة: بطن.

##### Türkçe

**الكرش** kesre ile; ve **ككتف**; **كبد** ve **كبد** gibi; iki lugat: her geviş getiren için bir isimdir; insan için mide menzilesindedir; **القطنة**’ye boşalır; sanki bir torba eli gibidir; tavşan ve jerboa için olur; insanda da kullanılır; o müennestir; bunu **الجوهري** nakletti.

Mecazdan: **الكرش**: adamın iyali ve küçükler; ve **الصحاح**’ta: çocuğunun küçüklerinden; denir: **جاء يجر كرشه**, yani iyalini. Ve denir: عليه **كرش** منثورة: yani küçük çocuklar.

Mecazdan: **الكرش**: insanlardan cemaat; ve ondan onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sözü: **الأنصار عيبتي وكرشي**; denildi: manası, onların benim cemaatim ve sırımı kendilerine açtığım, kendilerine güvendiğim ve kendilerine dayandığım arkadaşlarım olmalarıdır; ve **أبو زيد** dedi: denir: عليه **كرش** من الناس, yani cemaat; ve denildi: murad etti: ensar benim mededimdir, kendileriyle meded dilerim; çünkü **الخف** ve **الظلف** **الجرة**’yi **كرشه**’sinden meded alır; ve denildi: onlarla murad etti: onun bitanesi, sırrının ve emanetinin yeri, işlerinde dayandığı kimseler; ve bunun için **الكرش** ve **العيبة**’yi istiâre etti; çünkü geviş getiren yemini **كرشه**’sinde toplar, adam da elbiselerini **عيبته**’sinde toplar.

**الكرش**: **بني أبي بكر بن كلاب** diyarlarında bir dağdır; **ابن زياد**’dan; ve dedi: **بني كلاب** diyarlarında ondan daha büyük bir dağ tanımıyorum.

**الكرش**: **المهجم** yakınında **التلعة**’dir.

**الكرش**: yerin ve **القيعان**’ın bitkisindendir; mala (hayvana) en elverişli otlaklardandır; develer ve atlar onun üzerinde semirir; kışın biter; yazın kurur; ve **أبو حنيفة** (Allah ona rahmet etsin) dedi: **بني ربيعة** bedevilerinden biri bana haber verdi, dedi: **الكرش**: **الجنبة**’den bir ağaçtır; **أروم**’da biter; yaklaşık bir zira‘ yükselir; yuvarlak, pürtüklü, yeşil, çok koyu yeşil bir yaprağı vardır; **الخلة**’den bir mer‘adır; ona ancak **الكرش** denildi; çünkü yaprağı **خمل الكرش**’e benzer; onda bir belirginleştirme vardır; sanki nakışlıdır.

Ve **أبو نصر** dedi: **الكرش**: erkeklerdendir; ve başkası dedi: bitiş yerleri düzlük olandır; ve başkası dedi: **كرش** ve **كرش** caiz olur; bilinen **الكرش**’te olduğu gibi; bunu **الصاغاني** nakletti.

Ve **ابن سيده** dedi: **الكرش** ve **الكرشة** bahar otundandır; ve o yere yapışık bir bitkidir; yaprağı yayvan; genişçe; tozlu-boz; ve neredeyse ancak düzlükte biter; ve diyarlarda biter; hiçbir şeyde fayda vermez ve sayılmaz; ancak onun izi bilinir.

**الكرشيون**, kesre ile; ve **ككتف** da: onlar Irak **واسط** ehlidir; çünkü **الحجاج** onu bina edince **عبد الملك**’e yazdı: “Ben dağ ile iki şehir arasında yerden bir **كرش** içinde bir şehir edindim ve ona **واسط** adını verdim; ikisinin arasında orta olduğundan”; ve gelecektir.

Mecazdan: onların sözü: لو وجدت إليه **فاكرش**, yani bir yol; ve **الصحاح**’ta: adamın, onu bir işe yüklediğinde sözü: “Eğer buna **فاكرش** bulursam”; aslı: bir adam bir koyunu parçaladı da onu **كرشها**’sına soktu, onu pişirmek için; ona denildi: “Başı sok”; dedi: “Eğer ona **فاكرش** bulursam”; yani ona bir yol bulursam; bitti. Ve denir: ما وجدتءت إليه **فاكرش**, yani bir yol. Ve **اللحياني** hikâye etti: لو وجدت إليه **فاكرش**, ve **باب كرش**, ve أدنى في **كرش** لأتيته, yani yollardan o kadar.

Ve **الحجاج** hadîsinde: لو وجدت إلى دمك **فاكرش** لشربت البطحاء منك, yani kanına bir yol bulsaydım; aslı: bir kavim bir koyunu **كرشها**’sında pişirdiler; **الكرش**’in ağzı bazı yemekten dar geldi; aşçıya dediler: “Onu sok; eğer bulursan **فاكرش**.”

Ve **كرش الجلد**, **كفرح**, **كرشا**: ateş ona dokunduğunda büzülüp toplandığında.

Mecazdan:

  **كرش الرجل** **كرشا**, yalnızlığından sonra ona bir ordu olduğunda.

**الكرشاء**: karnı büyük kadın; bunu **الجوهري**, **ابن السكيت**’ten nakletti; başkası artırdı: geniş olan.

Mecazdan: **الكرشاء**: eti çoğalan, tabanı düzleşen ve parmakları kısalan ayak. Bunu **الجوهري** nakletti.

**الكرشاء**: böğürleri iri dişi eşek; bunu **الجوهري** de nakletti.

Rahimden **الكرشاء**: uzak olan; denir: بينهم رحم **كرشاء**.

**الكرشاء**: **بسطام ابن قيس الشيباني**’nin atı; bunu **الصاغاني** nakletti; ve onda **العوام الشيباني** der ki:
  وأفلت بسطام جريصا بنفسـه                      أغادر في **الكرشاء** لدنا مقوما

Ve **كرش**, fetih ile: **د**; **كفا** ile **أزاق** arasında; eskiden Rum’un elindeydi; şimdi İslam’ın elindedir.

Ve **ابن دريد** dedi: **كرشان**, damme ile: o Araplardan bir kabilenin babasıdır. Dedim: o, **كرشان بن الآمري بن مهرة بن حيدان بن عمرو بن الحاف ابن قضاعة**’dır. Bunu **ابن دريد** söyledi.

Ve **كراش**, **ككتاب** gibi; **الصاغاني** onu damme ile ضبط etti: **هذيل**’e ait bir dağdır; ve denildi: Necd’de **بني دهمان** için bir sudur; **أبو بثينة العامري**, **سارية بن زنيم**’i hicvederek dedi:
  وأوفى وسط قرن **كراش** داع                      فجاؤوا مثل أفواج الحسـيل

Ve **الكراش**, **كزنار** gibi: insanları ısıran bir küçük hayvancık; develerin **مبارك**’inde bulunur; ve o **القردان**’dan bir türdür; ve denildi: o **القمقام** gibidir; onun bir tanesi **كراشة**’dır.

**التكريشة**: **الكروش**’ta pişirilen şey; **أبي عمرو**’dan.

Ve **الأزهري** dedi: **المكرشة**, **كمعظمة** gibi: bedevilerin yemeğidir; et ve iç yağdan yapılır; o da şudur: **اللحم الأشمط** alınır, iyi bir doğrama ile doğranır; onunla beraber aynı miktarda parça parça edilmiş iç yağ konur; sonra deve **كرش**’inden oyuk bir parça içine konur; yıkandıktan ve düz yüzü, onda ne **خمل** ne **فرث** bulunan yüzü temizlendikten sonra; ve içine doğranmış et ve iç yağ konur; uçları toplanır; onu tutacak **خلال** ile üzerine geçirilir; onun ölçüsünce bir çukur kazılır; içine **الرضاف** atılır; üzerine ateş yakılır, ısınana ve kızarana kadar; ateş gibi olur; sonra köz ondan uzaklaştırılır; **المكرشة** onun içine gömülür; üstüne sıcak bir **ملة** konur; sonra üstünde kalın odunla ateş yakılır; sonra iyi bir pişme ile pişene kadar bırakılır; çıkarılır, hoşlaşmış olur; tek parça gibi olur; iç yağ etle erimiş olur; hurma ile güzelce yenir; denir: كرشوا لنا من لحم جزوركم **تكريشا**.

Ve **المكرشة**, **الراء**’ın kesresiyle: karpuz türlerinden birinin çekirdeğinin kıvrılıp büküldüğü şey; bu **الصاغاني**’dandır.

Ve **كرش** **تكريشا**: yüzünü buruşturdu; **رؤبة** dedi:
  وارى الزناد مسفر البـشـيش                      طلق إذا استكرش ذو التكريش

Ve o mecazdır.

Ve **كرش** **تكريشا**: **المكرشة** yaptı; bunu **الأزهري** söyledi.

Ve **تكرشوا**: toplandıklarında; bunu **الصاغاني** nakletti.

Ve **الجوهري** dedi: **تكرش وجهه**: büzüldü. Başkası artırdı: derisi; ve denildi: yüzünün derisi. Bazı nüshalarda böyledir; ve bu her deri hakkında da söylenebilir; ve denir: ona bir sözle konuştum da **تكرش وجهه**, ve **تكرش جلده**, yani büzüldü; ve o mecazdır; ve **ابن فارس** artırdı: böylece **الكرش** gibi oldu.

Ve **استكرشت الإنفحة**: **كرشا** oldu; bu, oğlak bitki otladığında; **الجوهري** dedi: çünkü **الكرش**’e, oğlak yemediği müddetçe **إنفحة** denir; yediğinde **كرشا** diye adlandırılır; ve **استكرشت** olmuştur.

Ve başkası dedi: **استكرش الصبي والجدي**: onun **كرشه** büyüdü; ve denildi: **المستكرش** sütten kesilenden sonradır; ve onun **استكراشه**: çenesinin sertleşmesi ve karnının şişmesidir; ve **ابن الأعرابي** dedi: **استكرشت البهمة**: karnı büyüdü; ve **الأزهري** dedi: çocuğa, karnı büyüdüğünde ve yemeye başladığında denir: قد **استكرش**; ve bazıları bunu çocukta inkâr etti, dedi: çocuğa denir: قد **استجفر**; ancak denir: **استكرش الجدي**; ve her yavru **يستكرش**, yani karnı büyür ve yemesi şiddetlenir.

Ona istidrâk edilenlerdendir: **الكرش**’in cemi **أكراش** ve **كروش**’tur; ve yer kıt olduğunda denir: اغبرت جلدتها ورقت **كرشها**; ve o mecazdır.

Ve yanları şişkin büyük kovaya denir: **كرشاء**; ve o mecazın mecazındandır. Bunu **الزمخشري** nakletti.

Ve رجل **أكرش**, yani karnı büyük; ve denildi: malı büyük; ve o mecazdır.

Ve **الكرش**: güzel koku ve elbise kabı; o da müennestir.

Ve her şeyin **كرش**’i: onun toplanma yeri.

Ve kavmin **كرش**’i: onların çoğunluğu; ve o mecazdır; cemi **أكراش** ve **كروش**; şair dedi:
  وأفأنا السبي من كل حي                      فأقمنا كراكرا وكروشا

Ve denildi: **الكروش** ve **الأكراش**: tekili olmayan bir cemi‘dir.

Ve denir: kadınla evlendi; ona **كرشها**’sını ve karnını saçtı, yani ona çocukları çoğaldı. Ve o mecazdır.

Ve bunun gibi: **كرش الرجل**, **كفرح**, iyali bir müddetten sonra çoğaldığında; bu **الصاغاني**’dandır ve o da mecazdır.

Ve **شمر** dedi: **استكرش**: büzüldü, yüzünü buruşturdu ve kaşlarını çattı; ve **رؤبة**’nin sözünü şahit getirdi: طلق إذا استكرش ذو التكريش.

Ve **ابن بزرج** dedi: ثوب **أكراش**: o Yemen bürdelerindendir; bunu **الأزهري** nakletti.

Ve **الكرشان**: **الأزد** ve **عبد القيس**. Bunu **الأزهري** nakletti; ve musanniften (Allah ona rahmet etsin) şaşırtıcıdır, onu nasıl ihmal etti.

Ve **كرشم**, **كزبرج** gibi: bir adam adıdır; **ميم**’i, **يعقوب**’un iki sözünden birinde ziyadedir.

Ve **كرشاء بن المزدلف عمرو بن أبي ربيعة**: **بني ربيعة** içinde.

Ve **منية أكراش**: Mısır’da bir köy.

Ve **الكريشة** damme ile: **الخز** kumaşlarından bir tür.

Ve **بنو كريشة**: bir batın.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%B4/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

كَرِشَ
1 كَرِشَ ذ , said of skin: see 5. -A2- كَرِشَ الرَّجُلُ, aor. كَرَشَ , (K, TA,) inf. n. كَرَشٌ, (TA,) (tropical:) The man came to have a numerous family, or household, after a while. (Sgh.) And (tropical:) The man came to have an army, or a military force, after having been alone. (K, TA.)

كرّش
2 كرّش ذ inf. n. تَكْرِيشٌ, He made what is termed مُكَرَّشَة. (Az, K.) You say, كَرِّشُوا لَنَا مِنْ لَحْمِ جَزُورِكُمْ Make ye for us a مكرّشة of the flesh of your slaughtered camel. (TA.) -A2- (tropical:) He contracted his face; or contracted it much; [making wrinkles in it like the plies of a كَرِش:] (K, TA:) and ↓ استكرش also signifies (tropical:) he shrank; contracted his face; frowned, or looked sternly or austerely or morosely. (Sh, TA.)

تكرّش
5 تكرّش ذ (tropical:) It (a man's face, S, A, K, and his skin, A, TA, or the skin of his face, or any skin, TA) contracted, or shrivelled, or shrank, (S, IF, A, K, TA,) and became like the كَرش: (IF, TA:) and ↓ كَرِشَ, aor. كَرَشَ , (A, K, TA,) inf. n. كَرَشٌ, (A, TA,) signifies the same, (A, K, TA,) said of skin, (K, TA,) when touched by fire. (TA.) You say, كَلَّمْتُهُ بِكَلَامٍ فَتَكَرَّشَ وَجْهُهُ (tropical:) I spoke some words to him and his face contracted. (A, TA.) -A2- تكرّشوا (tropical:) They collected, or assembled, themselves together. (Sgh, K.)

استكرشت الاِنْفَحَةُ
10 استكرشت الاِنْفَحَةُ ذ The stomach of a sucking kid became a كَرِش: (S, K:) i. e., when he pastured upon herbage; (K;) for it is called انفحة as long as the kid does not eat; but when he eats, it is called كرش. (S.) ― -b2- Also استكرش He (a kid, and a boy,) became large in his stomach: or became hard in his palate, and wide in his belly, after he had become large: (TA:) or he (a lamb or kid or calf) became large in his belly: (IAar:) or he (a lamb or kid) became large in his belly, and ate much: (TA:) or he (a kid, A, and a boy, Az, TA) became large in his belly, and began to eat: (Az, A, TA,) but some disapprove of its being said of a boy, asserting that one says of a boy اِسْتَجْفَرَ. (TA.) ― -b3- See also 2.

كِرْشٌ
كِرْشٌ ذ : see كَرِشٌ.

كَرِشٌ
كَرِشٌ ذ and ↓ كِرْشٌ [The stomach, or man, of any ruminant animal;] the part of any ruminant, (S, K,) or of the animal that has a خُفّ, [here meaning of the camel,] and of such as has a divided hoof, (A, Msb,) that corresponds to the مَعِدَة of a man: (S, A, Msb, K:) [it is in most cases four-fold; consisting of the first stomach, commonly called the paunch, which is the largest, and has no rugو upon its internal surface, but a villous coat, having innumerable blunt papillو which give it a general roughness, and from this the food is forced back into the mouth to be ruminated, as it is also from the second; the honeycomb stomach, which is the second, and which is so called from the cells which form its internal coat; the omasum, which is the third, and smallest, stomach, by some called the millet, but commonly the manyplies, because its internal surface has many plies, or folds, and strata super strata; and the abomasum, or fourth stomach, commonly called the rennetbag, or runnet bag, and the red, or reed, which is next in size to the paunch, and has an internal villous coat like that of the human stomach, but with longer and looser inner plies, or folds, and in this alone the true digestive process takes place:] but it is only thus called after the animal has begun to eat; being previously called اِنْفَحَةٌ: (S, TA:) [or, accord. to some, the term is applied to the first and second stomachs, together; for it is said that] it empties itself into the قَطِنَة [or third stomach], as though it were يَدُ جِرَابٍ [so in my original, but this seems to be a mistranscription for لَهُ جِرَابٌ, meaning a provisionbag for the animal]: and it also pertains to the have or rabbit, and the jerboa: and is used [tropically] for that of man (TA:) it is of the fem gender: (S, K:) pl. [of pane.] أَكْرَاشٌ (TA) and [of mult.] كُرُوشٌ. (Msb, TA.) ― -b2- Hence the saying, (S, TA,) اِنْ وَجَدْتُ اِلَى ذٰلِكَ فَا كَرِشٍ, [in the CK, erroneously, فَاكْرِشْ.] meaning, (tropical:) If I find to that a way; (S, K, * TA;) said by a man upon whom one has imposed a difficult task; and originating from the fact that a man divided a sheep, or goat, in pieces, and put them into its stomach to cook them; and it was said to him, “ Put in the head ” whereupon he replied in the above words. (S, TA.) You say also, مَا وَجَدْتُ اِلَيْهِ فَا كَرِشٍ (tropical:) I have not found to him, or it, a way. (TA.) And لَوْ وَجَدْتُ اِلَيْهِ فَا كَرِشٍ, and بَابَ كَرِشٍ, and أدْنَى فِى كَرِشٍ, meaning, (tropical:) Had I found to him, or it, as much way as the mouth of a stomach, and the entrance of a stomach, and the least mouth of a stomach, لَأَتَيْتُهُ [I had come to him, or I had done it]. (Lh, TA.) And it is said in a trad. of El-Hajjلj, لَوْ وَجَدْتُ اِلَى دَمِكَ فَا كَرِشٍ لَشَرِبَتِ البَطْحَآءُ مِنْكَ, meaning, (tropical:) Had I found a way to [shed] thy blood [the small pebbles of the bottom of the water-course had drunk from thee]. (TA.) ― -b3- [Hence also,] you say, of land (أَرْض), اِغْبَرَّتْ جِلْدَتُهَا وَرَقَّتْ كَرِشُهَا [lit. Its skin became dusty, and its stomach became thin]; meaning, (tropical:) it became sterile. (TA.) -A2- And [hence,] (tropical:) A receptacle for perfumes, and for clothes: in this sense also fem.: and a place of collection of anything. (TA.) -A3- And (tropical:) A man's family, or household: and his young children: (A, K:) or his family, or household, consisting of his young children. (S, Msb.) You say, جَآءَ يَجُرُّ كَرِشَهُ (tropical:) He came dragging along his family, or household. (A, TA.) And عَلَيْهِ كَرِشٌ مِنْ عِيَالٍ (tropical:) Upon him is dependent a large family. (A, * TA, in art. بقر.) And هُمْ, (S,) or لَهُ, (A,) كَرِشٌ مَنْثُورَةٌ, (S, A,) (tropical:) They are, (S,) or he has, (A,) scattered young children. (S, A.) And تَزَوَّجَ فُلَانَةَ فَنَثَرَتْ لَهُ كَرِشَهَا, (S, A, *) and بَطْنَهَا, (S,) (tropical:) He married, or took to wife, such a woman, and she bore to him many children. (S, A.) [See also art. نثر.] ― -b2- Also, (tropical:) A company, or congregated body, (S, A, Msb, K,) of men: (S, A, Msb:) pl. أَكْرَاشٌ. (A.) Hence the saying of Mohammad, الأَنْصَارُ كَرِشِى وَعَيْبَتِى (S, TA) (tropical:) The Ansلr are my company, and my companions, whom I acquaint with my secrets, and in whom I trust, and upon whom I rely: (TA:) or the meaning is, they are my auxiliaries, from whom I derive aid; because the camel and the beast with a divided hoof draw the cud from the stomach: (TA:) or the depositories of my secrets and trusts, like as the كرش is the place of the food of the beast: (A:) or the objects of my love and compassion like young children. (Msb.) [And hence, app.,] الكَرِشَانِ is an appellation applied to [the tribes of] ElAzd and 'Abd-el-Keys. (S.) ― -b3- Also, (tropical:) The main part, or body of a people or company of men: (A, TA:) pl. أَكْرَاشٌ and كُرُوشٌ: or, as some say, these are pls. having no sing. [in this sense.] (TA.) -A4- ثَوْبُ أَكْرَاشٍ [app. from some peculiarity in its colours or texture,] (tropical:) A kind of garment, or cloth, of the description termed بُرُود of [the fabric of] El-Yemen. (Az, TA.)

أَكْرَشُ
أَكْرَشُ ذ (tropical:) A man large in the belly: or, as some say, having large property: (TA:) and [the fem.] كَرْشَآءُ a woman large in the belly (ISk, S, K *) and wide. (TA.) Also the latter, (tropical:) A she-ass bulky in the flanks: (S, K:) or bulky in the belly and flanks. (A.) And the same applied to a foot (قَدَم), (tropical:) Having much flesh, and even in the part of the sole which is generally hollow, (S, K,) and short in the toes. (S.) And the same applied to a leathern bucket (دَلْو), (tropical:) (tropical:) Having swollen sides: (A:) or large and with swollen sides. (TA.) ― -b2- Also the fem., (assumed tropical:) Distant relationship. (K.) You say, بَيْنَهُمْ رَحِمٌ كَرْشَآءُ (assumed tropical:) Between them is a distant relationship. (TA.)

تَكْرِيشَةٌ
تَكْرِيشَةٌ ذ What is cooked in the stomachs of ruminants. (AA, K.) See also what next follows.

مُكَرَّشَةٌ
مُكَرَّشَةٌ ذ [A sort of haggess; or man stuffed with flesh-meat, or flesh-meat and fat, and cooked;] a piece of the stomach of a ruminant, stuffed with flesh-meat, and fastened together with a skewer, and cooked: (A:) or a sort of food, made of flesh-meat and fat, in a piece cut out from the stomach of a camel; (K;) a sort of food of the people of the desert, made by taking flesh-meat marbled with fat (لَحْم أَشْمَط), well cut up into small pieces, and putting with it fat cut up in like manner, then putting it into a piece cut out from the stomach of a camel, after it has been washed, and its smooth side which is without any villous substance or feces has been cleansed, and fastening its edges together with a skewer, and digging for it a hole for fire, of the size thereof, and throwing into it heated stones, and lighting a fire over them, so that they become of a red heat, like fire, when the coals are put aside from them, and the مكرّشه is buried therein, and hot ashes are put over it; then some thick and tough firewood is kindled over it, and it is left until it is thoroughly well cooked, whereupon it is taken out, having become like one piece, the fat having melted with the flesh, and it is eaten with dates, being sweet. (Az, TA.)

كَرشٌ
كَرشٌ ذ or كِرْشٌ The plant so named: see رَقَمَةٌ.

##### Türkçe

**كَرِشَ**
1 **كَرِشَ** ذ , deriye dair söylenir: 5’e bak. -A2- **كَرِشَ الرَّجُلُ**, muzârîsi **كَرَشَ**, (K, TA,) mastarı **كَرَشٌ**, (TA,) (mecazen:) Adam bir müddet sonra kalabalık bir aileye yahut hâne halkına sahip oldu. (Sgh.) Ve (mecazen:) Adam, yalnız olduktan sonra bir orduya yahut askerî bir kuvvete sahip oldu. (K, TA.)

**كرّش**
2 **كرّش** ذ mastarı **تَكْرِيشٌ**, **مُكَرَّشَة** denilen şeyi yaptı. (Az, K.) Şöyle dersin: **كَرِّشُوا لَنَا مِنْ لَحْمِ جَزُورِكُمْ** “Kesilmiş devenizin etinden bize bir **مكرّشة** yapın.” (TA.) -A2- (mecazen:) Yüzünü buruşturdu; yahut onu çok buruşturdu; [onda **كَرِش**’in kıvrımları gibi kırışıklıklar yaparak:] (K, TA:) ve ↓ **استكرش** da (mecazen:) büzüldü; yüzünü buruşturdu; kaşlarını çattı, yahut sertçe veya haşince yahut somurtkan biçimde baktı, mânasına gelir. (Sh, TA.)

**تكرّش**
5 **تكرّش** ذ (mecazen:) O (bir adamın yüzü, S, A, K, ve onun derisi, A, TA, yahut yüzünün derisi, yahut herhangi bir deri, TA) büzüldü, buruştu, yahut çekişti, (S, IF, A, K, TA,) ve **كَرش** gibi oldu: (IF, TA:) ve ↓ **كَرِشَ**, muzârîsi **كَرَشَ**, (A, K, TA,) mastarı **كَرَشٌ**, (A, TA,) aynı mânaya gelir, (A, K, TA,) deriye dair söylenir, (K, TA,) ateşin dokunması hâlinde. (TA.) Şöyle dersin: **كَلَّمْتُهُ بِكَلَامٍ فَتَكَرَّشَ وَجْهُهُ** (mecazen:) Ona bazı sözler söyledim de yüzü büzüldü. (A, TA.) -A2- **تكرّشوا** (mecazen:) Kendilerini topladılar, yahut bir araya geldiler. (Sgh, K.)

**استكرشت الاِنْفَحَةُ**
10 **استكرشت الاِنْفَحَةُ** ذ Emzikli oğlağın midesi bir **كَرِش** oldu: (S, K:) yani, otlakta otladığı zaman; (K;) çünkü oğlak yemediği müddetçe ona **انفحة** denir; fakat yediği zaman ona **كرش** denir. (S.) ― -b2- Ayrıca **استكرش**: O (bir oğlak ve bir çocuk) karnı büyüdü: yahut, büyüdükten sonra damağı sertleşti ve karnı genişledi: (TA:) yahut o (bir kuzu yahut oğlak yahut buzağı) karnı büyüdü: (IAar:) yahut o (bir kuzu yahut oğlak) karnı büyüdü ve çok yedi: (TA:) yahut o (bir oğlak, A, ve bir çocuk, Az, TA) karnı büyüdü ve yemeye başladı: (Az, A, TA,) fakat bazıları bunun çocuk hakkında söylenmesini uygun görmez; çocuk hakkında **اِسْتَجْفَرَ** denildiğini ileri sürer. (TA.) ― -b3- 2’ye de bak.

**كِرْشٌ**
**كِرْشٌ** ذ : **كَرِشٌ**’e bak.

**كَرِشٌ**
**كَرِشٌ** ذ ve ↓ **كِرْشٌ** [Her geviş getiren hayvanın midesi;] her geviş getirenin, (S, K,) yahut **خُفّ**’u olan hayvanın [burada deve kastedilir] ve yarık tırnaklı olanın, (A, Msb,) insandaki **مَعِدَة**’ye karşılık gelen kısmı: (S, A, Msb, K:) [çoğu durumda dört katlıdır; birinci mide, yaygınca “işkembe” denilen, en büyük olan ve iç yüzünde kıvrım bulunmayan, fakat sayısız küt papilla taşıyan tüylü bir tabakaya sahip olup ona genel bir pürüzlülük veren; buradan yiyecek, geviş getirmek üzere ağıza geri itilir, ikinci mideden de olduğu gibi; “bal peteği mide” denilen ikinci mide, iç tabakasını oluşturan hücrelerden dolayı böyle adlandırılır; üçüncü ve en küçük mide olan “omasum”, bazılarınca “darı” diye adlandırılır, fakat yaygınca “çok katlı” denir, çünkü iç yüzünde çok sayıda kat, yahut kıvrım ve tabaka üstüne tabaka vardır; ve dördüncü mide olan “abomasum”, yaygınca “şirden torbası” yahut “runnet torbası” ve “kırmızı” yahut “kamış” diye adlandırılır, büyüklükçe işkembeden sonra gelir ve insan midesininki gibi içte tüylü bir tabakaya sahiptir, fakat daha uzun ve daha gevşek iç katlara yahut kıvrımlara sahiptir ve gerçek sindirim süreci yalnız bunda gerçekleşir:] fakat hayvan yemeye başladıktan sonra ancak böyle adlandırılır; daha önce ona **اِنْفَحَةٌ** denir: (S, TA:) [yahut bazılarına göre terim birinci ve ikinci midelere birlikte uygulanır; çünkü denilmiştir ki] kendisini **قَطِنَة**’ye [yahut üçüncü mideye] boşaltır; sanki o **يَدُ جِرَابٍ** idi [aslında bende böyle, fakat bu, hayvan için azık torbası mânasında **لَهُ جِرَابٌ** için yanlış yazım gibi görünür]: ve tavşanın ve jerboa’nınkine de nisbet edilir: ve (mecazen) insanınki için kullanılır (TA:) müennestir: (S, K:) çoğulu [kıllet] **أَكْرَاشٌ** (TA) ve [kesret] **كُرُوشٌ**. (Msb, TA.) ― -b2- Bundan şu söz (S, TA,) **اِنْ وَجَدْتُ اِلَى ذٰلِكَ فَا كَرِشٍ**, [CK’de yanlışlıkla **فَاكْرِشْ**.] mânası: (mecazen:) “Eğer buna bir yol bulursam;” (S, K, * TA;) bir kimsenin kendisine zor bir iş yüklediği adam tarafından söylenir; ve şu vakıadan doğmuştur: Bir adam bir koyunu yahut keçiyi parçalara ayırdı ve onları pişirmek için onun midesine koydu; ve ona “Başı da koy” denildi; bunun üzerine yukarıdaki sözlerle cevap verdi. (S, TA.) Şöyle de dersin: **مَا وَجَدْتُ اِلَيْهِ فَا كَرِشٍ** (mecazen:) Ona yahut ona (şeye) bir yol bulmadım. (TA.) Ve **لَوْ وَجَدْتُ اِلَيْهِ فَا كَرِشٍ**, ve **بَابَ كَرِشٍ**, ve **أدْنَى فِى كَرِشٍ**, mânası: (mecazen:) Ona yahut ona (şeye) bir midenin ağzı kadar, bir midenin girişi kadar, ve bir midenin en küçük ağzı kadar bir yol bulsaydım, **لَأَتَيْتُهُ** [ona gelirdim, yahut onu yapardım]. (Lh, TA.) Ve Haccâc’a dair bir rivayette şöyle denilmiştir: **لَوْ وَجَدْتُ اِلَى دَمِكَ فَا كَرِشٍ لَشَرِبَتِ البَطْحَآءُ مِنْكَ**, mânası: (mecazen:) “Kanını [akıtmak] için bir yol bulsaydım [su yatağının dibindeki küçük çakıllar senden içmiş olurdu].” (TA.) ― -b3- [Bundan ayrıca,] arazi (**أَرْض**) hakkında şöyle dersin: **اِغْبَرَّتْ جِلْدَتُهَا وَرَقَّتْ كَرِشُهَا** [lafzen: “Derisi tozlandı ve midesi inceldi”]; mânası: (mecazen:) kısırlaştı. (TA.) -A2- Ve [bundan,] (mecazen:) kokular ve elbiseler için bir kap: bu mânada da müennes: ve herhangi bir şeyin toplanma yeri. (TA.) -A3- Ve (mecazen:) bir adamın ailesi yahut hâne halkı: ve küçük çocukları: (A, K:) yahut küçük çocuklardan oluşan ailesi yahut hâne halkı. (S, Msb.) Şöyle dersin: **جَآءَ يَجُرُّ كَرِشَهُ** (mecazen:) Ailesini yahut hâne halkını sürükleyerek geldi. (A, TA.) Ve **عَلَيْهِ كَرِشٌ مِنْ عِيَالٍ** (mecazen:) Üzerinde (geçindirmekle yükümlü olduğu) büyük bir aile vardır. (A, * TA, بقر maddesinde.) Ve **هُمْ**, (S,) yahut **لَهُ**, (A,) **كَرِشٌ مَنْثُورَةٌ**, (S, A,) (mecazen:) Onlar, (S,) yahut onun, (A,) dağınık küçük çocukları vardır. (S, A.) Ve **تَزَوَّجَ فُلَانَةَ فَنَثَرَتْ لَهُ كَرِشَهَا**, (S, A, *) ve **بَطْنَهَا**, (S,) (mecazen:) Falanca kadınla evlendi ve o ona çok çocuk doğurdu. (S, A.) [**نثر** maddesine de bak.] ― -b2- Ayrıca, (mecazen:) erkeklerden bir topluluk yahut cemaat, (S, A, Msb, K,): (S, A, Msb:) çoğulu **أَكْرَاشٌ**. (A.) Bundan Muhammed’in sözü: **الأَنْصَارُ كَرِشِى وَعَيْبَتِى** (S, TA) (mecazen:) Ensâr benim topluluğumdur ve sırlarımı kendilerine bildirdiğim, kendilerine güvendiğim ve dayandığım yoldaşlarımdır: (TA:) yahut mânası: onlar benim yardımcılarımdır; onlardan yardım elde ederim; çünkü deve ve yarık tırnaklı hayvan gevişi mideden çıkarır: (TA:) yahut sırlarımın ve emanetlerimin saklandığı yerlerdir; tıpkı **كرش**’in hayvanın yiyeceğinin yeri olması gibi: (A:) yahut küçük çocuklar gibi sevgimin ve şefkatimin hedefleridir. (Msb.) [Ve buradan, görünüşe göre,] **الكَرِشَانِ**, Ezd ve Abdülkays [kabileleri] için kullanılan bir lakaptır. (S.) ― -b3- Ayrıca, (mecazen:) bir kavmin yahut erkekler topluluğunun ana kısmı yahut gövdesi: (A, TA:) çoğulu **أَكْرَاشٌ** ve **كُرُوشٌ**: yahut bazılarına göre bunlar, bu mânada tekili olmayan çoğullardır. (TA.) -A4- **ثَوْبُ أَكْرَاشٍ** [görünüşe göre renklerinde yahut dokusunda bir hususiyetten dolayı,] (mecazen:) Yemen mamulü **بُرُود** denilen türden bir çeşit elbise yahut kumaş. (Az, TA.)

**أَكْرَشُ**
**أَكْرَشُ** ذ (mecazen:) Karnı büyük adam: yahut bazılarına göre, malı çok olan: (TA:) ve [müennesi] **كَرْشَآءُ** karnı büyük (ISk, S, K *) ve geniş kadın. (TA.) Ayrıca ikincisi, (mecazen:) böğürleri iri dişi eşek: (S, K:) yahut karnı ve böğürleri iri. (A.) Ve aynı sıfat bir ayak (**قَدَم**) için kullanılır, (mecazen:) eti çok olan, ve genellikle çukur olan taban kısmında bile (S, K,) ve parmakları kısa olan. (S.) Ve aynı sıfat deriden bir kova (**دَلْو**) için kullanılır, (mecazen:) (mecazen:) yanları şişkin olan: (A:) yahut büyük ve yanları şişkin. (TA.) ― -b2- Ayrıca müennesi, (farazî mecaz:) uzak akrabalık. (K.) Şöyle dersin: **بَيْنَهُمْ رَحِمٌ كَرْشَآءُ** (farazî mecaz:) Aralarında uzak bir akrabalık vardır. (TA.)

**تَكْرِيشَةٌ**
**تَكْرِيشَةٌ** ذ Geviş getirenlerin midelerinde pişirilen şey. (AA, K.) Bundan sonra gelen şeye de bak.

**مُكَرَّشَةٌ**
**مُكَرَّشَةٌ** ذ [Bir çeşit haggis; yahut etle, yahut et ve yağla doldurulup pişirilen mide;] geviş getirenin midesinden bir parça; etle doldurulmuş, bir şişle tutturulmuş ve pişirilmiş: (A:) yahut bir çeşit yiyecek; deve midesinden kesilmiş bir parçada et ve yağdan yapılan; (K;) çöl halkının bir çeşit yiyeceği; yağla damarlı et (**لَحْم أَشْمَط**) alıp küçük parçalara iyice doğrayarak ve onunla birlikte aynı şekilde doğranmış yağı koyarak, sonra onu, yıkanmış ve üzerinde hiçbir tüylü madde yahut pislik bulunmayan düz tarafı temizlenmiş olduktan sonra, deve midesinden kesilmiş bir parçanın içine koyup, kenarlarını bir şişle birleştirerek; ve onun ölçüsünde ateş için bir çukur kazarak; içine kızdırılmış taşlar atarak; üzerlerinde ateş yakarak, kömürler kenara alındığında taşlar ateş gibi kıpkırmızı oluncaya kadar; sonra **مكرّشه**’yi oraya gömerek ve üzerine sıcak kül koyarak; sonra üzerinde kalın ve sert odun yakarak; iyice pişinceye kadar bırakıp; sonra onu, yağın etle eriyip tek parça hâline gelmiş olarak çıkararak; ve onu, tatlı olarak, hurmayla yiyerek. (Az, TA.)

**كَرشٌ**
**كَرشٌ** ذ yahut **كِرْشٌ** Bu adla anılan bitki: **رَقَمَةٌ**’ye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%B4/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَرِشَ
كَرِشَ A ( n. ac. كَرَش 4 ),
a.  Was wrinkled ( skin ).

b.  Found himself at the head of a large family, or of a large army.

كَرَّشَ
كَرَّشَ II ,
a.  Frowned, scowled.

b.  [ coll. ], Was paunchy, pot-bellied.

أَكْرَشَ
أَكْرَشَ IV
a.  [ coll. ],  see II (b) .

تَكَرَّشَ
تَكَرَّشَ V ,
a.  see I (a) .

b.  Gathered themselves together.

اِسْتَكْرَشَ
اِسْتَكْرَشَ X ,
a.  see II (a) .

b.  Became large, filled out.

كِرْش
كِرْش 2 , ( pl. كُرُوْش 27 ,  أَكْرَاْش 38 ),
a.  Stomach; belly; paunch; maw; ventricle.

b.  Uterus.

كَرِش
كَرِش 5 ,
a.  see 2 (a) , ( b ).

c.  Way, opening.

d.  Receptacle, repository; box.

e.  Family, household; children.

f.  company of men.

أَكْرَشُ
أَكْرَشُ 14 ,
a.  Paunchy, pot-bellied; bulky; distended.

كَرْشَآءُ
كَرْشَآءُ 42 ,
a.  fem. of أَكْرَشُ 14 .

b.  Distant relationship.

كَرڤشَ
N. P. كَرڤشَ I ,  N. Ag. أَكْرَشَ IV
a.  [ coll. ],  see 14 .

مُكَرَّشَة
مُكَرَّشَة
a.  A sort of haggess; a maw stuffed with flesh-meat.

تَكْرِيْشَة
تَكْرِيْشَة
a.  What is cooked in a ruminant's stomach.

كَرْشَمَة
كَرْشَمَة
a.  Face.

كَرْشُوْنِيّ
كَرْشُوْنِيّ
a.  [ coll. ], Arabic written in the Syriac character.

##### Türkçe

**كَرِشَ**
**كَرِشَ** A (mastar-ı aslî **كَرَش** 4),
a. Deri (cilt) buruşmuş idi.

b. Büyük bir ailenin yahut büyük bir ordunun başında buldu kendisini.

**كَرَّشَ**
**كَرَّشَ** II,
a. Kaşlarını çattı, surat astı.

b. [kolektif], göbekli, karnı şişkin idi.

**أَكْرَشَ**
**أَكْرَشَ** IV
a. [kolektif], II (b)’ye bak.

**تَكَرَّشَ**
**تَكَرَّشَ** V,
a. I (a)’ya bak.

b. Bir araya toplandılar.

**اِسْتَكْرَشَ**
**اِسْتَكْرَشَ** X,
a. II (a)’ya bak.

b. Büyük oldu, dolgunlaştı.

**كِرْش**
**كِرْش** 2, (çoğulu **كُرُوْش** 27, **أَكْرَاْش** 38),
a. Mide; karın; göbek; işkembe; karın boşluğu; karıncık.

b. Rahim.

**كَرِش**
**كَرِش** 5,
a. 2 (a), (b)’ye bak.

c. Yol, açıklık.

d. Kap, depo; kutu.

e. Aile, hane; çocuklar.

f. Erkeklerden bir topluluk.

**أَكْرَشُ**
**أَكْرَشُ** 14,
a. Göbekli, karnı şişkin; iri; şişkin.

**كَرْشَآءُ**
**كَرْشَآءُ** 42,
a. **أَكْرَشُ** 14’ün müennesi.

b. Uzak akrabalık.

**كَرڤشَ**
Özel ad **كَرڤشَ** I, ism-i fâil **أَكْرَشَ** IV
a. [kolektif], 14’e bak.

**مُكَرَّشَة**
**مُكَرَّشَة**
a. Bir çeşit işkembe dolması; etle doldurulmuş bir işkembe.

**تَكْرِيْشَة**
**تَكْرِيْشَة**
a. Geviş getirenin midesinde pişirilen şey.

**كَرْشَمَة**
**كَرْشَمَة**
a. Yüz.

**كَرْشُوْنِيّ**
**كَرْشُوْنِيّ**
a. [kolektif], Süryânî yazısıyla yazılmış Arapça.
