# كسب (ك-س-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B3%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Kazandı

- Harfler: ك - س - ب
- Kur'an'da: 67 geçiş · 60 ayet · 14 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (14)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [كَسَبَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فَعَلَتْ | Kazandı | 16 | 16 | [2:134](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/2:134.md) |
| [كَسَبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعَلُوا | Kazandılar | 15 | 14 | [2:202](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/2:202.md) |
| [يَكْسِبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%B3%D9%90%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعِلُونَ | Kazanırlar | 14 | 14 | [2:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/2:79.md) |
| [تَكْسِبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%B3%D9%90%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَفْعِلُونَ | Kazanırsınız | 4 | 4 | [6:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/6:3.md) |
| [تَكْسِبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%B3%D9%90%D8%A8%D9%8F.md) | تَفْعِلُ | Kazanır | 3 | 3 | [6:164](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/6:164.md) |
| [كَسَبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D8%A8%D9%8E.md) | فَعَلَ | Kazandı | 3 | 3 | [2:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/2:81.md) |
| [كَسَبْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَلْتُمْ | Kazandınız | 3 | 3 | [2:134](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/2:134.md) |
| [اكْتَسَبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%83%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | افْتَعَلُوا | Çabalayarak kazandılar | 2 | 2 | [4:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/4:32.md) |
| [يَكْسِبْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%B3%D9%90%D8%A8%D9%92.md) | يَفْعِلْ | Kazanır | 2 | 2 | [4:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/4:111.md) |
| [اكْتَسَبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%83%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D8%A8%D9%8E.md) | افْتَعَلَ | Çabalayarak kazandı | 1 | 1 | [24:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/24:11.md) |
| [اكْتَسَبَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%83%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | افْتَعَلَتْ | Çabalayarak kazandı | 1 | 1 | [2:286](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/2:286.md) |
| [اكْتَسَبْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%83%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D8%A8%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | افْتَعَلْنَ | Çabalayarak kazandılar | 1 | 1 | [4:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/4:32.md) |
| [كَسَبَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلَا | İkisi kazandı | 1 | 1 | [5:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/5:38.md) |
| [يَكْسِبُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%B3%D9%90%D8%A8%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | يَفْعِلُهُ | Onu kazanır | 1 | 1 | [4:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/4:111.md) |

## Mücavir kökler — 81 mücavir (270 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 15 ortak ayet · G² 31 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
2. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 10 ortak ayet · G² 29 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
3. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 26 ortak ayet · G² 20 · Kevn, tepe demektir
4. [أثم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 17 · İsm hurmadan yapılan içkidir
5. [غني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 16 · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir
6. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 11 ortak ayet · G² 15 · Zalimler
7. [رهن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · “Rihl” güneşli havada gökyüzünde beliren parçalı bulut…
8. [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 14 · Affetti
9. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 9 ortak ayet · G² 12 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
10. [خطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Hata : Hatve, çizgi ve adım anlamına gelir
11. [سرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Çabuk
12. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 5 ortak ayet · G² 10 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
13. [بهت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Mehd beşik demektir
14. [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Arka demektir
15. [ذوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
16. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 11 ortak ayet · G² 9 · “Yemm” durgun akan su demektir
17. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · El ve kol demektir
18. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Haml: İple yüklenen yük demektir
19. [حلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Halim meme ucu demektir
20. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 6 · Veli arka demektir
21. [أذي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Başta saçlar arasında kepeklenmeyi yapan hastalığın adıdır
22. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Sağanak yağmur demektir
23. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
24. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
25. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 8 ortak ayet · G² 5 · Su yosunudur
26. [مكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Sinek kapan bitki demektir
27. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
28. [خلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Haliy : Boş arı kovanıdır
29. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 26 ortak ayet · G² 5 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
30. [نصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Dikili taş demektir
31. [أوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Eveye kuş yuvası demektir
32. [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Kesinlikle keseceğim
33. [ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir
34. [مرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
35. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
36. [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
37. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · İki yüzlüler
38. [وذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir
39. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
40. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Kesr(sin ile) kırık demektir
41. [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
42. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 2 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
43. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · “Sehl” ova demektir
44. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ad verilen
45. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Yumruk demektir
46. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Rical ayak demektir
47. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Yüz demektir
48. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 7 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
49. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 2 · Önce
50. [عقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir
51. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Az
52. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 7 ortak ayet · G² 2 · Şey
53. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Dane, inek yavrusuna denir
54. [جهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
55. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Onların malları
56. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
57. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
58. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
59. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
60. [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B3%D8%A8/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كسب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md), [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md), [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md), [صنع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%B9.md) |
| Zıt Kök | [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İnsanın çaba, hareket ve gayretle bir faydayı elde edip kendi mülkiyet ve tasarruf alanına toplaması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın iradi eylemlerinin ahlaki ve ontolojik sonucunu yüklenmesi, amellerinin karşılığını kendi lehine veya aleyhine zimmetine geçirmesi |
| Çekirdek Özet 3 | İrade, fiil ve sorumluluk arasındaki ayrılmaz bağ; insanın dünyada ürettiği maddi ve manevi her sonucun kendi varlığına bağlanıp hesap konusu olması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca piyasa faaliyeti veya maddi ticaret kazancıyla sınırlayarak ahlaki ve uhrevi sorumluluk doğuran iradi fiil boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كس | Bir bütünden pay ayırma, kırma, eksiltme, geride bırakma veya örtme hareketi; [كسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AF.md) kökünde rağbetin kesilip piyasada geride kalması, [كسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%81.md) kökünde ışığın kesilip örtülmesi, [كسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%84.md) kökünde canlılığın kırılarak durağanlaşması, [كسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%88.md) kökünde örtünün bedeni sararak ayırması | ب | İki harfli çekirdeğin ayrıştırma ve kesme hareketine ب harfinin sağladığı içerme, kavrama ve kendine bağlama niteliği eklenmiş; dış dünyadan bir payı kesip alarak kendi bünyesine, zimmetine ve hazinesine katma anlamı somutlaşmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Dışarıda bulunan nesneye doğru yönelerek onu el içine alma, kavrama ve mülkiyete geçirme hamlesini başlatır. |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Elde edilen nesnenin tutulmasını, kayıp gitmesine engel olunmasını ve sabit bir desteğe bağlanmasını simgeler. |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Kavranan ve tutunan şeyin kişinin kendi özel alanına, mülk sınırlarına veya zimmetine dahil edilmesini ifade eder. |
| كسب | Dış dünyadaki bir varlığı veya eylemin neticesini avuç içiyle kavrayıp tutarak kişinin kendi iç alanına ve sorumluluk dairesine yerleştirmesi | İnsanın kastı ve organlarıyla hareket edip ortaya çıkan semereyi kendi varlık alanına, lehine veya aleyhine olacak biçimde bağlaması hareketini temsil eder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İnsanın rızık peşinde koşarak maişetini temin etmesi, av veya otlak arayarak ailesine nafaka ve mal toplamasıdır. Çölde avını yakalayan tazıya kâsib الكَاسِب denmesi veya kurgusal dişi köpek adı olarak kurgulanan kasâb كَسَاب kelimesi bu doğrudan avlayıp getirme hareketini yansıtır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden Züheyr b. Ebî Sülmâ'ya atfedilen beyitlerde kişinin ailesi ve kavmi için mal ve itibar kazanma çabası bağlamında kullanılmıştır. Sözlüklerde aktarıldığı üzere kurgulanan kasâb كَسَاب ismi, avcı köpeğin veya kurdun ganimet elde etme gayretini betimler. |
| Erken Arapça kullanım | Klasik sözlük kayıtlarında كَسَبَ أَهْلَهُ خَيْرًا ifadesi yer alır; bu kullanım kişinin bizzat çalışarak ailesine nafaka, hayır ve rızık temin etmesini, av ve ticaret yoluyla kazancı evine taşımasını ifade eder. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesi genelinde كسب biçimindeki üçlü kök, özellikle Batı ve Güney Sami havzasında çalışma, çabalama, mal ve rızık elde etme ekseninde gelişmiştir. Klasik İbranice ve Aramice katmanında kök doğrudan bu ses dizilişiyle yaygın bir fiil gövdesi olarak öne çıkmaktan ziyade, parçalama, toplama veya bölme anlamı taşıyan yakın fonetik köklerle (örneğin k-s-p kökünün gümüş ve para tartımı ile ilgisi) dolaylı temaslar gösterir. Kuzeybatı Sami dillerinde gümüş ve kıymetli maden için kullanılan kaspum / kesef kelimeleri, değer ve değişim aracı elde etme süreçleriyle anlamsal bir örtüşme taşır. Arapçada ise kök, avlanma ve bedeni gayretle rızık arama gibi en ilksel bedevi hareketten soyutlanarak hem meşru kazanç ve mülk edinme hem de insanın iradi eylemlerinin ahlaki semeresini kendi zimmetine yazması yönünde derinleşmiş ve özgün bir semantik merkez inşa etmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | كس ikilisinden كسب türetimi | Dışarıdaki bir bütünden pay kesip avuçlayarak kendi içine, hanesine veya zimmetine katma hareketidir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca kaspum, İbranice kesef | Kıymetli maden, gümüş ve tartılmış servet anlamındaki adlarla av ve emek yoluyla birikim elde etme anlam alanı arasında semantik kesişim bulunur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik emek ve edinme kökleri | Avlanma, devşirme ve bedensel çabayla rızkı toplayıp barınağa taşıma eylemini niteleyen ortak kök yapılarıyla paralellik gösterir. | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, HALOT, Lane’s Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كسب | Anlamlı | Emekle elde etmek, toplamak | İnsanın çalışarak fayda veya sorumluluk devşirmesi, lehine ya da aleyhine kazanması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [كبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B3.md) | Anlamlı | Bastırmak, tıkamak, çökmek | Bir çukuru toprakla doldurmak, baskın yapmak, havanın veya ağırlığın çökmesi | Hedef kökle ortak çekirdek; Kur'an'da geçmez |
| [سكب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%A8.md) | Anlamlı | Dökmek, akıtmak | Suyun veya gözyaşının kesintisiz ve hızla akması | Kalb ve akış yönü; Kur'an'da geçer |
| [سبك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%83.md) | Anlamlı | Eritip kalıba dökmek | Madeni ateşte eritip tasfiye ederek kalıba dökmek | Yoğunlaştırma ve şekillendirme; Kur'an'da geçmez |
| [بكس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D8%B3.md) | Anlamlı | Baş aşağı etmek, yenmek | Bir şeyi vurup kırmak, alçaltmak veya devirmek | Kök Tahdhīb'de müsta'mel kayıtlıdır; Kur'an'da geçmez |
| [بسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D9%83.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş altında müstakil bir kök kullanımı kaydedilmemiştir. | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كسب | Merkez | İradi çaba ile netice devşirmek | Eylemin failin zimmetine bir sonuç, hak veya sorumluluk olarak dönmesi | Emeğin semeresini mülkiyet veya sorumluluk olarak elde etmektir. |
| [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) | Komşu | Bir niyet ve amaç doğrultusunda iş yapmak | Eylemin sürekliliğine, bilincine ve amaca dönük icrasına odaklanır | [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md), fiilin sürecini ve niyetle icrasını; كسب ise o fiilden failin zimmetine kalan neticeyi vurgular. |
| [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) | Komşu | Genel olarak bir oluş veya hareket ortaya koymak | İradeli ya da iradesiz her türlü fiili ve tekil hamleyi kapsar | [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) salt eylemin meydana gelişini bildirirken كسب failin menfaat ya da zarar olarak elde ettiği çıktıyı anlatır. |
| [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) | Komşu | Dağınık unsurları bir araya getirmek | Nesnelerin fiziki veya manevi olarak bir araya getirilmesine işaret eder | [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) sadece biriktirmeyi bildirir; كسب ise bunun emek ve gayretle zimmete geçirilmesini içerir. |
| [صنع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%B9.md) | Komşu | Maharet ve ustalıkla bir şeyi üretmek | İşin niteliğindeki ustalığı, tasarımı ve biçimlendirmeyi öne çıkarır | [صنع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%B9.md) eserin ustalığına ve yapımına, كسب ise üretilenin kişiye sağladığı getiri ve yüke odaklanır. |
| [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) | Zıt | Sermayeyi yitirmek, eksilmek, zarara uğramak | Elde olanın elden çıkması, çabanın boşa gitmesi ve tükeniştir | Kazancın, kârın ve müspet neticenin tam zıddı olarak kişinin sermayesini ve öz varlığını kaybetmesidir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كسب | Emekle elde etmek, semere devşirmek | İnsanın gayretiyle bir faydayı toplaması veya iradi eyleminin ahlaki sonucunu zimmetine geçirmesi | Kesin |
| Latince | acquirere, lucrari, mereri | Edinmek, kazanç sağlamak, hak etmek | acquirere bir şeyi mülkiyete katmayı, mereri ise ahlaki bir fiille mükafat veya cezayı hak etmeyi karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | to earn, to acquire, to incur | Kazanmak, edinmek, üstlenmek | earn meşru emek karşılığı kazanmayı, incur ise olumsuz fiilin sorumluluğunu ve cezasını üzerine çekmeyi karşılar. | Kesin |
| Almanca | erwerben, verdienen | Kazanmak, hak etmek | erwerben mülkiyet ve hak edinmeyi, verdienen hem emek karşılığı maddi kazancı hem de ahlaki hak edişi içerir. | Kesin |
| Fransızca | acquérir, gagner, mériter | Edinmek, kazanmak, hak kazanmak | acquérir mülk ve tasarruf alanına katmayı, mériter eylemin karşılığı olan payı hak etmeyi niteler. | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كسب (mücerret) | Genel ahlaki eylem ve sorumluluk yüklenimi | İnsanın yaptığı her iyi veya kötü fiilin kendi zimmetine yazılması bağlamı (Bakara [2:134](https://lisan.digital/tr/ayet/2:134.md), Şûrâ [42:30](https://lisan.digital/tr/ayet/42:30.md), Müddessir [74:38](https://lisan.digital/tr/ayet/74:38.md)) |
| كسب (mücerret) | Maddi ve meşru ticari kazanç | İnsanın meşru yollardan elde ettiği temiz mallar ve helal kazançlar bağlamı (Bakara [2:267](https://lisan.digital/tr/ayet/2:267.md), Tebbet [111:2](https://lisan.digital/tr/ayet/111:2.md)) |
| كسب (mücerret) | Günah, suç ve şirk irtikâp etmek | Kötülüğü bir alışkanlık ve varoluş biçimi haline getirip suçu zimmete geçirme bağlamı (Bakara [2:81](https://lisan.digital/tr/ayet/2:81.md), Nisâ [4:111](https://lisan.digital/tr/ayet/4:111.md), Rûm [30:41](https://lisan.digital/tr/ayet/30:41.md)) |
| اكتسب (iftiâl) | Zorlama, yapay çaba ve yük oluşturan günah | Kişinin fıtratına aykırı olarak kasten, zorlanarak ve yük altına girerek işlediği günah bağlamı (Bakara [2:286](https://lisan.digital/tr/ayet/2:286.md), Nûr [24:11](https://lisan.digital/tr/ayet/24:11.md)) |
| اكتسب (iftiâl) | Cinsiyet ve fıtrat payına düşen kazanım | Kadın ve erkeğin kendi fıtri imkan ve sorumlulukları çerçevesinde elde ettiği paylar bağlamı (Nisâ [4:32](https://lisan.digital/tr/ayet/4:32.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Eş'arî fiil teorisi | İnsanın ihtiyar ve iradesiyle ilahi kudretin yarattığı fiile bitişmesi nazariyesi | Fiilin yaratıcısının Allah (halk), failinin ve sorumlusunun insan (kesb) olduğu ayrılarak sorumluluğun temellendirilmesi |
| Fıkıh | Helal kazanç, ticaret ve borçlar hukuku | Kişinin kendi emeğiyle nafaka temin etmesinin farziyeti ve meşru iktisap yolları | Mülkiyete hak kazandıran meşru emek, alım-satım ve akit modelleri üzerinde yoğunlaşma |
| Tefsir | İftiâl babı ile mücerret arasındaki fark | Bakara [2:286](https://lisan.digital/tr/ayet/2:286.md) ayetindeki كَسَبَتْ ile اكْتَسَبَتْ arasındaki bedii ve ahlaki nüans | İyiliğin fıtrata uygunluğu sebebiyle kolayca kazanılması, kötülüğün ise zorlama ve nefse ağır gelen bir yük olması |
| Hadis | El emeğinin üstünlüğü ve rızık ahlakı | En temiz ve hayırlı kazancın kişinin kendi elinin emeği olduğu vurgusu | Başkasına yük olmadan, haksız kazançtan kaçınarak meşru yolla nafaka çıkarma gayreti |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Bireysel ahlaki sorumluluk ve hesap | Amellerin zimmete kaydı | Adaletin tecellisi | Her can ancak kendi kazandığının rehinidir; kimse başkasının günahını veya sevabını devralamaz. | Kesin |
| İlmi | Neden-sonuç ve müktesebat | Çaba ile bilgi üretimi | Zihni sermaye birikimi | Bilgi tesadüfen değil, zihni cehd, araştırma ve metodik gayretin kazanımı olarak hasıl olur. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki ehliyet ve kamusal mesuliyet | Fiillerin hukuki neticesi | Hukuk düzenini koruma | Bireyin siyasi ve hukuki eylemleri toplumsal düzen içinde sonuç doğurur ve failini bağlar. | Güçlü |
| İktisadi | Emek-mülkiyet ilişkisi ve değer | Üretim ve meşru getiri | Servet dağılımını adaletle sağlama | Mülkiyetin meşru zemini haksız spekülasyon veya sömürü değil, üretken emek ve risk alarak kazanmadır. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Net akumülasyon ve sistem bilançosu | Bir termodinamik veya hesaplama sisteminde, sisteme giren iş veya enerji akışlarının iç enerjiye eklenerek sistemin toplam durum fonksiyonunu değiştirmesi ve sistem üzerinde kalıcı bir iz bırakmasıdır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki ve ahlaki isnadiyet | Hukukta bir eylemin meydana getirdiği zararın veya hakkın doğrudan failin şahsına bağlanması, kişinin kendi iradi tasarruflarının hukuki sonuçlarına bizzat katlanması ilkesidir. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını yalnızca kapitalist piyasa düzenindeki parasal kâr, finansal getiri veya ticari işlem hacmi ile sınırlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanın hem maddi rızkını kazanması hem de kalbi, dili ve organlarıyla işlediği tüm iradi fiillerin (günah veya sevap) varlığına mühürlenip ahiret sermayesini oluşturması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki kazanç kavramı yalnızca iktisadi bir kategoriye indirgendiğinde, insanın ontolojik sorumluluğu, amellerin hesabı ve nefsin kendi kazandığına rehin olması gerçeği anlaşılamaz. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın özgür iradesi, ahlaki eylemliliği ve ilahi adalet arasındaki bağı kuran anahtar kavramdır. İnsanın dünyada başıboş bırakılmadığını, ürettiği her neticenin kendi varlık hesabına yazıldığını temellendirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Bireysel sorumluluğun vurgulandığı ayetlerde (Bakara [2:134](https://lisan.digital/tr/ayet/2:134.md), [2:286](https://lisan.digital/tr/ayet/2:286.md); Müddessir [74:38](https://lisan.digital/tr/ayet/74:38.md)), şirk ve günahın faili kuşatmasını anlatan uyarılarda (Bakara [2:81](https://lisan.digital/tr/ayet/2:81.md), Şûrâ [42:30](https://lisan.digital/tr/ayet/42:30.md)) ve meşru infak ilkelerinde (Bakara [2:267](https://lisan.digital/tr/ayet/2:267.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Determinist kader anlayışını veya insanın eylemlerinden sorumlu olmadığını savunan yaklaşımları çürütür; kurtuluşun soy, kabile veya başkasının lütfuyla değil, ancak bizzat kazanılan salih amellerle mümkün olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: İnsanın bedeni gayreti ve emeğiyle dış dünyadan bir rızkı veya avı elde edip kendi hanesine ve mülkiyet alanına toplamasıdır.
- Soyut anlam: İradeli bir failin ortaya koyduğu bilinçli eylemlerin semeresini kendi lehine bir hak ya da aleyhine bir sorumluluk olarak zimmetine geçirmesidir.
- Sistematik karşılık: İnsanın varlık bilançosunu inşa eden ameli ve ahlaki sermaye mekanizması; irade ile ceza/mükafat arasındaki adil bağlantı halkasıdır.
- LaTeX modeli: $$A_t = A_0 + \sum_{i=1}^{n} (a_i^+ - a_i^-)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $A_t$ bireyin t anındaki toplam manevi ve ahlaki varlık durumunu (zimmet bilançosunu), $A_0$ fıtri başlangıç durumunu temsil eder. $\sum$ işareti insanın hayatı boyunca sergilediği iradi fiillerin birikimini gösterir. $a_i^+$ kişinin kendi lehine kazandığı hayır ve salih amelleri ($كَسَبَتْ$), $a_i^-$ ise nefsin aleyhine yüklendiği ve fıtrata ağırlık getiren günah ve kötülükleri ($اكْتَسَبَتْ$) sembolize eder; böylece kazanç failin öz varlığına eklenen net değerdir.

## Geçtiği ayetler (60 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B3%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/2:79.md) — يَكْسِبُونَ

فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا كَتَبَتْ أَيْدِيهِمْ وَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا يَكْسِبُونَ

Meal (IK): Vay, kitabı elleriyle yazıp da sonra az bir paha ile satabilmek için; bu, Allah katındandır, diyenlerin, ellerinin yazdıklarından dolayı vay onlara! Vay onlara. O kazanmış oldukları yüzünden.

### [Bakara 2:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/2:81.md) — كَسَبَ

بَلَى مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً وَأَحَاطَتْ بِهِ خَطِيئَتُهُ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Hayır, kötülük yapıp da günahı kendisini kuşatan kimseler, işte onlar cehennemliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.

### [Bakara 2:134](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/2:134.md) — كَسَبَتْ · كَسَبْتُمْ

تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُمْ مَا كَسَبْتُمْ وَلَا تُسْأَلُونَ عَمَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Onlar bir ümmetti gelip geçti. Onların kazandıkları kendilerinin, sizin kazandığınız da sizin. Ve siz, onların yapmış olduklarından sorulmazsınız.

### [Bakara 2:141](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/2:141.md) — كَسَبَتْ · كَسَبْتُمْ

تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُمْ مَا كَسَبْتُمْ وَلَا تُسْأَلُونَ عَمَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Onlar bir ümmetti gelip geçti. Onların kazandıkları kendilerine, sizin kazandıklarınız da sizedir. Ve siz onların yapmış olduklarından sorulmazsınız.

### [Bakara 2:202](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/2:202.md) — كَسَبُوا

أُولَئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ

Meal (IK): İşte onların kazandıklarından nasibleri vardır. Ve Allah hesabı çabuk görendir.

### [Bakara 2:225](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/2:225.md) — كَسَبَتْ

لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ

Meal (IK): Yeminlerinizdeki lağvden dolayı Allah, sizi sorumlu tutmaz. Ancak kalblerinizin kazandığı şeyden dolayı sizi sorumlu tutar. Allah Gafur’dur, Halim’dir.

### [Bakara 2:264](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/2:264.md) — كَسَبُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَالْأَذَى كَالَّذِي يُنْفِقُ مَالَهُ رِئَاءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَيْهِ تُرَابٌ فَأَصَابَهُ وَابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلْدًا لَا يَقْدِرُونَ عَلَى شَيْءٍ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’a ve ahiret gününe inanmayıp, insanlara gösteriş için malını harcayan kimse gibi sadakalarınızı başa kakma ve eziyet etmekle heder etmeyin, O gösteriş yapanın hali; üzerinde toprak bulunan kayanınki gibidir. Şiddetli bir yağmur isabet ettiğnde onu katı bir taş halinde bırakır. Onlar kazandıklarından hiç bir şey elde edemezler. Allah kafirler güruhunu hidayete erdirmez.

### [Bakara 2:267](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/2:267.md) — كَسَبْتُمْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَلَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ وَلَسْتُمْ بِآخِذِيهِ إِلَّا أَنْ تُغْمِضُوا فِيهِ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; kazandıklarınızın iyilerden ve size yerden çıkardıklarımızdan infak edin. Kendiniz göz yummadan alıcısı olmadığınız bayağı şeyleri vermeye yeltenmeyin. Ve bilin ki; Allah, Gani’dir, Hamid’dir.

### [Bakara 2:281](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/2:281.md) — كَسَبَتْ

وَاتَّقُوا يَوْمًا تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

Meal (IK): Hem öyle bir günden sakının ki; o gün, Allah’a döndürüleceksiniz. Sonra herkese kazandığı tamamıyle ödenecek. Onlara haksızlık edilmeyecektir.

### [Bakara 2:286](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/2:286.md) — كَسَبَتْ · اكْتَسَبَتْ

لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلَانَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Allah, kimseye gücünün yeteceğinden fazlasını yüklemez. Kazandığı lehine, yüklendiği aleyhinedir. Ey Rabbımız, unuttuk veya yanıldıysak sorumlu tutma bizi. Ey Rabbımız, bizden öncekilere yüklediğin gibi bize de ağır yük yükleme. Ey Rabbımız, bize gücümüzün yetmeyeceğini yükleme. Affet bizi, bağışla bizi. Sen Mevlamızsın. Kafirler güruhuna karşı yardım et bize.

### [Ali İmran 3:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/3:25.md) — كَسَبَتْ

فَكَيْفَ إِذَا جَمَعْنَاهُمْ لِيَوْمٍ لَا رَيْبَ فِيهِ وَوُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

Meal (IK): Ya geleceğinden şüphe olmayan bri günde onları topladığımız ve kendilerine zulmedilmeden herkesin kazandığının tastamam ödendiği zaman halleri ne olacak?

### [Ali İmran 3:155](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/3:155.md) — كَسَبُوا

إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطَانُ بِبَعْضِ مَا كَسَبُوا وَلَقَدْ عَفَا اللَّهُ عَنْهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ

Meal (IK): İki topluluğun karşılaştığı gün; içinizden geri dönenleri, yaptıklarının bir kısmından ötürü şeytan yoldan çıkarmak istemiştir. Bununla beraber Allah onları bağışladı. Gerçekten Allah, Gafur’dur, Halim’dir.

### [Ali İmran 3:161](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/3:161.md) — كَسَبَتْ

وَمَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ وَمَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

Meal (IK): Bir peygamber için emanete hıyanet, olur şey değildir. Kim böyle hainlik ederse; kıyamet günü hainlik ettiği şey ile gelir. Sonra herkese kazandığı ödenir. Ve onlara zulmedilmez.

### [Nisa 4:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/4:32.md) — اكْتَسَبُوا · اكْتَسَبْنَ

وَلَا تَتَمَنَّوْا مَا فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبُوا وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبْنَ وَاسْأَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا

Meal (IK): Allah’ın sizi birbirinizden üstün kıldığı şeyleri özlemeyin. Erkeklere kazandıklarından bir pay vardır. Kadınlara da kazandıklarından bir pay vardır. Allah’ın lütfundan isteyin. Muhakkak ki Allah; herşeyi bilici olandır.

### [Nisa 4:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/4:88.md) — كَسَبُوا

فَمَا لَكُمْ فِي الْمُنَافِقِينَ فِئَتَيْنِ وَاللَّهُ أَرْكَسَهُمْ بِمَا كَسَبُوا أَتُرِيدُونَ أَنْ تَهْدُوا مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ سَبِيلًا

Meal (IK): Size ne oluyor ki; münafıklar hakkında iki fırkaya ayrıldınız? Allah, onları yaptıklarından dolayı başaşağı etmiştir. Allah’ın saptırdığını doğru yola getirmek mi istiyorsunuz? Allah’ın saptırdığı kimse için, asla yol bulamazsın.

### [Nisa 4:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/4:111.md) — يَكْسِبْ · يَكْسِبُهُ

وَمَنْ يَكْسِبْ إِثْمًا فَإِنَّمَا يَكْسِبُهُ عَلَى نَفْسِهِ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا

Meal (IK): Kim, bir günah kazanırsa; bunu ancak kendi aleyhine kazanmış olur. Ve Allah; Alim, Hakim olandır.

### [Nisa 4:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/4:112.md) — يَكْسِبْ

وَمَنْ يَكْسِبْ خَطِيئَةً أَوْ إِثْمًا ثُمَّ يَرْمِ بِهِ بَرِيئًا فَقَدِ احْتَمَلَ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِينًا

Meal (IK): Kim, bir hata veya bir günah işler de sonra onu bir suçsuzun üstüne atarsa; şüphesiz iftira etmiş ve apaçık bir günah yüklenmiş olur.

### [Maide 5:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/5:38.md) — كَسَبَا

وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا جَزَاءً بِمَا كَسَبَا نَكَالًا مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Hırsız erkek ve hırsız kadının yaptıklarına karşılık Allah tarafından bir ceza olarak; ellerini kesin. Ve Allah; Aziz’dir, Hakim’dir.

### [En'am 6:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/6:3.md) — تَكْسِبُونَ

وَهُوَ اللَّهُ فِي السَّمَوَاتِ وَفِي الْأَرْضِ يَعْلَمُ سِرَّكُمْ وَجَهْرَكُمْ وَيَعْلَمُ مَا تَكْسِبُونَ

Meal (IK): O; göklerde de, yerde de Allah’tır. Gizlinizi de aşikarınızı da bilir. Ne kazanacağınızı da bilir.

### [En'am 6:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/6:70.md) — كَسَبَتْ · كَسَبُوا

وَذَرِ الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَعِبًا وَلَهْوًا وَغَرَّتْهُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَذَكِّرْ بِهِ أَنْ تُبْسَلَ نَفْسٌ بِمَا كَسَبَتْ لَيْسَ لَهَا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيٌّ وَلَا شَفِيعٌ وَإِنْ تَعْدِلْ كُلَّ عَدْلٍ لَا يُؤْخَذْ مِنْهَا أُولَئِكَ الَّذِينَ أُبْسِلُوا بِمَا كَسَبُوا لَهُمْ شَرَابٌ مِنْ حَمِيمٍ وَعَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْفُرُونَ

Meal (IK): Bırak o dinlerini oyun ve eğlence edinenleri; dünya hayatının aldattığı kimseleri. Sen, onunla öğüy ver ki Allah’tan başka dostu ve şefaatçısı olmayan bir kimse; kazandığından ötürü yok olmasın. O, bütün varını fidye olarak verse de kabul olunmaz. İşte onlar, kazandıklarından ötürü yok olanlardır. Küfür edegeldiklerinden dolayı onlara, kaynar sudan içecek ve elim bir azab vardır.

### [En'am 6:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/6:120.md) — يَكْسِبُونَ

وَذَرُوا ظَاهِرَ الْإِثْمِ وَبَاطِنَهُ إِنَّ الَّذِينَ يَكْسِبُونَ الْإِثْمَ سَيُجْزَوْنَ بِمَا كَانُوا يَقْتَرِفُونَ

Meal (IK): Günahın açığını da, gizlisini de bırakın. Çünkü günah kazananlar; kazanmakta oldukları yüzünden cezalandırılacaklardır.

### [En'am 6:129](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/6:129.md) — يَكْسِبُونَ

وَكَذَلِكَ نُوَلِّي بَعْضَ الظَّالِمِينَ بَعْضًا بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ

Meal (IK): İşte böylece zalimlerden kimini kimine kazandıklarından ötürü musallat ederiz.

### [En'am 6:158](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/6:158.md) — كَسَبَتْ

هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلَائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ رَبُّكَ أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ لَا يَنْفَعُ نَفْسًا إِيمَانُهَا لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمَانِهَا خَيْرًا قُلِ انْتَظِرُوا إِنَّا مُنْتَظِرُونَ

Meal (IK): Onlar; hala kendilerine meleklerin gelmesini, yahut Rabbının gelmesini veya Rabbının ayetlerinden birinin gelmesini mi bekliyorlar? Rabbının ayetleri geldiği gün; kişi daha önceden inanmamış veya imanından bir hayır kazanmamışsa; imanı, ona hiç fayda vermez. De ki: Bekleyin, doğrusu biz de bekleyenlerdeniz.

### [En'am 6:164](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/6:164.md) — تَكْسِبُ

قُلْ أَغَيْرَ اللَّهِ أَبْغِي رَبًّا وَهُوَ رَبُّ كُلِّ شَيْءٍ وَلَا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ إِلَّا عَلَيْهَا وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ

Meal (IK): De ki: Ben, Allah’tan başka bir Rabb mı arayacağım? Halbuki O; herşeyin Rabbıdır. Herkes ne kazanırsa kendine aittir. Yük yüklenen kimse, başkasının yükünü taşımaz. Sonunda dönüşünüz Rabbınızadır. Artık O; size ayrılığa düştüğünüz şeyleri haber verecektir.

### [Araf 7:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/7:39.md) — تَكْسِبُونَ

وَقَالَتْ أُولَاهُمْ لِأُخْرَاهُمْ فَمَا كَانَ لَكُمْ عَلَيْنَا مِنْ فَضْلٍ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ

Meal (IK): Öncekiler de sonrakilere: Sizin bizden bir üstünlüğünüz yoktur. Öyleyse ne kazandıysanız karşılığı olan azabı tadın, derler.

### [Araf 7:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/7:96.md) — يَكْسِبُونَ

وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَى آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَيْهِمْ بَرَكَاتٍ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ وَلَكِنْ كَذَّبُوا فَأَخَذْنَاهُمْ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ

Meal (IK): Şayet kasabaların halkı, inanmış ve sakınmış olsalardı; elbette üzerlerine gökten ve yerden bereketler açardık. Fakat onlar yalanladılar. Biz de bunun üzerine onları, yaptıklarından dolayı yakalayıverdik.

### [Tevbe 9:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/9:82.md) — يَكْسِبُونَ

فَلْيَضْحَكُوا قَلِيلًا وَلْيَبْكُوا كَثِيرًا جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ

Meal (IK): Artık yaptıklarının cezası olarak az gülsünler, çok ağlasınlar.

### [Tevbe 9:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/9:95.md) — يَكْسِبُونَ

سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ إِذَا انْقَلَبْتُمْ إِلَيْهِمْ لِتُعْرِضُوا عَنْهُمْ فَأَعْرِضُوا عَنْهُمْ إِنَّهُمْ رِجْسٌ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ

Meal (IK): Kendilerine döndüğünüz zaman; onlardan vazgeçmeniz için Allah’a yemin edeceklerdir. Öyleyse onlardan yüz çevirin. Çünkü murdardırlar. Yaptıklarının karşılığı olarak varacakları yer, cehennemdir.

### [Yunus 10:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/10:8.md) — يَكْسِبُونَ

أُولَئِكَ مَأْوَاهُمُ النَّارُ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ

Meal (IK): İşte kazanır olduklarından dolayı onların varacakları yer, cehennemdir.

### [Yunus 10:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/10:27.md) — كَسَبُوا

وَالَّذِينَ كَسَبُوا السَّيِّئَاتِ جَزَاءُ سَيِّئَةٍ بِمِثْلِهَا وَتَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ مَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ عَاصِمٍ كَأَنَّمَا أُغْشِيَتْ وُجُوهُهُمْ قِطَعًا مِنَ اللَّيْلِ مُظْلِمًا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Kötülükleri kazananlara; kötülükleri kadar ceza verilir. Onların yüzlerini zillet bürür. Allah’a karşı onları savunacak kimse yoktur. Yüzleri, geceden de kara bir parçayla örtülmüş gibidir. İşte bunlar da ateşin yaranıdırlar. Orada temelli kalacaklardır.

### [Yunus 10:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/10:52.md) — تَكْسِبُونَ

ثُمَّ قِيلَ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذَابَ الْخُلْدِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا بِمَا كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ

Meal (IK): Sonra zulmetmiş olanlara denilir ki: Sürekli azabı tadın. Yalnız kazanır olduğunuz şeylerle cezalandırılmıyor musunuz?

### [Rad 13:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/13:33.md) — كَسَبَتْ

أَفَمَنْ هُوَ قَائِمٌ عَلَى كُلِّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ وَجَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ قُلْ سَمُّوهُمْ أَمْ تُنَبِّئُونَهُ بِمَا لَا يَعْلَمُ فِي الْأَرْضِ أَمْ بِظَاهِرٍ مِنَ الْقَوْلِ بَلْ زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مَكْرُهُمْ وَصُدُّوا عَنِ السَّبِيلِ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ

Meal (IK): Herkesin yaptığını gözeten Allah; böyle olmayanla bir olur mu hiç? Oysa onlar Allah’a ortak koştular. De ki: Onlara bir ad bulun bakalım. Yeryüzünde bilmediği bir şeyi mi Allah’a haber veriyorsunuz? Yoksa kuru sözlere mi aldanıyorsunuz? Küfredenlere kurdukları düzenler güzel gösterildi. Ve doğru yoldan alıkonuldular. Allah kimi saptırırsa, ona doğru yolu gösteren bulunmaz.

### [Rad 13:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/13:42.md) — تَكْسِبُ

وَقَدْ مَكَرَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلِلَّهِ الْمَكْرُ جَمِيعًا يَعْلَمُ مَا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ وَسَيَعْلَمُ الْكُفَّارُ لِمَنْ عُقْبَى الدَّارِ

Meal (IK): Onlardan öncekiler de düzen kurdular. Halbuki bütün düzenler Allah’ındır. Herkesin ne kazandığını bilir. Küfredenler yurdun sonunun kimin olacağını bilecektir.

### [İbrahim 14:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/14:18.md) — كَسَبُوا

مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ أَعْمَالُهُمْ كَرَمَادٍ اشْتَدَّتْ بِهِ الرِّيحُ فِي يَوْمٍ عَاصِفٍ لَا يَقْدِرُونَ مِمَّا كَسَبُوا عَلَى شَيْءٍ ذَلِكَ هُوَ الضَّلَالُ الْبَعِيدُ

Meal (IK): Rabblarına küfredenlerin hali; fırtınalı bir günde rüzgarın şiddetle savurduğu küle benzer. Yaptıklarından dolayı hiçbir şey elde edemezler. İşte bu, uzak bir sapıklıktır.

### [İbrahim 14:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/14:51.md) — كَسَبَتْ

لِيَجْزِيَ اللَّهُ كُلَّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

Meal (IK): Bu; Allah’ın herkese yaptığının karşılığını vermesi içindir. Muhakkak ki Allah; hesabı çabuk görendir.

### [Hicr 15:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/15:84.md) — يَكْسِبُونَ

فَمَا أَغْنَى عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ

Meal (IK): Binaenaleyh yaptıkları da kendilerine bir fayda sağlamadı.

### [Kehf 18:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/18:58.md) — كَسَبُوا

وَرَبُّكَ الْغَفُورُ ذُو الرَّحْمَةِ لَوْ يُؤَاخِذُهُمْ بِمَا كَسَبُوا لَعَجَّلَ لَهُمُ الْعَذَابَ بَلْ لَهُمْ مَوْعِدٌ لَنْ يَجِدُوا مِنْ دُونِهِ مَوْئِلًا

Meal (IK): Bununla beraber Rabbın Gafur’dur, merhamet sahibidir. Eğer onları, yaptıklarından dolayı hemen yakalasaydı; elbette çabucak azaba uğratırdı. Fakat onların bir vadesi vardır ve ondan kaçıp sığınacak yer bulamazlar.

### [Nur 24:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/24:11.md) — اكْتَسَبَ

إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ لَا تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَكُمْ بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اكْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Doğrusu uydurulmuş bir yalanla gelenler, içinizden bir zümredir. Bunu kendiniz için kötü sanmayın. O, sizin için hayırlı olmuştur. O kimselerden her birine kazandığı günaha karşılık ceza vardır. En büyük azab da içlerinden elebaşılık yapanındır.

### [Rum 30:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/30:41.md) — كَسَبَتْ

ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ لِيُذِيقَهُمْ بَعْضَ الَّذِي عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ

Meal (IK): İnsanların elleriyle işlediklerinden dolayı karada ve denizde Fesad belirdi. Ki yaptıklarının bir kısmını onlara tattırsın. Belki dönerler.

### [Lokman 31:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/31:34.md) — تَكْسِبُ

إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْأَرْحَامِ وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَاذَا تَكْسِبُ غَدًا وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ

Meal (IK): Kıyamet saatının bilgisi şüphesiz ki Allah katındadır, yağmuru O indirir, rahimlerde bulunanı O bilir. Kimse yarın ne kazanacağını bilmez. Ve hiç bir nefis nerede öleceğini de bilmez. Muhakkak ki Allah; Alim’dir, Habir’dir.

### [Ahzab 33:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/33:58.md) — اكْتَسَبُوا

وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِينًا

Meal (IK): Mü’min erkekleri ve mü’min kadınları yapmadıkları bir şeyle incitenler; doğrusu bir iftirayı ve apaçık bir günahı yüklenmişlerdir.

### [Fatır 35:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/35:45.md) — كَسَبُوا

وَلَوْ يُؤَاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِمَا كَسَبُوا مَا تَرَكَ عَلَى ظَهْرِهَا مِنْ دَابَّةٍ وَلَكِنْ يُؤَخِّرُهُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِعِبَادِهِ بَصِيرًا

Meal (IK): Şayet Allah; insanları kazandıklarıyla muaheze etmiş olsaydı; onun üstünde hiç bir canlı bırakmazdı. Fakat onları belli bir süreye kadar te’hir eder. Süreleri geldiği zaman muhakkak ki Allah; kulları için Basir olandır.

### [Yasin 36:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/36:65.md) — يَكْسِبُونَ

الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلَى أَفْوَاهِهِمْ وَتُكَلِّمُنَا أَيْدِيهِمْ وَتَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ

Meal (IK): Bugün, onların ağızlarını mühürleriz. Bizimle elleri konuşur ve yapmakta oldukları şeye ayakları şehadet eder.

### [Zümer 39:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/39:24.md) — تَكْسِبُونَ

أَفَمَنْ يَتَّقِي بِوَجْهِهِ سُوءَ الْعَذَابِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَقِيلَ لِلظَّالِمِينَ ذُوقُوا مَا كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ

Meal (IK): Zalimlere: Kazandıklarınızın karşılığını tadın, denilirken kıyamet günü yüzünü azabın kötüsünden kim koruyacak?

### [Zümer 39:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/39:48.md) — كَسَبُوا

وَبَدَا لَهُمْ سَيِّئَاتُ مَا كَسَبُوا وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): İşledikleri kötülükler onlara belli olmuş, alaya aldıkları şeyler de kendilerini çepeçevre sarmıştır.

### [Zümer 39:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/39:50.md) — يَكْسِبُونَ

قَدْ قَالَهَا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَمَا أَغْنَى عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ

Meal (IK): Onlardan öncekiler de bunu söylemişlerdi. Ama kazandıkları şey, kendilerine bir fayda vermemişti.

### [Zümer 39:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/39:51.md) — كَسَبُوا

فَأَصَابَهُمْ سَيِّئَاتُ مَا كَسَبُوا وَالَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْ هَؤُلَاءِ سَيُصِيبُهُمْ سَيِّئَاتُ مَا كَسَبُوا وَمَا هُمْ بِمُعْجِزِينَ

Meal (IK): Böylece kazandıkları kötülükler başlarına geldi. Bunların içinden zulmedenlerin kazandıkları kötülükler de kendilerini çarpacaktır. Ve onlar aciz bırakılacaklar da değillerdir.

### [Mü'min 40:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/40:17.md) — كَسَبَتْ

الْيَوْمَ تُجْزَى كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ لَا ظُلْمَ الْيَوْمَ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

Meal (IK): Bugün her nefis kazandığı ile karşılık görür. Bugün zulüm yoktur. Muhakkak ki Allah; hesabı çabuk görendir.

### [Mü'min 40:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/40:82.md) — يَكْسِبُونَ

أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَانُوا أَكْثَرَ مِنْهُمْ وَأَشَدَّ قُوَّةً وَآثَارًا فِي الْأَرْضِ فَمَا أَغْنَى عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ

Meal (IK): Yeryüzünde gezip dolaşmazlar mı ki; kendilerinden öncekilerin akıbetlerinin nasıl olduğunu görsünler. Hem onlar; kendilerinden daha çok, daha kuvvetli ve yeryüzünde daha sağlam eser bırakan kimselerdi. Ama kazandıkları onlara bir fayda sağlamamıştı.

### [Fussilet 41:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/41:17.md) — يَكْسِبُونَ

وَأَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْنَاهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمَى عَلَى الْهُدَى فَأَخَذَتْهُمْ صَاعِقَةُ الْعَذَابِ الْهُونِ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ

Meal (IK): Semud’a gelince; onlara hidayeti göstermiştik, ama onlar körlüğü hidayete tercih ettiler ve yaptıkları yüzünden onları horlayıcı azabın yıldırımı çarptı.

### [Şura 42:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/42:22.md) — كَسَبُوا

تَرَى الظَّالِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا كَسَبُوا وَهُوَ وَاقِعٌ بِهِمْ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فِي رَوْضَاتِ الْجَنَّاتِ لَهُمْ مَا يَشَاءُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ ذَلِكَ هُوَ الْفَضْلُ الْكَبِيرُ

Meal (IK): Göreceksin ki; zalimler yaptıkları şeyler başlarına gelirken korkudan titrerler. İman edip salih amel işleyenler ise cennet bahçelerindedirler. Rabblarının katında onlara diledikleri vardır. İşte bu; büyük lutfun kendisidir.

### [Şura 42:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/42:30.md) — كَسَبَتْ

وَمَا أَصَابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِمَا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَيَعْفُو عَنْ كَثِيرٍ

Meal (IK): Size musibetten ne gelirse, kendi ellerinizin kazandığındandır. Bununla beraber O, çoğunu affeder.

### [Şura 42:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/42:34.md) — كَسَبُوا

أَوْ يُوبِقْهُنَّ بِمَا كَسَبُوا وَيَعْفُ عَنْ كَثِيرٍ

Meal (IK): Yahut yaptıklarına karşılık onları helak eder. Bir çoğunu da bağışlar.

### [Casiye 45:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/45:10.md) — كَسَبُوا

مِنْ وَرَائِهِمْ جَهَنَّمُ وَلَا يُغْنِي عَنْهُمْ مَا كَسَبُوا شَيْئًا وَلَا مَا اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْلِيَاءَ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Arkalarından da cehennem. Kazandıkları şeyler de, Allah’tan başka edindikleri veliler de onlara bir fayda vermez. Ve onlar için, büyük bir azab vardır.

### [Casiye 45:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/45:14.md) — يَكْسِبُونَ

قُلْ لِلَّذِينَ آمَنُوا يَغْفِرُوا لِلَّذِينَ لَا يَرْجُونَ أَيَّامَ اللَّهِ لِيَجْزِيَ قَوْمًا بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ

Meal (IK): İman edenlere söyle: Allah’ın günlerinin geleceğini ummayan kimseleri bağışlayıp geçsinler. Çünkü Allah, her kavmi yaptıklarıyla cezalandıracaktır.

### [Casiye 45:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/45:22.md) — كَسَبَتْ

وَخَلَقَ اللَّهُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ وَلِتُجْزَى كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

Meal (IK): Allah, gökleri ve yeri hak ile yaratmıştır. Ta ki her nefis, zulme uğratılmaksızın kazancına göre karşılık görsün.

### [Tur 52:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/52:21.md) — كَسَبَ

وَالَّذِينَ آمَنُوا وَاتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ بِإِيمَانٍ أَلْحَقْنَا بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَمَا أَلَتْنَاهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ مِنْ شَيْءٍ كُلُّ امْرِئٍ بِمَا كَسَبَ رَهِينٌ

Meal (IK): İman edip de soyları da imanda kendilerine tabi olanlar; onlara, soylarını da kattık. Onların işlediklerinden hiç bir şey eksiltmedik. Herkes kazandığı ile bağlıdır.

### [Müddessir 74:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/74:38.md) — كَسَبَتْ

كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ

Meal (IK): Her nefis kazandığı ile bağlıdır.

### [Mutaffifun 83:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/83:14.md) — يَكْسِبُونَ

كَلَّا بَلْ رَانَ عَلَى قُلُوبِهِمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ

Meal (IK): Hayır; onların kazandıkları, kalblerini paslandırıp körletmiştir.

### [Tebbet 111:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/ayet/111:2.md) — كَسَبَ

مَا أَغْنَى عَنْهُ مَالُهُ وَمَا كَسَبَ

Meal (IK): Malı ve kazandığı ona fayda vermedi.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والسين والباء معهما
ك س ب، ك ب س، س ك ب، س ب ك مستعملات كسب: الكَسْبُ: طلب الرزق. ورجل كسوب يَكْسِبُ: يطلب الرزق.
وكَساب: اسم للذئب، وربما يجيء في الشعر: كُسْب وكُسَيْب.
والكُسْب: الكنجارق، ويقال: الكُسْبُجُ.
وكَسّاب، فعال، من كَسْب المال.
كبس: الكَبْسُ: طمك حفرة بتراب. كَبَسَ يكبسُ كَبْساً، واسم التراب: الكِبْسُ. والكِبْس: ما يسد من الهواء مسداً.
وجبال كُبَّسٌ: صلاب شداد.
وأرنبة كابسة: مقبلة على الشفة العليا. وناصية كابِسةٌ: مقبلة على الجبهة تقول: جبهة كَبَسَتْها الناصية.
والتَّكْبيسُ: الاقتحام على الشيء، تقول: كبّسوا عليهم.
وكابوس: يكنى به عن البضع، يقال: كَبَسَها: إذا فعل مرة.
والكابوس: ما يقع على الإنسان بالليل، لا يقدر معه أن يتنفس.
والكِباسةُ: العذق التام بشماريخه.
وعام الكَبيس في حساب أهل الشام المأخوذ عن أهل الروم: في كل أربع سنين يزيدون في شهر شباط يوماً، يجعلونه تسعة وعشرين يوماً، يقومون بذلك كسور حساب السنة. يسمون العام الذي يزيدون فيه ذلك اليوم: عام الكبيس.
والكَبِيسُ: تمر يكبس بالقوارير والجرار.
سكب: سَكَبْت الماء فانسكب: صببته. ودمع ساكب، وأهل المدينة يقولون: اسكب على يدي، أي: اصبب.
والسَّكْبةُ: الكردة العليا التي يسقى منها كرود الطبابة من الأرض والسَّكْبةُ: يقال، المكان الذي يسكب فيه.
والسَّكْبُ: ضرب من الثياب رقيق كأنه سَكْب ماء من الرقة، واشتُقَّت السَّكبةُ منه، وهي خرقة تقوب للرأس كالشبكة، يسميها الفرس: الشستقة.
سبك: السَّبْكُ تَسبيكُكَ السَّبيكةَ من الذهب والفضة، تذاب فتفرغ في مِسْبَكَةٍ من حديد كأنها شق قصبة.

##### Türkçe

**الكاف** ve **السين** ve **الباء** onlarla birlikte

**ك س ب**، **ك ب س**، **س ك ب**، **س ب ك** kullanımdadır. **كسب**: **الكَسْبُ**: rızkı talep etmek. Ve **رجل كسوب** **يَكْسِبُ**: rızkı talep eder.

Ve **كَساب**: kurdun bir adıdır; ve belki şiirde gelir: **كُسْب** ve **كُسَيْب**.

Ve **الكُسْب**: kencârak; ve denilir: **الكُسْبُجُ**.

Ve **كَسّاب**، **فعال** (vezninde), mal kazanmak olan **كَسْب**’dendir.

**كبس**: **الكَبْسُ**: bir çukuru toprakla tıkamak. **كَبَسَ** **يكبسُ** **كَبْساً**; ve toprağın adı: **الكِبْسُ**. Ve **الكِبْس**: havadan bir yerin kapatıldığı şey.

Ve **جبال كُبَّسٌ**: sert, katı.

Ve **أرنبة كابسة**: üst dudağa doğru yönelmiş. Ve **ناصية كابِسةٌ**: alna doğru yönelmiş; dersin ki: **جبهة كَبَسَتْها الناصية**.

Ve **التَّكْبيسُ**: bir şeyin üzerine dalma; dersin ki: **كبّسوا عليهم**.

Ve **كابوس**: cima hakkında kinaye edilir; denilir: **كَبَسَها**: bir kere yaptığında.

Ve **الكابوس**: geceleyin insanın üzerine düşen şey; onunla birlikte nefes almaya güç yetiremez.

Ve **الكِباسةُ**: şemârîhleriyle tam salkım.

Ve Şam ehlinin, Rum ehlinden alınmış hesabında **عام الكَبيس**: her dört senede bir Şubat ayında bir gün artırırlar; onu yirmi dokuz gün yaparlar; bununla senenin hesabının kesirlerini düzeltirler. O günü artırdıkları seneye ad verirler: **عام الكبيس**.

Ve **الكَبِيسُ**: şişeler ve küplerle bastırılan hurma.

**سكب**: **سَكَبْت** suyu, derken **فانسكب**: onu döktüm. Ve **دمع ساكب**; ve Medine ehli der ki: **اسكب على يدي**, yani: dök.

Ve **السَّكْبةُ**: onunla yerden tababetin kerûdlarının sulandığı üst kürde; ve **السَّكْبةُ**: denilir, içine dökülen yer.

Ve **السَّكْبُ**: elbiselerden bir tür, ince; incelikten sanki su dökümü gibi; ve ondan **السَّكبةُ** türetilmiştir; o, baş için ağ gibi delinmiş bir bez parçasıdır; Farslar ona ad verir: **الشستقة**.

**سبك**: **السَّبْكُ**: altın ve gümüşten **السَّبيكةَ**yı senin dökmen (dökümün); eritilir, sonra demirden bir **مِسْبَكَةٍ** içine boşaltılır; sanki kamışın yarığı gibi.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الكَسْبُ: طلب الرزق. وأصله الجمع، تقول منه: كَسَبْتُ شيئاً واكْتسبْته بمعنًى. وفلان طيِّبُ الكَسْب، وطيِّب المَكْسِبَة وطيِّب الكِسْبَةِ. وكَسَبْتُ أهلي خَيْرا، وكَسَبْتُ الرجلَ مالاً فكَسَبَه. وهذا ممَّا جاء على فَعَلْتُهُ فَفَعَلَ. والكواسب: الجوارح. وتكسَّب، أي تكلَّف الكَسْبَ. والكُسْبُ بالضم: عُصارة الدُهْن.

##### Türkçe

**الكَسْبُ**: rızkı talep etme. Aslı toplama (biriktirme)dir; ondan şöyle dersin: **كَسَبْتُ** bir şeyi ve **اكْتسبْته** onu, anlamca (aynıdır). Ve falan **طيِّبُ الكَسْب**tir, ve **طيِّب المَكْسِبَة** ve **طيِّب الكِسْبَةِ**. Ve **كَسَبْتُ** ehlim için hayır (kazandım), ve **كَسَبْتُ** adama mal (kazandırdım) da o da onu **كَسَبَه**. Bu, **فَعَلْتُهُ فَفَعَلَ** üzere gelenlerdendir. Ve **الكواسب**: uzuvlar (organlar). Ve **تكسَّب**; yani **الكَسْبَ**i külfete girdi (kendini zorlayarak kazanç elde etti). Ve **الكُسْبُ** (ötre ile): yağın özsuyu (posası).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك س ب
كسب ، كبس ، سكب ، سبك ، بكس : ( مستعملة ) .
كسب : قال الليث : الكَسْبُ : طلبُ الرِّزق ، تقول : فلانٌ يَكْسِبُ أهلَه خيراً ، ورجلٌ كَسُوبٌ .
قال : وكَسَابِ اسم للذئب . وربما جاء في الشِّعر كُسَيْباً .
قال : وكَسَابِ من أسماء إناث الكلاب . والكُسْبُ : الكُنْجَارَقُ .
قال : وبعضُ السَّوَادِيِّينَ يُسمُّونه الكُسْبَجَ .
قلت : الكُسْبَجُ مُعرَّبٌ ، وأصله بالفارسية كُشْب فقُلبت الشين سيناً كما قالوا : سابور ، وأصله : شاه بُور أي مَلِكُ بورَ ، وبور : الابن بلسان الفُرس والدَّشْتُ أُعرِب فقيل : الدَّسْتُ للصحراء .
وقال أحمد بن يحيى : كلُّ الناس يقولون : كَسَبكَ فلانٌ خيراً إلا ابن الأعرابي فإنه يقول أَكْسبكَ فلانٌ خيراً .
كبس : في ( نوادر الأعراب ) : جاء فلانٌ مُكَبِّساً وكابساً إذا جاء شادًّا ، وكذلك جاء مُكلِّساً . قال : والأكْبَاسُ : بيوتٌ من طينٍ ، واحدها : كِبْسٌ .
وقال الليث : الكَبْسُ : طَمُّكَ حُفرةً بِتُرابٍ ، كبسَ يكبِسُ كبْساً . واسم التراب : الكِبْسُ . يقال : الهواءُ والكِبْسُ ، فالكِبْسُ : ما كان من نحو الأرض مما يَسُدُّ من الهواء مَسَدًّا .
قال : والجبال الكُبَّسُ هي الصِّلاب الشّدَادُ .
والأرنبةُ الكابِسَةُ : المُقْبِلَةُ على الشَّفَةِ العُليا ، والناصِيةُ الكابسةُ هي المُقبلة على الجبهة ، تقول : جَبْهةٌ كَبَستها الناصِيةُ ، والتكبيس : الاقتحام على الشيء تقول : كَبَّسُوا عليهم .
قال : وكابوسٌ كلمة يُكنَى بها عن البُضْع ، يقال : كبَسَها إذا فعلَ بها مرَّة .
( عمرو عن أبيه ) : الكابوسُ : النِّيدِلاَنُ وهو الباروكُ والجاثومُ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) ، قال : الكِبْسُ : الكَنْزُ . والكِبْسُ . الرأس الكبير .
وقال الليث : الكِبَاسَةُ : العِذْقُ التامُّ بِشمارِيخِهِ وبُسْرِه .
قال : وعامُ الكَبِيسِ في حساب أهل الشام المأْخوذ من أهل الروم كل أربع سنين يزيدون في شهر شُبَاط يوماً وفي ثلاث سنين يعدُّونه ثمانية وعشرين يوماً ، يقوِّمُون بذلك كسور حساب السنة ، يسمُّون العام الذي يزيدون فيه ذلك اليوم عامَ الكَبِيسِ .
وقال غيره : رجلٌ كُبَاسٌ وهو الذي إذا سألته حاجةً كَبَسَ برأسِه في جيب قميصه .
يقال : إنه لكُباسٌ غير خُباسٍ . وقال الشاعر يمدح رجلاً :
هُو الرُّزءُ المُبَيّنُ لاَ كُباسٌ
ثقيلُ الرَّأسِ يَنْعِقُ بالضَّئِينِ
وقال شمر : الكُبَاسُ : الذَّكَرُ ، وأنشد قول الطِّرِمَّاح :
ولو كُنْتَ حُرّاً لم تَنَمْ لَيْلَةَ النَّقَا
وجِعْثِنُ تُهْبَى بالكُبَاسِ وبالْعَردِ
تُهْبَى : يُثار منها الغبارُ لشدة العمل بها .
وقال شمرٌ : قال ابن الأعرابي : رجلٌ كُباسٌ : عظيم الرأس . وقالت خنساءُ :
فذاكَ الرُّزْءُ عَمْرُكَ لاَ كُباسٌ
عظيمُ الرأْسِ يَحْلُمُ بالنَّعِيقِ
قال : والكُبَاسُ : الذي يَكْبِسُ رأسه في ثيابه وينام .
ورُوِي عن عَقِيل بن أبي طالب أنه قال : إِن قُريشاً أتت أبا طالب فقالت له : إن ابن أخيك قد آذانا فانْههُ عنا . فقال : يا عَقيلُ انطلق فأْتني بمحمدٍ فانطلقتُ إليه فاستخرجته من كِبْسٍ .
قال شمر : من كِبسٍ أي من بيت صغير ، والكِبْسُ اسم لما كُبِسَ من الأبنية ، يقال : كِبسُ الدار ، وكِبسُ البيت ، وكلُّ بنيانٍ كُبِسَ ، فله كِبْسٌ . قال العجاج :
وإنْ رأَوْا بُنْيَانَهُ ذا كِبْسِ
تطارَحُوا أركانهُ بالرّدْسِ
والكابسُ من الرِّجال : الكابسُ في ثوبه المُغَطَّى به جسده الداخلُ فيه .
قال شمر : ويجعل البيت كِبْساً لما يُكْبَسُ فيه أي يدخل كما يَكْبِسُ الرجلُ رأسه في ثوبه ، ويقال رأسٌ أَكْبَسُ إذا كان مستديراً ضخماً ، وهامةٌ كَبْساءُ وكُباسٌ ، ورجلٌ أكْبَسُ بَيِّنُ الكَبَسِ إذا كان ضخم الرَّأْسِ ، ويقال : قِفافٌ كُبْسٌ إذا كانت ضِعافاً .
قال العجاج :
وُعْثاً وُعُوراً وقِفافاً كُبسَا
سكب : قال الليث : السَّكْبُ : صَبُّ الماءِ . يقال : سَكَبْتُ الماءَ فانْسَكَبَ ، ودَمْعٌ سَاكِبٌ . وأهل المدينة يقولون : اسْكُبْ عَلَى يَدِي .
قال : والسَّكْبَة : الكُرْدَةُ العُليا التي يُسْقَى منها كُرْدُ الطبَابةِ من الأرض ، والسَّكْبُ : ضربٌ من الثِّياب رقيقٌ كأنه غبارٌ من رِقَّتِه ، وكأنه سَكْبُ ماءٍ من الرِّقة . والسَّكْبَةُ من ذلك اشتُقت . وهي الخِرْقَةُ تُقَوَّرُ لِلرأْسِ تُسمِّيها الفُرْسُ : الشَّسْتَقَةَ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) ، قال : السَّكَبُ : ضربٌ من الثياب ، مُحَرَّكُ الكاف .
قال : والسَّكَبُ : الرَّصاصُ .
ورَوَى ابن المبارك عن الأوزاعي عن الزهري عن عروة عن عائشة أنَّ النبي صلى الله عليه وآله كان يصلي فيما بين
العِشاء إلى انصداع الفجر إحدى عشرة ركعة ، فإذا سَكَب المؤذّن بالأولى من صلاة الفجر قام فركع ركعتين خفيفتين .
قال سُوَيد : سَكَبَ يريد : أَذَّن ، وأصله من سَكَبَ الماءَ ، وهذا كما يقال : أَخَذَ في خُطْبَةٍ فَسَحَلها .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : من نباتِ السَّهل : السكَبُ .
وقال غيره : السَّكَبُ : بَقلةٌ طيِّبة الريح ، لها زهرةٌ صفراءُ . وهي من شجرِ القيظ . والإِسْكابَةُ : خشبةٌ على قدرِ الفَلْسِ إِذا انشقَّ السقَاء جعلوها عليه ثمَّ صرُّوا عليها بسيرٍ حتى يَخْرُزُوهُ معه فهي الإسْكابةُ .
يقال : اجعلْ لي إِسْكابَةً فيتخذ ذلك .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : فرسٌ سَكْبٌ إذا كان جواداً . وكذلك فرسٌ فيْضٌ وبَحْرٌ وغَمْرٌ ، وغُلاَمٌ سَكْبٌ إذا كان خفيف الروح نشيطاً في عمله .
ويقال : هذا أمرٌ سَكْبٌ أي لازم .
ويقال : سُنَّةٌ سَكْبٌ .
وقال لَقِيط بن زُرَارَة لأخيه مَعْبَدٍ لمّا طلب إليه أن يَفْدِيَهُ بمائتين من الإبل ، وكان أسيراً : ما أَنَا بِمُنْطٍ عنك شيئاً يكونُ على أهلِ بيتك سُنَّةً سَكباً ، وتدْرَبُ الناس له بنا دَرْباً .
وقال ابن الأعرابي : يقال للسكَّةِ من النَّخلِ : أُسْكُوبٌ وأُسْلُوبٌ ، فإِذا كان ذلك من غيرِ النَّخلِ قيل له : أُنْبُوبٌ ومِدَادٌ .
وقال ابن الأعرابي فيما رَوَى شمر عنه يقال : ماءٌ أُسْكُوبٌ ، وسَحَابٌ أُسْكُوبٌ .
وأنشد :
بَرْقٌ يُضِيءُ خلالَ البَيتِ أُسْكُوبُ
سبك : قال الليث وغيره : السَّبْكُ : تَسبيكُ السَّبِيكةِ من الذَّهبِ والفضةِ تُذَابُ فَتُفْرَغُ في مِسْبَكَةٍ من حديدٍ كأنها شِقّ قَصَبَةٍ .
بكس : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : بَكَسَ خَصْمَه إِذا قهره .
قال : والبُكْسَة : خَزَفَةٌ يُدَوِّرُها الصِّبيان ، ثم يأخذون حجراً فيُدَوِّرُونَهُ كأنَّه كُرَةٌ ، ثم يتقامرونَ بهما ، وتسمى هذه اللعبةُ الكُحَّةَ .
ويقال لهذه الخَزَفَةِ أيضاً : التُّونُ والآجُرّةُ .

##### Türkçe

ك س ب
**كسب** ، **كبس** ، **سكب** ، **سبك** ، **بكس** : (kullanılan).

**كسب** : Leys dedi: **الكَسْبُ**: rızık talebi; dersin ki: falan kimse ehline hayır **يَكْسِبُ**; ve **رجلٌ كَسُوبٌ**.

Dedi: ve **كَسَابِ** kurdun adıdır. Ve bazen şiirde **كُسَيْباً** olarak gelir.

Dedi: ve **كَسَابِ** dişi köpeklerin adlarındandır. Ve **الكُسْبُ**: **الكُنْجَارَقُ**.

Dedi: ve bazı **السَّوَادِيِّينَ** ona **الكُسْبَجَ** adını verirler.

Dedim: **الكُسْبَجُ** Arapçalaştırılmıştır; aslı Farsçada كُشْب idi; **الشين** **سين**e çevrildi; onların “سابور” dedikleri gibi; aslı: شاه بُور, yani بور’un meliki; ve بور: Farsların diliyle “oğul”dur. Ve **الدَّشْتُ** Arapçalaştırıldı da “çöl” için **الدَّسْتُ** denildi.

Ahmed b. Yahyâ dedi: bütün insanlar “falan kimse sana hayır **كَسَبكَ**” derler; yalnız İbnü’l-A‘râbî hariç; o “falan kimse sana hayır **أَكْسبكَ**” der.

**كبس** : (**نوادر الأعراب**)’da: falan kimse **مُكَبِّساً** ve **كابساً** olarak geldi; yani sıkı/gergin olarak geldiğinde; aynı şekilde **مُكلِّساً** olarak geldi. Dedi: ve **الأكْبَاسُ**: çamurdan evlerdir; tekili: **كِبْسٌ**.

Leys dedi: **الكَبْسُ**: bir çukuru toprakla doldurmandır; **كبسَ يكبِسُ كبْساً**. Ve toprağın adı: **الكِبْسُ**. “**الهواءُ والكِبْسُ**” denir; böylece **الكِبْسُ**: yer cinsinden olup havayı bir kapatma yeri olarak kapatan şeydir.

Dedi: ve **الجبال الكُبَّسُ** sert, katı olanlardır.

Ve **الأرنبةُ الكابِسَةُ**: üst dudağa doğru gelen; ve **الناصِيةُ الكابسةُ** alın üzerine doğru gelen perçemdir; dersin ki: perçemin bastırdığı bir alın: **جَبْهةٌ كَبَستها الناصِيةُ**. Ve **التكبيس**: bir şeyin üzerine dalmadır; dersin ki: “onların üzerine **كَبَّسُوا**”.

Dedi: ve **وكابوسٌ** cima için kinaye yapılan bir kelimedir; “ona bir defa yaptı” demek üzere “ona **كبَسَها**” denir.

(**عمرو عن أبيه**) : **الكابوسُ**: **النِّيدِلاَنُ**dur; o da **الباروكُ** ve **الجاثومُ**dur.

(**ثعلب عن ابن الأعرابي**) dedi: **الكِبْسُ**: **الكَنْزُ**dur. Ve **الكِبْسُ**: büyük baştır.

Leys dedi: **الكِبَاسَةُ**: salkım sapçıkları ve koruklarıyla tam hurma salkımıdır.

Dedi: ve Şam ehlinin, Rum ehlinden alınmış hesabında **عامُ الكَبِيسِ**: her dört yılda bir **شُبَاط** ayında bir gün artırırlar; üç yılda onu yirmi sekiz gün sayarlar; bununla yıl hesabının kesirlerini düzeltirler; o günü artırdıkları yıla **عامَ الكَبِيسِ** adını verirler.

Başkası dedi: **رجلٌ كُبَاسٌ**: kendisinden bir ihtiyaç istediğinde başını gömleğinin yakasına sokan kimsedir.

“Şüphesiz o, **كُباسٌ**dur; **خُباسٍ** değildir” denir. Şair bir adamı överek dedi:
هُو الرُّزءُ المُبَيّنُ لاَ كُباسٌ
ثقيلُ الرَّأسِ يَنْعِقُ بالضَّئِينِ

Şemmer dedi: **الكُبَاسُ**: erkektir. Ve **الطِّرِمَّاح**’ın sözünü şahit getirdi:
ولو كُنْتَ حُرّاً لم تَنَمْ لَيْلَةَ النَّقَا
وجِعْثِنُ تُهْبَى بالكُبَاسِ وبالْعَردِ

**تُهْبَى**: onunla şiddetli çalışmadan dolayı toz kaldırılır.

Şemmer dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **رجلٌ كُباسٌ**: büyük başlıdır. Ve Hansâ dedi:
فذاكَ الرُّزْءُ عَمْرُكَ لاَ كُباسٌ
عظيمُ الرأْسِ يَحْلُمُ بالنَّعِيقِ

Dedi: ve **الكُبَاسُ**: başını elbisesine sokup uyuyan kimsedir.

Akîl b. Ebî Tâlib’den rivayet edildi ki dedi: “Kureyş Ebû Tâlib’e geldi ve ona dedi ki: ‘Kardeşinin oğlu bize eziyet etti; onu bizden men et.’ O dedi ki: ‘Ey Akîl, git; bana Muhammed’i getir.’ Ben ona gittim; onu bir **كِبْسٍ**’ten çıkardım.”

Şemmer dedi: “**من كِبسٍ**” yani küçük bir evden; ve **الكِبْسُ** binalardan sıkıştırılıp yapılmış olana verilen addır; “evin **كِبسُ**u” ve “odanın **كِبسُ**u” denir; ve sıkıştırılarak yapılmış her bina için bir **كِبْسٌ** vardır. A‘câc dedi:
وإنْ رأَوْا بُنْيَانَهُ ذا كِبْسِ
تطارَحُوا أركانهُ بالرّدْسِ

Ve erkeklerden **الكابسُ**: bedenini örttüğü elbisesinin içine giren, onun içine sokulan kimsedir.

Şemmer dedi: eve, içine **يُكْبَسُ** olunan (yani girilen) şey için **كِبْساً** yapılır; tıpkı adamın başını elbisesine **يَكْبِسُ** etmesi gibi. Ve baş yuvarlak, iri olduğunda “**رأسٌ أَكْبَسُ**” denir; ve “**هامةٌ كَبْساءُ**” ve “**كُباسٌ**”. Ve başı iri olduğunda “**رجلٌ أكْبَسُ بَيِّنُ الكَبَسِ**” denir. Ve zayıf olduklarında “**قِفافٌ كُبْسٌ**” denir.

A‘câc dedi:
وُعْثاً وُعُوراً وقِفافاً كُبسَا

**سكب** : Leys dedi: **السَّكْبُ**: suyu dökmektir. “Suyu **سَكَبْتُ** de o da **فانْسَكَبَ**” denir; ve **دَمْعٌ سَاكِبٌ**. Medine ehli “elim üzerine **اسْكُبْ**” derler.

Dedi: ve **السَّكْبَة**: ondan, yerden tabâbe’nin **كُرْدُ**u sulanan üst **الكُرْدَةُ**dur. Ve **السَّكْبُ**: inceliğinden dolayı sanki toz gibi olan ince bir elbise türüdür; incelikten sanki su dökümü gibidir. Ve **السَّكْبَةُ** bundan türetilmiştir. O, baş için oyulan bez parçasıdır; Farslar ona **الشَّسْتَقَةَ** adını verirler.

(**ثعلب عن ابن الأعرابي**) dedi: **السَّكَبُ**: bir elbise türüdür; **الكاف**’ın harekeli olmasıyla.

Dedi: ve **السَّكَبُ**: kurşundur.

İbnü’l-Mübârek, Evzâî’den, o da Zührî’den, o da Urve’den, o da Âişe’den rivayet etti: Peygamber صلى الله عليه وآله, yatsı ile fecrin yarılması arasındaki vakitte on bir rekât namaz kılardı; müezzin sabah namazının birincisini **سَكَبَ** edince kalkar, iki hafif rekât kılardı.

Süveyd dedi: **سَكَبَ** ile “ezan okudu”yu kasteder; aslı suyu **سَكَبَ** etmektendir. Bu, “bir hutbeye başladı da onu **فَسَحَلها**” denildiği gibidir.

(**أبو عبيد عن الأصمعي**) : sahranın bitkilerinden: **السكَبُ**.

Başkası dedi: **السَّكَبُ**: güzel kokulu bir ottur; sarı bir çiçeği vardır. O, yaz sıcağının ağacındandır. Ve **الإِسْكابَةُ**: kırba yarıldığında onun üzerine koydukları, sonra bir kayışla onun üzerine sıktıkları, böylece onunla birlikte diktikleri, **الفَلْسِ** ölçüsünde bir tahta parçasıdır; işte o **الإسْكابةُ**dır.

“Benim için bir **إِسْكابَةً** yap” denir; böylece o yapılır.

(**ثعلب عن ابن الأعرابي**) : **فرسٌ سَكْبٌ**: hızlı koşan at olduğunda. Aynı şekilde **فرسٌ فيْضٌ** ve **بَحْرٌ** ve **غَمْرٌ**. Ve **غُلاَمٌ سَكْبٌ**: ruhu hafif, işinde canlı olduğunda.

Ve “bu, **أمرٌ سَكْبٌ**” denir; yani gerekli/sürekli.

Ve “**سُنَّةٌ سَكْبٌ**” denir.

**لَقِيط بن زُرَارَة** kardeşi **مَعْبَدٍ**’e, kendisinden iki yüz deve ile fidye vermesini istediğinde—ve o esirdi—dedi: “Ben, senin ehl-i beytin üzerine **سُنَّةً سَكباً** olacak bir şeyi senden eksiltici değilim; ve insanlar onun için bize bir yol tutarlar.”

İbnü’l-A‘râbî dedi: hurmadan olan hurma yolu/sırası için **أُسْكُوبٌ** ve **أُسْلُوبٌ** denir; bu hurmadan başka bir şeyden olursa ona **أُنْبُوبٌ** ve **مِدَادٌ** denir.

İbnü’l-A‘râbî’den, Şemmer’in ondan rivayet ettiğine göre denir ki: **ماءٌ أُسْكُوبٌ** ve **سَحَابٌ أُسْكُوبٌ**.

Ve şunu inşad etti:
بَرْقٌ يُضِيءُ خلالَ البَيتِ أُسْكُوبُ

**سبك** : Leys ve başkası dedi: **السَّبْكُ**: altın ve gümüşten **السَّبِيكةِ**yi dökme; eritilir de demirden bir **مِسْبَكَةٍ** içine boşaltılır; sanki bir kamış parçasının yarığı gibidir.

**بكس** : (**ثعلب عن ابن الأعرابي**) : hasmını yendiğinde “hasmını **بَكَسَ** etti” denir.

Dedi: ve **البُكْسَة**: çocukların döndürdüğü bir çömlek parçasıdır; sonra bir taş alırlar da onu bir top gibi döndürürler; sonra ikisiyle kumar oynarlar; bu oyuna **الكُحَّةَ** denir.

Ve bu çömlek parçasına ayrıca **التُّونُ** ve **الآجُرّةُ** da denir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الكاف والسين وما يثلثهما)
(كسع)  الكاف والسين والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على نوع من الضَّرب. يقال: كسعه، إذا ضَربَ برِجله على مؤخَّرِه أو بيده. ويقال: اتَّبَعَ أدبارَهم يَكسَعُهم بسَيفه. وكَسَعْت الرّجُل بما سَاءه، إذا تكلَّمْت في أثره. وكَسعتُ النّاقةَ بغُبْرها، إذا تركتَ بقيَّةً من اللَّبن في خِلْفها تريد تعزيرها. ومعنى هذا أنَّه يخلِّيها بعد أن يُحلَب بعضُ لبنِها ويضربُ بيدِه على مؤخّرها لتمضِيَ. قال:
لا تَكْسَع الشَّولَ بأَغْبارِها *** إنك لا تَدرِي مَن النَّاتجُ([1])ومن الباب رجلٌ مكَسَّعٌ بغُبْرِه، إذا لم يتزوَّج، كأنَّ ماءه قد تبقَّى كما تَبقَّى لبنُ الشّاةِ المكَسَّعة. قال:
والله لا يخرجُها من قَعرِه *** إلاّ فتىً مكسَّع بغُبْره([2])والكُسْعَة: الحمير، سمِّيت لأنَّها تُضرَب أبداً على مؤخّرها في السَّوْق.
(كسف)  الكاف والسين والفاء أصلٌ يدلُّ على تغيُّر في حالِ الشيء إلى ما لا يُحَبّ، وعلى قطع شيءٍ من شيء. من ذلك كُسُوف القَمر، وهو زوالُ ضوئه. ويقال: رجلٌ كاسِفُ الوجه، إذا كان عابساً. وهو كاسف البال، أي سيِّئُ الحال.
وأمَّا القَطْع فيقال: كَسَفَ العُرقوبَ بالسّيف كَسْفاً يكسِفُهُ. والكِسْفة: الطَّائفة من الثَّوب، يقال: أعطِنِي كِسفةً من ثوبك. والكِسْفة: القِطعة من الغَيم. قال الله* تعالى: ﴿وإنْ يَرَوْا كِسْفاً مِن السَّماءِ ساقِطاً﴾ [الطور 44].
(كسل)  الكاف والسين واللام أصلٌ صحيح، وهو التَّثاقُل عن الشَّيء والقُعود عن إتمامه أو عنه. من ذلك الكَسَل. والإكسال: أن يُخالِط الرّجلُ أهلَه ولا ينزِل. ويقال ذلك في فَحل الإبل أيضاً. وامرأةٌ مِكسالٌ: لا تكاد تَبرَحُ بيتها.
(كسم)  الكاف والسين والميم أصيلٌ يدلُّ على تلبُّدٍ في شيء وتجمّع. من ذلك الكَيْسُوم: الحَشِيش الكثير. ويقال إنَّ الأكاسم: الخَيل المجتمِعة يكاد يركبُ بعضُها بعضاً. قال:
أبا مالكٍ لَطَّ الحُضَين وراءنا *** رجالاً عدَاناتٍ وخيلاً أكاسِما([3])(كسا)  الكاف والسين والحرف المعتل……([4])
أما ما ليس بمهموزٍ فمنه الكُسْوة والكِساء معروف. قال الشَّاعر([5]):
فباتَ لـه دون الصَّبَا وهي قَرَّةٌ *** لحافٌ ومصقولُ الكساءِ رقيقُ
أراد في هذا الموضع بمصقول الكِساء لبَناً قد علته دُوَاية. ومثله:
وهو إذا ما اهْتَافَ أو تَهيَّفا *** يَنفِي الدُّواياتِ إذا ترشَّفَا
 	عن كلِّ مصقولِ الكِساء قد صَفَا([6])
 اهتاف: عَطِش. وعنى بالكساء الدُّواية.
(كسب)  الكاف والسين والباء أصلٌ صحيحٌ، وهو يدلُّ على ابتغاء وطلبٍ وإصابة. فالكَسب من ذلك. ويقال كَسَب أهْلَه خيراً، وكسَبْت الرّجلَ مالاً فكَسَبه. وهذا مما جاء على فَعَلْته فَفَعل. وكَسَابِ: اسمُ كَلْبة.
(كسح)  الكاف والسين والحاء له معنيانِ صحيحان: أحدهما تنقيةُ الشيء، والمعنى الآخر عَيْب في الخِلْقة.
فالأوَّل الكَسْح. يقال: كَسَحْتُ البيتَ، وكَسَحَتِ الرِّيحُ الأرضَ: قَشَرت عنها التّراب. والكُسَاحة: ما يُكسَح. ويقال: أغارُوا على بني فلانٍ فاكتَسَحوهم، أي أخَذوا مالَهم كلَّه.
والثاني الكَسَح، وهو العَرَج. والأكْسَح: الأعرج. قال الأعشى:
* وخَذُولِ الرِّجلِ من غير كَسَحْ([7]) *
وجمع الأكسح كُسْحان. وفي الحديث: "الصَّدَقة مال الكُسْحانِ والعُوران([8])".
(كسد)  الكاف والسين والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على الشَّيء الدُّون لا يُرغَب فيه. من ذلك: كَسَد الشَّيءُ كَساداً فهو كاسد وكَسِيد. وكلُّ دونٍ كَسِيد. قال:
* فماجدٌ وكسيدُ([9]) *
(كسر)  الكاف والسين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على هَشْم الشيء وهَضْمه. من ذلك قولُك كَسَرْت الشيءَ أكْسِره كَسْراً. والكِسرة: القطعة من المكسور. ويقال: عُودٌ صُلْب المَكْسِر، إذا عُرِفت جوْدتُه بكسْرِه. وكَسَر الطائرُ جناحَيه كَسراً، إذا ضمَّهما وهو يريد الوُقوع، ومنه عُقاب كاسِر. والكِسْر: العظم ليس عليه كبيرُ لحم. قال الشَّاعر:
* وفي يَدِها كِسرٌ أبَحُّ رَذومُ([10]) *
ويقال لا يكون كذا إلا وهو مكسور. ويقال لعظم السّاعد الذي يلي المرفَق، وهو نصف العظم: كِسرُ قبيح. أنشدنا عليُّ بنُ إبراهيمَ، عن عليِّ بنِ عبد العزيز، عن أبي عُبيد:
فلو كنتَ عَيراً كنتَ عيرَ مَذَلَّةٍ *** ولو كنت كِسراً كنتَ كِسرَ قبيح([11])ويقال: أرضٌ ذات كسور، أي ذات صَعُود وهَبُوط، وكأنَّها قد كسِرت كَسْراً. والكِسر: الشُّقة السُّفلى من الخِباء تُرفَع أحياناً وتُرخَى أحياناً. وهو جارِي مُكاسِرِي، أي كِسرُ بيتِه إلى كِسرِ بيتي. فأمَّا كِسْرى فاسمٌ عجميّ، وليس من هذا، وهو معرَّب. قال أبو عمرو: يُنسَب إلى كسرى- وكان يقولـه بكسر الكاف([12])- كِسْرِيّ وكِسرَوِيّ. وقال الأمويّ: كِسريّ بالكسر أيضاً.
--------------ـــ
([1]) البيت للحارث بن حلزة في اللسان (كسع، غبر).
([2]) الرجز في المجمل واللسان (كسع).
([3]) أنشده في اللسان (عدن) برواية: "لد" بدل "لط". وفي الأصل: "الحصير" صوابه في اللسان.
([4]) بياض في الأصل.
([5]) هو عمرو بن الأهتم. اللسان (كسا). ومقطوعته في الحماسة (2: 300-301). وقصيدته في المفضليات (1: 123-125).
([6]) الرجز في اللسان (صقل). وأنشده في المجمل (كسو/ي).
([7]) ديوان الأعشى 163. وصدره في اللسان (كسح):
* كل وضاح كريم جده *
([8]) في اللسان: "وفي حديث ابن عمر: سئل عن مال الصدقة فقال: إنها شر مال، إنما هي مال الكسحان والعوران".
([9]) في الأصل: "فمنهم ماجد"، والصواب ما أثبت من المجمل مطابقاً للسان (كسد). والبيت بتمامه:
إذا كل حي نابت بأرومة *** نبت العضاه فماجد وكسيد
([10]) في الأصل: "وفي يديه"، صوابه في المجمل. وفي اللسان (كسر) والمقاييس (بح): "وفي كفها". وصدر البيت:
* وعاذلة هبت بليل تلومني *
([11]) سبق البيت في (حسن، قبح). وأنشده في اللسان (قبح، كسر) وكذا ورد إنشاده "فلو كنت عيراً" في المجمل، وروي بالخرم فيما سبق.
([12]) في الأصل: "بكسر الراء"، صوابه في المجمل، وفي اللسان والقاموس أنه يقال بكسر الكاف وفتحها.

ـ

##### Türkçe

(**باب الكاف والسين وما يثلثهما**)

(**كسع**)  **الكاف** ve **السين** ve **العين** sahih bir asıldır; bir tür dövmeye delâlet eder. Denir: **كسعه**; yani ayağıyla onun arkasına yahut eliyle vurduğunda. Ve denir: onların arkalarını tâkip etti; kılıcıyla onları **يكسَعُهم**. Ve **كَسَعْت** adamı, onu kötüleyen şey ile; yani onun ardından konuştum. Ve **كَسعتُ** dişi deveyi, onun **غُبْر**’ı ile; yani onu cezalandırmak isteyerek, onun memesindeki sütün bir artığını bıraktığında. Bunun mânâsı şudur: sütünün bir kısmı sağıldıktan sonra onu bırakır ve gitsin diye eliyle onun arkasına vurur. Dedi:
لا تَكْسَع الشَّولَ بأَغْبارِها *** إنك لا تَدرِي مَن النَّاتجُ([1])
Ve bâbdandır: **مكَسَّعٌ بغُبْرِه** adam; evlenmediğinde; sanki onun suyu, **المكَسَّعة** koyunun sütü arttığı gibi artmış kalmıştır. Dedi:
والله لا يخرجُها من قَعرِه *** إلاّ فتىً مكسَّع بغُبْره([2])
Ve **الكُسْعَة**: eşeklerdir; sürekli sevkte arkalarına vurulduğu için böyle adlandırılmıştır.

(**كسف**)  **الكاف** ve **السين** ve **الفاء** bir asıldır; şeyin hâlinde sevilmeyen şeye doğru bir değişmeye ve bir şeyden bir şey kesmeye delâlet eder. Bundan: **كُسُوف القَمر**; o, onun ışığının gitmesidir. Ve denir: **رجلٌ كاسِفُ الوجه**; yani asık suratlı olduğunda. Ve o, **كاسف البال**’dir; yani kötü hâllidir.
Kesme ise şöyle denir: **كَسَفَ العُرقوبَ بالسّيف كَسْفاً يكسِفُهُ**. Ve **الكِسْفة**: elbiseden bir taifedir; denir: bana elbisenden bir **كِسفة** ver. Ve **الكِسْفة**: buluttan parçadır. Allah* Teâlâ dedi: ﴿وإنْ يَرَوْا كِسْفاً مِن السَّماءِ ساقِطاً﴾ [الطور 44].

(**كسل**)  **الكاف** ve **السين** ve **اللام** sahih bir asıldır; o, şeyden ağır davranmak ve onu tamamlamaktan yahut ondan geri durmaktır. Bundan: **الكَسَل**. Ve **الإكسال**: erkeğin, ehlini (hanımını) karıştırması (yaklaşması) ve boşalmamasıdır. Bu, deve aygırında da söylenir. Ve **امرأةٌ مِكسالٌ**: neredeyse evinden ayrılmayan.

(**كسم**)  **الكاف** ve **السين** ve **الميم** köklü bir asıldır; bir şeyde yapışıp kalmaya ve toplanmaya delâlet eder. Bundan: **الكَيْسُوم**; çok ot (çokça bitki). Ve denir ki: **الأكاسم**; birbirine binmek üzere olan, toplanmış atlardır. Dedi:
أبا مالكٍ لَطَّ الحُضَين وراءنا *** رجالاً عدَاناتٍ وخيلاً أكاسِما([3])

(**كسا**)  **الكاف** ve **السين** ve illetli harf……([4])
Hemzesiz olan ise ondan: **الكُسْوة** ve **الكِساء** bilinen (şey)dir. Şair dedi([5]):
فباتَ لـه دون الصَّبَا وهي قَرَّةٌ *** لحافٌ ومصقولُ الكساءِ رقيقُ
Bu yerde **مصقول الكِساء** ile, üzerine **دُوَاية** gelmiş sütü kastetti. Ve onun benzeri:
وهو إذا ما اهْتَافَ أو تَهيَّفا *** يَنفِي الدُّواياتِ إذا ترشَّفَا
 	عن كلِّ مصقولِ الكِساء قد صَفَا([6])
**اهتاف**: susadı. Ve **الكساء** ile **الدُّواية**’yi kastetti.

(**كسب**)  **الكاف** ve **السين** ve **الباء** sahih bir asıldır; o, aramaya ve istemeye ve elde etmeye delâlet eder. İşte **الكَسب** bundandır. Ve denir: ehlini hayır ile **كَسَب** etti; ve adama mal **كسَبْت** de o da onu **كَسَبه**. Bu, **فَعَلْته فَفَعل** üzere gelenlerdendir. Ve **كَسَابِ**: bir dişi köpeğin adıdır.

(**كسح**)  **الكاف** ve **السين** ve **الحاء**’ın iki sahih mânâsı vardır: birincisi şeyin temizlenmesi; diğer mânâ ise yaratılışta ayıptır.
Birincisi **الكَسْح**’tır. Denir: evi **كَسَحْتُ**; ve rüzgâr yeri **كَسَحَتِ**: ondan toprağı soydu. Ve **الكُسَاحة**: süpürülen (kazınan) şeydir. Ve denir: falan oğullarına baskın yaptılar da onları **فاكتَسَحوهم**; yani mallarının hepsini aldılar.
İkincisi **الكَسَح**’tır; o, topallıktır. Ve **الأكْسَح**: topal. A‘şâ dedi:
* وخَذُولِ الرِّجلِ من غير كَسَحْ([7]) *
**الأكسح**’ın çoğulu **كُسْحان**’dır. Hadiste: "Sadaka, **الكُسْحانِ** ve **العُوران**’ın malıdır([8])".

(**كسد**)  **الكاف** ve **السين** ve **الدال** sahih bir asıldır; rağbet edilmeyen aşağı (değersiz) şeye delâlet eder. Bundan: şey **كَسَد** eder, **كَساداً**; o hâlde o **كاسد** ve **كَسِيد**’dir. Her aşağı (şey) **كَسِيد**’dir. Dedi:
* فماجدٌ وكسيدُ([9]) *

(**كسر**)  **الكاف** ve **السين** ve **الراء** sahih bir asıldır; şeyin kırılmasına ve ezilmesine delâlet eder. Bundan, senin sözün: şeyi **كَسَرْت**; onu **أكْسِره**; **كَسْراً**. Ve **الكِسرة**: kırılmıştan parçadır. Ve denir: **عُودٌ صُلْب المَكْسِر**; yani onun iyiliği, onu kırmakla bilindiğinde. Ve kuş kanatlarını **كَسَر** eder, **كَسْراً**; yani düşmek isterken ikisini birleştirdiğinde; bundan **عُقاب كاسِر**. Ve **الكِسْر**: üzerinde çok et olmayan kemiktir. Şair dedi:
* وفي يَدِها كِسرٌ أبَحُّ رَذومُ([10]) *
Ve denir: şu ancak o kırılmış iken olur. Ve dirseğe bitişik olan önkol kemiğine—ki o, kemiğin yarısıdır—**كِسرُ قبيح** denir. Bize Ali b. İbrahim rivayet etti; Ali b. Abdülaziz’den; Ebû Ubeyd’den:
فلو كنتَ عَيراً كنتَ عيرَ مَذَلَّةٍ *** ولو كنت كِسراً كنتَ كِسرَ قبيح([11])
Ve denir: **أرضٌ ذات كسور**; yani çıkış ve iniş sahibi; sanki **كَسْراً** ile kırılmış gibidir. Ve **الكِسر**: çadırın alt yarığıdır; bazen kaldırılır, bazen salınır. Ve o, benim **مُكاسِرِي** komşumdur; yani onun evinin **كِسر**’i benim evimin **كِسر**’ine (bitişik)tir. Ama **كِسْرى** ise acemî bir addır; bundan değildir; o, Arapçalaştırılmıştır. Ebû Amr dedi: **كسرى**’ya nisbet edilir—ve **الكاف**’ı kesreli söyleyerek onu söylerdi([12])—**كِسْرِيّ** ve **كِسرَوِيّ**. Ve Ümeyyî dedi: kesre ile de **كِسريّ**.

--------------ـــ
([1]) Beyit, Hâris b. Hılze’nindir; Lisân’da (كسع، غبر).
([2]) Recez, el-Mücmel ve Lisân’da (كسع).
([3]) Lisân’da (عدن) "لط" yerine "لد" rivayetiyle okuttu. Asılda: "الحصير"; doğrusu Lisân’dadır.
([4]) Asılda boşluk.
([5]) O, Amr b. el-Ehtem’dir. Lisân (كسا). Parçası Hamâse’de (2: 300-301). Kasidesi Mufaddaliyât’ta (1: 123-125).
([6]) Recez, Lisân’da (صقل). Ve el-Mücmel’de (كسو/ي) okuttu.
([7]) A‘şâ divanı 163. Sadrı Lisân’da (كسح):
* كل وضاح كريم جده *
([8]) Lisân’da: "İbn Ömer hadîsinde: sadaka malı hakkında soruldu; dedi ki: o, en kötü maldır; o ancak **الكسحان** ve **العوران**’ın malıdır".
([9]) Asılda: "فمنهم ماجد"; doğrusu, el-Mücmel’den sabit kılınan, Lisân’a (كسد) uygun olandır. Beytin tamamı:
إذا كل حي نابت بأرومة *** نبت العضاه فماجد وكسيد
([10]) Asılda: "وفي يديه"; doğrusu el-Mücmel’dedir. Lisân’da (كسر) ve el-Mekâyîs’te (بح): "وفي كفها". Beytin sadrı:
* وعاذلة هبت بليل تلومني *
([11]) Beyit daha önce (حسن، قبح)’ta geçti. Lisân’da (قبح، كسر) okuttu; ve "فلو كنت عيراً"ın okunması el-Mücmel’de de böyle geldi; daha önce geçen yerde hazf ile rivayet edildi.
([12]) Asılda: "بكسر الراء"; doğrusu el-Mücmel’dedir; Lisân ve Kâmûs’ta **الكاف**’ın kesreli ve fethalı söylendiği (de) vardır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الكسب: ما يتحراه الإنسان مما فيه اجتلاب نفع، وتحصيل حظ، ككسب المال، وقد يستعمل فيما يظن الإنسان أنه يجلب منفعة، ثم استجلب به مضرة. والكسب يقال فيما أخذه لنفسه ولغيره، ولهذا قد يتعدى إلى مفعولين، فيقال: كسبت فلانا كذا، والاكتساب لا يقال إلا فيما استفدته لنفسك، فكل اكتساب كسب، وليس كل كسب اكتسابا، وذلك نحو: خبز واختبز، وشوى واشتوى، وطبخ واطبخ، وقوله تعالى: ﴿أنفقوا من طيبات ما كسبتم﴾ [البقرة/ 267] روي أنه قيل للنبي صلى الله عليه وسلم (انظر سنن النسائي 7/241، وأخرجه 4/141، وفيه المسعودي، وهو ثقة لكنه اختلط) : أي: الكسب أطيب؟ فقال عليه الصلاة والسلام، (عمل الرجل بيده)، وقال: (إن أطيب ما يأكل الرجل من كسبه وإن ولده من كسبه) (الحديث عن عائشة قالت: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (إن أطيب ما أكل الرجل كسبه، وإن ولده من كسبه (أخرجه ابن حبان وصححه، في صحيحه برقم (1091) ؛ وأبو داود برقم 3530؛ وابن ماجه برقم (2292)، وسنده حسن، وأحمد 6/31؛ وقال المنذري: رجاله ثقات)، وقال تعالى: ﴿لا يقدرون على شيء مما كسبوا﴾ [البقرة/264] وقد ورد في القرآن في فعل الصالحات والسيئات؛ فمما استعمل في الصالحات قوله: ﴿أو كسبت في إيمانها خيرا﴾ [الأنعام/158] وقوله: ﴿ومنهم من يقول ربنا آتنا في الدنيا حسنة﴾ إلى قوله: ﴿مما كسبوا﴾ [البقرة/201 - 202] (الآية: ﴿ومنهم من يقول: ربنا آتنا في الدنيا حسنة وفي الآخرة حسنة وقنا عذاب النار * أولئك لهم نصيب مما كسبوا والله سريع الحساب﴾ ). ومما يستعمل في السيئات: ﴿أن تبسل نفس بما كسبت﴾ [الأنعام/ 70]، ﴿أولئك الذين أبسلوا بما كسبوا﴾ [الأنعام/70]، ﴿إن الذين يكسبون الإثم سيجزون بما كانوا يقترفون﴾ [الأنعام/120]، ﴿فويل لهم مما كتبت أيديهم وويل لهم مما يكسبون﴾ [البقرة/79]، وقال: ﴿فليضحكوا قليلا وليبكوا كثيرا جزاء بما كانوا يكسبون﴾ [التوبة/82]، ﴿ولو يؤاخذ الله الناس بما كسبوا﴾
[فاطر/45]، ﴿ولا تكسب كل نفس إلا عليها﴾ [الأنعام/164]، وقوله: ﴿ثم توفى كل نفس ما كسبت﴾ [آل عمران/161] فمتناول لهما.
والاكتساب قد ورد فيهما. قال في الصالحات: ﴿للرجال نصيب مما اكتسبوا وللنساء نصيب مما اكتسبن﴾ [النساء/32]، وقوله: ﴿لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت﴾ [البقرة/286] فقد قيل خص الكسب ههنا بالصالح، والاكتساب بالسيء، وقيل: عني بالكسب ما يتحراه من المكاسب الأخروية، وبالاكتساب ما يتحراه من المكاسب الدنيوية، وقيل: عني بالكسب ما يفعله الإنسان من فعل خير وجلب نفع إلى غيره من حيثما يجوز، وبالاكتساب ما يحصله لنفسه من نفع يجوز تناوله، فنبه على أن ما يفعله الإنسان لغيره من نفع يوصله إليه فله الثواب، وأن ما يحصله لنفسه - وإن كان متناولا من حيثما يجوز على الوجه - فقلما ينفك من أن يكون عليه، إشارة إلى ما قيل: (من أراد الدنيا فليوطن نفسه على المصائب) (هذا من كلام عبد الرحمن بن أبي بكر الصديق. انظر: مجمع الأمثال 2/274، والتمثيل والمحاضرة ص 32). وقوله تعالى: ﴿إنما أموالكم وأولادكم فتنة﴾ [التغابن/15]، ونحو ذلك.

##### Türkçe

- **الكسب**: İnsanın, içinde bir fayda celbi ve bir nasip tahsili bulunan şeylerden araştırıp gözettiği şeydir; mal kazanımı gibi. Ve bazen, insanın onun bir fayda getirdiğini zannettiği, sonra onunla bir zarar celbettiği şey hakkında kullanılır. Ve **الكسب**, kendisi için ve başkası için aldığı şey hakkında söylenir; bundan dolayı iki mef‘ûle geçişli olabilir; şöyle denir: “Falana şunu kazandırdım.” **الاكتساب** ise ancak kendin için faydalandığın şey hakkında söylenir. Her **اكتساب** bir **كسب**tir; her **كسب** bir **اكتساب** değildir. Bu, şu gibidir: “ekmek yaptı” ve “kendisi için ekmek yaptı”; “kızarttı” ve “kendisi için kızarttı”; “pişirdi” ve “kendisi için pişirdi.” Yüce Allah’ın sözü: ﴿أنفقوا من طيبات ما كسبتم﴾ [البقرة/ 267]. Rivayet olundu ki Nebî’ye صلى الله عليه وسلم (bk. Sünenü’n-Nesâî 7/241, ve onu 4/141’de çıkardı; onda Mes‘ûdî vardır; o sika’dır fakat ihtilât etti) denildi: “Yani: **الكسب**in hangisi daha temizdir?” O da عليه الصلاة والسلام şöyle dedi: “Erkeğin kendi eliyle çalışması.” Ve dedi: “Erkeğin yediğinin en temizi, kendi **كسب**indendir; ve çocuğu da onun **كسب**indendir.” (Hadis, Âişe’den: Resûlullah صلى الله عليه وسلم dedi ki: “Erkeğin yediğinin en temizi, kendi **كسب**indendir; ve çocuğu da onun **كسب**indendir.” (İbn Hibbân çıkardı ve Sahîh’inde (1091) numarayla sahihledi; Ebû Dâvûd 3530 numarayla; İbn Mâce (2292) numarayla; senedi hasendir; Ahmed 6/31; Münzirî dedi: ricâli sikadır).) Yüce Allah dedi: ﴿لا يقدرون على شيء مما كسبوا﴾ [البقرة/264]. Kur’ân’da salih ameller ve kötülükler fiilinde varid olmuştur. Salihlerde kullanılandan: O’nun sözü: ﴿أو كسبت في إيمانها خيرا﴾ [الأنعام/158] ve O’nun sözü: ﴿ومنهم من يقول ربنا آتنا في الدنيا حسنة﴾ … O’nun sözüne kadar: ﴿مما كسبوا﴾ [البقرة/201 - 202] (âyet: ﴿ومنهم من يقول: ربنا آتنا في الدنيا حسنة وفي الآخرة حسنة وقنا عذاب النار * أولئك لهم نصيب مما كسبوا والله سريع الحساب﴾). Kötülüklerde kullanılanlardan: ﴿أن تبسل نفس بما كسبت﴾ [الأنعام/ 70], ﴿أولئك الذين أبسلوا بما كسبوا﴾ [الأنعام/70], ﴿إن الذين يكسبون الإثم سيجزون بما كانوا يقترفون﴾ [الأنعام/120], ﴿فويل لهم مما كتبت أيديهم وويل لهم مما يكسبون﴾ [البقرة/79]. Ve dedi: ﴿فليضحكوا قليلا وليبكوا كثيرا جزاء بما كانوا يكسبون﴾ [التوبة/82], ﴿ولو يؤاخذ الله الناس بما كسبوا﴾ [فاطر/45], ﴿ولا تكسب كل نفس إلا عليها﴾ [الأنعام/164]. Ve O’nun sözü: ﴿ثم توفى كل نفس ما كسبت﴾ [آل عمران/161]; ikisini de kapsayıcıdır.

Ve **الاكتساب** ikisinde de varid olmuştur. Salihlerde dedi: ﴿للرجال نصيب مما اكتسبوا وللنساء نصيب مما اكتسبن﴾ [النساء/32]. Ve O’nun sözü: ﴿لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت﴾ [البقرة/286]. Denilmiştir ki: burada **الكسب**i salihe, **الاكتساب**ı kötüye tahsis etti. Ve denilmiştir ki: **الكسب** ile âhiret kazançlarından araştırıp gözettiği şey kastedildi; **الاكتساب** ile dünya kazançlarından araştırıp gözettiği şey kastedildi. Ve denilmiştir ki: **الكسب** ile, insanın nerede caiz olursa olsun, başkasına hayır fiili yapması ve ona fayda celbetmesi kastedildi; **الاكتساب** ile, kendisi için elde ettiği, alınması caiz olan fayda kastedildi. Böylece, insanın başkası için yaptığı ve ona ulaştırdığı faydanın sevabı olduğunu; kendisi için elde ettiği şeyin ise —vech üzere nerede caiz olursa olsun alınır olmakla beraber— nadiren kendisinin aleyhinde olmaktan ayrılmadığını tenbih etti; şu söylenene işaret olarak: “Kim dünyayı isterse, nefsini musibetlere alıştırıp yerleştirsin.” (Bu, Abdurrahman b. Ebî Bekr es-Sıddîk’ın sözündendir. Bk. Mecma‘u’l-Emsâl 2/274, et-Temsîl ve’l-Muhâdara s. 32). Yüce Allah’ın sözü: ﴿إنما أموالكم وأولادكم فتنة﴾ [التغابن/15] ve bunun benzeri.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ك س ب
رجل كسوب للمال وكسّاب وله مكاسب وهو طيّب المكسبة أي طيّب الكسب وكسبت المال واكتسبته وتكسّبته‏.‏
وهو يتكسّب بالشّعر وكسبته مالاً فكسبه ولا يقال‏:‏ أكسبته‏.‏
ومن المجاز‏:‏ كسبت خيراً واكتسبت شراً ‏"‏ لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت ‏"‏ وكسب أهله خيراً‏.‏

##### Türkçe

ك س ب
Mala dair **كسوب** ve **كسّاب** olan adam; onun **مكاسب**i vardır; o, **طيّب المكسبة**dir; yani kazancı iyi olan. Malı **كسبت** ve onu **اكتسبته** ve onu **تكسّبته**.
O, şiirle **يتكسّب** eder. Onu mal olarak **كسبته**; böylece onu **كسبه**; ve “**أكسبته**” denilmez.
Mecazdan: Hayır **كسبت** ve şer **اكتسبت**: “Onun için **ما كسبت** vardır ve onun aleyhine **ما اكتسبت** vardır.” Ve ailesine hayır **كسب** etti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الكَسْبُ: طَلَبُ الرِّزْقِ، وأَصلُه الجمع. كَسَبَ يَكْسِبُ كَسْباً، وتَكَسَّبَ واكْتَسَب. قال سيبويه: كَسَبَ أَصابَ، واكْتَسَب: تَصَرَّف واجْتَهَد. قال ابن جني: قولُه تعالى: لها ما كَسَبَتْ، وعليها ما اكْتَسَبَتْ؛ عَبَّر عن الحسنة بِكَسَبَتْ، وعن السيئة باكْتَسَبَتْ، لأَن معنى كَسَبَ دون معنى اكْتَسَبَ، لِـما فيه من الزيادة، وذلك أَن كَسْبَ الحسنة، بالإِضافة إِلى اكْتِسابِ السيئة، أَمْرٌ يسير ومُسْتَصْغَرٌ، وذلك لقوله، عَزَّ اسْمُه: من جاءَ بالحسنة فله عَشْرُ أَمثالها، ومن جاءَ بالسيئة فلا يُجْزَى إِلا مِثْلَها؛ أَفلا تَرى أَن الحسنةَ تَصْغُر بـإِضافتها إِلى جَزائها، ضِعْف الواحدِ إِلى العشرة؟ ولما كان جَزاءُ السيئة إِنما هو بمثلها لم تُحْتَقَرْ إِلى الجَزاءِ عنها، فعُلم بذلك قُوَّةُ فِعْلِ السيئة على فِعْلِ الحسنة، فإِذا كان فِعْل السيئة ذاهباً بصاحبه إِلى هذه الغاية البعيدة الـمُتَرامِـيَة، عُظِّمَ قَدْرُها وفُخِّمَ لفظ العبارة عنها، فقيل: لها ما كَسَبَتْ وعليها ما اكْتَسَبَتْ، فزيدَ في لفظ فِعْل السيئة، وانْتُقِصَ من لفظ فِعْل الحسنة، لما ذَكَرْنا. وقولهُ تعالى: ما أَغْنَى عنه مالُه وما كَسَبَ؛ قيل: ما كَسَبَ، هنا، ولَدُه، إِنه لَطَيِّبُ الكَسْب، والكِسْبة، والـمَكْسِـبَة، والـمَكْسَبَةِ، والكَسِـيبةِ، وكَسَبْت الرجلَ خيراً فكَسَبَه وأَكْسَبَه إِياه، والأُولى أَعلى؛ قال: يُعاتِـبُني في الدَّيْنِ قَوْمي، وإِنما *  دُيونيَ في أَشياءَ تَكْسِـبُهم حَمْدا ويُروى: تُكْسِـبُهم، وهذا مما جاءَ على فَعَلْتُه ففَعَل، وتقول: فلانٌ يَكْسِبُ أَهلَه خَيْراً. قال أَحمد بن يحيـى، كلُّ الناس يقول: كَسَبَكَ فلانٌ خَيْراً، إِلا ابنَ الأَعرابي، فإِنه قال: أَكْسَبَكَ فلانٌ خَيْراً.
وفي الحديث: أَطْيَبُ ما يأْكلُ الرجلُ من كسْبه، ووَلَدُه من كَسْبِه. قال ابن الأَثير: إِنما جَعَلَ الوَلَد كَسْباً، لأَن الوالدَ طَلَبه، وسَعَى في تحصيله؛ والكَسْبُ: الطَّلَبُ والسَّعْيُ في طَلَبِ الرزق والـمَعيشةِ؛ وأَراد بالطَّيِّب ههنا الـحَلالَ؛ ونفقةُ الوالِدَيْن واجبة على الولد إِذا كانا محتاجَيْنِ عاجِزَيْن عن السَّعْي، عند الشافعي؛ وغيرُه لا يشترط ذلك. وفي حديث خديجة: إِنك لتَصِلُ الرَّحِمَ، وتَحْمِلُ الكَلَّ، وتَكْسِبُ الـمَعْدُومَ. ابن الأَثير: يقال: كَسَبْتُ زيداً مالاً، وأَكْسَبْتُ زيداً مالاً أَي أَعَنْتُه على كَسْبه، أَو جَعَلْتُه يَكْسِـبُه، فإِن كان من الأَوّل، فتُريدُ أَنك تَصِلُ إِلى كلِّ مَعْدوم وتَنالُه، فلا يَتَعَذَّرُ لبُعْدِه عليك، وإِن جعلته متعدِّياً إِلى اثنين، فتُريدُ أَنك تُعْطِـي الناس الشيءَ المعدومَ عندهم، وتُوَصِّلُه إِليهم. قال: وهذا أَوْلَى القَوْلَين، لأَنه أَشبه بما قبله، في باب التَّفَضُّل والإِنْعامِ، إِذ لا إِنْعام في أَن يَكْسِبَ هو لنفسه مالاً كان معدوماً عنده، وإِنما الإِنعام أَن يُولِـيَه غيرَه. وباب الحظِّ والسعادة في الاكتساب، غيرُ
بابِ التفضل والإِنعام. وفي الحديث: أَنه نَهَى عن كَسْب الإِماءِ؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاءَ مطلقاً في رواية أَبي هريرة، وفي رواية رافع بن خَديج مُقَيَّداً، حتى يُعْلَم من أَين هو، وفي رواية أُخرى: إِلا ما عَمِلَتْ بيدها، ووجهُ الإِطلاق أَنه كان لأَهل مكة والمدينة إِماءٌ، عليهنَّ ضَرائِبُ، يَخْدُمْنَ الناسَ ويأْخُذْنَ أَجْرَهُنَّ، ويُؤَدِّينَ ضَرائبَهن، ومن تكون مُتَبَذِّلة داخلةً خارجةً وعليها ضريبةٌ فلا يُؤْمَنُ أَن تَبْدُرَ منها زَلَّة، إِما للاستزادة في المعاش، وإِما لشَهوة تَغلِبُ، أَو لغير ذلك، والمعصومُ قليل؛ فنَهَى عن كَسْبِهنَّ مطلقاً تَنَزُّهاً عنه، هذا إِذا كان للأَمة وجهٌ معلومٌ تَكْسِبُ منه، فكيف إِذا لم يكن لها وجه معلوم؟ ورجل كَسُوبٌ وكَسَّابٌ، وتَكَسَّبَ أَي تَكَلَّف الكَسْبَ. والكَواسِبُ: الجوارحُ.
وكَسابِ: اسم للذئب، وربما جاءَ في الشِّعر كُسَيباً. الأَزهري: وكَسابِ اسم كَلْبة. وفي الصحاح: كَسابِ مثل قَطامِ، اسم كلبة. ابن سيده: وكَسابِ من أَسماءِ إِناث الكلاب، وكذلك كَسْبةُ؛ قال الأَعشى: ولَزَّ كَسْبةَ أُخْرى، فَرْعُها فَهِقُ
وكُسَيْبٌ: من أَسماءِ الكلاب أَيضاً، وكلُّ ذلك تَفَؤُّلٌ بالكَسْب والاكتِسابِ. وكُسَيْبٌ: اسم رجل، وقيل: هو جَدُّ العَجَّاج لأُمِّه؛ قال له بعضُ مُهاجِـيه، أُراه جريراً: يا ابْنَ كُسَيْبٍ! ما علينا مَبْذَخُ، *  قد غَلَبَتْكَ كاعِبٌ تَضَمَّخُ يعني بالكاعب لَيْلى الأَخْيَلِـيَّة، لأَنها هاجتِ العَجَّاجَ فَغَلَبَتْه. والكُسْبُ: الكُنْجارَقُ، فارسيةٌ؛ وبعضُ أَهل السَّواد يُسَمِّيه الكُسْبَجَ. والكُسْبُ، بالضم: عُصارةُ الدُّهْن. قال أَبو منصور: الكُسْبُ مُعَرَّبٌ وأَصله بالفارسية كُشْبٌ، فقُلِـبَت الشين سيناً، كما قالوا سابُور، وأَصله شاه بُور أَي مَلِكُ بُور. وبُورُ: الابْنُ، بلسان الفُرْس؛ والدَّشْت أُعْرِبَ، فقيل الدَّسْتُ الصَّحْراءُ. وكَيْسَبٌ: اسم.
وابنُ الأَكْسَبِ: رَجل من شعرائهم؛ وقيل: هو مَنِـيعُ بن الأَكْسَب بن الـمُجَشَّر، من بني قَطَن ابن نَهْشَل.

##### Türkçe

**الكَسْبُ**: rızkı talep etmektir; aslı ise toplamadır. **كَسَبَ يَكْسِبُ كَسْباً**; ve **تَكَسَّبَ** ve **اكْتَسَب**. Sîbeveyh dedi: **كَسَبَ** “isabet etti”; **واكْتَسَب**: “tasarrufta bulundu ve çabaladı.” İbn Cinnî dedi: Yüce Allah’ın sözü: **لها ما كَسَبَتْ، وعليها ما اكْتَسَبَتْ**; iyiliği **كَسَبَتْ** ile, kötülüğü **اكْتَسَبَتْ** ile ifade etti; çünkü **كَسَبَ**’ın manası **اكْتَسَبَ**’ın manasından aşağıdır; onda bulunan ziyadelik sebebiyle. Bu da şudur: iyiliğin **كَسْب**’i, kötülüğün **اكْتِساب**’ına nispetle, kolay ve küçük görülen bir iştir; bu da O’nun, adı aziz olan, sözü sebebiyledir: **من جاءَ بالحسنة فله عَشْرُ أَمثالها، ومن جاءَ بالسيئة فلا يُجْزَى إِلا مِثْلَها**; görmez misin ki iyilik, karşılığına nispetle küçülür; birin on’a nispetle katı? Kötülüğün karşılığı ise ancak misliyle olduğundan, onun karşılığına nispetle küçümsenmedi; bununla kötülük fiilinin, iyilik fiiline karşı kuvveti bilindi. Kötülük fiili sahibini bu uzak, erişilmekte olan gayeye götürücü olunca, onun değeri büyütüldü ve onun hakkında ibare lafzı büyütüldü; şöyle denildi: **لها ما كَسَبَتْ وعليها ما اكْتَسَبَتْ**; böylece kötülük fiilinin lafzında ziyade yapıldı, iyilik fiilinin lafzından eksiltildi; zikrettiğimiz sebeple. Yüce Allah’ın sözü: **ما أَغْنَى عنه مالُه وما كَسَبَ**; denildi ki: **ما كَسَبَ**, burada, onun evladıdır. O, **لَطَيِّبُ الكَسْب**’dir; ve **الكِسْبة** ve **الـمَكْسِـبَة** ve **الـمَكْسَبَةِ** ve **الكَسِـيبةِ**. Ve “adamı hayırla **كَسَبْت**” de; o da onu **كَسَبَه** ve onu ona **أَكْسَبَه**; birincisi daha yüksektir; dedi ki:
يُعاتِـبُني في الدَّيْنِ قَوْمي، وإِنما *  دُيونيَ في أَشياءَ تَكْسِـبُهم حَمْدا
Ve şöyle rivayet edilir: **تُكْسِـبُهم**; bu, **فَعَلْتُه** kalıbı üzere gelip sonra **فَعَل** olanlardandır. Ve dersin: falan, ehline hayır **يَكْسِبُ**. Ahmed b. Yahyâ dedi: bütün insanlar “falan sana hayır **كَسَبَكَ**” der; yalnız İbnü’l-A‘râbî hariç; çünkü o: “falan sana hayır **أَكْسَبَكَ**” dedi.

Hadiste: “Kişinin yediğinin en temizi, kendi **كسْبه**’indendir; ve evladı da onun **كَسْبِه**’indendir.” İbnü’l-Esîr dedi: Evladı **كَسْباً** kıldı; çünkü baba onu talep etti ve onu elde etmeye çalıştı. Ve **الكَسْبُ**: rızık ve geçim talebinde talep ve sa‘ydir; ve buradaki **الطَّيِّب** ile helâli murat etti. Şâfiî’ye göre, muhtaç olup sa‘yden aciz olduklarında, anne-babanın nafakası evlada vaciptir; başkası bunu şart koşmaz. Hatice hadîsinde: “Şüphesiz sen akrabayı gözetirsin, yükü taşırsın, ve **تَكْسِبُ الـمَعْدُومَ**.” İbnü’l-Esîr: “Zeyd’e mal **كَسَبْتُ** ve Zeyd’e mal **أَكْسَبْتُ**” denir; yani onu **كَسْبه** üzerinde yardım ettim; yahut onu onu **يَكْسِـبُه** kıldım. Eğer birincidense, muradın şudur: sen her **مَعْدوم**’a ulaşırsın ve onu elde edersin; uzaklığı sebebiyle sana imkânsız olmaz. Eğer onu ikiye müteaddî kılarsan, muradın şudur: insanlara, yanlarında bulunmayan şeyi verirsin ve onu onlara ulaştırırsın. Dedi: Bu, iki sözün daha evlâ olanıdır; çünkü öncekiyle daha çok benzer; fazl ve ihsan babında; zira onun kendisi için, yanında bulunmayan bir malı kazanmasında ihsan yoktur; ihsan ancak başkasının onu ona vermesidir. Ve iktisapta nasip ve saadet babı, fazl ve ihsan babından başkadır. Hadiste: “O, **كَسْب الإِماءِ**’nden nehyetti.” İbnü’l-Esîr dedi: Ebû Hureyre rivayetinde böyle mutlak geldi; Râfi‘ b. Hadîc rivayetinde ise mukayyed geldi; ta ki nereden olduğu bilinsin. Başka bir rivayette: “Ancak eliyle yaptığı müstesna.” Mutlak bırakmanın vechi şudur: Mekke ve Medine ehlinin cariyeleri vardı; üzerlerinde vergiler vardı; insanlara hizmet ederler ve ücretlerini alırlar, vergilerini öderlerdi. Üzerinde vergi olduğu hâlde, açık saçık, girip çıkan kimse için, ondan bir sürçmenin zuhur etmemesi emniyette değildir; ya geçimde artış istemek için, ya galip gelen bir şehvet için, yahut başka bir şey için; masum azdır. Bu sebeple onların **كَسْب**’inden mutlak olarak, ondan sakınma yoluyla nehyetti. Bu, cariyenin ondan kazandığı bilinen bir yüzü olduğu takdirdedir; bilinen bir yüzü yoksa nasıl olur? Ve **رجل كَسُوبٌ وكَسَّابٌ**; ve **تَكَسَّبَ** yani **الكَسْب**’i külfetle üstlendi.

**والكَواسِبُ**: uzuvlardır.

**وكَسابِ**: kurdun adıdır; bazen şiirde **كُسَيباً** olarak gelir. Ezherî: **وكَسابِ** bir dişi köpeğin adıdır. **وفي الصحاح**: **كَسابِ** tıpkı **قَطامِ** gibi, bir dişi köpeğin adıdır. İbn Sîde: **وكَسابِ** dişi köpeklerin adlarındandır; aynı şekilde **كَسْبةُ**; A‘şâ dedi:
ولَزَّ كَسْبةَ أُخْرى، فَرْعُها فَهِقُ
**وكُسَيْبٌ**: köpeklerin adlarındandır da; bütün bunlar **الكَسْب** ve **الاكتِسابِ** ile tefe’üldür. **وكُسَيْبٌ**: bir adamın adıdır; ve denildi ki: o, A‘ccâc’ın anne tarafından dedesidir; ona hicvedenlerinden biri dedi, onu Cerîr sanıyorum:
يا ابْنَ كُسَيْبٍ! ما علينا مَبْذَخُ، *  قد غَلَبَتْكَ كاعِبٌ تَضَمَّخُ
**بالكاعب** ile Leylâ el-Ahyeliyye’yi kasteder; çünkü o A‘ccâc’ı hicvetti de ona galip geldi.

**والكُسْبُ**: **الكُنْجارَقُ**; Farsçadır; Sevâd ehlinin bazısı ona **الكُسْبَجَ** adını verir. **والكُسْبُ، بالضم**: yağın posasıdır. Ebû Mansûr dedi: **الكُسْبُ** mu‘arrebdir; aslı Farsçada **كُشْبٌ**’dür; sonra **الشين** **سين**’e çevrildi; tıpkı **سابُور** dedikleri gibi; aslı **شاه بُور**’dur; yani **مَلِكُ بُور**. **وبُورُ**: Fars lisanında “oğul”dur. Ve **الدَّشْت** Arapçalaştırıldı; **الدَّسْتُ** “çöl” denildi.

**وكَيْسَبٌ**: bir addır.

**وابنُ الأَكْسَبِ**: şairlerinden bir adamdır; ve denildi ki: o, Benî **قَطَن** b. **نَهْشَل**’den, **مَنِـيعُ بن الأَكْسَب بن الـمُجَشَّر**’dir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ك س ب * * الكَسْبُ * طلب الرزق وأصله الجمع وبابه ضرب و * كَسَبَ * و * اكْتَسَبَ * بمعنى وفن طيب الكسب و * المَكْسِبةُ * بكسرالسين و * الكِسْبةُ * بكسر الكاف كله بمعنى و * كسَبتُ * أهلي خيرا و * وكَسَبْتُهُ * مالا * فكَسَبهُ * وهذا مما جاء على * فَعَلْتُهُ * ففعل * الكَوَاسِبُ * الجوارح و * تَكَسَّبَ * تكلف الكسب و * الكُسْبُ * بالضم عصارة الدهن

##### Türkçe

* ك س ب * * **الكَسْبُ** * rızık talep etmektir; aslı “toplama”dır; babı **ضرب**’dır. Ve **كَسَبَ** ve **اكْتَسَبَ** “elde etti” mânâsınadır. Ve “**طيب الكسب**” (kazancın iyisi). Ve **المَكْسِبةُ** (sin’in kesresiyle) ve **الكِسْبةُ** (kâfın kesresiyle): hepsi mânâ bakımından aynıdır. Ve “**كسَبتُ** أهلي خيرا” (aileme hayır kazandırdım) ve “**وكَسَبْتُهُ** مالا” (ona mal kazandırdım); “**فكَسَبهُ**” (böylece onu kazandı). Ve bu, **فَعَلْتُهُ** üzere gelenlerdendir; böylece fiil (o vezin üzere gelir). **الكَوَاسِبُ**: uzuvlar. Ve **تَكَسَّبَ**: kazancı zorla/tekellüfle edinmek. Ve **الكُسْبُ** (damme ile): yağın posası/özsuyu.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

كسبه، يكسبه، كسبا بالفتح، وكسبا بالكسر، وتكسب، واكتسب: طلب الرزق. وأصله الجمع، أو كسب: أصاب، واكتسب تصرف، واجتهد، قاله سيبويه. وكسبه: جمعه على أصل معناه. في لسان العرب: قال ابن جني: قوله تعالى:  لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت  عبر عن الحسنة بكسبت، وعن السيئة باكتسبت؛ لأن معنى كسب دون معنى اكتسب، لما فيه من الزيادة، وذلك لأن كسب الحسنة، بالإضافة إلى اكتساب السيئة، أمر يسير ومستصغر، وذلك لقوله عز وجل:  من جاء بالحسنة فله عشر أمثالها ومن جاء بالسيئة فلا يجزي إلا مثلها  أفلا ترى أن الحسنة تصغر بإضافتها إلى جزائها، ضعف الواحدة إلى العشرة? ولما كان جزاء السيئة إنما هو بمثلها، لم تحتقر إلى الجزاء عنها، فعلم بذلك قوة فعل السيئة على فعل الحسنة؛ فإذا كان فعل السيئة ذاهبا بصاحبه إلى هذه الغاية المترامية، عظم قدرها وفخم لفظ العبارة عنها، فقيل:  لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت  ، فزيد في لفظ السيئة، وانتقص من لفظ فعل الحسنة لما ذكرنا. وفي الأساس: ومن المجاز: كسب خيرا، واكتسب شرا. كسب فلانا خيرا ومالا، كأكسبه إياه، والأول أعلى. فكسبه هو، قال:
  يعاتبني في الدين قومي وإنما                      ديوني في أشياء تكسبهم حمدا ويروى. تكسبهم، وهذا مما جاء على فعلته ففعل. ومن المجاز: تقول: فلان يكسب أهله خيرا. قال أحمد بن يحيى: كل الناس يقول: كسبك فلان خيرا إلا ابن الأعرابي فإنه قال: أكسبك فلان خيرا. وفي حديث خديجة:  إنك لتصل الرحم، وتحمل الكل، وتكسب المعدوم  . قال ابن الأثير: يقال كسبت مالا، وكسبت زيدا مالا وأكسبت زيدا مالا، أي: أعنته على كسبه، أو جعلته يكسبه فإن كان من الأول، فتريد أنك تصل إلى كل معدوم وتناله، فلا يتعذر لبعده عليك، وإن جعلته متعديا إلى اثنين، فتريد أنك تعطي الناس الشيء المعدوم عندهم، وتوصله إليهم، قال: وهذا أولى القولين، لأنه أشبه بما قبله في باب التفضل والإنعام، إذ لا إنعام في أن يكسب هو لنفسه مالا كان معدوما عنده، وإنما الإنعام أن يوليه غيره، وباب الحظ والسعادة في الاكتساب غير باب التفضل والإنعام. وقال شيخنا: كسب يجيء لازما ومتعديا، وأنكر الفراء وغيره  أكسبه  . في المتعدي؛ وأنشد ابن الأعرابي:
  فأكسبني مالا وأكسبته حمـدا                      فعداه لمفعولين وكسب يتعدى لواحد، وأكسب لاثينن. وقيل: كل منهما يتعدي لمفعولين، كما جزم به ابن الأعرابي، وهو الذي صرح به المصنف، وغيره، انتهى.

  يقال: فلان طيب المكسب، كمقعد، والمكسب، كمجلس؛ كلاهما عن الفراء، والمكسبة كالمغفرة، والكسبة، بالكسر، والكسيبة، زاده ابن منظور: أي: طيب الكسب. ورجل كسوب كصبور، وكساب كشداد: كثير الكسب. الكسوب، كالتنور: نبت يشبه العصفر، له قرطم، نقله الصاغاني. الكسوب: الشيء، وفي نسخة: وما له كسوب: شيء، يقال: ما ترك كسوبا ولا لسوبا، أي: شيئا. وكساب، كقطام: الذئب، وربما جاء في الشعر كسيبا. ومثله في لسان العرب. وفي الصحاح: اسم كلبة. كسبة: من أسماء إناث الكلاب ككساب؛ قال ابن سيده. قال الأعشى:
  ولز كسبة أخرى فرغها فهق كسبة: ة بنسف. كسيب، كزبير: اسم لذكورها، أي: الكلاب، وربما جاء ذلك في الشعر. قال ابن منظور: وكل ذلك تفاؤل بالكسب والاكتساب. كسيب: اسم رجل. وقيل: هو جد العجاج لأمه، قال له بعض مهاجيه، أراه جريرا.

  يا ابن كسيب ما علينا مبذخ                      قد غلبتك كاعب تضمـخ يعني بالكاعب ليلى الأخيلية، لأنها هاجت العجاج فغلبته. قد يكون ابن الكسيب: ولد الزنا، وبه يفسر الشعر المذكور. والكسب، بالضم: الكنجارق فارسية. وبعض أهل السواد يسميه الكسبج. والكسب بالضم: عصارة الدهن، قال أبو منصور: وأصله بالفارسية  كشب  ، فقلبت الشين سينا، كما قالوا: سابور، وأصله شاه بور، أي: ابن الملك. وكيسب، كصيقل: اسم. و: ة بين الري وخوارها، بالضم. ومنيع بن الأكسب بن المجشر شاعر من بني قطن بن نهشل. والكواسب: الجوارح من الإنسان والطير. وأبو كاسب: كنية الذئب. وسموا كاسبا وكيسبة وكيسبا وكسيبة.
 ومما بقي عليه: تكسب، أي: تكلف الكسب، وأصل الكسب الطلب والسعى في طلب الرزق والمعيشة. وفي الحديث:  أطيب ما أكل الرجل من كسبه، وولده من كسبه  . وفي حديث آخر: نهى عن كسب الإماء  . وفي التنزيل العزيز:  ما أغنى عنه ماله وما كسب  قيل: ما كسب، هنا، ولده. والكسب، بالكسر: لغة في الكسب، بالفتح، نقله الصاغاني.

##### Türkçe

**كسبه**: onu kazanır; **يكسبه**: onu kazanır; **كسبا** (fetḥa ile), ve **كسبا** (kesra ile), ve **تكسب** ve **اكتسب**: rızkı talep etti. Aslı toplama (cem‘)dir; yahut **كسب**: isabet etti; **اكتسب**: tasarruf etti ve gayret etti; bunu Sîbeveyh söylemiştir. Ve **كسبه**: aslî mânası üzere onu topladı.

Lisânü’l-‘Arab’da: İbn Cinnî dedi ki: Yüce Allah’ın sözü:  **لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت**  iyiliği **كسبت** ile, kötülüğü **اكتسبت** ile ifade etti; çünkü **كسب** mânası, içinde bulunan ziyadelik sebebiyle **اكتسب** mânasından daha aşağıdır; bu da şundandır ki, iyiliği kazanmak, kötülüğü kazanmağa nispetle, kolay ve küçük görülen bir iştir; bu da Aziz ve Celîl’in sözü sebebiyledir:  **من جاء بالحسنة فله عشر أمثالها ومن جاء بالسيئة فلا يجزي إلا مثلها**  Görmez misin ki iyilik, cezasına izafe edilmesiyle küçülür; birin on’a katlanması? Kötülüğün cezası ise ancak misliyle olduğundan, onun cezasına göre küçümsenmez; böylece kötülük fiilinin, iyilik fiiline göre kuvveti bilindi; öyleyse kötülük fiili sahibini bu uzak gayeye götürücü olunca, onun değeri büyüdü ve onun hakkında ibare lafzı büyütüldü; bu sebeple:  **لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت**  denildi; böylece kötülük lafzında ziyade yapıldı, iyilik fiilinin lafzından eksiltildi; zikrettiğimiz sebeple.

Ve el-Esâs’ta: Mecazdan olarak: **كسب** hayır kazandı, **اكتسب** şer kazandı. **كسب** falana hayır ve mal kazandırdı; **أكسبه** onu (o hayır ve malı) kazandırması gibi; birincisi daha yücedir. Böylece onu o kazandı; dedi ki:
  Din hususunda kavmim beni kınar; hâlbuki borçlarım, onlara hamd kazandıran şeylerdedir.
Ve rivayet olunur: **تكسبهم**; bu, **فعلته** kalıbı üzere gelip sonra **فعل** (kalıbı) olanlardandır.

Ve mecazdan: dersin ki: Falan, ehline hayır kazandırır. Ahmed b. Yahyâ dedi ki: Bütün insanlar “Falan sana hayır kazandırdı” der; ancak İbnü’l-A‘râbî müstesna; o: “Falan sana hayır kazandırdı” diye **أكسبك** dedi.

Hatice hadîsinde:  **إنك لتصل الرحم، وتحمل الكل، وتكسب المعدوم**  İbnü’l-Esîr dedi ki: “Mal kazandım” dersin; “Zeyd’e mal kazandırdım” dersin; ve “Zeyd’e mal kazandırdım” dersin; yani: onu onu kazanmaya yardım ettin; yahut onu onu kazanır kıldın. Eğer birincidense, her ma‘dûma ulaşırsın ve ona erişirsin demek istersin; onun uzaklığı sebebiyle sana güçleşmez. Eğer onu iki mef‘ûle müteaddî kılarsan, insanların yanında bulunmayan şeyi onlara verdiğini ve onu onlara ulaştırdığını murad edersin. Dedi ki: Bu, iki sözün daha evlâsıdır; çünkü öncekiyle, lütuf ve ihsan babında daha çok benzer; zira onun kendisi için, yanında ma‘dûm olan bir malı kazanmasında ihsan yoktur; ihsan ancak başkasının onu ona vermesidir. Ve iktisapta nasip ve saadet babı, lütuf ve ihsan babı gibi değildir.

Şeyhimiz dedi ki: **كسب** lâzım ve müteaddî gelir; Ferrâ ve başkaları **أكسبه**’yi müteaddîde inkâr etti. Ve İbnü’l-A‘râbî şu beyti şâhid getirdi:
  Bana mal kazandırdı ve ona hamd kazandırdım;
Böylece onu iki mef‘ûle te‘diye etti; **كسب** birine te‘addî eder; **أكسب** ikiye. Ve denildi ki: Her ikisi de iki mef‘ûle te‘addî eder; İbnü’l-A‘râbî’nin kesin hüküm verdiği gibi; musannifin ve başkasının açıkça belirttiği de budur; bitti.

Denilir: Falan **طيب المكسب**tir; **مقعد** gibi. Ve **المكسب** **مجلس** gibi; ikisi de Ferrâ’dan. Ve **المكسبة** **المغفرة** gibi; ve **الكسبة** (kesra ile); ve **الكسيبة**; bunu İbn Manzûr artırdı: yani: **طيب الكسب** (kazancı hoş). Ve **كسوب** adam, **صبور** gibi; ve **كساب** **شداد** gibi: kazancı çok.

**الكسوب** **التنور** gibi: aspir’e benzeyen bir bitki; onun **قرطم**ı vardır; bunu Sâğânî nakletti. **الكسوب**: şeydir; bir nüshada: “Ve onun için **كسوب** yoktur”: şey. Denilir: “Ne **كسوبا** bıraktı ne **لسوبا**”; yani: bir şey.

Ve **كساب** **قطام** gibi: kurt; bazen şiirde **كسيبا** olarak gelir. Bunun benzeri Lisânü’l-‘Arab’dadır. Ve es-Sıhâh’ta: bir dişi köpeğin adıdır.

**كسبة**: **كساب** gibi, dişi köpeklerin adlarındandır; İbn Sîdeh dedi. A‘şâ dedi ki:
  Ve başka bir **كسبة**’ye yapıştı; onu boşalttı; sonra **كسبة**’yi (…).

**كسيب** **زبير** gibi: erkeklerinin adı; yani: köpeklerin; bazen bu şiirde gelir. İbn Manzûr dedi ki: Bütün bunlar, **الكسب** ve **الاكتساب** ile tefe’üldür.

**كسيب**: bir adam adıdır. Ve denildi ki: o, ‘Accâc’ın anne tarafından dedesidir. Ona bazı hicivcileri—onu Cerîr sanıyorum—şöyle dedi:

  Ey **كسيب**’in oğlu, üzerimize böbürlenen yoktur; seni, sürme süren göğsü tomurcuklu kız yendi.
**الكاعب** ile Leylâ el-Ahîliyye’yi kasteder; çünkü o, ‘Accâc’a hicvetti de onu yendi.

**ابن الكسيب** zina çocuğu olabilir; zikredilen şiir bununla tefsir edilir.

Ve **الكسب** (ḍamma ile): Farsça **الكنجارق**tır. Sevâd ehlinin bazısı ona **الكسبج** der.

Ve **الكسب** (ḍamma ile): yağın posasıdır. Ebû Mansûr dedi ki: Aslı Farsçada  **كشب**  idi; sonra **الشين** **سينا**ya çevrildi; onların “Sâbûr” demeleri gibi; aslı “Şâh Bûr”dur; yani: melikin oğlu.

Ve **كيسب** **صيقل** gibi: bir addır. Ve: Rey ile Huvâre arasında bir beldedir; ḍamma ile.

Ve Menî‘ b. el-Aksab b. el-Mucşir, Benî Kaṭan b. Nehşel’den bir şairdir.

Ve **الكواسب**: insandan ve kuştan avcı uzuvlardır.

Ve Ebû Kâsib: kurdun künyesidir.

Ve **كاسبا** ve **كيسبة** ve **كيسبا** ve **كسيبة** diye adlandırdılar.

Ve ondan geriye kalanlardandır: **تكسب**; yani: kazancı zorla üstlendi. **الكسب**in aslı, talep ve rızık ve geçim talebinde sa‘y etmektir.

Hadîste:  **أطيب ما أكل الرجل من كسبه، وولده من كسبه**  Ve başka bir hadîste:  **نهى عن كسب الإماء**

Ve Aziz tenzîlde:  **ما أغنى عنه ماله وما كسب**  Denildi ki: burada **ما كسب**: onun evlâdıdır.

Ve **الكسب** (kesra ile): **الكسب** (fetḥa ile) için bir lugattır; bunu Sâğânî nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

كَسَبَ
1 كَسَبَ ذ , aor. كَسِبَ , inf. n. كَسْبٌ (S, K, Msb) and كِسْبٌ (K), He collected (wealth &c.]; (S, K;) as also ↓ اكتسبهُ. (S.) This is the original signification. (S.) ― -b2- [Hence,] He gained, acquired, or earned, wealth or the like; as also ↓ اكتسب. (Msb.) كَسَبْتُ شَيْئًا and ↓ اكْتَسَبْتُهُ are syn., [signifying I gained a thing]. (S.) ― -b3- Hence [also], كَسَبَ and ↓ اكتسب (S, K, Msb) and ↓ تكسّب (K) He sought, sought after, or sought to gain, sustenance, or the like, (S, K,) for his family: (Msb:) or كَسَبَ signifies he got, or obtained, or gained, acquired, or earned, [sustenance, &c.]; and ↓ اكتسب, he applied himself with art and diligence [to get, or obtain, or gain, acquire, or earn, sustenance &c.; he laboured to earn, or gain, sustenance]: (Sb, K:) [so] also ↓ تكسّب is explained by تَكَلَّفَ الكَسْبَ he applied himself, as to a task, to gain, &c. (S.) ― -b4- كَسَبَ is also said to signify, and originally, both he sought, or sought after, [sustenance]; and he laboured in seeking, or seeking after, sustenance. (TA.) ― -b5- ↓ اكتسب has a more intensive signification than كَسَبَ; and hence, in the last verse of the second chap. of the Kur [لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ To it shall be given what reward it hath earned, and upon it shall be executed what punishment it hath drawn upon itself], the latter is used with reference to what is good; and the former, with reference to what is evil. (IJ.) You say, كَسَبَ خَيْرًا (tropical:) [He gained, or earned, or did, good]: and ↓ اكتسب شَرًّا (tropical:) [He gained, or earned, or did, evil]. (A.) ― -b6- [This distinction, however, is not always observed: for] كَسَبَ signifies, He did either a good or an evil deed: [because he who does so earns, or draws upon himself, reward or punishment.] (Jel in ii. 281; and iii. 24; &c.) And ↓ اكتسب He committed an act of which he was accusable. (Jel in xxxiii. 58.) كَسَبَ اِثْمًا and ↓ اكتسبهُ signify He [committed, or] burdened himself with (تَحَمَّلَ), a sin, or crime. (Msb.) ― -b7- كَسَبَهُ مَالًا, (S, K,) and مالا ↓ اكسبهُ, (IAar, IAth, K,) but the former is the more approved: the latter is by Fr and some others rejected: (TA:) He caused him to gain, acquire, or earn, wealth: (IAth, Msb:) or he assisted him to gain, acquire, or earn, wealth. (IAth.) كسبهُ عِلْمًا He caused him to gain, or acquire, knowledge. (Msb.) [In like manner,] العَبْدَ ↓ اسْتَكْسَبْتُ I caused the slave to gain, or make gain; the verb having here the sense of the measure أَفْعَلْتُهُ; like as اِسْتَخْرَجْتُهُ signifies أَخْرَجْتُهُ. (Msb.) [See an ex. voce أَدِيمٌ.] ― -b8- نَهَى عَنْ كَسْبِ الاِمَاءِ [He (Mohammad) forbade the making female slaves to earn money, or the like, (by prostitution)]. (TA, from a trad.) ― -b9- مَا كَسَبَ in the Kur cxi, 2, is said to signify His children. A man's children are among the things termed his كَسْب. (TA.) ― -b10- كَسَبَهُ عَجَبًا It occasioned, or caused, him to wonder. (TA, voce أَعْجَبَ.)

4 أَكْسَبَ see 1.

5 تَكَسَّبَ see 1.

8 اِكْتَسَبَ see 1 throughout.

كَسْبٌ
كَسْبٌ ذ inf. n. of 1. q. v. ― -b2- فُلَانٌ طَيِّبُ الكَسْبِ, (S, K,) and ↓ المَكْسَبِ, and ↓ المَكْسِبِ, (K,) and ↓ المَكْسِبَةِ, and ↓ الكِسْبَةِ, (S, K,) and ↓ الكَسِيبَةِ, (IM,) [Such a one makes good gain: كَسْبٌ &c. signifying gain, acquisition, or earning: and also a deed, whether good or evil].

كُسْبٌ
كُسْبٌ ذ i. q. كُنجارق [or كَنْجَارَهُ], a Persian word, called by some of the people of Es-Sawلd كُسْبَج [or كُسْبَه; i. e., The dregs of sesamegrain, or the like, from which the oil has been expressed]; (TA;) dregs remaining after the expression of oil: (S, K:) [as also كُزْبٌ:] from the Persian كشب, (AM,) [or rather كُسْبَه, or كُسْبَج]. See also تَخٌّ.

كَسْبَةُ
كَسْبَةُ ذ : see كَسَابِ.

كِسْبَة
كِسْبَة ذ : see كَسْبٌ.

كَسْبِىٌّ
كَسْبِىٌّ ذ : see اِكْتِسَابِىٌّ.

كَسَابِ
كَسَابِ ذ The wolf. (L, K.) ― -b2- A name of a bitch: (S:) one of the names of the bitch: (ISd:) as also ↓ كَسْبَةُ: (K:) as ↓ كُسَيْبٌ is a name of the dog; i. e., of the male: (K:) names thus used as ominous of gain, [or of capturing game]: (IM:) كَسَابِ, as a name of a hunting bitch, means كَاسِبَةٌ. (TA, art. برح.)

كَسُوبٌ
كَسُوبٌ ذ [so in the copies of the K in my hands; but by the place in which it is mentioned in the TA, it is implied that it is ↓ كَسُّوبٌ: see also لَسُوبٌ] A thing; anything. مَا لَهُ كَسُوبٌ He has not anything. (K.) -A2- رَجُلٌ كَسُوبٌ, and ↓ كَسَّابٌ, A man who makes much gain. (K.)

كُسَيْبٌ
كُسَيْبٌ ذ : see كَسَابِ. ― -b2- اِبْنُ الكُسَيْبِ Bastard. (K.)

كَسَّابٌ
كَسَّابٌ ذ : see كَسُوبٌ.

كَسُّوبٌ
كَسُّوبٌ ذ A certain plant. (K.) -A2- See also كَسُوبٌ.

الكَوَاسِبُ
الكَوَاسِبُ ذ i. q. الجَوَارِحُ, (S, K,) here meaning The members (either of a man or of a bird) by means of which is gained, acquired, or earned, sustenance, or the like. (MF.) [The explanation in the TA, الجَوَارِحُ مِنَ الاِنْسَانِ وَالطَّيْرِ, seems, at first sight, to signify preyers, whether men or birds: but this meaning I do not think to be the one intended.]

أَبُو كَاسِبٍ
أَبُو كَاسِبٍ ذ The wolf. (K.)

اِكْتِسَابِىٌّ
اِكْتِسَابِىٌّ ذ [Acquired knowledge, such as is acquired by study: as also ↓ كَسْبِىٌّ:] opp. to ضَرُورِىٌّ as meaning [natural or instinctive, or] such as the creature has by [Divine] appointment. (Kull p. 232.)

مَكْسَِبٌ
مَكْسَِبٌ ذ , and مَكْسِبَةٌ see كَسْبٌ.

##### Türkçe

**كَسَبَ**
1 **كَسَبَ** ذ , muzâri‘ **كَسِبَ** , mastar ismi **كَسْبٌ** (S, K, Msb) ve **كِسْبٌ** (K), O topladı (servet vb.); (S, K;) yine bunun gibi ↓ **اكتسبهُ**. (S.) Bu, aslî anlamdır. (S.) ― -b2- [Bundan dolayı,] O kazandı, elde etti yahut kazanç sağladı, servet veya benzerini; yine bunun gibi ↓ **اكتسب**. (Msb.) **كَسَبْتُ شَيْئًا** ve ↓ **اكْتَسَبْتُهُ** eş anlamlıdır, [“Bir şeyi kazandım” anlamında]. (S.) ― -b3- Bundan dolayı [ayrıca], **كَسَبَ** ve ↓ **اكتسب** (S, K, Msb) ve ↓ **تكسّب** (K) O, ailesi için rızık veya benzerini aradı, peşine düştü yahut elde etmeye çalıştı: (Msb:) veya **كَسَبَ** “o aldı, elde etti, kazandı, edindi yahut kazanç sağladı [rızık vb.]” anlamına gelir; ve ↓ **اكتسب**, “o, sanat ve gayretle [rızık vb. elde etmeye, kazanmaya, edinmeye, kazanç sağlamaya] koyuldu; rızık kazanmak yahut elde etmek için çalıştı”: (Sb, K:) [böylece] ayrıca ↓ **تكسّب**, **تَكَلَّفَ الكَسْبَ** “o, kazanmaya vb. bir görev gibi kendini zorladı/koyuldu” diye açıklanır. (S.) ― -b4- **كَسَبَ**’ın ayrıca, ve aslî olarak, hem “o [rızık] aradı yahut peşine düştü”; hem de “o, rızık aramada yahut peşine düşmede çalıştı” anlamına geldiği söylenir. (TA.) ― -b5- ↓ **اكتسب**’ın, **كَسَبَ**’dan daha şiddetli (mübalağalı) bir anlamı vardır; bundan dolayı, Kur’ân’ın ikinci sûresinin son âyetinde [**لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ** “Onun lehine kazandığı vardır ve onun aleyhine de (kendine) kazandırdığı vardır”], ikincisi hayırla ilgili olarak; birincisi ise şerle ilgili olarak kullanılmıştır. (IJ.) Sen dersin ki, **كَسَبَ خَيْرًا** (mecaz:) [O hayır kazandı, yahut hayır işledi]: ve ↓ **اكتسب شَرًّا** (mecaz:) [O şer kazandı, yahut şer işledi]. (A.) ― -b6- [Ne var ki bu ayırım her zaman gözetilmez: zira] **كَسَبَ**, “O, ya hayır ya şer bir fiil işledi” anlamına gelir: [çünkü bunu yapan, sevap yahut azabı kazanır yahut kendine çeker.] (Jel, ii. 281; ve iii. 24; vb.) Ve ↓ **اكتسب**, “O, kendisi hakkında kınanabilir olduğu bir fiil işledi.” (Jel, xxxiii. 58.) **كَسَبَ اِثْمًا** ve ↓ **اكتسبهُ**, “O, bir günahı yahut suçu ( **تَحَمَّلَ** ) yüklendi” anlamına gelir. (Msb.) ― -b7- **كَسَبَهُ مَالًا**, (S, K,) ve **مالا** ↓ **اكسبهُ**, (IAar, IAth, K,) fakat birincisi daha makbuldür: ikincisi, Fr ve bazı başkalarınca reddedilmiştir: (TA:) O, ona mal kazandırdı, mal edinmesini yahut kazanmasını sağladı: (IAth, Msb:) veya ona mal kazanmada, edinmede yahut kazanç sağlamada yardım etti. (IAth.) **كسبهُ عِلْمًا** O, ona bilgi kazandırdı yahut bilgi edinmesini sağladı. (Msb.) [Benzer şekilde,] **العَبْدَ** ↓ **اسْتَكْسَبْتُ** “Ben, köleye kazandırdım yahut kazanç yaptırdım”; fiil burada **أَفْعَلْتُهُ** vezninin anlamına sahiptir; tıpkı **اِسْتَخْرَجْتُهُ**’nun **أَخْرَجْتُهُ** anlamına gelmesi gibi. (Msb.) [Bkz. **أَدِيمٌ** maddesinde bir örnek.] ― -b8- **نَهَى عَنْ كَسْبِ الاِمَاءِ** [O (Muhammed), cariyeleri para vb. kazanmaya (fuhuşla) zorlamayı yasakladı]. (TA, bir rivayetten.) ― -b9- Kur’ân cxi, 2’de **مَا كَسَبَ**’ın “Onun çocukları” anlamına geldiği söylenir. Bir adamın çocukları, onun **كَسْب** diye adlandırılan şeyleri arasındandır. (TA.) ― -b10- **كَسَبَهُ عَجَبًا** Ona hayret ettirdi yahut onu hayrete düşürdü. (TA, **أَعْجَبَ** maddesinde.)

4 **أَكْسَبَ** bkz. 1.

5 **تَكَسَّبَ** bkz. 1.

8 **اِكْتَسَبَ** baştan sona 1’e bkz.

**كَسْبٌ**
**كَسْبٌ** ذ 1’in mastar ismidir. bkz. ― -b2- **فُلَانٌ طَيِّبُ الكَسْبِ**, (S, K,) ve ↓ **المَكْسَبِ**, ve ↓ **المَكْسِبِ**, (K,) ve ↓ **المَكْسِبَةِ**, ve ↓ **الكِسْبَةِ**, (S, K,) ve ↓ **الكَسِيبَةِ**, (IM,) [Böyle biri iyi kazanç sağlar: **كَسْبٌ** vb. “kazanç, edinim yahut kazanma” anlamına gelir: ayrıca, ister hayır ister şer olsun, bir fiil anlamına da gelir].

**كُسْبٌ**
**كُسْبٌ** ذ **كُنجارق** [veya **كَنْجَارَهُ**] ile aynı anlamdadır; Farsça bir kelimedir; Es-Sawلd halkından bazılarınca **كُسْبَج** [veya **كُسْبَه**; yani, yağı çıkarılmış susam tanesinin posası vb.] diye adlandırılır; (TA;) yağ çıkarıldıktan sonra kalan posa: (S, K:) [yine bunun gibi **كُزْبٌ**:] Farsça **كشب**’den, (AM,) [yahut daha doğrusu **كُسْبَه** veya **كُسْبَج**]. Ayrıca **تَخٌّ**’a da bak.

**كَسْبَةُ**
**كَسْبَةُ** ذ : bkz. **كَسَابِ**.

**كِسْبَة**
**كِسْبَة** ذ : bkz. **كَسْبٌ**.

**كَسْبِىٌّ**
**كَسْبِىٌّ** ذ : bkz. **اِكْتِسَابِىٌّ**.

**كَسَابِ**
**كَسَابِ** ذ Kurt. (L, K.) ― -b2- Bir dişi köpeğin adı: (S:) dişi köpeğin adlarından biri: (ISd:) yine bunun gibi ↓ **كَسْبَةُ**: (K:) ve ↓ **كُسَيْبٌ** erkek köpeğin adı; yani erkeğin: (K:) böyle kullanılan adlar, kazanç [yahut av yakalama] uğuru olarak (tefe’ül için): (IM:) **كَسَابِ**, avcı bir dişi köpeğin adı olarak, **كَاسِبَةٌ** anlamına gelir. (TA, **برح** maddesi.)

**كَسُوبٌ**
**كَسُوبٌ** ذ [elimdeki K nüshalarında böyle; fakat TA’da zikredildiği yerden, bunun ↓ **كَسُّوبٌ** olduğu anlaşılır: ayrıca **لَسُوبٌ**’a da bak] Bir şey; herhangi bir şey. **مَا لَهُ كَسُوبٌ** Onun hiçbir şeyi yoktur. (K.) -A2- **رَجُلٌ كَسُوبٌ**, ve ↓ **كَسَّابٌ**, Çok kazanç sağlayan bir adam. (K.)

**كُسَيْبٌ**
**كُسَيْبٌ** ذ : bkz. **كَسَابِ**. ― -b2- **اِبْنُ الكُسَيْبِ** Piç. (K.)

**كَسَّابٌ**
**كَسَّابٌ** ذ : bkz. **كَسُوبٌ**.

**كَسُّوبٌ**
**كَسُّوبٌ** ذ Belli bir bitki. (K.) -A2- Ayrıca **كَسُوبٌ**’a da bak.

**الكَوَاسِبُ**
**الكَوَاسِبُ** ذ **الجَوَارِحُ** ile aynı anlamdadır, (S, K,) burada “(ister insanın ister kuşun) rızık vb. kazanılan, edinilen yahut elde edilen uzuvlar” anlamındadır. (MF.) [TA’daki açıklama **الجَوَارِحُ مِنَ الاِنْسَانِ وَالطَّيْرِ**, ilk bakışta, ister insanlar ister kuşlar olsun avcılar anlamına gelir gibi görünür: fakat bu anlamın kastedilen olduğunu sanmıyorum.]

**أَبُو كَاسِبٍ**
**أَبُو كَاسِبٍ** ذ Kurt. (K.)

**اِكْتِسَابِىٌّ**
**اِكْتِسَابِىٌّ** ذ [Çalışmayla elde edilen bilgi; yine bunun gibi ↓ **كَسْبِىٌّ**:] [tabiî yahut içgüdüsel, yahut] yaratığın [İlâhî] tayin ile sahip olduğu anlamındaki **ضَرُورِىٌّ**’nin zıddı. (Kull s. 232.)

**مَكْسَِبٌ**
**مَكْسَِبٌ** ذ , ve **مَكْسِبَةٌ** bkz. **كَسْبٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَسَبَ
كَسَبَ I ( n. ac. كَسْب 1 ,  كِسْب 2 ),
a.  Gained, earned; acquired, got.

b.  Did, committed ( evil ).

c.  Occasioned, caused ( wonder ).

d.  see II & V ( a ).

كَسَّبَ
كَسَّبَ II ,
a.  Made, caused to gain, to earn.

أَكْسَبَ
أَكْسَبَ IV ,
a.  see II .

تَكَسَّبَ
تَكَسَّبَ V ,
a.  Sought, endeavoured to gain; laboured.

b.  [ coll. ], Progressed.

اِكْتَسَبَ
اِكْتَسَبَ VIII ,
a.  see I (a) , ( b ).

كَسْب
كَسْب 1 ,
a.  Gain, profits, earnings; acquisition.

b.  Deed, action.

كَسْبَة
كَسْبَة 1t ,
a.  see كَسَابِ ( b ).

كَسْبِيّ
كَسْبِيّ 1yi ,
a.  see

أِكْتِسَابِيّ
أِكْتِسَابِيّ كِسْب 2 ,
a.  see 1 (a) .

كِسْبَة
كِسْبَة 2t ,
a.  Occupation, trade; livelihood.

b.  see 1 (a) .

كُسْب
كُسْب 3 ,  P. ,
a.  Dregs of sesame-seed.

مَكْسَب
مَكْسَب 17 ,  مَكْسِب 18 ,  مَكْسِبَة 18t , ( pl. مَكَاْسِبُ 44 ),
a.  see 1 (a) .

كَاْسِب
كَاْسِب 21 ,
a.  Gaining, gainer, earner.

كَاْسِبَة
كَاْسِبَة 21t , ( pl. كَوَاْسِبُ 41 ),
a.  fem. of كَاْسِب 21 .

كَسُوْب
كَسُوْب 26 ,
a.  Making much gain; prosperous.

b.  A thing; anything.

كَسَّاْب
كَسَّاْب 28 ,
a.  see 26 (a) .

كَسُّوْب
كَسُّوْب 31 ,
a.  A certain plant.

b.  see 26 (a) .

كَسْبَاْنُ
كَسْبَاْنُ 33
a.  [ coll. ],  see 21 .

كَوَاْسِبُ
كَوَاْسِبُ 41
a.  [ art. ], The limbs, the members.

كَسڤبَ
N. P. كَسڤبَ I ,  اِكْتَسَبَ VIII ,
a.  Gained; acquired.

اِكْتَسَبَ
N. Ac. اِكْتَسَبَ VIII ,
a.  Gain, profit.

b.  Progress, advancement.

اِكتِسَابِيّ
اِكتِسَابِيّ
a.  Acquired, acquisitive ( knowledge ).

كَسَابِ
كَسَابِ
a.  The wolf.

b.  A bitch ( dog ).

كُسَيْب
كُسَيْب
a.  Dog.

اِبْن الْكُسَيْب
اِبْن الْكُسَيْب
a.  Bastard.

أَبُو كَاسِبٍ
أَبُو كَاسِبٍ
a.  The wolf.

كُسْبَُرَة
كُسْبَُرَة
a.  Coriander.

كُسْت
كُسْت
a.  Costus ( shrub ).

كَسْتَنَا
كَسْتَنَا G. ,
a.  Chestnut.

كَسْتَوَان
كَسْتَوَان P. ,
a.  Stable.

##### Türkçe

**كَسَبَ**
**كَسَبَ** I (mastar: **كَسْب** 1, **كِسْب** 2),
a. Kazandı, elde etti; edindi, aldı.

b. Yaptı, işledi (kötülük).

c. Meydana getirdi, sebep oldu (hayrete).

d. II ve V (a)’ya bak.

**كَسَّبَ**
**كَسَّبَ** II,
a. Kazandırdı, kazanmaya/elde etmeye sebep oldu.

**أَكْسَبَ**
**أَكْسَبَ** IV,
a. II’ye bak.

**تَكَسَّبَ**
**تَكَسَّبَ** V,
a. Kazanç aradı, kazanmaya gayret etti; çalıştı.

b. [topl.], İlerledi.

**اِكْتَسَبَ**
**اِكْتَسَبَ** VIII,
a. I (a), (b)’ye bak.

**كَسْب**
**كَسْب** 1,
a. Kazanç, kârlar, gelir; edinim.

b. Fiil, amel.

**كَسْبَة**
**كَسْبَة** 1t,
a. **كَسَابِ** (b)’ye bak.

**كَسْبِيّ**
**كَسْبِيّ** 1yi,
a. bak.

**أِكْتِسَابِيّ**
**أِكْتِسَابِيّ** **كِسْب** 2,
a. 1 (a)’ya bak.

**كِسْبَة**
**كِسْبَة** 2t,
a. Meslek, sanat; geçim.

b. 1 (a)’ya bak.

**كُسْب**
**كُسْب** 3, P.,
a. Susam tohumu tortusu.

**مَكْسَب**
**مَكْسَب** 17, **مَكْسِب** 18, **مَكْسِبَة** 18t, (çoğulu **مَكَاْسِبُ** 44),
a. 1 (a)’ya bak.

**كَاْسِب**
**كَاْسِب** 21,
a. Kazanan, kazanç sağlayan, kazanç elde eden.

**كَاْسِبَة**
**كَاْسِبَة** 21t, (çoğulu **كَوَاْسِبُ** 41),
a. **كَاْسِب** 21’in müennesi.

**كَسُوْب**
**كَسُوْب** 26,
a. Çok kazanç sağlayan; müreffeh.

b. Bir şey; herhangi bir şey.

**كَسَّاْب**
**كَسَّاْب** 28,
a. 26 (a)’ya bak.

**كَسُّوْب**
**كَسُّوْب** 31,
a. Belli bir bitki.

b. 26 (a)’ya bak.

**كَسْبَاْنُ**
**كَسْبَاْنُ** 33
a. [topl.], 21’e bak.

**كَوَاْسِبُ**
**كَوَاْسِبُ** 41
a. [art.], Uzuvlar, organlar.

**كَسڤبَ**
N. P. **كَسڤبَ** I, **اِكْتَسَبَ** VIII,
a. Kazandı; edindi.

**اِكْتَسَبَ**
N. Ac. **اِكْتَسَبَ** VIII,
a. Kazanç, kâr.

b. İlerleme, ilerleyiş.

**اِكتِسَابِيّ**
**اِكتِسَابِيّ**
a. Edinilmiş, edinimsel (bilgi).

**كَسَابِ**
**كَسَابِ**
a. Kurt.

b. Dişi köpek.

**كُسَيْب**
**كُسَيْب**
a. Köpek.

**اِبْن الْكُسَيْب**
**اِبْن الْكُسَيْب**
a. Piç.

**أَبُو كَاسِبٍ**
**أَبُو كَاسِبٍ**
a. Kurt.

**كُسْبَُرَة**
**كُسْبَُرَة**
a. Kişniş.

**كُسْت**
**كُسْت**
a. Kostus (çalı).

**كَسْتَنَا**
**كَسْتَنَا** G.,
a. Kestane.

**كَسْتَوَان**
**كَسْتَوَان** P.,
a. Ahır.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

كسب
كَسَبَ - يَكْسِبُ - اكْتَسَبَ - يَكْتَسِبُ
كَسَبَ - يَكْسِبُ + كائن + شيئاً: يضمه زيادة إلى ما يملكه ويحوزه ويسلط عليه، من مال أو منفعة أو علم أو حسنات
اكْتَسَبَ - يَكْتَسِبُ: على وزن " افتعل " من " كَسَبَ - يَكْسِبُ ": يقوم بفعل " كَسَبَ - يَكْسِبُ " بدافع وإرادة ذاتية: يجهد ليكسب: يعمل على تحصيل وضم أشياء زيادة إلى ما يملكه: بقوم بالعمل على أمل أن يضيف إلى ما لديه من مال أو منفعة أو علم أو حسنات
ملاحظة: فعل الكسب يريد به فاعله تحصيل نفع  وحسنات، ولكن الظالمين الخاطئين يكسبون عن غير إرادة منهم سيئات: ﴿الذين ضل سعيهم في الحياة الدنيا وهم يحسبون أنهم يحسنون صنعا(104)﴾ الكهف
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " انتهاء الفعل إلى هدفه بالنجاح وتحقق ثمرة ونفع "، وهي:
فازَ - يَفُوْزُ، ثَابَ - يَثُوْبُ، فَلَحَ - يَفْلَحُ، رَبِحَ - يَرْبَحُ، أَجَرَ - يَأْجُرُ، كَسَبَ - يَكْسِبُ

الله يعلم ما تكسب كل نفس	﴿وهو الله في السماوات وفي الأرض يعلم سركم وجهركم ويعلم ما تكسبون (3)﴾ الأنعام ﴿وقد مكر الذين من قبلهم فلله المكر جميعا يعلم ما تكسب كل نفس وسيعلم الكفار لمن عقبى الدار(42)﴾ الرعد
الله قائم على كل نفس بما كسبت	﴿أفمن هو قائم على كل نفس بما كسبت وجعلوا لله شركاء قل سموهم أم تنبئونه بما لا يعلم في الأرض أم بظاهر من القول بل زين للذين كفروا مكرهم وصدوا عن السبيل ومن يضلل الله فما له من هاد(33)﴾ الرعد
وما تدري نفس ماذا تكسب غدا	﴿إن الله عنده علم الساعة وينزل الغيث ويعلم ما في الأرحام وما تدري نفس ماذا تكسب غدا وما تدري نفس بأي أرض تموت إن الله عليم خبير(34)﴾ لقمان
أنواع الكسب
1 - مادي للدنيا ( مال ومنفعة )
مال﴿ولا تتمنوا ما فضل الله به بعضكم على بعض للرجال نصيب مما اكتسبوا وللنساء نصيب مما اكتسبن واسألوا الله من فضله إن الله كان بكل شيء عليما(32)﴾ النساء
مسروقات	﴿والسارق والسارقة فاقطعوا أيديهما جزاء بما كسبا نكالا من الله والله عزيز حكيم (38)﴾ المائدة
كسب حرام	﴿فويل للذين يكتبون الكتاب بأيديهم ثم يقولون هذا من عند الله ليشتروا به ثمنا قليلا فويل لهم مما كتبت أيديهم وويل لهم مما يكسبون (79)﴾ البقرة
كسب طيبات	﴿ياأيها الذين آمنوا أنفقوا من طيبات ما كسبتم ومما أخرجنا لكم من الأرض ولا تيمموا الخبيث منه تنفقون ولستم بآخذيه إلا أن تغمضوا فيه واعلموا أن الله غني حميد (267)﴾ البقرة
 	﴿ومنهم من يقول ربنا آتنا في الدنيا حسنة وفي الآخرة حسنة وقنا عذاب النار(201) أولئك لهم نصيب مما كسبوا والله سريع الحساب(202)﴾ البقرة
مال	﴿من ورائهم جهنم ولا يغني عنهم ما كسبوا شيئا ولا ما اتخذوا من دون الله أولياء ولهم عذاب عظيم(10)﴾ الجاثية ﴿ما أغنى عنه ماله وما كسب (2) سيصلى نارا ذات لهب(3)﴾ المسد
مال أو منفعة	﴿أفلم يسيروا في الأرض فينظروا كيف كان عاقبة الذين من قبلهم كانوا أكثر منهم وأشد قوة وآثارا في الأرض فما أغنى عنهم ما كانوا يكسبون (82)﴾ غافر ﴿قد قالها الذين من قبلهم فما أغنى عنهم ما كانوا يكسبون (50)﴾ الزمر ﴿فما أغنى عنهم ما كانوا يكسبون (84)﴾ الحجر
2 - صالحات  أو سيئات للآخرة
          خيراً﴿وذر الذين اتخذوا دينهم لعبا ولهوا وغرتهم الحياة الدنيا وذكر به أن تبسل نفس بما كسبت ليس لها من دون الله ولي ولا شفيع وإن تعدل كل عدل لا يؤخذ منها أولئك الذين أبسلوا بما كسبوا لهم شراب من حميم وعذاب أليم بما كانوا يكفرون (70)﴾ الأنعام ﴿هل ينظرون إلا أن تأتيهم الملائكة أو يأتي ربك أو يأتي بعض آيات ربك يوم يأتي بعض آيات ربك لا ينفع نفسا إيمانها لم تكن آمنت من قبل أو كسبت في إيمانها خيرا قل انتظروا إنا منتظرون(158)﴾ الأنعام
سيئة	﴿والذين كسبوا السيئات جزاء سيئة بمثلها وترهقهم ذلة ما لهم من الله من عاصم كأنما أغشيت وجوههم قطعا من الليل مظلما أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون (27)﴾ يونس ﴿بلى من كسب سيئة وأحاطت به خطيئته فأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون (81)﴾ البقرة
إثم	﴿وذروا ظاهر الإثم وباطنه إن الذين يكسبون الإثم سيجزون بما كانوا يقترفون (120)﴾ الأنعام
إثم	﴿ومن يكسب إثما فإنما يكسبه على نفسه وكان الله عليما حكيما(111)﴾ النساء ﴿إن الذين جاءوا بالإفك عصبة منكم لا تحسبوه شرا لكم بل هو خير لكم لكل امرئ منهم ما اكتسب من الإثم والذي تولى كبره منهم له عذاب عظيم(11)﴾ النور
خطيئة	﴿والذين يؤذون المؤمنين والمؤمنات بغير ما اكتسبوا فقد احتملوا بهتانا وإثما مبينا (58)﴾ الأحزاب ﴿ومن يكسب خطيئة أو إثما ثم يرم به بريئا فقد احتمل بهتانا وإثما مبينا(112)﴾ النساء
الحساب والتكليف على الكسب - قواعد عامة
لا يكلف الله نفسا إلا وسعها﴿لا يكلف الله نفسا إلا وسعها لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت ربنا لا تؤاخذنا إن نسينا أو أخطأنا ربنا ولا تحمل علينا إصرا كما حملته على الذين من قبلنا ربنا ولا تحملنا ما لا طاقة لنا به واعف عنا واغفر لنا وارحمنا أنت مولانا فانصرنا على القوم الكافرين لبت(286)﴾ البقرة ﴿قل أغير الله أبغي ربا وهو رب كل شيء ولا تكسب كل نفس إلا عليها ولا تزر وازرة وزر أخرى ثم إلى ربكم مرجعكم فينبئكم بما كنتم فيه تختلفون(164)﴾ الأنعام
يؤاخذكم بما كسبت قلوبكم	﴿لا يؤاخذكم الله باللغو في أيمانكم ولكن يؤاخذكم بما كسبت قلوبكم والله غفور حليم (225)﴾ البقرة
كل نفس بما كسبت رهينة	﴿والذين آمنوا واتبعتهم ذريتهم بإيمان ألحقنا بهم ذريتهم وما ألتناهم من عملهم من شيء كل امرئ بما كسب رهين(21)﴾ الطور ﴿كل نفس بما كسبت رهينة (38)﴾ المدثر
ولا تسألون عما كانوا يعملون	﴿تلك أمة قد خلت لها ما كسبت ولكم ما كسبتم ولا تسألون عما كانوا يعملون (134)﴾ البقرة ﴿تلك أمة قد خلت لها ما كسبت ولكم ما كسبتم ولا تسألون عما كانوا يعملون(141)﴾ البقرة
استزلهم الشيطان ببعض ما كسبوا	﴿إن الذين تولوا منكم يوم التقى الجمعان إنما استزلهم الشيطان ببعض ما كسبوا ولقد عفا الله عنهم إن الله غفور حليم(155)﴾ آل عمران ﴿فما لكم في المنافقين فئتين والله أركسهم بما كسبوا أتريدون أن تهدوا من أضل الله ومن يضلل الله فلن تجد له سبيلا(88)﴾ النساء
الله أركسهم بما كسبوا ران على قلوبهم ما كانوا يكسبون	﴿فما لكم في المنافقين فئتين والله أركسهم بما كسبوا أتريدون أن تهدوا من أضل الله ومن يضلل الله فلن تجد له سبيلا(88)﴾ النساء ﴿كلا بل ران على قلوبهم ما كانوا يكسبون (14)﴾ المطففين
 	﴿وكذلك نولي بعض الظالمين بعضا بما كانوا يكسبون (129)﴾ الأنعام
الحساب والتكليف على الكسب في الدنيا
مصيبة﴿وما أصابكم من مصيبة فبما كسبت أيديكم ويعفو عن كثير (30)﴾ الشورى ﴿أو يوبقهن بما كسبوا ويعف عن كثير (34)﴾ الشورى
ظهر الفساد في البر والبحر	﴿وما أصابكم من مصيبة فبما كسبت أيديكم ويعفو عن كثير (30)﴾ الشورى ﴿ظهر الفساد في البر والبحر بما كسبت أيدي الناس ليذيقهم بعض الذي عملوا لعلهم يرجعون(41)﴾ الروم
فأخذناهم   فأخذتهم صاعقة العذاب	﴿ولو أن أهل القرى آمنوا واتقوا لفتحنا عليهم بركات من السماء والأرض ولكن كذبوا فأخذناهم بما كانوا يكسبون(96)﴾ الأعراف ﴿وأما ثمود فهديناهم فاستحبوا العمى على الهدى فأخذتهم صاعقة العذاب الهون بما كانوا يكسبون (17)﴾ فصلت
هلاك	﴿أفلم يسيروا في الأرض فينظروا كيف كان عاقبة الذين من قبلهم كانوا أكثر منهم وأشد قوة وآثارا في الأرض فما أغنى عنهم ما كانوا يكسبون (82)﴾ غافر ﴿قد قالها الذين من قبلهم فما أغنى عنهم ما كانوا يكسبون (50)﴾ الزمر ﴿فما أغنى عنهم ما كانوا يكسبون (84)﴾ الحجر
وحاق بهم ما كانوا به يستهزئون	﴿وبدا لهم سيئات ما كسبوا وحاق بهم ما كانوا به يستهزئون(48)﴾ الزمر ﴿فأصابهم سيئات ما كسبوا والذين ظلموا من هؤلاء سيصيبهم سيئات ما كسبوا وما هم بمعجزين(51)﴾ الزمر
فأصابهم سيئات ما كسبوا	﴿فأصابهم سيئات ما كسبوا والذين ظلموا من هؤلاء سيصيبهم سيئات ما كسبوا وما هم بمعجزين(51)﴾ الزمر
لعجل لهم العذاب   ما ترك على ظهرها من دابة	﴿وربك الغفور ذو الرحمة لو يؤاخذهم بما كسبوا لعجل لهم العذاب بل لهم موعد لن يجدوا من دونه موئلا (58)﴾ الكهف ﴿ولو يؤاخذ الله الناس بما كسبوا ما ترك على ظهرها من دابة ولكن يؤخرهم إلى أجل مسمى فإذا جاء أجلهم فإن الله كان بعباده بصيرا(45)﴾ فاطر
الحساب والتكليف على الكسب في الآخرة
الحساب في الآخرة توفى كل نفس ما كسبت وهم لا يظلمون﴿واتقوا يوما ترجعون فيه إلى الله ثم توفى كل نفس ما كسبت وهم لا يظلمون (281)﴾ البقرة ﴿فكيف إذا جمعناهم ليوم لا ريب فيه ووفيت كل نفس ما كسبت وهم لا يظلمون (25)﴾ آل عمران ﴿وما كان لنبي أن يغل ومن يغلل يأت بما غل يوم القيامة ثم توفى كل نفس ما كسبت وهم لا يظلمون (161)﴾ آل عمران
ولتجزى كل نفس بما كسبت وهم لا يظلمون	﴿وخلق الله السماوات والأرض بالحق ولتجزى كل نفس بما كسبت وهم لا يظلمون (22)﴾ الجاثية ﴿اليوم تجزى كل نفس بما كسبت لا ظلم اليوم إن الله سريع الحساب(17)﴾ غافر
ولتجزى كل نفس بما كسبت وهم لا يظلمون	﴿اليوم تجزى كل نفس بما كسبت لا ظلم اليوم إن الله سريع الحساب(17)﴾ غافر ﴿ليجزي الله كل نفس ما كسبت إن الله سريع الحساب (51)﴾ إبراهيم
وتكلمنا أيديهم وتشهد أرجلهم بما كانوا يكسبون	﴿اليوم نختم على أفواههم وتكلمنا أيديهم وتشهد أرجلهم بما كانوا يكسبون (65)﴾ يس ﴿ترى الظالمين مشفقين مما كسبوا وهو واقع بهم والذين آمنوا وعملوا الصالحات في روضات الجنات لهم ما يشاءون عند ربهم ذلك هو الفضل الكبير(22)﴾ الشورى
سيصيبهم سيئات ما كسبوا	﴿فأصابهم سيئات ما كسبوا والذين ظلموا من هؤلاء سيصيبهم سيئات ما كسبوا وما هم بمعجزين(51)﴾ الزمر
ستذهب سيئاتُهم حسناتِهم	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تبطلوا صدقاتكم بالمن والأذى كالذي ينفق ماله رئاء الناس ولا يؤمن بالله واليوم الآخر فمثلهكمثل صفوان عليه تراب فأصابه وابل فتركه صلدا لا يقدرون على شيء مما كسبوا والله لا يهدي القوم الكافرين(264)﴾ البقرة ﴿مثل الذين كفروا بربهم أعمالهم كرماد اشتدت به الريح في يوم عاصف لا يقدرون مما كسبوا على شيء ذلك هو الضلال البعيد(18)﴾ إبراهيم
ما أغنى عنه ماله وما كسب	﴿من ورائهم جهنم ولا يغني عنهم ما كسبوا شيئا ولا ما اتخذوا من دون الله أولياء ولهم عذاب عظيم(10)﴾ الجاثية ﴿ما أغنى عنه ماله وما كسب (2) سيصلى نارا ذات لهب(3)﴾ المسد
وليبكوا كثيرا جزاء بما كانوا يكسبون	﴿فليضحكوا قليلا وليبكوا كثيرا جزاء بما كانوا يكسبون (82)﴾ التوبة ﴿قل للذين آمنوا يغفروا للذين لا يرجون أيام الله ليجزي قوما بما كانوا يكسبون (14)﴾ الجاثية
فذوقوا العذاب بما كنتم تكسبون	﴿وقالت أولاهم لأخراهم فما كان لكم علينا من فضل فذوقوا العذاب بما كنتم تكسبون (39)﴾ الأعراف ﴿ثم قيل للذين ظلموا ذوقوا عذاب الخلد هل تجزون إلا بما كنتم تكسبون(52)﴾ يونس
ذوقوا ما كنتم تكسبون	﴿ثم قيل للذين ظلموا ذوقوا عذاب الخلد هل تجزون إلا بما كنتم تكسبون (52)﴾ يونس ﴿أفمن يتقي بوجهه سوء العذاب يوم القيامة وقيل للظالمين ذوقوا ما كنتم تكسبون (24)﴾ الزمر
 	﴿سيحلفون بالله لكم إذا انقلبتم إليهم لتعرضوا عنهم فأعرضوا عنهم إنهم رجس ومأواهم جهنم جزاء بما كانوا يكسبون(95)﴾ التوبة ﴿أولئك مأواهم النار بما كانوا يكسبون (8)﴾ يونس
اكتسب
 ﴿والذين يؤذون المؤمنين والمؤمنات بغير ما اكتسبوا فقد احتملوا بهتانا وإثما مبينا (58)﴾ الأحزاب
 	﴿ولا تتمنوا ما فضل الله به بعضكم على بعض للرجال نصيب مما اكتسبوا وللنساء نصيب مما اكتسبن واسألوا الله من فضله إن الله كان بكل شيء عليما(32)﴾ النساء
 	﴿لا يكلف الله نفسا إلا وسعها لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت ربنا لا تؤاخذنا إن نسينا أو أخطأنا ربنا ولا تحمل علينا إصرا كما حملته على الذين من قبلنا ربنا ولا تحملنا ما لا طاقة لنا به واعف عنا واغفر لنا وارحمنا أنت مولانا فانصرنا على القوم الكافرين لبت(286)﴾ البقرة
مختار الصحاح
● [كسب] ك س ب: الكَسْبُ طلب الرزق وأصله الجمع وبابه ضرب و كَسَبَ و اكْتَسَبَ بمعنى وفن طيب الكسب و المَكْسِبةُ بكسرالسين و الكِسْبةُ بكسر الكاف كله بمعنى و كسَبتُ أهلي خيرا و وكَسَبْتُهُ مالا فكَسَبهُ وهذا مما جاء على فَعَلْتُهُ ففعل الكَوَاسِبُ الجوارح و تَكَسَّبَ تكلف الكسب و الكُسْبُ بالضم عصارة الدهن
الراغب
كسب
- الكسب: ما يتحراه الإنسان مما فيه اجتلاب نفع، وتحصيل حظ، ككسب المال، وقد يستعمل فيما يظن الإنسان أنه يجلب منفعة، ثم استجلب به مضرة. والكسب يقال فيما أخذه لنفسه ولغيره، ولهذا قد يتعدى إلى مفعولين، فيقال: كسبت فلانا كذا، والاكتساب لا يقال إلا فيما استفدته لنفسك، فكل اكتساب كسب، وليس كل كسب اكتسابا، وذلك نحو: خبز واختبز، وشوى واشتوى، وطبخ واطبخ، وقوله تعالى: }أنفقوا من طيبات ما كسبتم﴿[البقرة/ 267] روي أنه قيل للنبي صلى الله عليه وسلم (انظر سنن النسائي 7/241، وأخرجه 4/141، وفيه المسعودي، وهو ثقة لكنه اختلط) : أي: الكسب أطيب؟ فقال عليه الصلاة والسلام، (عمل الرجل بيده)، وقال: (إن أطيب ما يأكل الرجل من كسبه وإن ولده من كسبه) (الحديث عن عائشة قالت: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (إن أطيب ما أكل الرجل كسبه، وإن ولده من كسبه (أخرجه ابن حبان وصححه، في صحيحه برقم (1091) ؛ وأبو داود برقم 3530؛ وابن ماجه برقم (2292)، وسنده حسن، وأحمد 6/31؛ وقال المنذري: رجاله ثقات)، وقال تعالى:﴾لا يقدرون على شيء مما كسبوا﴿[البقرة/264] وقد ورد في القرآن في فعل الصالحات والسيئات؛ فمما استعمل في الصالحات قوله:﴾أو كسبت في إيمانها خيرا﴿[الأنعام/158] وقوله:﴾ومنهم من يقول ربنا آتنا في الدنيا حسنة﴿إلى قوله:﴾مما كسبوا﴿[البقرة/201 - 202] (الآية:﴾ومنهم من يقول: ربنا آتنا في الدنيا حسنة وفي الآخرة حسنة وقنا عذاب النار * أولئك لهم نصيب مما كسبوا والله سريع الحساب﴿). ومما يستعمل في السيئات:﴾أن تبسل نفس بما كسبت﴿[الأنعام/ 70]،﴾أولئك الذين أبسلوا بما كسبوا﴿[الأنعام/70]،﴾إن الذين يكسبون الإثم سيجزون بما كانوا يقترفون﴿[الأنعام/120]،﴾فويل لهم مما كتبت أيديهم وويل لهم مما يكسبون﴿[البقرة/79]، وقال:﴾فليضحكوا قليلا وليبكوا كثيرا جزاء بما كانوا يكسبون﴿[التوبة/82]،﴾ولو يؤاخذ الله الناس بما كسبوا﴿[فاطر/45]،﴾ولا تكسب كل نفس إلا عليها﴿[الأنعام/164]، وقوله:﴾ثم توفى كل نفس ما كسبت{ [آل عمران/161] فمتناول لهما.
والاكتساب قد ورد فيهما. قال في الصالحات: }للرجال نصيب مما اكتسبوا وللنساء نصيب مما اكتسبن﴿[النساء/32]، وقوله:﴾لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت﴿[البقرة/286] فقد قيل خص الكسب ههنا بالصالح، والاكتساب بالسيء، وقيل: عني بالكسب ما يتحراه من المكاسب الأخروية، وبالاكتساب ما يتحراه من المكاسب الدنيوية، وقيل: عني بالكسب ما يفعله الإنسان من فعل خير وجلب نفع إلى غيره من حيثما يجوز، وبالاكتساب ما يحصله لنفسه من نفع يجوز تناوله، فنبه على أن ما يفعله الإنسان لغيره من نفع يوصله إليه فله الثواب، وأن ما يحصله لنفسه - وإن كان متناولا من حيثما يجوز على الوجه - فقلما ينفك من أن يكون عليه، إشارة إلى ما قيل: (من أراد الدنيا فليوطن نفسه على المصائب) (هذا من كلام عبد الرحمن بن أبي بكر الصديق. انظر: مجمع الأمثال 2/274، والتمثيل والمحاضرة ص 32). وقوله تعالى:﴾إنما أموالكم وأولادكم فتنة{ [التغابن/15]، ونحو ذلك.
ملخص اللسان:
1.     كسب: الكَسْبُ: طَلَبُ الرِّزْقِ، وأَصلُه الجمع. كَسَبَ يَكْسِبُ كَسْباً، وتَكَسَّبَ واكْتَسَب.
2.     كَسَبَ أَصابَ،
3.     واكْتَسَب:  تَصَرَّف واجْتَهَد.
4.     والكَسْبُ: الطَّلَبُ والسَّعْيُ في طَلَبِ الرزق  والـمَعيشةِ؛
5.     والكَواسِبُ: الجوارحُ.
لسان العرب
● - كسب: الكَسْبُ: طَلَبُ الرِّزْقِ، وأَصلُه الجمع. كَسَبَ يَكْسِبُ  كَسْباً، وتَكَسَّبَ واكْتَسَب. قال سيبويه: كَسَبَ أَصابَ، واكْتَسَب:  تَصَرَّف واجْتَهَد. قال ابن جني: قولُه تعالى: لها ما كَسَبَتْ، وعليها ما اكْتَسَبَتْ؛ عَبَّر عن الحسنة بِكَسَبَتْ، وعن السيئة باكْتَسَبَتْ، لأَن معنى كَسَبَ دون معنى اكْتَسَبَ، لِـما فيه من الزيادة، وذلك أَن كَسْبَ الحسنة، بالإِضافة إِلى اكْتِسابِ السيئة، أَمْرٌ يسير ومُسْتَصْغَرٌ، وذلك لقوله، عَزَّ اسْمُه: من جاءَ بالحسنة فله عَشْرُ أَمثالها، ومن جاءَ بالسيئة فلا يُجْزَى إِلا مِثْلَها؛ أَفلا تَرى أَن الحسنةَ تَصْغُر بـإِضافتها إِلى جَزائها، ضِعْف الواحدِ إِلى العشرة؟ ولما كان جَزاءُ السيئة إِنما هو بمثلها لم تُحْتَقَرْ إِلى الجَزاءِ عنها، فعُلم بذلك قُوَّةُ فِعْلِ السيئة على فِعْلِ الحسنة، فإِذا كان فِعْل السيئة ذاهباً بصاحبه إِلى هذه الغاية البعيدة الـمُتَرامِـيَة، عُظِّمَ قَدْرُها وفُخِّمَ لفظ العبارة عنها، فقيل: لها ما كَسَبَتْ وعليها ما اكْتَسَبَتْ، فزيدَ في لفظ فِعْل السيئة، وانْتُقِصَ من لفظ فِعْل الحسنة، لما ذَكَرْنا. وقولهُ تعالى: ما أَغْنَى عنه مالُه وما كَسَبَ؛ قيل: ما كَسَبَ، هنا، ولَدُه، إِنه لَطَيِّبُ الكَسْب، والكِسْبة، والـمَكْسِـبَة، والـمَكْسَبَةِ، والكَسِـيبةِ، وكَسَبْت الرجلَ خيراً فكَسَبَه وأَكْسَبَه إِياه، والأُولى أَعلى؛ قال:  يُعاتِـبُني في الدَّيْنِ قَوْمي، وإِنما *  دُيونيَ في أَشياءَ تَكْسِـبُهم حَمْدا  ويُروى: تُكْسِـبُهم، وهذا مما جاءَ على فَعَلْتُه ففَعَل، وتقول: فلانٌ  يَكْسِبُ أَهلَه خَيْراً. قال أَحمد بن يحيـى، كلُّ الناس يقول:  كَسَبَكَ فلانٌ خَيْراً، إِلا ابنَ الأَعرابي، فإِنه قال: أَكْسَبَكَ فلانٌ  خَيْراً.  وفي الحديث: أَطْيَبُ ما يأْكلُ الرجلُ من كسْبه، ووَلَدُه من كَسْبِه.  قال ابن الأَثير: إِنما جَعَلَ الوَلَد كَسْباً، لأَن الوالدَ طَلَبه، وسَعَى في تحصيله؛ والكَسْبُ: الطَّلَبُ والسَّعْيُ في طَلَبِ الرزق  والـمَعيشةِ؛ وأَراد بالطَّيِّب ههنا الـحَلالَ؛ ونفقةُ الوالِدَيْن واجبة على الولد إِذا كانا محتاجَيْنِ عاجِزَيْن عن السَّعْي، عند الشافعي؛ وغيرُه لا يشترط ذلك. وفي حديث خديجة: إِنك لتَصِلُ الرَّحِمَ، وتَحْمِلُ الكَلَّ، وتَكْسِبُ الـمَعْدُومَ. ابن الأَثير: يقال: كَسَبْتُ زيداً مالاً، وأَكْسَبْتُ زيداً مالاً أَي أَعَنْتُه على كَسْبه، أَو جَعَلْتُه  يَكْسِـبُه، فإِن كان من الأَوّل، فتُريدُ أَنك تَصِلُ إِلى كلِّ مَعْدوم  وتَنالُه، فلا يَتَعَذَّرُ لبُعْدِه عليك، وإِن جعلته متعدِّياً إِلى اثنين،  فتُريدُ أَنك تُعْطِـي الناس الشيءَ المعدومَ عندهم، وتُوَصِّلُه إِليهم.  قال: وهذا أَوْلَى القَوْلَين، لأَنه أَشبه بما قبله، في باب التَّفَضُّل  والإِنْعامِ، إِذ لا إِنْعام في أَن يَكْسِبَ هو لنفسه مالاً كان معدوماً  عنده، وإِنما الإِنعام أَن يُولِـيَه غيرَه. وباب الحظِّ والسعادة في  الاكتساب، غيرُ  \<ص:717>  بابِ التفضل والإِنعام. وفي الحديث: أَنه نَهَى عن كَسْب الإِماءِ؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاءَ مطلقاً في رواية أَبي هريرة، وفي  رواية رافع بن خَديج مُقَيَّداً، حتى يُعْلَم من أَين هو، وفي رواية أُخرى: إِلا ما عَمِلَتْ بيدها، ووجهُ الإِطلاق أَنه كان لأَهل مكة والمدينة إِماءٌ، عليهنَّ ضَرائِبُ، يَخْدُمْنَ الناسَ ويأْخُذْنَ أَجْرَهُنَّ،  ويُؤَدِّينَ ضَرائبَهن، ومن تكون مُتَبَذِّلة داخلةً خارجةً وعليها ضريبةٌ فلا يُؤْمَنُ أَن تَبْدُرَ منها زَلَّة، إِما للاستزادة في المعاش، وإِما لشَهوة تَغلِبُ، أَو لغير ذلك، والمعصومُ قليل؛ فنَهَى عن كَسْبِهنَّ مطلقاً تَنَزُّهاً عنه، هذا إِذا كان للأَمة وجهٌ معلومٌ تَكْسِبُ منه، فكيف إِذا لم يكن لها وجه معلوم؟ ورجل كَسُوبٌ وكَسَّابٌ، وتَكَسَّبَ أَي تَكَلَّف الكَسْبَ.  والكَواسِبُ: الجوارحُ.  وكَسابِ: اسم للذئب، وربما جاءَ في الشِّعر كُسَيباً. الأَزهري: وكَسابِ اسم كَلْبة. وفي الصحاح: كَسابِ مثل قَطامِ، اسم كلبة. ابن سيده: وكَسابِ من أَسماءِ إِناث الكلاب، وكذلك كَسْبةُ؛ قال الأَعشى:  ولَزَّ كَسْبةَ أُخْرى، فَرْعُها فَهِقُ  وكُسَيْبٌ: من أَسماءِ الكلاب أَيضاً، وكلُّ ذلك تَفَؤُّلٌ بالكَسْب  والاكتِسابِ. وكُسَيْبٌ: اسم رجل، وقيل: هو جَدُّ العَجَّاج لأُمِّه؛ قال له بعضُ مُهاجِـيه، أُراه جريراً:  يا ابْنَ كُسَيْبٍ! ما علينا مَبْذَخُ، *  قد غَلَبَتْكَ كاعِبٌ تَضَمَّخُ  يعني بالكاعب لَيْلى الأَخْيَلِـيَّة، لأَنها هاجتِ العَجَّاجَ فَغَلَبَتْه.  والكُسْبُ: الكُنْجارَقُ، فارسيةٌ؛ وبعضُ أَهل السَّواد يُسَمِّيه  الكُسْبَجَ. والكُسْبُ، بالضم: عُصارةُ الدُّهْن. قال أَبو منصور: الكُسْبُ مُعَرَّبٌ وأَصله بالفارسية كُشْبٌ، فقُلِـبَت الشين سيناً، كما قالوا سابُور، وأَصله شاه بُور أَي مَلِكُ بُور. وبُورُ: الابْنُ، بلسان الفُرْس؛ والدَّشْت أُعْرِبَ، فقيل الدَّسْتُ الصَّحْراءُ.  وكَيْسَبٌ: اسم.  وابنُ الأَكْسَبِ: رَجل من شعرائهم؛ وقيل: هو مَنِـيعُ بن الأَكْسَب بن الـمُجَشَّر، من بني قَطَن ابن نَهْشَل.
مقاييس اللغة:
(كسب) الكاف والسين والباء أصلٌ صحيحٌ، وهو يدلُّ على ابتغاء وطلبٍ وإصابة. فالكَسب من ذلك. ويقال كَسَب أهْلَه خيراً، وكسَبْت الرّجلَ مالاً فكَسَبه. وهذا مما جاء على فَعَلْته فَفَعل. وكَسَابِ: اسمُ كَلْبة.
القاموس المحيط:
كَسَبَهُ يَكْسِبُهُ كَسْبَاً وكِسْباً، وتَكَسَّبَ واكْتَسَبَ طَلَبَ الرِّزْقَ، أو كَسَبَ أصابَ، واكْتَسَبَ تَصَرَّفَ واجْتَهَدَ. وكَسَبَهُ جَمَعَهُ، وفلاناً مالاً كأَكْسَبَهُ إيَّاهُ فَكَسَبَهُ هو. وفلانٌ طَيِّبُ المَكْسَبِ والمَكْسِبِ والمَكْسِبَةِ، كالمَغْفِرة، والكِسْبَةِ، بالكسر، أيْ طَيِّبُ الكَسْبِ. ورَجُلٌ كَسُوبٌ وكَسَّابٌ. وكالتَّنُّورِ نَبْتٌ، والشَّيْءُ. وكَسابِ، كقَطامِ الذِّئْبُ. كَسْبَةُ مِنْ أسْمَاءِ إناثِ الكِلابِ، وة بِنَسَفَ. وكَزُبَيْرٍ لِذكورِها، واسْمٌ. وابنُ الكُسَيْبِ ولَدُ الزِّنا. والكُسْبُ، بالضمِّ عُصارَةُ الدُّهْنِ. وكَيْسَبٌ اسْمٌ، وة بَيْنَ الرَّيِّ وخُوارِها. ومَنيعُ بنُ الْأَكْسَبِ شاعِرٌ. والكَواسِبُ الجَوارحُ.
وأبو كاسِبٍ: الذِّئْبُ. وسَمَّوْا: كاسِباً وكَيْسَبَةً.
تاج العروس:
ك س ب
كسبه يكسبه كسبا بالفتح وكسبا بالكسر وتكسب واكتسب : طلب الرزق . وأصله الجمع أو كسب : أصاب واكتسب تصرف واجتهد قاله سيبويه . وكسبه : جمعه على أصل معناه . في لسان العرب : قال ابن جني : قوله تعالى : " لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت " عبر عن الحسنة بكسبت وعن السيئة باكتسبت ؛ لأن معنى كسب دون معنى اكتسب لما فيه من الزيادة وذلك لأن كسب الحسنة بالإضافة إلى اكتساب السيئة أمر يسير ومستصغر وذلك لقوله عز وجل : " من جاء بالحسنة فله عشر أمثالها ومن جاء بالسيئة فلا يجزي إلا مثلها " أفلا ترى أن الحسنة تصغر بإضافتها إلى جزائها ضعف الواحدة إلى العشرة ؟ ولما كان جزاء السيئة إنما هو بمثلها لم تحتقر إلى الجزاء عنها فعلم بذلك قوة فعل السيئة على فعل الحسنة ؛ فإذا كان فعل السيئة ذاهبا بصاحبه إلى هذه الغاية المترامية عظم قدرها وفخم لفظ العبارة عنها فقيل : " لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت " فزيد في لفظ السيئة وانتقص من لفظ فعل الحسنة لما ذكرنا . وفي الأساس : ومن المجاز : كسب خيرا واكتسب شرا . كسب فلانا خيرا ومالا كأكسبه إياه والأول أعلى . فكسبه هو قال :
يعاتبني في الدين قومي وإنما ... ديوني في أشياء تكسبهم حمدا ويروى . تكسبهم وهذا مما جاء على فعلته ففعل . ومن المجاز : تقول : فلان يكسب أهله خيرا . قال أحمد بن يحيى : كل الناس يقول : كسبك فلان خيرا إلا ابن الأعرابي فإنه قال : أكسبك فلان خيرا . وفي حديث خديجة : " إنك لتصل الرحم وتحمل الكل وتكسب المعدوم " . قال ابن الأثير : يقال كسبت مالا وكسبت زيدا مالا وأكسبت زيدا مالا أي : أعنته على كسبه أو جعلته يكسبه فإن كان من الأول فتريد أنك تصل إلى كل معدوم وتناله فلا يتعذر لبعده عليك وإن جعلته متعديا إلى اثنين فتريد أنك تعطي الناس الشيء المعدوم عندهم وتوصله إليهم قال : وهذا أولى القولين لأنه أشبه بما قبله في باب التفضل والإنعام إذ لا إنعام في أن يكسب هو لنفسه مالا كان معدوما عنده وإنما الإنعام أن يوليه غيره وباب الحظ والسعادة في الاكتساب غير باب التفضل والإنعام . وقال شيخنا : كسب يجيء لازما ومتعديا وأنكر الفراء وغيره " أكسبه " . في المتعدي ؛ وأنشد ابن الأعرابي :
فأكسبني مالا وأكسبته حمدا ... فعداه لمفعولين وكسب يتعدى لواحد وأكسب لاثينن . وقيل : كل منهما يتعدي لمفعولين كما جزم به ابن الأعرابي وهو الذي صرح به المصنف وغيره انتهى
يقال : فلان طيب المكسب كمقعد والمكسب كمجلس ؛ كلاهما عن الفراء والمكسبة كالمغفرة والكسبة بالكسر والكسيبة زاده ابن منظور : أي : طيب الكسب . ورجل كسوب كصبور وكساب كشداد : كثير الكسب . الكسوب كالتنور : نبت يشبه العصفر له قرطم نقله الصاغاني . الكسوب : الشيء وفي نسخة : وما له كسوب : شيء يقال : ما ترك كسوبا ولا لسوبا أي : شيئا . وكساب كقطام : الذئب وربما جاء في الشعر كسيبا . ومثله في لسان العرب . وفي الصحاح : اسم كلبة . كسبة : من أسماء إناث الكلاب ككساب ؛ قال ابن سيده . قال الأعشى :
" ولز كسبة أخرى فرغها فهق كسبة : ة بنسف . كسيب كزبير : اسم لذكورها أي : الكلاب وربما جاء ذلك في الشعر . قال ابن منظور : وكل ذلك تفاؤل بالكسب والاكتساب . كسيب : اسم رجل . وقيل : هو جد العجاج لأمه قال له بعض مهاجيه أراه جريرا
يا ابن كسيب ما علينا مبذخ ... قد غلبتك كاعب تضمخ يعني بالكاعب ليلى الأخيلية لأنها هاجت العجاج فغلبته . قد يكون ابن الكسيب : ولد الزنا وبه يفسر الشعر المذكور . والكسب بالضم : الكنجارق فارسية . وبعض أهل السواد يسميه الكسبج . والكسب بالضم : عصارة الدهن قال أبو منصور : وأصله بالفارسية " كشب " فقلبت الشين سينا كما قالوا : سابور وأصله شاه بور أي : ابن الملك . وكيسب كصيقل : اسم . و : ة بين الري وخوارها بالضم . ومنيع بن الأكسب بن المجشر شاعر من بني قطن بن نهشل . والكواسب : الجوارح من الإنسان والطير . وأبو كاسب : كنية الذئب . وسموا كاسبا وكيسبة وكيسبا وكسيبة
ومما بقي عليه : تكسب أي : تكلف الكسب وأصل الكسب الطلب والسعى في طلب الرزق والمعيشة . وفي الحديث : " أطيب ما أكل الرجل من كسبه وولده من كسبه " . وفي حديث آخر : نهى عن كسب الإماء " . وفي التنزيل العزيز : " ما أغنى عنه ماله وما كسب " قيل : ما كسب هنا ولده . والكسب بالكسر : لغة في الكسب بالفتح نقله الصاغاني

_Türkçe çeviri henüz yok_
