# كرض — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%B6/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B1%D8%B6/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%B6.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: كرض

الكراض، بالكسر: الخداج، بلغة طيئ. والكراض: الفحل نفسه، أو ماؤه، هكذا في النسخ وهو غلط، والصواب: الذي تلفظه من رحمها بعد ما قبلته. نقله الجوهري عن الأموي. وقد كرضت الناقة تكرض كروضا وكرضا: قبلت ماء الفحل بعد ما ضربها ثم ألقته. وقال الأصمعي: الكراض حلق الرحم، ولا واحد لها من لفظها، كما في الصحاح. وفي العباب: قال ابن دريد: الكراض: حلق الرحم. وقال الأصمعي: لا واحد لها من لفظها. وأنشد للطرماح:
  سوف تدنيك من لميس سبنتـا                      ة أمارت بالبول ماء الكراض
  أضمرته عشرين يوما ونيلـت                      حين نيلت يعارة في عراض قال الأزهري: قال أبو الهيثم: خالف الطرماح الأموي في الكراض، فجعل الطرماح الكراض: الفحل، وجعله الأموي: ماء الفحل. وقال ابن الأعرابي: الكراض: ماء الفحل في رحم الناقة. وقال ابن بري: الكراض في شعر الطرماح ماء الفحل. قال: فيكون على هذا القول من باب إضافة الشيء إلى نفسه، مثل عرق النسا، وحب الحصيد. قال: والأجود ما قاله الأصمعي من أنه حلق الرحم، ليسلم من إضافة الشيء إلى نفسه، وصف هذا الناقة بالقوة، لأنها إذا لم تحمل كان أقوى لها. ألا تراه يقول: أمارت بالبول ماء الكراض، بعد أن أضمرته عشرين يوما. واليعارة: أن يقاد الفحل إلى الناقة عند الضراب معارضة إن اشتهت، وإلا فلا، وذلك لكرمها.
 وقال الأزهري: الصواب في الكراض ما قاله الأموي وابن الأعرابي: وهو ماء الفحل إذا أرتجت عليه رحم الطروقة وإذا كان الكراض بمعنى حلق الرحم ففيه ثلاثة أقوال: قيل إنه لا واحد لها من لفظها، كما تقدم عن الأصمعي، وقيل هو جمع كرض، بالكسر، وهو قول ابن دريد، كما في التكملة، أو جمع كرضة، بالضم، وهو قول أبي عبيدة، كما في الصحاح. وقال الصاغاني: وهي نادرة، لأن فعلة تجمع على فعل وفعال. والكراض: الفرض التي في أعلى القوس يلقى فيها عقد الوتر، واحدها كرضة، بالضم. نقله أبو الهيثم عن العرب. والكراض: عمل الكراض، لضرب من الأقط، وقد كرضوا كراضا، وهو جبن يتحلب عنه ماؤه فيمصل، كذا في كتاب العين، وهذا نصه في اللسان والعباب، وأخطأ في الصلة والتكملة حيث قال: قال الليث: الكريض: ضرب من الأقط، وصنعته الكرض، وقد كرضوا كريضا، وهو جبن يتحلب، إلى آخره، فهذا مخالف نص العين فتأمل. أو هو، أي الكريض، بالصاد المهملة، كما هو نص غيره من أئمة اللغة. قال الأزهري: أخطأ الليث في الكريض وصحفه، والصواب: الكريص، بالصاد غير معجمة، مسموع عن العرب، والضاد فيه تصحيف منكر لا شك فيه. قلت: وقد ذكره الجوهري على الصحة، وسبق الكلام عليه هنالك. وأنشد الليث أيضا قول الطرماح السابق، بعد أن ذكر الكريض وقال: وهذه مدحة جاءت في التشبيه كقولهم: يأكل الطين كأنما يأكل سكرا. قال الأزهري: وهذا أيضا تصحيف في تفسير البيت، والصواب فيه ما مضى. وكرض كروضا: أخرج الكراض من رحم الناقة، نقله الصاغاني في العباب. ومما يستدرك عليه: كرض الشيء: جمع بعضه على بعض، نقله ابن القطاع. وأكرضت الناقة، مثل كرضت نقله ابن القطاع أيضا.

### Türkçe

**الكراض**، kesre ile: **الخداج**; طيئ lehçesinde. Ve **الكراض**: aygırın kendisi, yahut onun suyu; nüshalarda böylece (gelmiştir) ve bu yanlıştır; doğrusu: onu kabul ettikten sonra rahminden dışarı attığı şeydir. Bunu el-Cevherî, el-Ümevî’den nakletti. Ve deve **كرضت** **تكرض** **كروضا** ve **كرضا**: aygırın suyunu, onu vurduktan sonra kabul etti, sonra onu attı. el-Asma‘î dedi: **الكراض** rahmin boğazıdır; onun lafzından bir teki yoktur; Sıhâh’ta olduğu gibi. Ve el-‘Ubâb’da: İbn Düreyd dedi: **الكراض**: rahmin boğazı. el-Asma‘î dedi: onun lafzından bir teki yoktur. Ve et-Tırimmâh’tan şu beyit okundu:
  Seni Lemîs’ten bir **سبنتـا**                      ة yaklaştıracak; o, idrarla **ماء الكراض**’ı işaret etti
  Onu yirmi gün gizledi ve elde edildi                      elde edildiği vakit, bir **يعارة** bir **عراض** içinde dedi el-Ezherî: Ebû’l-Heysem dedi: et-Tırimmâh, **الكراض** hususunda el-Ümevî’ye muhalefet etti; et-Tırimmâh **الكراض**’ı: aygır yaptı; el-Ümevî ise onu: aygırın suyu yaptı. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الكراض**: devenin rahminde aygırın suyu. İbn Berrî dedi: et-Tırimmâh’ın şiirinde **الكراض** aygırın suyudur. Dedi: buna göre, şeyin kendisine izafe edilmesi babından olur; **عرق النسا** ve **حب الحصيد** gibi. Dedi: en iyi olan, el-Asma‘î’nin söylediğidir: onun rahmin boğazı olduğudur; ta ki şeyin kendisine izafe edilmesinden selamet bulunsun; bu, deveyi kuvvetle vasfetti; çünkü eğer gebe kalmazsa onun için daha kuvvetli olur. Görmüyor musun, dediğini: yirmi gün onu gizledikten sonra, idrarla **ماء الكراض**’ı işaret etti. Ve **اليعارة**: vurma esnasında, eğer isterse, aygırın deveye karşılaştırılarak götürülmesidir; yoksa (götürülmez); bu da onun keremindendir.

Ve el-Ezherî dedi: **الكراض** hakkında doğru olan, el-Ümevî ve İbnü’l-A‘râbî’nin söylediğidir: o, aygırın suyudur; **الطروقة**’nın rahmi onun üzerine kapanıp kilitlendiği vakit. Eğer **الكراض**, rahmin boğazı manasında ise, onda üç söz vardır: denildi ki onun lafzından bir teki yoktur; el-Asma‘î’den geçtiği üzere. Ve denildi ki o, kesre ile **كرض**’un cem‘idir; bu, İbn Düreyd’in sözüdür; et-Tekmile’de olduğu gibi. Yahut damme ile **كرضة**’nin cem‘idir; bu, Ebû ‘Ubeyde’nin sözüdür; Sıhâh’ta olduğu gibi. es-Sağânî dedi: ve o nadirdir; çünkü **فعلة** vezni **فعل** ve **فعال** üzere cem‘ olunur. Ve **الكراض**: yayın üst tarafında olan, kiriş düğümünün içine konulduğu yarıklardır; onun teki damme ile **كرضة**’dir. Bunu Ebû’l-Heysem, Araplardan nakletti. Ve **الكراض**: **الكراض**’ın işi; **الأقط**’tan bir tür için; ve **كرضوا** **كراضا**: o, suyu sağılır da ondan ayranlaşır (peynir altı suyu çıkar) olan bir peynirdir; Kitâbü’l-‘Ayn’da böyle; ve bu, Lisân ve ‘Ubâb’daki onun nassıdır. Ve es-Sıla ve et-Tekmile’de hata etti; zira dedi: el-Leys dedi: **الكريض**: **الأقط**’tan bir türdür; onun yapımı **الكرض**’dur; ve **كرضوا** **كريضا**; o, sağılan bir peynirdir; ilâ âhirihî. Bu, ‘Ayn’ın nassına muhaliftir; öyleyse düşün. Yahut o, yani **الكريض**, ihmal edilmiş **الصاد** iledir; diğer dil imamlarından başkasının nassı böyle olduğu üzere. el-Ezherî dedi: el-Leys, **الكريض** hakkında hata etti ve onu tashîf etti; doğrusu: **الكريص**’tır; mu‘ceme olmayan **الصاد** ile; Araplardan işitilmiştir; ve onda **الضاد** bulunması, şüphesiz inkâr edilen bir tashîftir. Dedim: el-Cevherî onu sahih olarak zikretti; ve orada onun hakkında söz geçti. Ve el-Leys, et-Tırimmâh’ın önceki sözünü de okudu; **الكريض**’i zikrettikten sonra; ve dedi: bu, teşbihte gelmiş bir medihdir; onların sözü gibi: toprağı yer, sanki şeker yer. el-Ezherî dedi: bu da, beytin tefsirinde bir tashîftir; doğrusu onda, geçen şeydir. Ve **كرض** **كروضا**: devenin rahminden **الكراض**’ı çıkardı; es-Sağânî bunu ‘Ubâb’da nakletti. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **كرض** şeyi: onun bir kısmını bir kısmı üzerine topladı; İbnü’l-Kattâ‘ bunu nakletti. Ve deve **أكرضت**: **كرضت** gibidir; İbnü’l-Kattâ‘ bunu da nakletti.
