# كرض — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%B6/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B1%D8%B6/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%B6.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: كرض

الكَرِيضُ: ضرْب من الأَقِط وصنعته الكِراضُ، وهو جُبْن يَتحَلَّبُ عنه ماؤه فَيَمْصُلُ كقوله:
من كَرِيضٍ مُنَمِّس
وقد كَرَضُوا كِراضاً؛ حكاه العين. قال أَبو منصور: أَخطأَ الليث في الكَرِيضِ وصحَّفه والصواب الكَرِيصُ، بالصاد غير المعجمة، مسموعٌ من العرب، وروي عن الفرّاء قال: الكَرِيصُ والكَرِيزُ، بالزاي، الأَقط؛ وهكذا أَنشده:
وشاخَسَ فاه الدَّهْر حتى كأَنه
مُنَمِّسُ ثِيرانِ الكَرِيصِ الضَّوائن
وثِيرانُ الكَرِيصِ؛ جمع ثَوْر: الأَقِط. والضوائن: البِيضُ من قِطَعِ الأَقِط، قال: والضاد فيه تصحيف مُنْكَر لا شك فيه.
والكِراضُ: ماء الفحل. وكَرَضَت الناقةُ تَكْرِضُ كَرْضاً وكُرُوضاً: قَبِلَت ماء الفحل بعدما ضرَبَها ثم أَلْقَتْه، واسم ذلك الماء الكِراضُ. والكِراضُ في لغة طيِّء: الخِداجُ. والكِراضُ: حَلَقُ الرَّحِم، واحدها كِرْضٌ، وقال أَبو عبيدة: واحدتها كُرْضةٌ، بالضم، وقيل: الكِراضُ جمع لا واحد له؛ وقولُ الطِّرمَّاحِ:
سَوْفَ تُدْنِيكَ من لَمِيسَ سَبَنْتا
ةٌ أَمارَتْ بالبَوْلِ ماءَ الكِراضِ
أَضْمَرَتْه عشرينَ يَوْماً، ونِيلَتْ،
حِينَ نِيلَتْ، يَعارَةً في عِراضِ
يجوز أَن يكون أَراد بالكِراضِ حَلَقَ الرَّحِم، ويجوز أَن يريد به الماء فيكونَ من إِضافة الشيء إِلى نفسه؛ قال الأَصمعي: ولم أَسمع ذلك إِلا في شعر الطرماح، قال ابن بري: الكِراضُ في شعر الطرماح ماءُ الفحل، قال: فيكون على هذا القول من باب إِضافة الشيء إِلى نفسه مثل عِرْقِ النِّسا وحبّ الحَصِيدِ، قال: والأَجودُ ما قاله الأَصمعي من أَنه حلَق الرحم ليَسْلَمَ من إِضافة الشيء إِلى نفسه، وصَفَ هذه الناقةَ بالقوة لأَنها إِذا لم تَحْمِل كان أَقوى لها، أَلا تراه يقول أَمارت بالبول ماء الكراض بعد أَن أَضمرته عشرين يوماً؟ واليَعارةُ: أَن يُقادَ الفحلُ إِلى الناقةِ عند الضِّرابِ مُعارَضةً إِن اشْتَهَت ضرَبَها وإِلا فلا؛ وذلك لكَرَمِها؛ قال الراعي:
قلائصَ لا يُلقَحْنَ إِلا يَعارةً
عِراضاً، ولا يُشْرَيْنَ إِلا غَوالِيا
الأَزهري: قال أَبو الهيثم خالَفَ الطرماحُ الأُمَويَّ في الكِراضِ فجعل الطرماحُ الكِراضَ الفحلَ وجعله الأُمَويُّ ماء الفَحْل، وقال ابن الأَعرابي: الكِراضُ ماءُ الفحل في رحم الناقة، وقال الجوهري: الكِراضُ ماءُ الفحل تَلْفِظُه الناقةُ من رَحِمِها بعدما قَبِلَتْه، وقد كَرَضَتِ الناقةُ إِذا لَفَظَتْه. وقال الأَصمعي: الكِراضُ حلَقُ الرَّحِمِ؛ وأَنشد:حيثُ تُجِنُّ الحَلَقَ الكِراضا
قال الأَزهري: الصواب في الكِراضِ ما قاله الأُموي وابن الأعْرابي، وهو ماء الفَحْل إِذا أَرْتَجَتْ عليه رَحِمُ الطَّروقةِ. أَبو الهيثم: العرب تدْعُو الفُرْضةَ التي في أَعْلى القَوْسِ كرُضةً، وجمعها كِراضٌ، وهي الفُرْضة التي تكون في طَرفِ أَعلى القَوْسِ يُلْقَى فيها عَقْدُ الوَتَرِ.

### Türkçe

**الكَرِيضُ**: **الأَقِط**’tan bir türdür; onun yapımı **الكِراضُ**’dır. O, suyu kendisinden sağılır da böylece peynir altı suyu ayrılır; şu sözü gibi:
من كَرِيضٍ مُنَمِّس
Ve **كَرَضُوا** **كِراضاً**; bunu **العين** nakletti. Ebû Mansûr dedi: el-Leys **الكَرِيضِ** hakkında hata etti ve onu tashîf etti; doğrusu **الكَرِيصُ**’tur, noktasız **الصاد** ile; Araplardan işitilmiştir. Ve el-Ferrâ’dan rivayet edildi, dedi ki: **الكَرِيصُ** ve **الكَرِيزُ**, **الزاي** ile, **الأَقط**’tır; ve işte böyle onu inşâd etti:
وشاخَسَ فاه الدَّهْر حتى كأَنه
مُنَمِّسُ ثِيرانِ الكَرِيصِ الضَّوائن
Ve **ثِيرانُ الكَرِيصِ**; **ثَوْر**’un çoğuludur: **الأَقِط**. Ve **الضوائن**: **الأَقِط** parçalarından beyaz olanlardır. Dedi ki: ve içindeki **الضاد** bir münker tashîftir, onda şüphe yoktur.

Ve **الكِراضُ**: erkeğin suyu. Ve dişi deve **كَرَضَت**; **تَكْرِضُ** **كَرْضاً** ve **كُرُوضاً**: onu vurduktan sonra erkeğin suyunu kabul etti, sonra onu attı; o suyun adı **الكِراضُ**’dır. Ve **الكِراضُ** Tayy dilinde: **الخِداجُ**’dır. Ve **الكِراضُ**: rahmin halkalarıdır; tekili **كِرْضٌ**’dur. Ebû Ubeyde dedi: onun tekili **كُرْضةٌ**’dır, ötre ile. Ve denildi ki: **الكِراضُ** tekili olmayan bir çoğuldur. Ve et-Tırimmâh’ın sözü:
سَوْفَ تُدْنِيكَ من لَمِيسَ سَبَنْتا
ةٌ أَمارَتْ بالبَوْلِ ماءَ الكِراضِ
أَضْمَرَتْه عشرينَ يَوْماً، ونِيلَتْ،
حِينَ نِيلَتْ، يَعارَةً في عِراضِ
Caizdir ki **الكِراضِ** ile rahmin halkalarını kastetmiş olsun; ve caizdir ki onunla suyu kastetsin; böylece şeyin kendisine izafe edilmesinden olur. el-Asma‘î dedi: bunu ancak Tırimmâh’ın şiirinde işittim. İbn Berrî dedi: Tırimmâh’ın şiirindeki **الكِراضُ** erkeğin suyudur; dedi ki: bu görüşe göre şeyin kendisine izafe edilmesi babındandır; **عِرْقِ النِّسا** ve **حبّ الحَصِيدِ** gibi. Dedi ki: el-Asma‘î’nin söylediği, onun rahmin halkaları olduğudur, daha iyidir; ta ki şeyin kendisine izafe edilmesinden selâmet bulsun. Bu dişi deveyi kuvvetle vasfetti; çünkü hamile kalmadığı zaman bu onun için daha kuvvetlidir. Görmüyor musun, yirmi gün onu içinde tuttuktan sonra **أَمارت بالبول ماء الكراض** diyor? Ve **اليَعارةُ**: çiftleşme sırasında erkeğin dişi deveye, arz ederek götürülmesidir; eğer isterse onu vurur, yoksa vurmaz; bu, onun keremindendir. er-Râ‘î dedi:
قلائصَ لا يُلقَحْنَ إِلا يَعارةً
عِراضاً، ولا يُشْرَيْنَ إِلا غَوالِيا
el-Ezherî: Ebû’l-Heysem dedi ki: et-Tırimmâh, **الكِراضِ** hakkında el-Umevî’ye muhalefet etti; et-Tırimmâh **الكِراضَ**’ı erkeğin kendisi yaptı; el-Umevî ise onu erkeğin suyu yaptı. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الكِراضُ** dişi devenin rahminde erkeğin suyudur. el-Cevherî dedi: **الكِراضُ** erkeğin suyudur; dişi deve onu kabul ettikten sonra rahminden onu dışarı atar; ve dişi deve onu dışarı attığında **كَرَضَتِ الناقةُ** olur. el-Asma‘î dedi: **الكِراضُ** rahmin halkalarıdır; ve inşâd etti:
حيثُ تُجِنُّ الحَلَقَ الكِراضا
el-Ezherî dedi: **الكِراضِ** hakkında doğru olan, el-Umevî ve İbnü’l-A‘râbî’nin söylediğidir; o, **الطَّروقةِ**’nin rahmi onun üzerine kapanıp kilitlendiği zaman erkeğin suyudur. Ebû’l-Heysem: Araplar, yayın üst tarafındaki yarığa **كرُضةً** der; onun çoğulu **كِراضٌ**’dır. O, yayın üst tarafının ucunda bulunan yarıktır; kiriş düğümü onun içine atılır.
