# كسب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B3%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: كسب

كسبه، يكسبه، كسبا بالفتح، وكسبا بالكسر، وتكسب، واكتسب: طلب الرزق. وأصله الجمع، أو كسب: أصاب، واكتسب تصرف، واجتهد، قاله سيبويه. وكسبه: جمعه على أصل معناه. في لسان العرب: قال ابن جني: قوله تعالى:  لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت  عبر عن الحسنة بكسبت، وعن السيئة باكتسبت؛ لأن معنى كسب دون معنى اكتسب، لما فيه من الزيادة، وذلك لأن كسب الحسنة، بالإضافة إلى اكتساب السيئة، أمر يسير ومستصغر، وذلك لقوله عز وجل:  من جاء بالحسنة فله عشر أمثالها ومن جاء بالسيئة فلا يجزي إلا مثلها  أفلا ترى أن الحسنة تصغر بإضافتها إلى جزائها، ضعف الواحدة إلى العشرة? ولما كان جزاء السيئة إنما هو بمثلها، لم تحتقر إلى الجزاء عنها، فعلم بذلك قوة فعل السيئة على فعل الحسنة؛ فإذا كان فعل السيئة ذاهبا بصاحبه إلى هذه الغاية المترامية، عظم قدرها وفخم لفظ العبارة عنها، فقيل:  لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت  ، فزيد في لفظ السيئة، وانتقص من لفظ فعل الحسنة لما ذكرنا. وفي الأساس: ومن المجاز: كسب خيرا، واكتسب شرا. كسب فلانا خيرا ومالا، كأكسبه إياه، والأول أعلى. فكسبه هو، قال:
  يعاتبني في الدين قومي وإنما                      ديوني في أشياء تكسبهم حمدا ويروى. تكسبهم، وهذا مما جاء على فعلته ففعل. ومن المجاز: تقول: فلان يكسب أهله خيرا. قال أحمد بن يحيى: كل الناس يقول: كسبك فلان خيرا إلا ابن الأعرابي فإنه قال: أكسبك فلان خيرا. وفي حديث خديجة:  إنك لتصل الرحم، وتحمل الكل، وتكسب المعدوم  . قال ابن الأثير: يقال كسبت مالا، وكسبت زيدا مالا وأكسبت زيدا مالا، أي: أعنته على كسبه، أو جعلته يكسبه فإن كان من الأول، فتريد أنك تصل إلى كل معدوم وتناله، فلا يتعذر لبعده عليك، وإن جعلته متعديا إلى اثنين، فتريد أنك تعطي الناس الشيء المعدوم عندهم، وتوصله إليهم، قال: وهذا أولى القولين، لأنه أشبه بما قبله في باب التفضل والإنعام، إذ لا إنعام في أن يكسب هو لنفسه مالا كان معدوما عنده، وإنما الإنعام أن يوليه غيره، وباب الحظ والسعادة في الاكتساب غير باب التفضل والإنعام. وقال شيخنا: كسب يجيء لازما ومتعديا، وأنكر الفراء وغيره  أكسبه  . في المتعدي؛ وأنشد ابن الأعرابي:
  فأكسبني مالا وأكسبته حمـدا                      فعداه لمفعولين وكسب يتعدى لواحد، وأكسب لاثينن. وقيل: كل منهما يتعدي لمفعولين، كما جزم به ابن الأعرابي، وهو الذي صرح به المصنف، وغيره، انتهى.

  يقال: فلان طيب المكسب، كمقعد، والمكسب، كمجلس؛ كلاهما عن الفراء، والمكسبة كالمغفرة، والكسبة، بالكسر، والكسيبة، زاده ابن منظور: أي: طيب الكسب. ورجل كسوب كصبور، وكساب كشداد: كثير الكسب. الكسوب، كالتنور: نبت يشبه العصفر، له قرطم، نقله الصاغاني. الكسوب: الشيء، وفي نسخة: وما له كسوب: شيء، يقال: ما ترك كسوبا ولا لسوبا، أي: شيئا. وكساب، كقطام: الذئب، وربما جاء في الشعر كسيبا. ومثله في لسان العرب. وفي الصحاح: اسم كلبة. كسبة: من أسماء إناث الكلاب ككساب؛ قال ابن سيده. قال الأعشى:
  ولز كسبة أخرى فرغها فهق كسبة: ة بنسف. كسيب، كزبير: اسم لذكورها، أي: الكلاب، وربما جاء ذلك في الشعر. قال ابن منظور: وكل ذلك تفاؤل بالكسب والاكتساب. كسيب: اسم رجل. وقيل: هو جد العجاج لأمه، قال له بعض مهاجيه، أراه جريرا.

  يا ابن كسيب ما علينا مبذخ                      قد غلبتك كاعب تضمـخ يعني بالكاعب ليلى الأخيلية، لأنها هاجت العجاج فغلبته. قد يكون ابن الكسيب: ولد الزنا، وبه يفسر الشعر المذكور. والكسب، بالضم: الكنجارق فارسية. وبعض أهل السواد يسميه الكسبج. والكسب بالضم: عصارة الدهن، قال أبو منصور: وأصله بالفارسية  كشب  ، فقلبت الشين سينا، كما قالوا: سابور، وأصله شاه بور، أي: ابن الملك. وكيسب، كصيقل: اسم. و: ة بين الري وخوارها، بالضم. ومنيع بن الأكسب بن المجشر شاعر من بني قطن بن نهشل. والكواسب: الجوارح من الإنسان والطير. وأبو كاسب: كنية الذئب. وسموا كاسبا وكيسبة وكيسبا وكسيبة.
 ومما بقي عليه: تكسب، أي: تكلف الكسب، وأصل الكسب الطلب والسعى في طلب الرزق والمعيشة. وفي الحديث:  أطيب ما أكل الرجل من كسبه، وولده من كسبه  . وفي حديث آخر: نهى عن كسب الإماء  . وفي التنزيل العزيز:  ما أغنى عنه ماله وما كسب  قيل: ما كسب، هنا، ولده. والكسب، بالكسر: لغة في الكسب، بالفتح، نقله الصاغاني.

### Türkçe

**كسبه**: onu kazanır; **يكسبه**: onu kazanır; **كسبا** (fetḥa ile), ve **كسبا** (kesra ile), ve **تكسب** ve **اكتسب**: rızkı talep etti. Aslı toplama (cem‘)dir; yahut **كسب**: isabet etti; **اكتسب**: tasarruf etti ve gayret etti; bunu Sîbeveyh söylemiştir. Ve **كسبه**: aslî mânası üzere onu topladı.

Lisânü’l-‘Arab’da: İbn Cinnî dedi ki: Yüce Allah’ın sözü:  **لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت**  iyiliği **كسبت** ile, kötülüğü **اكتسبت** ile ifade etti; çünkü **كسب** mânası, içinde bulunan ziyadelik sebebiyle **اكتسب** mânasından daha aşağıdır; bu da şundandır ki, iyiliği kazanmak, kötülüğü kazanmağa nispetle, kolay ve küçük görülen bir iştir; bu da Aziz ve Celîl’in sözü sebebiyledir:  **من جاء بالحسنة فله عشر أمثالها ومن جاء بالسيئة فلا يجزي إلا مثلها**  Görmez misin ki iyilik, cezasına izafe edilmesiyle küçülür; birin on’a katlanması? Kötülüğün cezası ise ancak misliyle olduğundan, onun cezasına göre küçümsenmez; böylece kötülük fiilinin, iyilik fiiline göre kuvveti bilindi; öyleyse kötülük fiili sahibini bu uzak gayeye götürücü olunca, onun değeri büyüdü ve onun hakkında ibare lafzı büyütüldü; bu sebeple:  **لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت**  denildi; böylece kötülük lafzında ziyade yapıldı, iyilik fiilinin lafzından eksiltildi; zikrettiğimiz sebeple.

Ve el-Esâs’ta: Mecazdan olarak: **كسب** hayır kazandı, **اكتسب** şer kazandı. **كسب** falana hayır ve mal kazandırdı; **أكسبه** onu (o hayır ve malı) kazandırması gibi; birincisi daha yücedir. Böylece onu o kazandı; dedi ki:
  Din hususunda kavmim beni kınar; hâlbuki borçlarım, onlara hamd kazandıran şeylerdedir.
Ve rivayet olunur: **تكسبهم**; bu, **فعلته** kalıbı üzere gelip sonra **فعل** (kalıbı) olanlardandır.

Ve mecazdan: dersin ki: Falan, ehline hayır kazandırır. Ahmed b. Yahyâ dedi ki: Bütün insanlar “Falan sana hayır kazandırdı” der; ancak İbnü’l-A‘râbî müstesna; o: “Falan sana hayır kazandırdı” diye **أكسبك** dedi.

Hatice hadîsinde:  **إنك لتصل الرحم، وتحمل الكل، وتكسب المعدوم**  İbnü’l-Esîr dedi ki: “Mal kazandım” dersin; “Zeyd’e mal kazandırdım” dersin; ve “Zeyd’e mal kazandırdım” dersin; yani: onu onu kazanmaya yardım ettin; yahut onu onu kazanır kıldın. Eğer birincidense, her ma‘dûma ulaşırsın ve ona erişirsin demek istersin; onun uzaklığı sebebiyle sana güçleşmez. Eğer onu iki mef‘ûle müteaddî kılarsan, insanların yanında bulunmayan şeyi onlara verdiğini ve onu onlara ulaştırdığını murad edersin. Dedi ki: Bu, iki sözün daha evlâsıdır; çünkü öncekiyle, lütuf ve ihsan babında daha çok benzer; zira onun kendisi için, yanında ma‘dûm olan bir malı kazanmasında ihsan yoktur; ihsan ancak başkasının onu ona vermesidir. Ve iktisapta nasip ve saadet babı, lütuf ve ihsan babı gibi değildir.

Şeyhimiz dedi ki: **كسب** lâzım ve müteaddî gelir; Ferrâ ve başkaları **أكسبه**’yi müteaddîde inkâr etti. Ve İbnü’l-A‘râbî şu beyti şâhid getirdi:
  Bana mal kazandırdı ve ona hamd kazandırdım;
Böylece onu iki mef‘ûle te‘diye etti; **كسب** birine te‘addî eder; **أكسب** ikiye. Ve denildi ki: Her ikisi de iki mef‘ûle te‘addî eder; İbnü’l-A‘râbî’nin kesin hüküm verdiği gibi; musannifin ve başkasının açıkça belirttiği de budur; bitti.

Denilir: Falan **طيب المكسب**tir; **مقعد** gibi. Ve **المكسب** **مجلس** gibi; ikisi de Ferrâ’dan. Ve **المكسبة** **المغفرة** gibi; ve **الكسبة** (kesra ile); ve **الكسيبة**; bunu İbn Manzûr artırdı: yani: **طيب الكسب** (kazancı hoş). Ve **كسوب** adam, **صبور** gibi; ve **كساب** **شداد** gibi: kazancı çok.

**الكسوب** **التنور** gibi: aspir’e benzeyen bir bitki; onun **قرطم**ı vardır; bunu Sâğânî nakletti. **الكسوب**: şeydir; bir nüshada: “Ve onun için **كسوب** yoktur”: şey. Denilir: “Ne **كسوبا** bıraktı ne **لسوبا**”; yani: bir şey.

Ve **كساب** **قطام** gibi: kurt; bazen şiirde **كسيبا** olarak gelir. Bunun benzeri Lisânü’l-‘Arab’dadır. Ve es-Sıhâh’ta: bir dişi köpeğin adıdır.

**كسبة**: **كساب** gibi, dişi köpeklerin adlarındandır; İbn Sîdeh dedi. A‘şâ dedi ki:
  Ve başka bir **كسبة**’ye yapıştı; onu boşalttı; sonra **كسبة**’yi (…).

**كسيب** **زبير** gibi: erkeklerinin adı; yani: köpeklerin; bazen bu şiirde gelir. İbn Manzûr dedi ki: Bütün bunlar, **الكسب** ve **الاكتساب** ile tefe’üldür.

**كسيب**: bir adam adıdır. Ve denildi ki: o, ‘Accâc’ın anne tarafından dedesidir. Ona bazı hicivcileri—onu Cerîr sanıyorum—şöyle dedi:

  Ey **كسيب**’in oğlu, üzerimize böbürlenen yoktur; seni, sürme süren göğsü tomurcuklu kız yendi.
**الكاعب** ile Leylâ el-Ahîliyye’yi kasteder; çünkü o, ‘Accâc’a hicvetti de onu yendi.

**ابن الكسيب** zina çocuğu olabilir; zikredilen şiir bununla tefsir edilir.

Ve **الكسب** (ḍamma ile): Farsça **الكنجارق**tır. Sevâd ehlinin bazısı ona **الكسبج** der.

Ve **الكسب** (ḍamma ile): yağın posasıdır. Ebû Mansûr dedi ki: Aslı Farsçada  **كشب**  idi; sonra **الشين** **سينا**ya çevrildi; onların “Sâbûr” demeleri gibi; aslı “Şâh Bûr”dur; yani: melikin oğlu.

Ve **كيسب** **صيقل** gibi: bir addır. Ve: Rey ile Huvâre arasında bir beldedir; ḍamma ile.

Ve Menî‘ b. el-Aksab b. el-Mucşir, Benî Kaṭan b. Nehşel’den bir şairdir.

Ve **الكواسب**: insandan ve kuştan avcı uzuvlardır.

Ve Ebû Kâsib: kurdun künyesidir.

Ve **كاسبا** ve **كيسبة** ve **كيسبا** ve **كسيبة** diye adlandırdılar.

Ve ondan geriye kalanlardandır: **تكسب**; yani: kazancı zorla üstlendi. **الكسب**in aslı, talep ve rızık ve geçim talebinde sa‘y etmektir.

Hadîste:  **أطيب ما أكل الرجل من كسبه، وولده من كسبه**  Ve başka bir hadîste:  **نهى عن كسب الإماء**

Ve Aziz tenzîlde:  **ما أغنى عنه ماله وما كسب**  Denildi ki: burada **ما كسب**: onun evlâdıdır.

Ve **الكسب** (kesra ile): **الكسب** (fetḥa ile) için bir lugattır; bunu Sâğânî nakletti.
