# كزم (ك-ز-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B2%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B2%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ك - ز - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B2%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والزاي والميم معهما
ك ز م، ك م ز، ز ك م، ز م ك مستعملات كزم: الكَزَمُ: قصر في الأنف قبيح، وقصر في الأصابع شديد. تقول: أنف أكزمُ، ويدٌ كَزْماءَ، قال:
ليست مصلمة كزماء مـقـلـمة		عن الأعادي ولا معروفها عاري
والكَزُوم: الناب التي لم يبق في فمها سن من الهرم، نعت لها خاصة دون البعير، قال:
دعوا المجد إلا أن تسوقوا كُزُومَكم		وقيناً عراقـياً وقـينـاً يمـانـيا
يعني: البعيث والفرزدق.
كمز: الكُمْزُة والجمزة: الكتلة من التمر ونحوه.
زكم: زُكِمَ الرجل فهو مزكوم.والزكمة منه، قال رؤبة:
والكبح شاف من زُكامٍ يزكمه
زمك: الزِّمِكّاءُ: أصل الذنب، يمد ويقصر والذنب نفسه أيضاً إذا قصر.
وازْمَأَكَّ، لغة، في اصمأك الغضبان.

##### Türkçe

**الكاف** ve**الزاي** ve**الميم** bunlarla birlikte

ك ز م، ك م ز، ز ك م، ز م ك kullanımdadır. **كزم**: **الكَزَمُ**: burunda çirkin bir kısalık; parmaklarda ise şiddetli bir kısalık. Dersin ki: **أنف أكزمُ**; ve **يدٌ كَزْماءَ**. Dedi ki:
مصلمة değildir, **كزماء** (olan), budanmış;		düşmanlardan (dolayı) değil; ve onun iyiliği çıplak değildir.

Ve **الكَزُوم**: yaşlılıktan ağzında diş kalmamış olan dişi köpekdişi; deve dışında ona özel bir sıfattır. Dedi ki:
Şerefi bırakın; ancak **كُزُومَكم**’u sürerseniz;		ve Iraklı bir demirciyi ve Yemenli bir demirciyi (sürerseniz).

Yani: **البعيث** ve **الفرزدق**.

**كمز**: **الكُمْزُة** ve **الجمزة**: hurmadan ve benzerinden olan kütle.

**زكم**: adam **زُكِمَ**; o hâlde o **مزكوم**dur. Ve ondan **الزكمة** (vardır). **رؤبة** dedi ki:
Ve dizginleme, bir **زُكامٍ**dan şifa verendir; onu **يزكمه**.

**زمك**: **الزِّمِكّاءُ**: kuyruğun kökü; uzatılır ve kısaltılır; ve kuyruğun kendisi de, kısalınca (böyledir).

Ve **ازْمَأَكَّ**, bir lehçedir; öfkelenenin **اصمأك**’inde.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B2%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

كَزَمَ الشيءَ بمقدَّم فيه، أي كسره واستخرج ما فيه ليأكله. يقال: العير يَكْزِمُ من الحَدَجَةِ. والكَزَمُ: غِلَظُ الجحفَلة وقِصَرُها. يقال: فرسٌ أكْزَمُ بيِّن الكَزَمِ. والكَزَمُ أيضاً: قِصَرٌ في الأنف والأصابع. يقال: أنفٌ أَكْزَمُ، ويدٌ كَزْماءُ. والكَزومُ: الناقة التي لم يبق في فيها سِنٌّ من الهَرَم.

##### Türkçe

**كَزَمَ**: şeyi, ön kısmıyla (ağzının ön tarafıyla); yani onu kırdı ve içindekini çıkardı ki onu yesin. Denir ki: eşek **يَكْزِمُ** **من الحَدَجَةِ**.

**الكَزَمُ**: dudağın kalınlığı ve kısalığıdır. Denir ki: **فرسٌ أكْزَمُ**; **الكَزَمِ**i açıkça belli.

**الكَزَمُ** ayrıca: burunda ve parmaklarda bir kısalıktır. Denir ki: **أنفٌ أَكْزَمُ** ve **يدٌ كَزْماءُ**.

**الكَزومُ**: yaşlılıktan ağzında hiçbir diş kalmamış dişi devedir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B2%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ز م
كزم ، كمز ، زكم ، زمك : مستعملة .
كزم : قال الليث : الكَزَمُ : قِصَرٌ في الأنفِ قبيحٌ ، وقِصرٌ في الأصابع شديدٌ ، تقول : أَنفٌ أَكْزَمُ ، ويدٌ كَزْماءُ ، والكَزُومُ مِن النِّيبِ : التي لم يبقَ في فمها سنٌّ مِن الهَرَم ، نعتٌ لها خاصةً دون البعير .
وقال : يقال : مَن يشتري ناقةً كَزُوماً ؟ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الكَزُومُ : الهَرِمةُ مِن النَّوقِ .
ويقال : كَزَمَ فُلاَنٌ يكْزِمُ كَزْماً إذا ضمَّ فاهُ وسكتَ ، فإنْ ضم فاهُ عنِ الطعام قيل : أَزَمَ يأْزِمُ .
ووصف عونُ بن عبد الله رجلاً فقال : إِنْ أُفيض في الخير كَزَمَ .
ويقال : كزَمَ الشيءَ الصُّلْبَ كَزْماً إذا عضَّه عضّاً شديداً .
والعَرَبُ تقول للرَّجُل البخيل : أَكْزَمُ اليد .
ورُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنهُ كانَ يتعوَّذ مِن الكَزَم والقَزَم ، والكَزمُ : شدَّةُ الأكل ، مِن قولك : كَزَمَ فلانٌ الشيءَ بِفِيهِ كَزْماً إذا كسرهُ ، والاسمُ : الكَزَمُ .
وقيل : الكَزَمُ : البخلُ يقال : هو أكْزَمُ البَنَانِ : قصيرها .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الكَزَمُ : أَنْ يريدَ الرَّجلُ المعْرُوفَ والصدقَةَ فلا يقدرُ على دينارٍ ولا دِرهم .
قال صخر الهذلي :
بها يَدَعُ القُرُّ البَنَانَ مُكَزَّماً
وَكانَ أَسِيلاً قَبْلَهَا لَم يُكَزَّمِ
مُكَزَّمٌ : مُقَفَّعٌ ، ورجُلٌ أكْزَمُ الأنْفِ : قصيرُه .
وفي ( النوادر ) : أكْزَمْتُ عن الطعام ، وأَقْهمتُ وأَزْهمتُ إِذا أَكْثرَ منه حتى لا يشتهي أن يعودَ فيه ، ورجل كَزْمانُ وزَهمان وفَهْمَانُ ودَقْيَانُ .
زكم : ( أبو عبيد عن أبي زيد ) : رجُلٌ مَزكُومٌ ، وقدْ أَزكَمهُ اللَّهُ ونحو ذلك قال الأصمعي : وقال : لا يقالُ : أَنْتَ أَزْكَمُ منه ، وكذلك كل ما جاء على فُعِلَ فهو مفعولٌ ، لا يقالُ : ما أَزْهاك ، وأما أَجَنَّكَ ، وما أَزْكَمَكَ .
( اللحياني ) : زَكَم بنُطفته : رَمَى بها ، وفلان ألأمُ زُكْمَةٍ .
وقال ابنُ الأعرابي : زَكَمَتْ بِهِ أمُّه إذا ولدته سُرُحاً .
 ( قلت ) : الزُّكام : مأخوذٌ مِن الزَّكْم والزَّكْبِ وهو الملءُ .
يقال : زُكِمَ فلانٌ ومُلِىَء بمعنىً واحدٍ .
زمك : ( الحرَّاني عن ابن السِّكيت ) : الزِّمِكي والزِّمَّجي مقصوران : أَصلُ ذَنبِ الطائر .
وقال الليث : يسمى الذَّنَبُ نفسُهُ إِذا قصَّ : زِمِكّى .
وقال ابن الأعرابي : زحمت القِرْبةَ ، وزَمَكْتُها إِذا مَلأَتَهَا .
( قلت ) : ومنه يقالُ : ازْمَأَكَّ فلانٌ يَزْمِئكُّ إِذا اشتدَّ غضبه .
وقال ابن الأعرابي : زَمكْتُ فلاناً على فلانٍ وزَمَجْته إِذا حَرَّشْتَه حتى اشتدَّ عليه غضبُه .
كمز : قال الليث : الكُمْزَةُ والجُمْزةُ : الكُتْلُة مِن التَّمْرِ وغيره .
ويقالُ للكُثْبة مِن الرمْل والتُّرَاب : كُمْزةٌ وقُمزَةٌ ، وجمعها : كُمَزٌ ، وقُمَزٌ .
وقال أَبو تُراب قال عرام : هذه قُمْزةٌ مِن تمرٍ وكُمْزَةٌ وهي الفِدْرَةُ كجُثْمانِ القَطَا أَو أكثر قليلا ، والجميعُ : كُمَزٌ وقُمزٌ .
ويقال : فلانٌ مِن قَمَزِ الناس ، ومِن قَزَمهمْ ، أَيْ مِنْ رُذَالهمْ .

##### Türkçe

ك ز م
**كزم** ، **كمز** ، **زكم** ، **زمك** : kullanımdadır.

**كزم** : **الليث** dedi: **الكَزَمُ**: burunda çirkin bir kısalık, ve parmaklarda şiddetli bir kısalık; dersin ki: **أَنفٌ أَكْزَمُ** (kısa burunlu bir burun), ve **يدٌ كَزْماءُ** (kısa parmaklı bir el); ve **الكَزُومُ** develerden: ağzında yaşlılıktan bir diş kalmamış olan; onun için özel bir sıfattır, deve (erkek) için değil.
Ve dedi: denilir: “Kim **ناقةً كَزُوماً** (dişsiz yaşlı bir dişi deve) satın alır?”

( **أبو عبيد**’den, **الأصمعي**’den ): **الكَزُومُ**: dişi develerden yaşlı olan.

Ve denilir: **كَزَمَ** falan kimse **يكْزِمُ** **كَزْماً**; ağzını büzüp sustuğu zaman; eğer ağzını yemekten dolayı büzdüyse denilir: **أَزَمَ** **يأْزِمُ**.

Ve **عونُ بن عبد الله** bir adamı vasfetti de dedi: “Hayırda genişlik gösterilirse **كَزَمَ**.”

Ve denilir: **كزَمَ** sert şeyi **كَزْماً**; onu şiddetli bir ısırışla ısırdığı zaman.

Ve Araplar cimri adama derler: **أَكْزَمُ اليد** (eli kısa).

Ve Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki o, **الكَزَم** ve **القَزَم**’dan Allah’a sığınırdı; ve **الكَزمُ**: yemenin şiddeti; senin sözünden: **كَزَمَ** falan kimse şeyi ağzıyla **كَزْماً**; onu kırdığı zaman; isim: **الكَزَمُ**.

Ve denildi: **الكَزَمُ**: cimriliktir; denilir: o **أكْزَمُ البَنَانِ**: onun kısasıdır.

( **ثعلب**’den, **ابن الأعرابي**’den ): **الكَزَمُ**: adamın iyiliği ve sadakayı istemesi de bir dinara da bir dirheme de güç yetirememesidir.

**صخر الهذلي** dedi:
بها يَدَعُ القُرُّ البَنَانَ مُكَزَّماً
وَكانَ أَسِيلاً قَبْلَهَا لَم يُكَزَّمِ

**مُكَزَّمٌ**: büzülmüş; ve **رجُلٌ أكْزَمُ الأنْفِ**: onun kısası (kısa burunlu).

( **النوادر** )’de: **أكْزَمْتُ** عن الطعام, ve **أَقْهمتُ** ve **أَزْهمتُ**; ondan çokça yediği zaman, öyle ki ona dönmeyi iştah etmez; ve **رجل كَزْمانُ** ve **زَهمان** ve **فَهْمَانُ** ve **دَقْيَانُ**.

**زكم** : ( **أبو عبيد**’den, **أبي زيد**’den ): **رجُلٌ مَزكُومٌ**; ve “Allah onu **أَزكَمهُ**” ve bunun benzeri; **الأصمعي** dedi: ve dedi: “Denilmez: **أَنْتَ أَزْكَمُ منه**; ve كذلك her ne **فُعِلَ** üzere gelmişse o, mef‘ûldür; denilmez: **ما أَزْهاك**; ama **أَجَنَّكَ** ve **ما أَزْكَمَكَ** (denilir).”

( **اللحياني** ): **زَكَم** nutfesini: onunla attı; ve falan kimse **ألأمُ زُكْمَةٍ**.

Ve **ابنُ الأعرابي** dedi: Annesi onu **زَكَمَتْ بِهِ**; onu gevşek (sarkık) doğurduğu zaman.

( dedim ): **الزُّكام**: **الزَّكْم** ve **الزَّكْب**’den alınmıştır; o da doldurmadır.
Denilir: **زُكِمَ** falan kimse ve **مُلِىَء**; tek bir anlamdadır.

**زمك** : ( **الحرَّاني**’den, **ابن السِّكيت**’ten ): **الزِّمِكي** ve **الزِّمَّجي** kısaltılmıştır: kuşun kuyruğunun kökü.
Ve **الليث** dedi: Kuyruğun kendisi, kesildiği zaman, **زِمِكّى** diye adlandırılır.
Ve **ابن الأعرابي** dedi: **زحمتُ** kırbayı, ve **زَمَكْتُها**; onu doldurduğum zaman.

( dedim ): Bundan dolayı denilir: **ازْمَأَكَّ** falan kimse **يَزْمِئكُّ**; öfkesi şiddetlendiği zaman.

Ve **ابن الأعرابي** dedi: **زَمكْتُ** falanı falana karşı ve **زَمَجْته**; onu kışkırttığım zaman, ta ki ona karşı öfkesi şiddetlensin.

**كمز** : **الليث** dedi: **الكُمْزَةُ** ve **الجُمْزةُ**: hurmadan ve başkasından bir yığın.
Ve kuma ve toprağa ait bir tümseğe denilir: **كُمْزةٌ** ve **قُمزَةٌ**; çoğulu: **كُمَزٌ** ve **قُمَزٌ**.
Ve **أَبو تُراب** dedi; **عرام** dedi: Bu, hurmadan bir **قُمْزةٌ** ve bir **كُمْزَةٌ**’dir; o, **الفِدْرَةُ**’dir; **جُثْمانِ القَطَا** gibi yahut biraz daha fazla; ve hepsi: **كُمَزٌ** ve **قُمزٌ**.
Ve denilir: falan kimse, insanların **قَمَزِ**’indendir ve onların **قَزَم**’ındandır; yani onların aşağılıklarındandır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B2%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الكاف والزاء وما يثلثهما)
(كزم)  الكاف والزاء والميم أصيلٌ يدلُّ على قِصَرٍ وقَماءة. فالكَزَم: القِصَر في الأنْف، وكذلك في الأصابع. يقال أنف أكزَمُ ويد كَزْماء. والكَزْم([1]): الرّجُل الهَيَّبان، وسمِّي لانقباضِه عن الإقدام، والكَزُوم: التي لم يَبْقَ فيها سِنٌّ من الهَرَم. وكلُّ هذا قياسُه واحد. وذكر أنَّ الكَزْم كالكَدْم بمقدَّم الفم. وهذا من باب الإبدال، والله بصحتّها أعلم.
--------------ـــ

([1]) وكذا ضبط في المجمل بسكون الزاي، وضبط في القاموس ككتف، والكلمة مما فات صاحب اللسان.

ـ

##### Türkçe

(كaf, **الزاي** ve onları üçleyen(ler) babı)

(**كزم**)  **الكاف** ve **الزاي** ve **الميم** aslîdir; kısalığa ve basıklığa delâlet eder. Şu hâlde **الكَزَم**: burunda kısalık, aynı şekilde parmaklarda da. Denir: **أنف أكزَمُ** ve **يد كَزْماء**. Ve **الكَزْم**([1]): ürkek adam; atılmaktan çekinip büzülmesi sebebiyle adlandırılmıştır. Ve **الكَزُوم**: ihtiyarlıktan içinde bir diş kalmamış olan (dişi). Bütün bunların kıyası birdir. Ve **الكَزْم**’in, ağzın ön kısmında **الكَدْم** gibi olduğu zikredildi. Bu, ibdâl babındandır; Allah, sıhhatini daha iyi bilendir.
--------------ـــ

([1]) Ve yine **المجمل**’de **الزاي**’in sükûnu ile ضبط edildi; **القاموس**’ta **ككتف** olarak ضبط edildi; kelime, **اللسان** sahibinin kaçırdıklarındandır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B2%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ك ز م
أنف أكزم‏.‏
ويد كزماء وفي أصابعه كزمٌ‏:‏ قصرٌ‏.‏
ومن المجاز‏:‏ في يده كزم إذا لم يبسطها بالمعروف‏.‏
وكان رسول الله صلى الله عليه وسلم يتعوّذ من العيمة والأيمة والكرم والقزم‏.‏

##### Türkçe

ك ز م
**أنف أكزم**: daha kısa burun.
**ويد كزماء** ve **في أصابعه كزمٌ**: kısalık.
Mecazdan: **في يده كزم**; onu iyilikle açıp yaymadığı zaman.
Ve Resûlullah صلى الله عليه وسلم **العيمة**’den, **الأيمة**’den, **الكرم**’den ve **القزم**’den Allah’a sığınırdı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B2%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

كَزِمَ الرجُل كَزَماً، فهو كَزِمٌ: هاب التقَدُّمَ على الشيء ما كان. وفي النوادر: أَكْزَمْتُ عن الطعام وأَقْهَمْتُ وأَزْهَمْت إذا أكثر منه حتى لا يشتهي أَن يعود فيه. ورجل كَزْمان وزَهْمان وقَهْمان ودَقْيان. والكَزَمُ: قِصَر في الأَنف قبيح وقصر في الأَصابع شديد. والكَزَمُ في الأُذن والأَنف والشفة واللَّحْي واليد والفم والقدم: القِصَرُ والتَّقَلُّص والاجتماع. تقول: أَنْفٌ أَكْزَمُ ويد كَزْماء. والعرب تقول للرجل البخيل: أَكْزَمُ اليدِ، وقد كَزَّم العَملُ والقُرُّ بنانَه؛ قال أَبو المُثَلَّمِ:
بها يَدَعُ القُرُّ البنَانَ مُكَزَّماً،
وكان أَسِيلاً قَبْلَها لم يُكَزَّمِ
مُكزَّم: مُقَفَّع. ورجل أَكزم الأَنف: قصيره، وقيل: لا يكون الكَزَمُ قِصَر الأُذن إلا من الخيل، وقيل: الكَزَمُ قصر الأَنف كله وانفتاح المَنْخِرَيْنِ. والكزَمُ: خروج الذقن مع الشفة السفلى ودخول الشفة العليا، كَزِمَ كَزَماً وهو أكزم. ويقال كَزَم فلان يَكْزِمُ كَزْماً إذا ضم فاه وسكت، فإن ضم فاه عن الطعام قيل: أَزَمَ يأْزِمُ. ووصف عون بن عبد الله رجلاً يُذَمّ فقال: إن أُفِيضَ في الخير كَزَم وضَعُف واسْتَسْلَم أي إن تكلم الناس في خير سكت فلم يُفِض معهم فيه كأَنه ضم فاه فلم يَنطِق. ويقال: كَزم الشيءَ الصُّلْبَ كَزْماً إذا عضه عضّاً شديداً. وكَزَم الشيءَ يَكْزِمه كَزْماً: كسره بمقدّم فيه. الجوهري: كَزَم شيئاً بمقدم فيه أي كسره واستخرج ما فيه ليأْكله. والكَزَمُ: غِلَظُ الجَحْفلة وقصرها. يقال: فرس أَكْزَمُ بيِّن الكَزَم. والعَيْرُ يَكْزِم من الحَدَج: يكسر فيأْكل. وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم: أنه كان يتعوذ من الكَزَم والقَزَمِ؛ فالكَزَمُ، بالتحريك: شدة الأَكل، والمصدر ساكن من قولك كَزَم فلان الشيء بفيه كَزْماً إذا كسره، والاسم الكَزَمُ. وقد كزَم الشيء بفيه يَكْزِمه كَزْماً إذا كسره وضمّ فمه عليه، وقيل: الكَزَمُ البخل.
يقال: هو أكزمُ البنانِ أي قصيرها، كما يقال جَعْدُ الكَفِّ. ابن الأَعرابي: الكَزَمُ أن يريد الرجل الصدقة والمعروف فلا يَقْدِر على دينار ولا درهم. وفي حديث علي في صفة سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم: لم يكن بالكَزِّ ولا المُنكَزِم؛ فالكَزُّ: المُعَبِّس في وجوه السائلين، والمُنكَزِم: الصغيرُ الكفّ الصغير القَدَم؛ وقولُ ساعِدةَ بن جُؤيَّةَ: أُتِيحَ لها شَثْنُ البَنانِ مُكَزَّمٌ،
أَخُو حُزَنٍ قد وقَّرَتْه كُلُومُها
عنى بالمُكَزَّم الذي أَكلت أَظفارهَ الصخْرُ.
والكَزُوم من الإبل: الهَرِمة من النوق التي لم يبق في فيها ناب، وقيل: ولا سن من الهَرَم، نعت لها خاصة دون البعير. ويقال: من يشتري ناقة كَزوُماً، وقيل: هي المسنَّة فقط؛ قال الشاعر:
لا قَرَّبَ اللهُ محَلَّ الفَيْلَمِ،
والدِّلقِمِ النابِ الكَزُومِ الضِّرْزِم
وكُزَيْم وكُزْمان: اسمان.

##### Türkçe

**كَزِمَ** adam **كَزَماً** (yaptı), o hâlde o **كَزِمٌ**’dir: Her ne olursa olsun bir şey üzerine ilerlemeye (öne geçmeye) çekindi.

**وفي النوادر**: Yemekten **أَكْزَمْتُ** ve **أَقْهَمْتُ** ve **أَزْهَمْت**; ondan çokça (yediğim) zaman, öyle ki ona dönmeyi arzulamaz.

Ve (bir) adam **كَزْمان** ve **زَهْمان** ve **قَهْمان** ve **دَقْيان** (diye nitelenir).

Ve **الكَزَمُ**: Burunda çirkin bir kısalık ve parmaklarda şiddetli bir kısalık.

Ve **الكَزَمُ** kulakta, burunda, dudakta, sakalda, elde, ağızda ve ayakta: kısalık, büzülme ve toplanmadır. Dersin ki: **أَنْفٌ أَكْزَمُ** ve el **كَزْماء**.

Ve Araplar cimri adama derler ki: **أَكْزَمُ اليدِ**; ve iş ve şiddetli soğuk onun parmaklarını **كَزَّم** etti; Ebû’l-Müsellem dedi ki:
بها يَدَعُ القُرُّ البنَانَ مُكَزَّماً،
وكان أَسِيلاً قَبْلَها لم يُكَزَّمِ

**مُكزَّم**: **مُقَفَّع**.

Ve (bir) adam **أَكزم الأَنف**: onun kısasıdır; ve denildi ki: **الكَزَمُ** kulak kısalığı olmaz, ancak atlardan; ve denildi ki: **الكَزَمُ** bütün burnun kısalığı ve iki burun deliğinin açılmasıdır.

Ve **الكزَمُ**: alt dudakla birlikte çenenin çıkması ve üst dudağın içeri girmesi; **كَزِمَ** **كَزَماً** (yaptı) ve o **أكزم**’dir.

Ve denilir: Falan **كَزَم** eder, **يَكْزِمُ** **كَزْماً**; ağzını topladığı ve sustuğu zaman; eğer ağzını yemekten dolayı toplarsa denilir: **أَزَمَ** eder, **يأْزِمُ**.

Ve Avn b. Abdullah, yerilen bir adamı vasfetti de dedi ki: “Hayırda **أُفِيضَ** edilirse **كَزَم** eder, zayıflar ve teslim olur”; yani insanlar bir hayır hakkında konuşursa sustu, onunla birlikte onda taşkınlıkla konuşmadı; sanki ağzını toplamış da konuşmamış.

Ve denilir: Sert şeyi **كَزم** etmek **كَزْماً**; onu şiddetli bir ısırışla ısırdığı zaman.

Ve şeyi **كَزَم** etti, onu **يَكْزِمه** **كَزْماً**: Onu, içinde olanın ön kısmıyla kırdı. Cevherî: “Bir şeyi içinde olanın ön kısmıyla **كَزَم** etti” yani onu kırdı ve içindekini çıkardı ki onu yesin.

Ve **الكَزَمُ**: dudağın kalınlığı ve kısalığıdır. Denilir: **فرس أَكْزَمُ**; **الكَزَم**ı açık (belli).

Ve yaban eşeği, **الحَدَج**’den **يَكْزِم** eder: kırar da yer.

Ve Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, hadisinde: O, **الكَزَم** ve **القَزَمِ**’den Allah’a sığınırdı; artık **الكَزَمُ**, harekeli olarak: yemenin şiddetidir; mastar, “Falan şeyi ağzıyla **كَزَم** etti **كَزْماً**” sözünden sâkindir; onu kırdığı zaman; isim **الكَزَمُ**dur.

Ve o, şeyi ağzıyla **كزَم** etti, onu **يَكْزِمه** **كَزْماً**; onu kırdığı ve ağzını onun üzerine topladığı zaman; ve denildi ki: **الكَزَمُ** cimriliktir.

Denilir: O, **أكزمُ البنانِ**’dır; yani onun kısasıdır; nasıl ki **جَعْدُ الكَفِّ** denilir.

İbnü’l-A‘râbî: **الكَزَمُ**, adamın sadaka ve iyilik istemesi, fakat bir dinara da bir dirheme de güç yetirememesidir.

Ve Ali’nin, seyyidimiz Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, sıfatı hakkında hadisinde: O, **بالكَزِّ** de değildi, **ولا المُنكَزِم** de; artık **الكَزُّ**: isteyenlerin yüzlerine karşı asık suratlı olandır; ve **المُنكَزِم**: küçük el, küçük ayaktır; ve Sâ‘ide b. Cüeyye’nin sözü:
أُتِيحَ لها شَثْنُ البَنانِ مُكَزَّمٌ،
أَخُو حُزَنٍ قد وقَّرَتْه كُلُومُها

**المُكَزَّم** ile, kayayı tırnaklarını yemiş olanı kastetti.

Ve develerden **الكَزُوم**: ağzında bir köpekdişi kalmamış yaşlı dişi develerden olan kocamış (deve)dir; ve denildi ki: ihtiyarlıktan (dolayı) ne köpekdişi ne de diş; bu, özellikle ona (dişi deveye) sıfattır, erkek deveye değil.

Ve denilir: Kim bir **كَزوُماً** dişi deve satın alır?; ve denildi ki: O, yalnızca yaşlı olandır; şair dedi ki:
لا قَرَّبَ اللهُ محَلَّ الفَيْلَمِ،
والدِّلقِمِ النابِ الكَزُومِ الضِّرْزِم

Ve **كُزَيْم** ve **كُزْمان**: iki isimdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B2%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ك ز م * * كَزَمَ * الشيء بمقدم فيه أي كسره واستخرج ما فيه ليأكله وبابه ضرب

##### Türkçe

* ك ز م * * **كَزَمَ** şeyi, ön kısmıyla; yani onu kırdı ve içindekini çıkardı ki onu yesin; ve babı **ضرب**’dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B2%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( كَزَمَهُ بِمُقَدَّمِ فِيه ) يَكْزِمُه كَزْمًا : | ( كَسَرَه ) وضَمَّ فَمَهُ عليه ، زَادَ الجَوْهَرِيّ : | ( واسْتَخْرَجَ ما فِيهِ لِيَأْكُلَهُ ) يقال : | البَعِيرُ يَكْزِمُ من الحَدَجَةِ ، أي : | يَكْسِرُ فَيَأْكُلُ . | | ( و ) الكَزِمُ ، ( كَكَتِفٍ : الرَّجُلُ | الهَيَّبَانُ ) . وقد كَزِمَ ، كَفَرِحَ : هَابَ | التَّقَدُّمَ على الشَّيءِ ما كَان . | | ( و ) الكُزَمُ ، ( كَصُرَدٍ . النُّغَرُ ) . | | ( و ) الكَزَمُ ، ( بِالتَّحْرِيكِ : البُخْلُ ) . | | ( و ) أيضًا ( شِدَّةُ الأكْلِ ) ، وبهما | فُسِّرَ :   كان يَتَعَوَّذُ من القَزَم والكَزَم ) . | | ( و ) أيضًا ( قِصَرٌ في الأنْفِ ) قَبِيحٌ من | انْفِتَاحِ المَنْخِرَيْن . | | ( و ) قِصَرٌ في ( الأصَابِعِ ) شَدِيدٌ . | | ( و ) أيضًا ( غَلِظٌ وقِصَرٌ في | الجَحْفَلَةِ ) ، نَقَلَه الجَوْهَرِيّ . يقال : |

| ( فَرسٌ ) أكزَمُ بَيِّنُ الكَزَمِ ، ( وأَنْفٌ أَكْزَمُ ، | ويَدٌ كَزْمَاءُ ) . | | ( والكَزُومُ : نَاقَةٌ ذَهَبَتْ أَسْنَانُها | هَرَمًا ) ، نَعْتٌ لَهَا خَاصَّةً دُونَ البَعِير ، | ويقال : من يَشْتَرِي نَاقَةً كَزُومًا ، وقيل : | هي المُسِنَّةُ فَقَط ، قال الشَّاعِر : | % ( * لا قَرَّبَ اللّهُ مَحلَّ الفَيْلَمِ * % ) % | % ( * والدِّلْقِمِ النَّابِ الكَزُومِ الضِّرْزِمِ * % ) % | ( وأَكْزَمَ ) الرَّجُل : ( انْقَبَضَ ) . | | ( و ) في النَّوادِر : أكْزَمَ ( عنِ الطَّعَامِ ) | وأَقْهَمَ وأَقْهَى وأَزْهَمَ : ( أكثَر ) منه ( حَتَّى | لا يَشْتَهِيَ ) أَنْ يَعُودَ فِيه . | | ( والتَّكْزِيمُ : التَّقْفِيعُ ) ، وقد كَزَّمَ | العَمَلُ والقُرُّ بَنَانَهُ . قال أبو المُثَلَّم : | % ( بها يَدَعُ القُرُّ البَنَانَ مُكَزَّمَا % | أَخُو حَزَنٍ قد وَقَّرتْه كُلُومُها ) % | | عَنَى بالمُكَزَّم الذي أَكَلَتْ أَظْفَارَهُ | الصَّخْرُ . | | ( وتَكَزَّمَ الفَاكِهَةَ : أَكلَها من غَيْر أَنْ | يُقَشِّرَها ) . | | ( وشَحْمَةٌ كَزْمَةٌ ، بِالفَتْحِ ) أي : | ( مُكْتَنِزَةٌ ) . | | ( و ) من المَجَازِ : ( هو أَكْزَمُ البَنَانِ ) | أي : ( بَخِيلٌ ) ، وكَذَا أَكْزَمُ اليَدِ كما | يُقالُ : جَعْدُ الكَفِّ . | [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرَك عليه : | | رَجلٌ كَزْمَانُ ، وقَهْمَانُ ، وزَهْمَانُ ، | ودَقْيَانُ : أَكْثَر مِن الطَّعَامِ حَتَّى كَرِهَه . | | والكَزَمُ ، مُحَرَّكَةً في الأذُنِ والشِّفَةِ | واللَّحْيِ والفَمِ والقَدَمِ : القِصَرُ والتَّقَلُّصُ | والاجْتِمَاعُ . | | وقِيلَ : الكَزَمُ : قِصَرُ الأذُنِ في الخَيْلِ | خَاصَّةً . |

| | وهو أيضًا : خُروجُ الذَّقْن مع الشَّفَةِ | السُّفْلَى ودُخُولُ الشَّفَةِ العُلْيَا ، وهو | أَكْزمُ . | | وكَزَمَ كَزْمًا : ضَمَّ فَاهُ وسَكَتَ ، ومنه | قَولُ عَوْنِ بنِ عَبْدِ الله يَصِفُ رَجُلاً : | ( ( إِنْ أُفِيضَ في الخَيْر كَزَمَ وضَعُفَ | واسْتَسْلَمَ ) ) أي : سَكَتَ فلم يلُفِضْ مَعَهُم | فيه كأنَّه ضَمَّ فَاهُ فلم يَنْطِقْ . | | وكَزَمَه كَزْمًا : عَضَّه [ عَضًّا ] | شَدِيدًا . | | وكَزِمَتِ العَيْنُ : دَمِعَتْ عند نَقْفِ | الحَنْظَلِ ، عن ابنِ القَطَّاعِ . | | وفي صِفَتِهِ صَلَّى الله تَعالَى عليه | وَسَلَّم : ( ( لم يَكُنْ بالكَزِّ ولا المُنْكَزِم ) ) ، | رواه عَلِيٌّ رَضِيَ الله عَنْه ، فالكَزُّ : المُعَبِّسُ | في وُجوهِ السَّائِلِينَ ، والمُنْكَزِمُ : الصَّغِيرُ | الكَفِّ والصَّغِيرُ القَدَمِ . | | وكُزَيْمٌ ، كَزُبَيْرٍ : اسمٌ . | | وبِتَشْدِيد الزَّايِ مع ضَمِّ الكَافِ : | لَقَبُ مُلازِم بنِ عَمْرٍ و الحَنَفِيّ ، ضَبَطَه | الحافِظُ . | | وكُزْمَانُ ، كَعُثْمَانَ : جَدُّ أَبِي | عِصْمَةَ عَلِيِّ بنِ سَعِيدِ بنِ المُثَنَّى بنِ لَيْثِ | بنِ مَعْدَانَ بنِ زَيْدِ بنِ كُزْمانَ النَّاجِيِّ | البَصْرِيِّ الكُزْمانيِّ المُحدِّثِ عن شُعْبَةَ | وغَيْرِه ، وعنه مُجَاهِدُ بنُ مُوسَى ، ماتَ | بالبَصْرةِ بعد المائَتَيْن . |

##### Türkçe

| | ( **كَزَمَهُ بِمُقَدَّمِ فِيه** ) onu **يَكْزِمُه** **كَزْمًا**: | ( onu kırdı ) ve ağzını onun üzerine sıktı; el-Cevherî artırdı: | ( içindekini çıkardı ki onu yesin ); denilir: | deve **يَكْزِمُ** **من الحَدَجَةِ**, yani: | kırar da yer. | | ( ve ) **الكَزِمُ**, ( **كَكَتِفٍ**: adam | heybetli olan )dır. Ve **كَزِمَ**, **كَفَرِحَ**: | her ne olursa olsun bir şeyin üzerine ilerlemekten çekindi. | | ( ve ) **الكُزَمُ**, ( **كَصُرَدٍ**: **النُّغَرُ** )dır. | | ( ve ) **الكَزَمُ**, ( harekeli olarak: cimrilik )tir. | | ( ve ) ayrıca ( yemenin şiddeti )dir; ve ikisiyle | şu açıklanmıştır: ( **كان يَتَعَوَّذُ من القَزَم والكَزَم** ). | | ( ve ) ayrıca ( burunda bir kısalık )tır; çirkin, | iki burun deliğinin açılmasından. | | ( ve ) ( parmaklarda ) şiddetli bir kısalık. | | ( ve ) ayrıca ( dudakta kalınlık ve kısalık )tır; | el-Cevherî onu nakletti. Denilir: |

| ( bir at ) **أكزَمُ**; **بَيِّنُ الكَزَمِ**, ( ve bir burun **أَكْزَمُ**, | ve bir el **كَزْمَاءُ** ). | | ( ve **الكَزُومُ**: dişleri | yaşlılıktan gitmiş bir dişi deve )dir; ona mahsus bir sıfattır, erkek deveye değil; | ve denilir: kim **نَاقَةً كَزُومًا** satın alır; ve denildi ki: | o yalnızca yaşlı olandır. Şair dedi: | % ( * لا قَرَّبَ اللّهُ مَحلَّ الفَيْلَمِ * % ) % | % ( * والدِّلْقِمِ النَّابِ الكَزُومِ الضِّرْزِمِ * % ) % | ( ve **أَكْزَمَ** ) adam: ( büzüldü ). | | ( ve ) **النَّوادِر**’de: **أكْزَمَ** ( yemekten ) | ve **أَقْهَمَ** ve **أَقْهَى** ve **أَزْهَمَ**: ( ondan çoğalttı ) ta ki | ona dönmeyi ( istemeyinceye kadar ). | | ( ve **التَّكْزِيمُ**: **التَّقْفِيعُ** )dır; ve | iş ve soğuk onun parmaklarını **كَزَّمَ** etti. Ebû’l-Müselّem dedi: | % ( بها يَدَعُ القُرُّ البَنَانَ مُكَزَّمَا % | أَخُو حَزَنٍ قد وَقَّرتْه كُلُومُها ) % | | **المُكَزَّم** ile, tırnaklarını | kayanın yediği kimseyi kastetti. | | ( ve **تَكَزَّمَ الفَاكِهَةَ**: onu, | soymaksızın yedi ). | | ( ve **شَحْمَةٌ كَزْمَةٌ**; fetih ile ) yani: | ( sıkı/yoğunlaşmış ). | | ( ve ) mecazdan: ( o **أَكْزَمُ البَنَانِ**’dır ) | yani: ( cimridir ); ve aynı şekilde **أَكْزَمُ اليَدِ**, | denildiği gibi: **جَعْدُ الكَفِّ**. | [ ] Ve ondan üzerine istidrâk olunanlardandır: | | bir adam **كَزْمَانُ**, ve **قَهْمَانُ**, ve **زَهْمَانُ**, | ve **دَقْيَانُ**: yemekten çoğalttı, ta ki ondan tiksindi. | | ve **الكَزَمُ**, harekeli olarak, kulakta ve dudakta | ve sakalda ve ağızda ve ayakta: kısalık, büzülme | ve toplanmadır. | | ve denildi: **الكَزَمُ**: atlarda | özellikle kulağın kısalığıdır. |

| | ve o ayrıca: çenenin alt dudakla birlikte | dışarı çıkması ve üst dudağın içeri girmesidir; ve o | **أَكْزمُ**’dur. | | ve **كَزَمَ** **كَزْمًا**: ağzını sıktı ve sustu; ondan | Avn b. Abdullâh’ın bir adamı vasfederken sözü: | ( ( **إِنْ أُفِيضَ في الخَيْر كَزَمَ وضَعُفَ | واسْتَسْلَمَ** ) ) yani: sustu; onlarla birlikte | onda bir şey söylemedi; sanki ağzını sıkmış da konuşmamış gibi. | | ve **كَزَمَه** **كَزْمًا**: onu [ bir ısırma ile ] | şiddetle ısırdı. | | ve **كَزِمَتِ العَيْنُ**: **نَقْفِ الحَنْظَلِ** sırasında yaşardı; | İbnü’l-Kattâ‘dan. | | ve onun (Allah Teâlâ’nın salâtı ve selâmı üzerine olsun) sıfatında: | ( ( **لم يَكُنْ بالكَزِّ ولا المُنْكَزِم** ) ), | Ali (Allah ondan razı olsun) rivayet etti; **الكَزُّ**: | dilencilerin yüzlerine karşı kaşlarını çatan; ve **المُنْكَزِمُ**: eli küçük | ve ayağı küçük olandır. | | ve **كُزَيْمٌ**, **كَزُبَيْرٍ** gibi: bir isimdir. | | ve **الزَّايِ**’in şeddelenmesi ile, **الكَافِ**’ın dammesiyle: | Mülâzim b. Amr’ın ve el-Hanefî’nin lakabıdır; onu | hâfız ضبط etti. | | ve **كُزْمَانُ**, **كَعُثْمَانَ** gibi: Ebû | Isme Ali b. Saîd b. el-Müsennâ b. Leys | b. Ma‘dân b. Zeyd b. Kuzmân en-Nâcî’nin | el-Basrî el-Kuzmânî’nin dedesidir; Şu‘be’den | ve başkasından hadis rivayet eden; ondan Mücâhid b. Mûsâ rivayet etti; öldü | Basra’da iki yüz(den) sonra. |

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B2%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَزَمَ
كَزَمَ U ( n. ac. كَزْم 1 ),
a.  Cracked open & ate ( fruit ).

كَزِمَ
كَزِمَ A ( n. ac. كَزَم 4 ),
a.  Was short-fingered; was short-nosed.

b.  Was mean.

أَكْزَمَ
أَكْزَمَ IV ,
a.  Shrunk, contracted.

b.  [ 'An ], Ate his full of.

تَكَزَّمَ
تَكَزَّمَ V ,
a.  see I .

كَزَم
كَزَم 4 ,
a.  Avarice.

b.  Shortness of the fingers; smallness of the nose.

c.  Greediness, voracity.

كَزِم
كَزِم 5 ,
a.  Timid, cowardly.

كُزَم
كُزَم 9 ,
a.  A certain bird.

أَكْزَمُ
أَكْزَمُ 14 , ( pl. كُزْم 3 ),
a.  Short ( hand ).

b.  Short-fingered; small-nosed.

أَكْزَمَ البَنَان
أَكْزَمَ البَنَان
a.  Mean; miser.

##### Türkçe

**كَزَمَ**
**كَزَمَ** U (mast. isim **كَزْم** 1),
a. Meyveyi çatlatıp açtı ve yedi.

**كَزِمَ**
**كَزِمَ** A (mast. isim **كَزَم** 4),
a. Kısa parmaklı idi; küçük burunlu idi.

b. Cimri idi.

**أَكْزَمَ**
**أَكْزَمَ** IV,
a. Büzüldü, daraldı.

b. [‘An], Doyuncaya kadar yedi.

**تَكَزَّمَ**
**تَكَزَّمَ** V,
a. I’e bak.

**كَزَم**
**كَزَم** 4,
a. Cimrilik.

b. Parmakların kısalığı; burnun küçüklüğü.

c. Açgözlülük, oburluk.

**كَزِم**
**كَزِم** 5,
a. Ürkek, korkak.

**كُزَم**
**كُزَم** 9,
a. Belli bir kuş.

**أَكْزَمُ**
**أَكْزَمُ** 14, (çoğ. **كُزْم** 3),
a. Kısa (el).

b. Kısa parmaklı; küçük burunlu.

**أَكْزَمَ البَنَان**
**أَكْزَمَ البَنَان**
a. Cimri; pinti.
