# كز — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B2/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B2/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B2.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: كز

كَزَّ
1 كَزَّ ذ , [second pers. كَزُزْتَ,] (K,) aor. كَزُ٣َ , (MS, TA,) inf. n. كَزَازَةٌ (S, A, K) and كُزُوزَةٌ, (A, K,) It dried, or dried up; or became stiff, rigid, or tough; and contracted. (S, A, K.) You say, كَزَّتْ يَدُهُ His hand became dry, or stiff, rigid, or tough, and contracted. (A.) ― -b2- [Hence,] كَزَّتْ خُطَاهُ (tropical:) His steps were [contracted, or] near together. (A, K.) ― -b3- [Hence also,] كَزَّتْ نَفْسُهُ and ↓ اكتزّت (tropical:) [His soul became contracted; meaning, he became niggardly]. (A.) And الرَّجُلُ ↓ اكتزّ (tropical:) The man shrank [from giving]. (K, * TA.) You say, فُلَانٌ لَا يَهْتَزُّ وَلٰكِنَّهُ يَكْتَزُّ (tropical:) [Such a one does not rejoice, or is not active, or prompt, and brisk, or cheerfully excited, to give, but he shrinks from giving]. (A, TA.) [كَزَزٌ (q. v. infra) seems to be an inf. n. of which the verb is كَزَّ, second pers. كَزِزْتَ, aor. كَزَ٣َ , in the sense of ↓ اكتزّ as explained above.] ― -b4- كُزَّ He (a man) shrank, or became contracted, in consequence of the cold: (S:) or he became affected by what is termed كُزَاز: (A, K:) or he became affected by a rheum. (TA.) -A2- كَزَّهُ البَرْدُ and الدَّآءُ [The cold, and disease, made him to shrink, or become contracted, and to be affected with a tremour]. (A.) ― -b2- كَزَّ الشَّىْءَ, (S, K,) aor. كَزُ٣َ , inf. n. كَزٌّ, (TA,) He made the thing narrow, or strait. (S, K.) ― -b3- كَزَّتِ المَرْأَةُ دُمْلُجَهَا, (A, TA,) aor. كَزُ٣َ , (TA,) (tropical:) The woman filled her armlet with her arm. (A, TA.)

اكزّهُ اللّٰهُ
4 اكزّهُ اللّٰهُ ذ God smote him, or afflicted him, with what is termed كُزَاز. (K.)

8 اِكْتَزَ٣َ see 1, in three places.

كَزٌّ
كَزٌّ ذ Dry, or dried up; or stiff, rigid, or tough; and contracted: (A, K:) pl. كُزٌّ. (K.) You say, يَدٌ كَزَّةٌ A dry, or stiff, rigid, or tough, and contracted, hand. (A.) And خَشَبَةٌ كَزَّةٌ A stiff, rigid, or tough, (TA,) or hard, (A,) and crooked, piece of wood. (A, TA.) And قَنَاةٌ كَزَّةٌ A hard and crooked spear or spear-shaft. (TA.) And قَوْسٌ كَزَّةٌ A stiff, rigid, or tough, bow: (S, A, K:) or a bow whereof the arrow does not go far, by reason of the narrowness of the former: (TA:) Aboo-Ziyلd says, that the bow thus called is the smallest of bows: (AHn, TA:) pl. قِسِىٌّ كُزَّاتٌ. (A.) And بَكْرَةٌ كَزَّةٌ A narrow pulley-sheave, that makes a loud creaking (S, K) by reason of its narrowness. (TA.) And ذَهَبٌ كَزٌّ Tough gold: (A:) or very hard gold. (K.) And جَمَلٌ كَزٌّ A hardy, strong camel. (TA.) ― -b2- رَجُلٌ كَزٌّ, (S, A,) and كَزٌّ اليَدَيْنِ, (S, A, K,) (tropical:) A niggardly man. (S, A, K,) of little beneficence, (TA,) and of little compliance: (A, TA:) pl. كُزٌّ. (S.) ― -b3- وَجْهٌ كَزٌّ (assumed tropical:) A foul, or an ugly, face. (K.)

كَزَزٌ
كَزَزٌ ذ Hardness and crookedness in a piece of wood, or in a spear or spear-shaft. (TA.) ― -b2- (tropical:) Niggardliness, (K,) and littleness of compliance and of beneficence. (TA.) See 1.

كُزَازٌ
كُزَازٌ ذ (S, A, K) and ↓ كُزَّازٌ, (IAar, A, K,) or, accord. to Az, the latter is the correct form, and the former is vulgar, (A,) A contraction and tremour arising from cold: (A:) or a tremour arising from intense cold: (IAar, K:) or a certain disease arising from intense cold; (S, K;) being a spasmodic contraction so occasioned: or, accord. to the physicians, arising from the egress of much blood: (TA:) or a certain disease arising from cold, in consequence of which the patient trembles until he dies. (A.)

كُزَّازٌ
كُزَّازٌ ذ : see كُزَازٌ.

مَكْزُوزٌ
مَكْزُوزٌ ذ Made narrow, or strait. (S.) ― -b2- A man affected by what is termed كُزَاز: (S, A, K:) or affected by a rheum. (TA.)

### Türkçe

**كَزَّ**
1 **كَزَّ** ذ, [ikinci şahıs **كَزُزْتَ**,] (K,) muzâri‘ **كَزُ٣َ**, (MS, TA,) mastar **كَزَازَةٌ** (S, A, K) ve **كُزُوزَةٌ**, (A, K,) Kurudu, yahut kuruyup çekildi; yahut katılaştı, sertleşti, yahut çetinleşti; ve büzüldü. (S, A, K.) Şöyle dersin: **كَزَّتْ يَدُهُ** Eli kuru oldu, yahut katılaştı, sertleşti, yahut çetinleşti, ve büzüldü. (A.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **كَزَّتْ خُطَاهُ** (mecaz:) Adımları [büzüldü, yahut] birbirine yakın oldu. (A, K.) ― -b3- [Bundan dolayı ayrıca,] **كَزَّتْ نَفْسُهُ** ve ↓ **اكتزّت** (mecaz:) [Ruhu büzüldü; mânâsı, cimri oldu]. (A.) Ve **الرَّجُلُ** ↓ **اكتزّ** (mecaz:) Adam [vermeye karşı] çekindi. (K, * TA.) Şöyle dersin: **فُلَانٌ لَا يَهْتَزُّ وَلٰكِنَّهُ يَكْتَزُّ** (mecaz:) [Falanca sevinmez, yahut faal, yahut vermeye çabuk ve çevik, yahut gönül hoşluğuyla coşkun değildir; fakat vermeye karşı çekinir]. (A, TA.) [**كَزَزٌ** (aşağıda bk.) sanki bir mastardır; fiili **كَزَّ**, ikinci şahıs **كَزِزْتَ**, muzâri‘ **كَزَ٣َ**, yukarıda açıklanan ↓ **اكتزّ** mânâsında.] ― -b4- **كُزَّ** Soğuk sebebiyle (bir adam) çekindi, yahut büzüldü: (S:) yahut **كُزَاز** denilen şeyden etkilendi: (A, K:) yahut bir nezleden etkilendi. (TA.) -A2- **كَزَّهُ البَرْدُ** ve **الدَّآءُ** [Soğuk ve hastalık onu çekindirdi, yahut büzdürdü, ve titreme ile etkiledi]. (A.) ― -b2- **كَزَّ الشَّىْءَ**, (S, K,) muzâri‘ **كَزُ٣َ**, mastar **كَزٌّ**, (TA,) Şeyi daralttı, yahut sıkıştırdı. (S, K.) ― -b3- **كَزَّتِ المَرْأَةُ دُمْلُجَهَا**, (A, TA,) muzâri‘ **كَزُ٣َ**, (TA,) (mecaz:) Kadın bileziğini koluyla doldurdu. (A, TA.)

**اكزّهُ اللّٰهُ**
4 **اكزّهُ اللّٰهُ** ذ Allah onu **كُزَاز** denilen şey ile vurdu, yahut ona onu musallat etti. (K.)

8 **اِكْتَزَ٣َ** 1’e bak, üç yerde.

**كَزٌّ**
**كَزٌّ** ذ Kuru, yahut kuruyup çekilmiş; yahut katı, sert, yahut çetin; ve büzülmüş: (A, K:) çoğulu **كُزٌّ**. (K.) Şöyle dersin: **يَدٌ كَزَّةٌ** Kuru, yahut katı, sert, yahut çetin, ve büzülmüş bir el. (A.) Ve **خَشَبَةٌ كَزَّةٌ** Katı, sert, yahut çetin, (TA,) yahut sert, (A,) ve eğri bir tahta parçası. (A, TA.) Ve **قَنَاةٌ كَزَّةٌ** Sert ve eğri bir mızrak yahut mızrak sapı. (TA.) Ve **قَوْسٌ كَزَّةٌ** Katı, sert, yahut çetin bir yay: (S, A, K:) yahut, ilkinin darlığı sebebiyle okun uzağa gitmediği bir yay: (TA:) Aboo-Ziyلd der ki, böyle adlandırılan yay, yayların en küçüğüdür: (AHn, TA:) çoğulu **قِسِىٌّ كُزَّاتٌ**. (A.) Ve **بَكْرَةٌ كَزَّةٌ** Darlığı sebebiyle yüksek bir gıcırdama çıkaran dar bir makara kasnağı. (S, K) (TA.) Ve **ذَهَبٌ كَزٌّ** Çetin altın: (A:) yahut pek sert altın. (K.) Ve **جَمَلٌ كَزٌّ** Dayanıklı, güçlü bir deve. (TA.) ― -b2- **رَجُلٌ كَزٌّ**, (S, A,) ve **كَزٌّ اليَدَيْنِ**, (S, A, K,) (mecaz:) Cimri bir adam. (S, A, K,) iyiliği az olan, (TA,) ve uyumu az olan: (A, TA:) çoğulu **كُزٌّ**. (S.) ― -b3- **وَجْهٌ كَزٌّ** (varsayılan mecaz:) Pis, yahut çirkin, bir yüz. (K.)

**كَزَزٌ**
**كَزَزٌ** ذ Bir tahta parçasında, yahut bir mızrakta yahut mızrak sapında sertlik ve eğrilik. (TA.) ― -b2- (mecaz:) Cimrilik, (K,) ve uyumun ve iyiliğin azlığı. (TA.) 1’e bak.

**كُزَازٌ**
**كُزَازٌ** ذ (S, A, K) ve ↓ **كُزَّازٌ**, (IAar, A, K,) yahut Az’a göre ikincisi doğru şekildir ve birincisi avamîdir, (A,) Soğuktan doğan bir büzülme ve titreme: (A:) yahut şiddetli soğuktan doğan bir titreme: (IAar, K:) yahut şiddetli soğuktan doğan belirli bir hastalık; (S, K;) böylece meydana gelen spazmlı bir büzülme olmak üzere: yahut hekimlere göre, çok kanın çıkmasından doğar: (TA:) yahut soğuktan doğan belirli bir hastalık; bunun sonucunda hasta ölünceye kadar titrer. (A.)

**كُزَّازٌ**
**كُزَّازٌ** ذ : **كُزَازٌ**’a bak.

**مَكْزُوزٌ**
**مَكْزُوزٌ** ذ Daraltılmış, yahut sıkıştırılmış. (S.) ― -b2- **كُزَاز** denilen şeyden etkilenmiş bir adam: (S, A, K:) yahut bir nezleden etkilenmiş. (TA.)
