# كسح (ك-س-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B3%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ك - س - ح
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والكاف والسين معهما
ح س ك، ك س ح يستعملان فقط
حسك:
الحَسَكُ: نَباتٌ له ثَمَرةٌ خَشِنةٌ تَتَعَلّق بأصواف الغَنَم، والواحدة حَسَكة. والحَسَكُ: من أَدَوات الحَرْب رُبَّما يُتَّخَذُ من حديدٍ فيُلْقَى حَولَ العَسكر، ورُبَّما اتُّخِذَ من خَشَب فنُصِبَ حولَ العسكر، وحسك الصَّدْر: حِقْدُ العَداوة، تقول: إنّه والحَسَكُ والصدْر عليَّ. والحِسكيكُ: القُنْفُذُ الضَّخْم.
كسح:
الكُساحةُ: تُراٌب مجموع. وكَسَحَ بالمِكْسَحة كَسْحاً أي كَنْساً. والمُكاسحُة: المُشّارّةُ الشديدة. والكَسَح: شَلَلٌ في إحدى الرِجْلَيْن إذا مَشى جَرَّها جَرّاً. ورجلٌ كَسْحان. وكَسِحَ يَكسَحَ كَسَحاً فهو أكسَحُ، قال:
كلّ ما يقطَعُ من داء الكَسَح
قال زائدة: أعرِفُ الكَسَحَ العَجْز، يقال: فلان كَسِحٌ: أيْ عاجز ضعيف. والأكَسَحُ: الأَعَرجُ.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve**الكاف** ve**السين** onlarla birlikte

**ح س ك**، **ك س ح** yalnızca kullanılırlar.

**حسك**:
**الحَسَكُ**: Koyunların yünlerine tutunan pürtüklü bir meyvesi olan bir bitkidir; tekili **حَسَكة**’dir. Ve **الحَسَكُ**: savaş aletlerindendir; bazen demirden yapılır da ordunun etrafına atılır; bazen de ağaçtan yapılır da ordunun etrafına dikilir. Ve **حسك الصَّدْر**: düşmanlığın kini; dersin ki: “Şüphesiz o ve **الحَسَكُ** ve göğüs bana karşıdır.” Ve **الحِسكيكُ**: iri kirpidir.

**كسح**:
**الكُساحةُ**: toplanmış topraktır. Ve **كَسَحَ** **بالمِكْسَحة** **كَسْحاً** yani süpürme. Ve **المُكاسحُة**: şiddetli çekişmedir. Ve **الكَسَح**: yürüdüğünde birini sürüyerek sürüklediği, iki bacaktan birinde felçtir. Ve **رجلٌ كَسْحان**. Ve **كَسِحَ يَكسَحَ كَسَحاً**; o hâlde o **أكسَحُ**’tur; dedi ki:
“**كلّ ما يقطَعُ من داء الكَسَح**”
**زائدة** dedi: **الكَسَحَ**’ı acz olarak bilirim; denilir ki: “Falan **كَسِحٌ**”: yani âciz, zayıf. Ve **الأكَسَحُ**: topaldır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

كَسَحْتُ البيتَ: كنسته. والمِكْسَحَةُ: ما يُكْنَسُ به الثلج وغيره. وكَسَحَتِ الريحُ الأرضَ: قشرتْ عنها التراب. وأغاروا عليهم فاكْتَسَحوهم، أي أخذوا مالهم كلَّه. والكُساحَةُ مثل الكُناسَةُ. والأَكْسَحُ: الأعرجُ، والمُقْعَدُ أيضاً.

##### Türkçe

**كَسَحْتُ البيتَ**: onu süpürdüm. **والمِكْسَحَةُ**: kar ve başkası onunla süpürülen şey. **وكَسَحَتِ الريحُ الأرضَ**: ondan toprağı soydu. Ve onlara baskın yaptılar da onları **فاكْتَسَحوهم**; yani mallarının hepsini aldılar. **والكُساحَةُ** **الكُناسَةُ** gibidir. **والأَكْسَحُ**: topal; ve ayrıca kötürüm de.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AD/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الحاء والكاف والسين
حسك ، سحك ، كسح : ( مستعملات ) .
حسك : قال الليث : الحسَكُ : نباتٌ له ثَمر خَشِن يتعلَّقُ بأصواف الغَنَم . قال : وكل ثمَرَة يُشْبهها نحو ثَمَرَةِ القُطْب والسَّعْدان
والهَراس فهو حَسَك ، والواحدة حَسَكةٌ ، قال : والحَسَكُ من أدوات الحرب رُبما اتُّخِذَ من حَدِيد فَصُبّ حول العَسْكر .
وحَسكُ الصدر : حِقْدُ العداوة .
يقال : إنه لَحَسِكُ الصَّدر على فُلانٍ .
قال : والحِسْكِكُ : القُنْفُذُ الضَّخْمُ .
أبو عبيد : في قلبه عليك حَسِيكةٌ وحَسِيفَةٌ وسخِيمةٌ بمعنى واحد .
وقال غيره : يقال للقوم الأشِدّاء : إنهم لَحَسَكٌ أَمْرَاسٌ ، الواحد حَسَكةٌ مَرِسٌ .
سحك : أخبرني المُنْذري عن الحَرَّانِي عن ابن السِّكِّيت . قال : سمعت ابن الأعرابي يقول : أَسْوَدُ سُحْكُوكٌ وحُلْكُوكٌ .
قلت : ومُسْحَنْكَك مثله مُفْعَنْلَلٌ من سَحَك .
كسح : الليث : الكَسْحُ : الكَنْسُ . والكُسَاحَةُ : تُرابٌ مَجموعٌ كُسِحَ بالمِكْسَح .
والمُكاسَحَةُ : المُشَارَّةُ الشديدةُ .
قال : والكَسَحُ ثِقَل في إحدى الرِّجلين إذا مَشَى جَرّها جَرّاً . ورجلٌ كَسْحَانُ ، وقد كَسِحَ كَسَحاً .
وفي حديث ابن عمر أَنَّه ذكر الصدقة فقال : هي مَالُ الكُسْحَان والعُوران ، واحِدُهُم أَكْسَحُ وهو المُقْعدُ يقال منه : كَسِحَ كَسَحاً . وأنشد :
بين مخذولٍ كَرِيمٍ جَدُّهُ
وخَذُولِ الرِّجْلِ من غير كَسَحْ
ومعنى الحديث : أَنّه كره الصَّدقة إلا لأهْلِ الزَّمَانَةِ ، وأنشد الليث بَيْتاً آخَرَ لِلأَعْشَى :
ولقد أَمْنَحُ مَنْ عَادَيْتُه
كُلَّ ما يَقْطَعُ من دَاء الكَسَحْ
قال : ويروى بالشِّين .
وقال أبو سعيد : الكُسَاحُ : من أَدْوَاءِ الإبل ، جَمَل مَكْسُوح : لا يَمْشِي من شِدة الظَّلْع .
قال : وعُودٌ مُكَسَّحٌ ومُكشّح أي مَقشورٌ مُسوًّى .
قال : ومنه قول الطِّرِمَّاح :
جُمَالِيَّةٌ تَغْتَالُ فَضلَ جَدِيلها
شَنَاحٍ كَصَقْبِ الطائفِيِّ المُكَسَّحِ
ويروى المُكَشَّحِ ، أراد بالشَّنَاحِي عُنُقَها لطوله .
وقال أبو سعيد : يقال : أَتينَا بني فُلانٍ فاكتسحنا مالهم أي لم نُبْقِ لهم شيئاً .
وقال المُفضَّلُ : كسَحَ وكَثَحَ بمعنى واحد حكاهُ أبو تُرَاب .

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الكاف** ve **السين**
**حسك** ، **سحك** ، **كسح** : (kullanılanlar).

**حسك** : **الليث** dedi: **الحسَكُ**: koyunların yünlerine tutunan, pürüzlü meyvesi olan bir bitkidir. Dedi: **القُطْب** ve **السَّعْدان** meyvesi ve **الهَراس** gibi ona benzeyen her meyve **حَسَك**tır; teki **حَسَكةٌ**dır. Dedi: **الحَسَكُ** savaş aletlerindendir; bazen demirden yapılır da ordugâhın etrafına dökülür.

**وحَسكُ الصدر**: düşmanlık kini.

Denir ki: Şüphesiz o, falana karşı **لَحَسِكُ الصَّدر**dır.

Dedi: **الحِسْكِكُ**: iri **القُنْفُذُ**dur.

**أبو عبيد**: Onun sana karşı kalbinde **حَسِيكةٌ** ve **حَسِيفَةٌ** ve **سخِيمةٌ** vardır; tek bir anlamdadır.

Başkası dedi: Şiddetli kavme denir: Şüphesiz onlar **لَحَسَكٌ أَمْرَاسٌ**tır; teki **حَسَكةٌ مَرِسٌ**tir.

**سحك** : **المُنْذري** bana **الحَرَّانِي**’den, o da **ابن السِّكِّيت**’ten haber verdi. Dedi: **ابن الأعرابي**’yi şöyle derken işittim: **أَسْوَدُ سُحْكُوكٌ** ve **حُلْكُوكٌ**.

Dedim: **مُسْحَنْكَك** de onun gibidir; **سَحَك**’tan **مُفْعَنْلَلٌ**dür.

**كسح** : **الليث**: **الكَسْحُ**: süpürmedir. **الكُسَاحَةُ**: **المِكْسَح** ile süpürülmüş, toplanmış topraktır.

**والمُكاسَحَةُ**: şiddetli çekişmedir.

Dedi: **الكَسَحُ** bir ayakta ağırlıktır; yürüdüğünde onu sürüyerek sürükler. Ve bir adam **كَسْحَانُ**dur; ve **كَسَحاً** **كَسِحَ** olmuştur.

**ابن عمر** hadîsinde: Şüphesiz o sadakayı zikretti de dedi: O, **الكُسْحَان**ın ve **العُوران**ın malıdır; onların teki **أَكْسَحُ**tur ve o, oturaklı olandır; ondan denir: **كَسَحَ كَسَحاً**. Ve inşad etti:
بين مخذولٍ كَرِيمٍ جَدُّهُ
وخَذُولِ الرِّجْلِ من غير كَسَحْ

Hadîsin manası: Şüphesiz o, sadakayı ancak **الزَّمَانَةِ** ehli için hoş gördü. Ve **الليث** **الأَعْشَى**’ya ait başka bir beyit inşad etti:
ولقد أَمْنَحُ مَنْ عَادَيْتُه
كُلَّ ما يَقْطَعُ من دَاء الكَسَحْ

Dedi: **بالشِّين** ile de rivayet olunur.

**أبو سعيد** dedi: **الكُسَاحُ**: develerin hastalıklarındandır; **جَمَل مَكْسُوح**: topallığın şiddetinden yürüyemez.

Dedi: **عُودٌ مُكَسَّحٌ** ve **مُكشّح** yani soyulmuş, düzeltilmiş.

Dedi: Ondandır **الطِّرِمَّاح**’ın sözü:
جُمَالِيَّةٌ تَغْتَالُ فَضلَ جَدِيلها
شَنَاحٍ كَصَقْبِ الطائفِيِّ المُكَسَّحِ

**المُكَشَّحِ** diye de rivayet olunur; **الشَّنَاحِي** ile, uzunluğundan dolayı boynunu kastetti.

**أبو سعيد** dedi: Denir: Falan oğullarına geldik de onların mallarını **فاكتسحنا**; yani onlara hiçbir şey bırakmadık.

**المُفضَّلُ** dedi: **كسَحَ** ve **كَثَحَ** tek bir manadadır; onu **أبو تُرَاب** rivayet etti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الكاف والسين وما يثلثهما)
(كسع)  الكاف والسين والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على نوع من الضَّرب. يقال: كسعه، إذا ضَربَ برِجله على مؤخَّرِه أو بيده. ويقال: اتَّبَعَ أدبارَهم يَكسَعُهم بسَيفه. وكَسَعْت الرّجُل بما سَاءه، إذا تكلَّمْت في أثره. وكَسعتُ النّاقةَ بغُبْرها، إذا تركتَ بقيَّةً من اللَّبن في خِلْفها تريد تعزيرها. ومعنى هذا أنَّه يخلِّيها بعد أن يُحلَب بعضُ لبنِها ويضربُ بيدِه على مؤخّرها لتمضِيَ. قال:
لا تَكْسَع الشَّولَ بأَغْبارِها *** إنك لا تَدرِي مَن النَّاتجُ([1])ومن الباب رجلٌ مكَسَّعٌ بغُبْرِه، إذا لم يتزوَّج، كأنَّ ماءه قد تبقَّى كما تَبقَّى لبنُ الشّاةِ المكَسَّعة. قال:
والله لا يخرجُها من قَعرِه *** إلاّ فتىً مكسَّع بغُبْره([2])والكُسْعَة: الحمير، سمِّيت لأنَّها تُضرَب أبداً على مؤخّرها في السَّوْق.
(كسف)  الكاف والسين والفاء أصلٌ يدلُّ على تغيُّر في حالِ الشيء إلى ما لا يُحَبّ، وعلى قطع شيءٍ من شيء. من ذلك كُسُوف القَمر، وهو زوالُ ضوئه. ويقال: رجلٌ كاسِفُ الوجه، إذا كان عابساً. وهو كاسف البال، أي سيِّئُ الحال.
وأمَّا القَطْع فيقال: كَسَفَ العُرقوبَ بالسّيف كَسْفاً يكسِفُهُ. والكِسْفة: الطَّائفة من الثَّوب، يقال: أعطِنِي كِسفةً من ثوبك. والكِسْفة: القِطعة من الغَيم. قال الله* تعالى: ﴿وإنْ يَرَوْا كِسْفاً مِن السَّماءِ ساقِطاً﴾ [الطور 44].
(كسل)  الكاف والسين واللام أصلٌ صحيح، وهو التَّثاقُل عن الشَّيء والقُعود عن إتمامه أو عنه. من ذلك الكَسَل. والإكسال: أن يُخالِط الرّجلُ أهلَه ولا ينزِل. ويقال ذلك في فَحل الإبل أيضاً. وامرأةٌ مِكسالٌ: لا تكاد تَبرَحُ بيتها.
(كسم)  الكاف والسين والميم أصيلٌ يدلُّ على تلبُّدٍ في شيء وتجمّع. من ذلك الكَيْسُوم: الحَشِيش الكثير. ويقال إنَّ الأكاسم: الخَيل المجتمِعة يكاد يركبُ بعضُها بعضاً. قال:
أبا مالكٍ لَطَّ الحُضَين وراءنا *** رجالاً عدَاناتٍ وخيلاً أكاسِما([3])(كسا)  الكاف والسين والحرف المعتل……([4])
أما ما ليس بمهموزٍ فمنه الكُسْوة والكِساء معروف. قال الشَّاعر([5]):
فباتَ لـه دون الصَّبَا وهي قَرَّةٌ *** لحافٌ ومصقولُ الكساءِ رقيقُ
أراد في هذا الموضع بمصقول الكِساء لبَناً قد علته دُوَاية. ومثله:
وهو إذا ما اهْتَافَ أو تَهيَّفا *** يَنفِي الدُّواياتِ إذا ترشَّفَا
 	عن كلِّ مصقولِ الكِساء قد صَفَا([6])
 اهتاف: عَطِش. وعنى بالكساء الدُّواية.
(كسب)  الكاف والسين والباء أصلٌ صحيحٌ، وهو يدلُّ على ابتغاء وطلبٍ وإصابة. فالكَسب من ذلك. ويقال كَسَب أهْلَه خيراً، وكسَبْت الرّجلَ مالاً فكَسَبه. وهذا مما جاء على فَعَلْته فَفَعل. وكَسَابِ: اسمُ كَلْبة.
(كسح)  الكاف والسين والحاء له معنيانِ صحيحان: أحدهما تنقيةُ الشيء، والمعنى الآخر عَيْب في الخِلْقة.
فالأوَّل الكَسْح. يقال: كَسَحْتُ البيتَ، وكَسَحَتِ الرِّيحُ الأرضَ: قَشَرت عنها التّراب. والكُسَاحة: ما يُكسَح. ويقال: أغارُوا على بني فلانٍ فاكتَسَحوهم، أي أخَذوا مالَهم كلَّه.
والثاني الكَسَح، وهو العَرَج. والأكْسَح: الأعرج. قال الأعشى:
* وخَذُولِ الرِّجلِ من غير كَسَحْ([7]) *
وجمع الأكسح كُسْحان. وفي الحديث: "الصَّدَقة مال الكُسْحانِ والعُوران([8])".
(كسد)  الكاف والسين والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على الشَّيء الدُّون لا يُرغَب فيه. من ذلك: كَسَد الشَّيءُ كَساداً فهو كاسد وكَسِيد. وكلُّ دونٍ كَسِيد. قال:
* فماجدٌ وكسيدُ([9]) *
(كسر)  الكاف والسين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على هَشْم الشيء وهَضْمه. من ذلك قولُك كَسَرْت الشيءَ أكْسِره كَسْراً. والكِسرة: القطعة من المكسور. ويقال: عُودٌ صُلْب المَكْسِر، إذا عُرِفت جوْدتُه بكسْرِه. وكَسَر الطائرُ جناحَيه كَسراً، إذا ضمَّهما وهو يريد الوُقوع، ومنه عُقاب كاسِر. والكِسْر: العظم ليس عليه كبيرُ لحم. قال الشَّاعر:
* وفي يَدِها كِسرٌ أبَحُّ رَذومُ([10]) *
ويقال لا يكون كذا إلا وهو مكسور. ويقال لعظم السّاعد الذي يلي المرفَق، وهو نصف العظم: كِسرُ قبيح. أنشدنا عليُّ بنُ إبراهيمَ، عن عليِّ بنِ عبد العزيز، عن أبي عُبيد:
فلو كنتَ عَيراً كنتَ عيرَ مَذَلَّةٍ *** ولو كنت كِسراً كنتَ كِسرَ قبيح([11])ويقال: أرضٌ ذات كسور، أي ذات صَعُود وهَبُوط، وكأنَّها قد كسِرت كَسْراً. والكِسر: الشُّقة السُّفلى من الخِباء تُرفَع أحياناً وتُرخَى أحياناً. وهو جارِي مُكاسِرِي، أي كِسرُ بيتِه إلى كِسرِ بيتي. فأمَّا كِسْرى فاسمٌ عجميّ، وليس من هذا، وهو معرَّب. قال أبو عمرو: يُنسَب إلى كسرى- وكان يقولـه بكسر الكاف([12])- كِسْرِيّ وكِسرَوِيّ. وقال الأمويّ: كِسريّ بالكسر أيضاً.
--------------ـــ
([1]) البيت للحارث بن حلزة في اللسان (كسع، غبر).
([2]) الرجز في المجمل واللسان (كسع).
([3]) أنشده في اللسان (عدن) برواية: "لد" بدل "لط". وفي الأصل: "الحصير" صوابه في اللسان.
([4]) بياض في الأصل.
([5]) هو عمرو بن الأهتم. اللسان (كسا). ومقطوعته في الحماسة (2: 300-301). وقصيدته في المفضليات (1: 123-125).
([6]) الرجز في اللسان (صقل). وأنشده في المجمل (كسو/ي).
([7]) ديوان الأعشى 163. وصدره في اللسان (كسح):
* كل وضاح كريم جده *
([8]) في اللسان: "وفي حديث ابن عمر: سئل عن مال الصدقة فقال: إنها شر مال، إنما هي مال الكسحان والعوران".
([9]) في الأصل: "فمنهم ماجد"، والصواب ما أثبت من المجمل مطابقاً للسان (كسد). والبيت بتمامه:
إذا كل حي نابت بأرومة *** نبت العضاه فماجد وكسيد
([10]) في الأصل: "وفي يديه"، صوابه في المجمل. وفي اللسان (كسر) والمقاييس (بح): "وفي كفها". وصدر البيت:
* وعاذلة هبت بليل تلومني *
([11]) سبق البيت في (حسن، قبح). وأنشده في اللسان (قبح، كسر) وكذا ورد إنشاده "فلو كنت عيراً" في المجمل، وروي بالخرم فيما سبق.
([12]) في الأصل: "بكسر الراء"، صوابه في المجمل، وفي اللسان والقاموس أنه يقال بكسر الكاف وفتحها.

ـ

##### Türkçe

(**باب الكاف والسين وما يثلثهما**)
(**كسع**)  **الكاف** ve **السين** ve **العين** sahih bir asıldır; bir tür dövmeye delâlet eder. Denir: **كسعه**; yani ayağıyla onun arka tarafına yahut eliyle vurduğunda. Ve denir: onların arkalarını tâkip etti; kılıcıyla onları **يكسَعُهم**. Ve **كَسَعْت** adamı, onu kötüleyen şeyle; yani onun arkasından konuştum. Ve **كَسعتُ** dişi deveyi, onun **غُبْرها**’sıyla; yani onu azarlamak isteyerek onun memesindeki sütün bir artığını bıraktığında. Bunun mânası şudur: sütünün bir kısmı sağıldıktan sonra onu bırakır ve yürüsün diye eliyle onun arka tarafına vurur. Dedi ki:
لا تَكْسَع الشَّولَ بأَغْبارِها *** إنك لا تَدرِي مَن النَّاتجُ([1])Ve bâbdandır: **مكَسَّعٌ بغُبْرِه** adam; evlenmediğinde, sanki suyu, **المكَسَّعة** koyunun sütü arttığı gibi artmış kalmış gibidir. Dedi ki:
والله لا يخرجُها من قَعرِه *** إلاّ فتىً مكسَّع بغُبْره([2])Ve **الكُسْعَة**: eşeklerdir; sürekli sevk esnasında arka taraflarına vurulduğu için böyle adlandırılmıştır.

(**كسف**)  **الكاف** ve **السين** ve **الفاء** bir asıldır; şeyin hâlinde sevilmeyen şeye doğru bir değişmeye ve bir şeyden bir şey kesmeye delâlet eder. Bundan: **كُسُوف القَمر**; o, ışığının gitmesidir. Ve denir: **رجلٌ كاسِفُ الوجه**; yani asık suratlı olduğunda. Ve o, **كاسف البال**’dır; yani hâli kötü.

Kesme ise şöyle denir: **كَسَفَ العُرقوبَ بالسّيف كَسْفاً يكسِفُهُ**. Ve **الكِسْفة**: elbiseden bir taifedir; denir: bana elbisenden bir **كِسفة** ver. Ve **الكِسْفة**: buluttan parçadır. Allah* Teâlâ dedi: ﴿وإنْ يَرَوْا كِسْفاً مِن السَّماءِ ساقِطاً﴾ [الطور 44].

(**كسل**)  **الكاف** ve **السين** ve **اللام** sahih bir asıldır; o, bir şeyden ağır davranmak ve onu tamamlamaktan yahut ondan geri durmaktır. Bundan: **الكَسَل**. Ve **الإكسال**: erkeğin ehlini (hanımını) karıştırması (cinsel temas etmesi) ve boşalmamasıdır. Bu, deve aygırı hakkında da söylenir. Ve **امرأةٌ مِكسالٌ**: neredeyse evinden ayrılmayan.

(**كسم**)  **الكاف** ve **السين** ve **الميم** köklü bir asıldır; bir şeyde yapışıp kalmaya ve toplanmaya delâlet eder. Bundan: **الكَيْسُوم**: çok ot. Ve denir ki: **الأكاسم**: birbirine toplanmış atlar; neredeyse bazısı bazısına biner. Dedi ki:
أبا مالكٍ لَطَّ الحُضَين وراءنا *** رجالاً عدَاناتٍ وخيلاً أكاسِما([3])
(**كسا**)  **الكاف** ve **السين** ve illetli harf……([4])
Hemzesiz olana gelince: ondan **الكُسْوة** ve **الكِساء** mâlûmdur. Şair dedi([5]):
فباتَ لـه دون الصَّبَا وهي قَرَّةٌ *** لحافٌ ومصقولُ الكساءِ رقيقُ
Bu yerde **مصقول الكِساء** ile, üzerine **دُوَاية** gelmiş sütü kastetti. Bunun benzeri:
وهو إذا ما اهْتَافَ أو تَهيَّفا *** يَنفِي الدُّواياتِ إذا ترشَّفَا
 	عن كلِّ مصقولِ الكِساء قد صَفَا([6])
**اهتاف**: susadı. Ve **الكساء** ile **الدُّواية**’yi kastetti.

(**كسب**)  **الكاف** ve **السين** ve **الباء** sahih bir asıldır; istemeye, talebe ve elde etmeye delâlet eder. İşte **الكَسب** bundandır. Ve denir: ehlini hayırla **كَسَب** etti; ve adama mal **كسَبْت** ettim de o onu **كَسَبه** etti. Bu, **فَعَلْته فَفَعل** vezni üzere gelmiş şeylerdendir. Ve **كَسَابِ**: bir dişi köpeğin adıdır.

(**كسح**)  **الكاف** ve **السين** ve **الحاء**’ın iki sahih mânası vardır: birincisi şeyin temizlenmesi; diğer mânası yaratılışta bir ayıptır.
Birincisi **الكَسْح**’tır. Denir: evi **كَسَحْتُ**; ve rüzgâr yeri **كَسَحَتِ**: ondan toprağı soydu. Ve **الكُسَاحة**: **يُكسَح** olunan şey. Ve denir: falan oğullarına baskın yaptılar da onları **فاكتَسَحوهم**; yani mallarının hepsini aldılar.
İkincisi **الكَسَح**’tır; o, topallıktır. Ve **الأكْسَح**: topal. A‘şâ dedi:
* وخَذُولِ الرِّجلِ من غير كَسَحْ([7]) *
**الأكسح**’ın çoğulu **كُسْحان**’dır. Ve hadiste: "الصَّدَقة مال **الكُسْحانِ** والعُوران([8])".

(**كسد**)  **الكاف** ve **السين** ve **الدال** sahih bir asıldır; rağbet edilmeyen aşağı şeye delâlet eder. Bundan: şey **كَسَد** etti, **كَساداً**; o hâlde o **كاسد** ve **كَسِيد**’dir. Her aşağı olan **كَسِيد**’dir. Dedi ki:
* فماجدٌ وكسيدُ([9]) *

(**كسر**)  **الكاف** ve **السين** ve **الراء** sahih bir asıldır; şeyin kırılmasına ve ezilmesine delâlet eder. Bundan, senin sözün: şeyi **كَسَرْت**; onu **أكْسِره**; **كَسْراً**. Ve **الكِسرة**: kırılmıştan parçadır. Ve denir: **عُودٌ صُلْب المَكْسِر**; yani kırılmasıyla kalitesi bilindiğinde. Ve kuş kanatlarını **كَسَر** etti, **كَسْراً**; yani düşmek isterken ikisini birleştirdiğinde; bundan **عُقاب كاسِر**. Ve **الكِسْر**: üzerinde çok et olmayan kemiktir. Şair dedi:
* وفي يَدِها كِسرٌ أبَحُّ رَذومُ([10]) *
Ve denir: böyle olmaz, ancak o **مكسور** iken. Ve dirseğe bitişik olan önkol kemiğine—ki o, kemiğin yarısıdır—**كِسرُ قبيح** denir. Bize Ali b. İbrahim rivayet etti; Ali b. Abdülaziz’den; Ebû Ubeyd’den:
فلو كنتَ عَيراً كنتَ عيرَ مَذَلَّةٍ *** ولو كنت كِسراً كنتَ كِسرَ قبيح([11])Ve denir: **أرضٌ ذات كسور**; yani yükseliş ve iniş sahibi; sanki **كَسْراً** kırılmış gibidir. Ve **الكِسر**: çadırın alt yarığıdır; bazen kaldırılır, bazen salınır. Ve o, benim **مُكاسِرِي** komşumdur; yani onun evinin **كِسر**’i benim evimin **كِسر**’ine (bitişiktir). Ama **كِسْرى** yabancı bir isimdir; bundan değildir; o, Arapçalaştırılmıştır. Ebû Amr dedi: **كسرى**’ya nisbet edilir—ve **الكاف**’ı kesreli söyleyerek onu söylerdi([12])—**كِسْرِيّ** ve **كِسرَوِيّ**. Ve el-Ümevî dedi: kesre ile de **كِسريّ**.

--------------ـــ
([1]) Beyit, el-Hâris b. Hılleze’nindir; Lisân’da (كسع، غبر).
([2]) Recez, el-Mücmel ve Lisân’da (كسع).
([3]) Lisân’da (عدن) "لط" yerine "لد" rivayetiyle okuttu. Asılda: "الحصير"; doğrusu Lisân’dadır.
([4]) Asılda boşluk.
([5]) O, Amr b. el-Ehtem’dir. Lisân (كسا). Parçası Hamâse’de (2: 300-301). Kasidesi Mufaddaliyât’ta (1: 123-125).
([6]) Recez, Lisân’da (صقل). Ve el-Mücmel’de (كسو/ي) okuttu.
([7]) A‘şâ divanı 163. Sadrı Lisân’da (كسح):
* كل وضاح كريم جده *
([8]) Lisân’da: "İbn Ömer hadîsinde: sadaka malı hakkında soruldu; dedi ki: o, en kötü maldır; o ancak **الكسحان** ve **العوران** malıdır".
([9]) Asılda: "فمنهم ماجد"; doğrusu el-Mücmel’den sabit kılınan, Lisân’a (كسد) uygun olandır. Beytin tamamı:
إذا كل حي نابت بأرومة *** نبت العضاه فماجد وكسيد
([10]) Asılda: "وفي يديه"; doğrusu el-Mücmel’dedir. Lisân’da (كسر) ve el-Makâyîs’te (بح): "وفي كفها". Beytin sadrı:
* وعاذلة هبت بليل تلومني *
([11]) Beyit daha önce (حسن، قبح)’ta geçti. Lisân’da (قبح، كسر) okuttuğu gibi; el-Mücmel’de de "فلو كنت عيراً" şeklinde okuttu; daha önce geçen yerde hazf ile rivayet edildi.
([12]) Asılda: "بكسر الراء"; doğrusu el-Mücmel’dedir; Lisân ve Kâmûs’ta **الكاف**’ın kesreli ve fethalı söylendiği zikredilir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AD/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ك س ح
كسح البيت بالمكسحة‏.‏
ورمى بالكساحة وتقول‏:‏ فلان نقيّ الساحة قليل الكساحة‏.‏
ورجل أكسح‏:‏ أعرج وبه كسح‏.‏
قال الأعشى‏:‏ بين مغلوبٍ كريم جدّه وخذول الرجل من غير كسح وفي الحديث‏:‏ ‏"‏ الصدقة مال الكسحان والعوران ‏"‏‏.‏
ومن المجاز‏:‏ كسحت الريح الأرض‏:‏ قشرتها‏.‏
وأتينا بني فلان فكسحناهم‏:‏ فاستأصلناهم‏.‏
وكسحهم الدهر‏.‏
وأوقعوا بهم فاكتسحوا أموالهم وكسح فلان من مالي ما شاء‏.‏

##### Türkçe

ك س ح
**كسح** evi **بالمكسحة** ile süpürdü.
**الكساحة** ile attı; ve dersin ki: filan **نقيّ الساحة**dır, **قليل الكساحة**dır.
Ve **رجل أكسح**: topal; onda **كسح** vardır.
**الأعشى** dedi:
“Aralarında, dedesi soylu olan yenilmiş biri ve **من غير كسح** (olmadan) adamın alçaltıcısı (olan) bir (şey) vardır.”
Ve hadiste: “Sadaka, **الكسحان**ın ve **العوران**ın malıdır.”
Ve mecazdan: rüzgâr yeri **كسحت**: onu soydu.
Ve filan oğullarına geldik de onları **فكسحناهم**: onları kökünden kazıdık.
Ve zamanı onları **كسحهم**.
Ve onlara musallat oldular da mallarını **فاكتسحوا**; ve filan, malımdan dilediğini **كسح**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الكَسْحُ: الكَنْسُ؛ كَسَحَ البيتَ والبئر يَكْسَحُه كَسْحاً: كَنَسه.
والمِكْسَحة: المِكْنَسةُ؛ قال سيبويه: هذا الضرب مما يُعْتَمل مكسور الأَوّل، كانت الهاء فيه أَو لم تكن. الجوهري: المِكْسَحة ما يُكْنَس به الثَّلْجُ وغيره.
والكُساحة مثل الكُناسة؛ قال ابن سيده: والكُساحة الكُناسة، وقال اللحياني: كُساحةُ البيت ما كُسِحَ من التراب فأُلْقِيَ بعضُه على بعض. والكُساحة: تراب مجموع كُسِحَ بالمِكْسَحِ.
واكْتَسَح أَموالَهم: أَخذها كلها؛ يقال: أَغاروا عليهم فاكْتَسَحُوهم أَي أَخذوا مالهم كله، ويقال: أَتينا بني فلان فاكْتَسَحْنا مالهم أَي لم نُبْق لهم شيئاً؛ قال المُفَضَّل: كَسَحَ وكَثَح بمعنى واحد. والكُساحُ: الزَّمانةُ في اليدين والرجلين وأَكثر ما يستعمل في الرجلين. الأَزهري: الكَسَحُ ثِقَل في إِحدى الرجلين إِذا مَشَى جَرَّها جَرّاً. وكَسِحَ كَسَحاً، وهو أَكْسَحُ وكَسْحانُ وكَسِيحٌ ومكَسَّحٌ؛ وقيل: الأَكْسَحُ الأَعوجُ والمُقْعَدُ أَيضاً؛ قال الأَعشى:
كُل وَضَّاحٍ كَريمٍ جَدُّه،
وخَذولِ الرِّجْلِ، من غيرِ كَسَحْ
وهذا البيت أَورده الجوهري وغيره وابن بري: بين مغلوب نبيل جدّه، وقال: هو يصف قوماً نَشاوى ما بين مغلوب قد غلبه السكر، وخَذُولِ الرجل من غير كَسَح. قال ابن بري: ويروى تليل خدّه، بالخاء المعجمة والدال المهملة. والكَسَحُ: داء يأْخذ في الأَوراك فتَضْعُفُ له الرجل. وقد كَسِحَ الرجلُ كَسَحاً إِذا ثقلت إِحدى رجليه في المشي، فإِذا مشى كأَنه يَكْسَحُ الأَرضَ أَي يَكْنُسُها، وفي حديث قتادة في تفسير قوله: ولو نشاء لمسخناهم على مكانتهم أَي جعلناهم كُسْحاً يعني مُقْعَدين، جمع أَكْسَحَ كأَحْمر وحُمْرٍ. والأَكسح: المُقْعَدُ، والفعل كالفعل. وفي حديث ابن عمر: سئل عن مال الصدقة فقال: إِنها شَرُّ مال، إِنما هي مال الكُسْحانِ والعُورانِ؛ وهي جمع الأَكْسَحِ، وهو المُقْعَد، ومعنى الحديث أَنه كره الصدقة إِلاّ لأَهل الزَّمانَة؛ وأَنشد الليث للأَعشى:
ولقد أَمْنَحُ مَنْ عادَيْتُه
كلَّ ما يَقْطَعُ من داءِ الكَسَحْ
قال: ويروى بالشين. وقال أَبو سعيد: الكُساح من أَدواء الإِبل. جمل مَكْسُوح: لا يمشي من شدّة الضَّلَع. قال: وعُود مُكَسَّح ومُكَشَّح أَي مَقْشُور مُسَوًّى؛ قال: ومنه قول الطِّرِمَّاح:
جُمالِيَّة تَغْتالُ فَضْلَ جَديلِها،
شَناحٍ كَصَقْبِ الطائِفِيِّ المُكَسَّحِ
ويروى المكشح بالشين؛ أَراد بالشَّناحِي عُنُقَها لطوله. والمُكاسَحة: المُشارَّة الشديدة. وكَسَحَتِ الريح الأَرضَ: قشرت عنها التراب.

##### Türkçe

**الكَسْحُ**: süpürme; **كَسَحَ** evi ve kuyuyu **يَكْسَحُه** **كَسْحاً**: onu süpürdü.

**والمِكْسَحة**: süpürge; Sîbeveyh dedi ki: Bu tür, kendisiyle iş yapılan şeylerdendir; içinde **الهاء** bulunsa da bulunmasa da, ilkinin kırık (kesreli) olmasıyla. Cevherî: **المِكْسَحة** kar ve başkası onunla süpürülen şeydir.

**والكُساحة** **مثل الكُناسة**; İbn Sîde dedi ki: **والكُساحة** **الكُناسة**dır; Lihyânî dedi ki: **كُساحةُ البيت** evden topraktan süpürülüp de bir kısmı bir kısmının üzerine atılan şeydir.

**والكُساحة**: **بالمِكْسَحِ** ile süpürülmüş, toplanmış topraktır.

**واكْتَسَح** mallarını: hepsini aldı; denir ki: Onlara baskın yaptılar da onları **فاكْتَسَحُوهم**; yani mallarının hepsini aldılar; ve denir ki: Falan oğullarına geldik de mallarını **فاكْتَسَحْنا**; yani onlara hiçbir şey bırakmadık; Müfaddal dedi ki: **كَسَحَ** ve **كَثَح** bir mânâdadır.

**والكُساحُ**: ellerde ve ayaklarda sakatlık; ve daha çok ayaklarda kullanılır. Ezherî: **الكَسَحُ** yürüdüğünde bir ayağında ağırlıktır; onu sürüyerek sürür.

Ve **كَسِحَ** **كَسَحاً**; ve o **أَكْسَحُ** ve **كَسْحانُ** ve **كَسِيحٌ** ve **مكَسَّحٌ**tır; ve denildi: **الأَكْسَحُ** eğri olan ve ayrıca oturaklı (kalkamaz) olandır; A‘şâ dedi ki:
كُل وَضَّاحٍ كَريمٍ جَدُّه،
وخَذولِ الرِّجْلِ، من غيرِ كَسَحْ

Bu beyti Cevherî ve başkaları ve İbn Berrî rivayet etti: “arasında, dedesi soylu olan mağlup”; ve dedi ki: O, sarhoş kimseler olan bir kavmi tasvir eder; arasında, sarhoşluğun yendiği mağlup ve **خَذُولِ الرجل** (ayağı geri kalan kimse), **من غير كَسَح**. İbn Berrî dedi ki: “**تليل خدّه**” diye de rivayet olunur; **بالخاء المعجمة والدال المهملة** ile.

**والكَسَحُ**: kalçalarda tutan bir hastalık; onun sebebiyle ayak zayıflar. Ve adam **كَسِحَ** **كَسَحاً** olur; yürüyüşte ayaklarından biri ağırlaştığında; yürüdüğünde sanki **يَكْسَحُ الأَرضَ**; yani onu süpürür. Katâde’nin, “**ولو نشاء لمسخناهم على مكانتهم**” sözü tefsirinde hadiste: yani onları **كُسْحاً** kıldık; yani oturaklılar; **أَكْسَحَ**ın çoğulu; **كأَحْمر وحُمْرٍ**. **والأَكسح**: oturaklıdır; fiil de fiil gibidir. İbn Ömer hadîsinde: Sadaka malı hakkında soruldu; dedi ki: O, malın en kötüsüdür; o ancak **مال الكُسْحانِ والعُورانِ**dır; ve o, **الأَكْسَحِ**ın cem‘idir; ve o, oturaklıdır; hadîsin mânâsı: sakatlık ehli dışında sadakayı kerih görmesidir; Leys, A‘şâ’dan inşâd etti:
ولقد أَمْنَحُ مَنْ عادَيْتُه
كلَّ ما يَقْطَعُ من داءِ الكَسَحْ

Dedi ki: **بالشين** ile de rivayet olunur. Ebû Saîd dedi ki: **الكُساح** develerin hastalıklarındandır. **جمل مَكْسُوح**: topallığın şiddetinden yürüyemez. Dedi ki: Ve **عُود مُكَسَّح ومُكَشَّح**; yani soyulmuş, düzeltilmiş; dedi ki: Ve ondan Tırimmâh’ın sözü:
جُمالِيَّة تَغْتالُ فَضْلَ جَديلِها،
شَناحٍ كَصَقْبِ الطائِفِيِّ المُكَسَّحِ

**المكشح** diye de **بالشين** ile rivayet olunur; **بالشَّناحِي** ile, uzunluğundan dolayı boynunu kastetti. **والمُكاسَحة**: şiddetli ortaklık. Ve rüzgâr yeri **كَسَحَتِ**: ondan toprağı soydu.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AD/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ك س ح * * الأكْسَحُ * الأعرج والمقعد أيضا وفي الحديث ﴿الصدقة مال * الكُسْحانِ * والعوران﴾

##### Türkçe

* ك س ح * * **الأكْسَحُ** * topal ve ayrıca oturaklı (yürüyemez) olan. Ve hadiste: ﴿sadaka, **الكُسْحانِ**’ın ve tek gözlülerin malıdır﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

كسح البيت والبئر، كمنع يكسح كسحا: كنس. و كسحت الريح الأرض: قشرت عنها التراب. ومن المجاز: أغاروا عليهم فاكتسحوهم، أي أخذوا مالهم كله. ويقال: أتينا بني فلان فاكتسحنا مالهم، أي لم نبق لهم شيئا. وفي الأساس: وكسح فلان من مالي ما شاء. وفي اللسان: قال المفضل: كسح وكثح بمعنى واحد. والمكسحة: المكنسة. قال سيبويه: هذا الضرب مما يعتمل مكسور الأول، كانت الهاء فيه أو لم تكن. وفي الصحاح: المكسحة ما يكنس به الثلج وغيره. و قال ابن سيده: الكساحة: الكناسة، بضمها. وقال اللحياني كساحة البيت: ما كسح من التراب فألقي بعضه على بعض. والكساحة: تراب مجموع كسح بالمكسح. والكساحة والكساح: الزمانة في اليدين والرجلين، وأكثر ما يستعمل في الرجلين. وقال الأزهري: الكسح: ثقل في إحدى الرجلين إذا مشى جرها جرا. كسح كفرح كسحا، وهو أكسح وكسحان وكسيح كأمير وكسيح، كزبير. وقال أبو سعيد: الكساح، بالضم: داء للإبل، جمل مكسوح لا يمشي من شدة الظلع. وقال أيضا: العود المكسح، كمعظم، أي المقشر المسوى. ومنه قول الطرماح:
  جمالية تغتال فضل جديلـهـا                      شناح كصقب الطائفي المكسح وإعجام السين لغة فيه. والكسيح، كأمير: العاجز إذا مشى، كأنه يكسح الأرض أي يكنسها. وقيل: الأكسح: الأعرج، والمقعد أيضا. ج، كسحان بالضم كأحمر وحمران. وفي حديث ابن عمر سئل عن مال الصدقة فقال  إنها شر مال، إنما هي مال الكسحان والعوران  ومعنى الحديث أنه كره الصدقة إلا لأهل الزمانة. وفي حديث قتادة في تفسير قوله تعالى:  ولو نشاء لمسخناهم على مكانتهم  أي جعلناهم كسحا يعني مقعدين، جمع أكسح كأحمر وحمر. والمكاسحة: المشاربة، هكذا في النسخ غالبا، وفي بعض الأمهات: المشارة الشديدة، فليراجع. والكسح، كالكتف: من تستعينه ولا يعينك لعجزه. ويقال فلان ما أكسحه، أي ما أثقله. ويقال جمل مكسوح إذا كان به ظلع شديد. وقد تقدم أنه تتمة من قول أبي سعيد اللغوي. والكسح، بفتح فسكون: العجز من داء يأخذ في الأوراك فتضعف له الرجل. ومكسحة، كمعظمة، بالسين والشين، ويفتحان ويكسران: ع باليمامة، قال الحفصي هو نخل في جزع الوادي قريبا من أشى. قال زياد بن منقذ العدوي:
  يا ليت شعري عن جنبي مكشة                      وحيث يبنى من الحناءة الأطم
  عن الأشاءة هل زالت مخارمها                      وهل تغير من آرامـهـا إرم كذا في معجم ياقوت.

##### Türkçe

**كسح** evi ve kuyuyu, **كمنع**: süpürdü. Ve **كسحت** rüzgâr yeri: ondan toprağı soydu. Mecazdan: Onlara baskın yaptılar da onları **فاكتسحوهم**; yani mallarının hepsini aldılar. Ve denir: Falan oğullarına geldik de mallarını **فاكتسحنا**; yani onlara hiçbir şey bırakmadık. Ve **الأساس**’ta: Falan, malımdan dilediğini **وكسح**. Ve **اللسان**’da: **المفضل** dedi: **كسح** ve **كثح** bir mânâdadır. Ve **المكسحة**: süpürge. **سيبويه** dedi: Bu tür, ilkinin kırık (kesreli) yapıldığı şeylerdendir; onda **الهاء** bulunsa da bulunmasa da. Ve **الصحاح**’ta: **المكسحة** karı ve başkasını süpürmekle süpürülen şeydir. Ve **ابن سيده** dedi: **الكساحة**: süprüntü; onu zamme ile. Ve **اللحياني** dedi: **كساحة البيت**: topraktan **كسح** edilen şey; sonra onun bir kısmı bir kısmının üzerine atılır. Ve **الكساحة**: **المكسح** ile **كسح** edilmiş, toplanmış toprak. Ve **الكساحة** ve **الكساح**: ellerde ve ayaklarda sakatlık; en çok ayaklarda kullanılır. **الأزهري** dedi: **الكسح**: yürüdüğünde bir ayağında ağırlık; onu sürüyerek sürükler. **كسح** **كفرح** **كسحا**; o **أكسح** ve **كسحان** ve **كسيح** **كأمير** ve **كسيح** **كزبير**. **أبو سعيد** dedi: **الكساح** zamme ile: develer için bir hastalık; **جمل مكسوح** şiddetli topallıktan yürümez. Yine dedi: **العود المكسح** **كمعظم**; yani soyulmuş, düzeltilmiş. Ondan **الطرماح**’ın sözü:
  جمالية تغتال فضل جديلـهـا                      شناح كصقب الطائفي المكسح
Ve **السين**’in **إعجام**’ı onda bir lehçedir. Ve **الكسيح** **كأمير**: yürüdüğünde âciz olan; sanki yeri **يكسح** eder, yani onu süpürür. Ve denildi: **الأكسح**: topal; ve oturaklı (yürüyemez) olan da. Çoğulu: **كسحان** zamme ile **كأحمر** ve **حمران**. Ve **ابن عمر** hadîsinde sadaka malı hakkında soruldu da dedi ki: “O, malın en şerlisidir; o ancak **الكسحان** ve **العوران**’ın malıdır.” Hadîsin mânâsı: sakatlık ehli dışında sadakayı kerih gördü. Ve **قتادة**’nin, Yüce Allah’ın sözü olan: “**ولو نشاء لمسخناهم على مكانتهم**” tefsirindeki hadîsinde: yani onları **كسحا** kılardık; yani oturaklılar; **أكسح**’ın cem‘i, **كأحمر** ve **حمر**. Ve **المكاسحة**: içki içişme; nüshalarda çoğunlukla böyledir; bazı ana nüshalarda: şiddetli ortaklık; öyleyse müracaat edilsin. Ve **الكسح** **كالكتف**: kendisinden yardım istediğin, fakat aczinden dolayı sana yardım etmeyen kimse. Ve denir: Falan ne **ما أكسحه**; yani onu ne kadar ağır buluyorum. Ve denir: Şiddetli topallık bulunan deveye **جمل مكسوح**. Daha önce bunun **أبي سعيد اللغوي**’nin sözünün tamamlayıcısı olduğu geçti. Ve **الكسح** fetha sonra sükûn ile: kalçalarda tutan bir hastalıktan olan acz; onun sebebiyle ayak zayıflar. Ve **مكسحة** **كمعظمة**; **بالسين والشين**; ikisi de fethalanır ve kesralanır: Yemâme’de bir yer. **الحفصي** dedi: O, vadi yarığında, **أشى**’ya yakın bir hurmalıktır. **زياد بن منقذ العدوي** dedi:
  يا ليت شعري عن جنبي مكشة                      وحيث يبنى من الحناءة الأطم
  عن الأشاءة هل زالت مخارمها                      وهل تغير من آرامـهـا إرم
**معجم ياقوت**’ta böyledir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

كَسَحَ
1 كَسَحَ ذ , (aor. كَسِحَ , K, inf. n. كَسْحٌ, Msb,) He swept a house, or chamber. (S, Msb, K,) [You say] كَسَحَتِ الرِّيحُ الأَرْضَ The wind swept off the dust from the surface of the ground. (S, K.) ― -b2- [Hence,] كَسَحَ (tropical:) He cleaned out a well, and a canal or channel of running water, &c. (Msb.) ― -b3- [And hence also,] (tropical:) He cut a thing off; destroyed it; did away with it, carried it off: (Msb:) [he swept it away.] ― -b4- كَسَحْنَا بَنِى فُلَانٍ (tropical:) We extirpated the sons of such a one. (A.) ― -b5- كَسِحَ, aor. كَسَحَ , inf. n. كَسَحٌ, He had a heaviness in one of his legs, and dragged it when he walked: (T:) he was crippled in the legs, and in the arms: (L, K:) mostly used in relation to the legs. (L.) [See also كُسَاحٌ.]

أَغَارُوا عَلَيْهِمْ فَاكْتَسَحُوهُمْ
8 أَغَارُوا عَلَيْهِمْ فَاكْتَسَحُوهُمْ ذ (tropical:) They made a hostile attack, or incursion, upon them, and took all their property. (S, K. *) ― -b2- اِكْتَسَحْنَا مَالَ بَنِى فُلَانٍ (tropical:) We took [or swept off] all the property of the sous of such a one, leaving them nothing. (L.) ― -b3- [In like manner you say] كَسَحَ مِنَ المَالِ مَا شَآءَ [(tropical:) He swept off what he pleased of the property]; as also كَثَحَ. (K, voce كَثَحَ.)

كَسْحٌ
كَسْحٌ ذ Impotence, (K,) arising from a disease which attacks the hips, and weakens the leg. (TA.)

كَسْحَانُ
كَسْحَانُ ذ : see أَكْسَحُ

كُسَاحٌ
كُسَاحٌ ذ (L) and ↓ كُسَاحَةٌ (K) The state of being crippled (زَمَانَة) in the legs, and in the arms: (L, K:) mostly used in relation to the legs. (L.) [See 1.] ― -b2- كُسَاحٌ A certain disease of camels, (L, K,) which renders them very lame, so that they cannot walk: (Aboo-Sa'eed, L.)

كَسِيحٌ
كَسِيحٌ ذ : see أَكْسَحُ. ― -b2- Also, Impotent (K) in walking, as though he swept the ground. (TA.)

كُسَيْحٌ
كُسَيْحٌ ذ : see أَكْسَحُ.

كُسَاحَةٌ
كُسَاحَةٌ ذ Sweepings; (S, K;) dust that is swept from a house and thrown in a heap. (Lh.) -A2- See also كُسَاحٌ.

أَكْسَحُ
أَكْسَحُ ذ and ↓ كَسْحَانُ and ↓ كَسِيحٌ (L, K) and ↓ كُسَيْحٌ (K) and ↓ مُكَسَّحٌ (L) Having a heaviness in one of his legs, and dragging it when he walks: (L:) crippled in the legs, and in the arms: (L, K:) also the first (as explained by some, L,) lame, by nature, or by reason of a chronic ailment: and affected by a disease which deprives one of the power of walking: (S, L, K:) pl. كُسْحٌ (L) and كُسْحَانٌ. (L, K.) الصَّدَقَةُ مَالُ الكُسْحَانِ وَالعُورَانِ (S, L) Alms are the property of the crippled and the one-eyed. (L, from a trad.)

مِكْسَحَةٌ
مِكْسَحَةٌ ذ A broom, or besom, or instrument with which one sweeps (S, K) snow, &c.; (S;) as also مِكْسَحٌ. (L.)

مُكَسَّحٌ
مُكَسَّحٌ ذ : see أكْسَحٌ.

مَكْسُوحٌ
مَكْسُوحٌ ذ A camel severely lame, (L, K,) so that he cannot walk. (Aboo-Sa'eed, L.)

##### Türkçe

**كَسَحَ**
1 **كَسَحَ** ذ , (muzâri‘ **كَسِحَ** , K, mastar ismi **كَسْحٌ**, Msb,) Bir evi yahut odayı süpürdü. (S, Msb, K,) [dersin ki] **كَسَحَتِ الرِّيحُ الأَرْضَ** Rüzgâr, yerin yüzünden tozu süpürüp attı. (S, K.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **كَسَحَ** (mecaz:) Bir kuyuyu ve akan suyun bir kanalını yahut suyolunu, vb. temizledi. (Msb.) ― -b3- [Ve bundan dolayı da,] (mecaz:) Bir şeyi kesti; onu yok etti; onu ortadan kaldırdı, onu alıp götürdü: (Msb:) [onu süpürüp götürdü.] ― -b4- **كَسَحْنَا بَنِى فُلَانٍ** (mecaz:) Biz, falanın oğullarını kökünden kazıdık. (A.) ― -b5- **كَسِحَ**, muzâri‘ **كَسَحَ** , mastar ismi **كَسَحٌ**, Bacaklarından birinde bir ağırlık vardı ve yürüdüğünde onu sürüklerdi: (T:) bacaklarda ve kollarda sakattı: (L, K:) çoğunlukla bacaklar hakkında kullanılır. (L.) [Ayrıca **كُسَاحٌ**’a da bak.]

**أَغَارُوا عَلَيْهِمْ فَاكْتَسَحُوهُمْ**
8 **أَغَارُوا عَلَيْهِمْ فَاكْتَسَحُوهُمْ** ذ (mecaz:) Onlara düşmanca bir baskın yahut akın yaptılar ve bütün mallarını aldılar. (S, K. *) ― -b2- **اِكْتَسَحْنَا مَالَ بَنِى فُلَانٍ** (mecaz:) Biz, falanın oğullarının bütün malını aldık [yahut süpürüp götürdük], onlara hiçbir şey bırakmadık. (L.) ― -b3- [Benzer şekilde dersin ki] **كَسَحَ مِنَ المَالِ مَا شَآءَ** [(mecaz:) Maldan dilediğini süpürüp götürdü]; ve ayrıca **كَثَحَ**. (K, **كَثَحَ** maddesinde.)

**كَسْحٌ**
**كَسْحٌ** ذ İktidarsızlık, (K,) kalçalara saldıran ve bacağı zayıflatan bir hastalıktan kaynaklanan. (TA.)

**كَسْحَانُ**
**كَسْحَانُ** ذ : **أَكْسَحُ**’a bak.

**كُسَاحٌ**
**كُسَاحٌ** ذ (L) ve aşağıdaki ↓ **كُسَاحَةٌ** (K) Bacaklarda ve kollarda sakat ( **زَمَانَة** ) olma hâli: (L, K:) çoğunlukla bacaklar hakkında kullanılır. (L.) [1’e bak.] ― -b2- **كُسَاحٌ** Develerin belirli bir hastalığı, (L, K,) onları çok topal kılar; öyle ki yürüyemezler: (Aboo-Sa'eed, L.)

**كَسِيحٌ**
**كَسِيحٌ** ذ : **أَكْسَحُ**’a bak. ― -b2- Ayrıca, yürümekte iktidarsız (K); sanki yeri süpürüyormuş gibi. (TA.)

**كُسَيْحٌ**
**كُسَيْحٌ** ذ : **أَكْسَحُ**’a bak.

**كُسَاحَةٌ**
**كُسَاحَةٌ** ذ Süprüntüler; (S, K;) bir evden süpürülüp bir yığın hâlinde atılan toz. (Lh.) -A2- Ayrıca **كُسَاحٌ**’a da bak.

**أَكْسَحُ**
**أَكْسَحُ** ذ ve aşağıdaki ↓ **كَسْحَانُ** ve aşağıdaki ↓ **كَسِيحٌ** (L, K) ve aşağıdaki ↓ **كُسَيْحٌ** (K) ve aşağıdaki ↓ **مُكَسَّحٌ** (L) Bacaklarından birinde bir ağırlık bulunan ve yürüdüğünde onu sürükleyen: (L:) bacaklarda ve kollarda sakat: (L, K:) ayrıca birincisi (bazılarının açıkladığı üzere, L,) tabiatça yahut kronik bir rahatsızlık sebebiyle topal; ve yürüyebilme gücünü gideren bir hastalıktan etkilenmiş: (S, L, K:) çoğulu **كُسْحٌ** (L) ve **كُسْحَانٌ**. (L, K.) **الصَّدَقَةُ مَالُ الكُسْحَانِ وَالعُورَانِ** (S, L) Sadaka, sakatın ve tek gözlünün malıdır. (L, bir rivayetten.)

**مِكْسَحَةٌ**
**مِكْسَحَةٌ** ذ Bir süpürge, yahut çalı süpürgesi, yahut kendisiyle süpürülen alet (S, K) kar, vb.; (S;) ve ayrıca **مِكْسَحٌ**. (L.)

**مُكَسَّحٌ**
**مُكَسَّحٌ** ذ : **أكْسَحٌ**’a bak.

**مَكْسُوحٌ**
**مَكْسُوحٌ** ذ Çok topal bir deve, (L, K,) öyle ki yürüyemez. (Aboo-Sa'eed, L.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَسَحَ
كَسَحَ A ( n. ac. كَسْح 1 ),
a.  Swept; cleaned out; carried off.

b.  [ coll. ], Pruned ( tree ).

كَسِحَ
كَسِحَ A ( n. ac. كَسَح 4 ),
a.  Was weak, infirm, crippled.

اِنْكَسَحَ
اِنْكَسَحَ VII ,
a.  Was swept.

اِكْتَسَحَ
اِكْتَسَحَ VIII ,
a.  Swept off.

كَسْح
كَسْح 1 ,
a.  Weakness of the joints; lameness; impotence.

أَكْسَحُ
أَكْسَحُ 14 , ( pl. كُسْح 3 ,  كُسْحَاْن 35 ),
a.  see 25 (a) , ( b ).

c.  Cripple; paralytic.

مِكْسَح
مِكْسَح 20 ,
a.  see 20t .

مِكْسَحَة
مِكْسَحَة 20t ,
a.  Broom, besom.

كُسَاْح
كُسَاْح 24 ,
a.  see 1 .

b.  A certain disease.

كُسَاْحَة
كُسَاْحَة 24t ,
a.  see 1 .

b.  Sweepings.

كَسِيْح
كَسِيْح 25 ,
a.  Weak, infirm; paralyzed; impotent.

b.  Powerless, helpless.

كَسْحَاْنُ
كَسْحَاْنُ 33 ,
a.  see 25 .

كَسڤحَ
N. P. كَسڤحَ I ,
a.  Lame ( camel ).

b.  [ coll. ], Pruned.

كَسَّحَ
N. P. كَسَّحَ II ,
a.  see 14 (c) &  25 ( a ), ( b ).

كُسَيْح
كُسَيْح
a.  see 14 (c) .

مَا أَكْسَحَهُ
مَا أَكْسَحَهُ
a.  How insufferable he is !

##### Türkçe

**كَسَحَ**
**كَسَحَ** A (n. ac. **كَسْح** 1),
a. Süpürdü; temizledi; alıp götürdü.

b. [topl.], (ağacı) budadı.

**كَسِحَ**
**كَسِحَ** A (n. ac. **كَسَح** 4),
a. Zayıf oldu, düşkün oldu, sakat oldu.

**اِنْكَسَحَ**
**اِنْكَسَحَ** VII,
a. Süpürüldü.

**اِكْتَسَحَ**
**اِكْتَسَحَ** VIII,
a. Süpürüp attı.

**كَسْح**
**كَسْح** 1,
a. Mafsalların zayıflığı; topallık; iktidarsızlık.

**أَكْسَحُ**
**أَكْسَحُ** 14, (pl. **كُسْح** 3, **كُسْحَاْن** 35),
a. 25 (a), (b)’ye bak.

c. Sakat; felçli.

**مِكْسَح**
**مِكْسَح** 20,
a. 20t’ye bak.

**مِكْسَحَة**
**مِكْسَحَة** 20t,
a. Süpürge, çalı süpürgesi.

**كُسَاْح**
**كُسَاْح** 24,
a. 1’e bak.

b. Belli bir hastalık.

**كُسَاْحَة**
**كُسَاْحَة** 24t,
a. 1’e bak.

b. Süprüntüler.

**كَسِيْح**
**كَسِيْح** 25,
a. Zayıf, düşkün; felçli; iktidarsız.

b. Güçsüz, çaresiz.

**كَسْحَاْنُ**
**كَسْحَاْنُ** 33,
a. 25’e bak.

**كَسڤحَ**
N. P. **كَسڤحَ** I,
a. (Deve) topal oldu.

b. [topl.], budandı.

**كَسَّحَ**
N. P. **كَسَّحَ** II,
a. 14 (c) ve 25 (a), (b)’ye bak.

**كُسَيْح**
**كُسَيْح**
a. 14 (c)’ye bak.

**مَا أَكْسَحَهُ**
**مَا أَكْسَحَهُ**
a. Ne kadar katlanılmazdır o!
