# كزز — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B2%D8%B2/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B2%D8%B2/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B2%D8%B2.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: كزز

الكَزُّ: الذي لا ينبسط. ووجْه كَزٌّ: قبيح، كَزَّ يَكُزُّ كَزازَةً. وجَمَلٌ كَزٌّ: صُلب شديد.وذَهَبٌ كَزٌّ: صلب جدّاً. ورجل كَزٌّ: قليل المُؤاتاةِ والخَيْرِ بَيِّنُ الكَزَزِ؛ قال الشاعر:
أَنتَ للأَبْعَدِ هَيْنٌ لَيِّنٌ،
وعلى الأَقْرَبِ كَزٌّ جافِي
ورجل كَزٌّ وقوم كُزٌّ، بالضم. والكَزازُ: البُخْلُ. ورجل كَزُّ اليدين أَي بخيل مثل جَعْد اليدين. والكَزازَةُ والكَزازُ: اليُبْسُ والانْقباضُ. وخَشَبة كَزَّة: يابسة مُعْوَجَّة. وقناة كَزَّة: كذلك، وفيها كَزَزٌ. وكَزَّ الشيءَ: جعله ضيقاً. ويقال للشيء إِذا جعلته ضيقاً: كَزَزْته، فهو مَكْزُوزٌ؛ قال الشاعر:
يا رُبَّ بَيْضاءَ تَكُزُّ الدُّمْلُجا،
تَزَوَّجَتْ شَيْخاً طَويلاً عَفْشَجا
وقوس كَزَّة: لا يتباعد سَهْمُها من ضيقها؛ أَنشد ابن الأَعرابي: لا كَزَّةُ السَّهْم ولا قَلُوعُ
وقال أَبو حنيفة: قال أَبو زياد الكَزَّةُ أَصغر القياس، ابن شميل: من القسيّ الكَزَّةُ، وهي الغليظة الأَزَّةِ الضَّيِّقة الفَرْج، والوَطيئةُ أَكَزُّ القِسِيِّ. الجوهري: قَوْسٌ كَزَّة إِذا كان في عُودِها يُبْسٌ عن الانعطاف، وبَكَرَةٌ كَزَّة أَي ضيقة شديدة الصَّرِيرِ. والكُزازُ: داء يأْخُذُ من شِدَّةِ البَرْدِ وتَعْتَرِي منه رِعْدَةٌ، وهو مَكْزُوزٌ. وقد كُزَّ الرجلُ، على صيغة ما لم يسمَّ فاعله: زُكِمَ. وأَكَزَّه الله، فهو مَكْزُوزٌ: مثل أَحَمَّه، فهو محموم، وهو تَشَنُّج يصيب الإِنسان من البرد الشديد أَو من خروج دمٍ كثير. ابن الأَعرابي: الكُزَّازُ الرِّعْدَةُ من البَرْدِ، والعامة تقول الكُزَاز، وقد كَزَّ: انْقَبَضَ من البرد. وفي البحديث: أَن رجلاً اغتسل فَكُزَّ فمات؛ الكُزازُ: داء يتولد من شدة البرد، وقيل: هو نفس البرد.
واكْلأَزَّ اكْلِئْزازاً: انقبض، واللام زائدة.

### Türkçe

**الكَزُّ**: yayılmayan (açılmayan) şey. Ve **وجْه كَزٌّ**: çirkin; **كَزَّ يَكُزُّ كَزازَةً**. Ve **وجَمَلٌ كَزٌّ**: katı, şiddetli. Ve **وذَهَبٌ كَزٌّ**: pek katı. Ve **ورجل كَزٌّ**: uyuşması ve hayrı az; **بَيِّنُ الكَزَزِ**; şair dedi ki:
أَنتَ للأَبْعَدِ هَيْنٌ لَيِّنٌ،
وعلى الأَقْرَبِ كَزٌّ جافِي

Ve **ورجل كَزٌّ** ve **قوم كُزٌّ**; (kef’in) dammesiyle. Ve **الكَزازُ**: cimrilik. Ve **ورجل كَزُّ اليدين**: yani cimri; **جَعْد اليدين** gibi. Ve **الكَزازَةُ** ile **الكَزازُ**: kuruluk ve büzülme. Ve **وخَشَبة كَزَّة**: kuru, eğri. Ve **وقناة كَزَّة**: aynı şekilde; ve onda **كَزَزٌ** vardır.

Ve **وكَزَّ الشيءَ**: onu dar yaptı. Ve bir şeye, onu dar yaptığın zaman, şöyle denir: **كَزَزْته**; o da **مَكْزُوزٌ**dur; şair dedi ki:
يا رُبَّ بَيْضاءَ تَكُزُّ الدُّمْلُجا،
تَزَوَّجَتْ شَيْخاً طَويلاً عَفْشَجا

Ve **وقوس كَزَّة**: darlığından dolayı oku uzaklaşmayan (yay); İbnü’l-A‘râbî rivayet etti:
لا كَزَّةُ السَّهْم ولا قَلُوعُ

Ve Ebû Hanîfe dedi ki: Ebû Ziyâd dedi: **الكَزَّةُ** ölçünün en küçüğüdür. İbn Şümeyl: yaylardan **الكَزَّةُ** (olan), o, kalın, **الأَزَّةِ** (olan), dar ağızlı, ve **الوَطيئةُ** yayların en **أَكَزُّ** olanıdır. Cevherî: **قَوْسٌ كَزَّة**; eğer onun ağacında bükülmeden (esnemeden) alıkoyan bir kuruluk varsa. Ve **وبَكَرَةٌ كَزَّة**: yani dar, gıcırtısı şiddetli.

Ve **والكُزازُ**: şiddetli soğuktan tutan bir hastalık; ondan bir titreme arız olur; o da **مَكْزُوزٌ**dur. Ve **وقد كُزَّ الرجلُ**; faili adlandırılmayanın sigası üzere: nezle oldu. Ve Allah onu **أَكَزَّه**; o da **مَكْزُوزٌ**dur: **أَحَمَّه** (yani onu hummaya düşürdü), o da hummalı oldu gibi; o, şiddetli soğuktan yahut çok kan çıkmasından insana isabet eden bir kasılmadır. İbnü’l-A‘râbî: **الكُزَّازُ** soğuktan olan titremedir; avam **الكُزَاز** der; ve **وقد كَزَّ**: soğuktan büzüldü. Ve hadiste: bir adam yıkandı da **فَكُزَّ** oldu, sonra öldü; **الكُزازُ**: şiddetli soğuktan doğan bir hastalıktır; ve denildi ki: o, soğuğun kendisidir.

Ve **واكْلأَزَّ اكْلِئْزازاً**: büzüldü; **اللام** ziyadedir.
