# كسد (ك-س-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B3%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Onun kesadı

- Harfler: ك - س - د
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [كَسَادَهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AF/siga/%D9%83%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَالَهَا | Onun kesadı | 1 | 1 | [9:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AF/ayet/9:24.md) |

## Mücavir kökler — 24 mücavir (30 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 15 · Ağacın koparılmış kabuğudur
2. [تجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Vicar tilki ve sırtlan gibi hayvanların inleri demektir
3. [ربص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B5.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · “Rebş” ağaçların yaprakları döktükten sonra yeniden…
4. [عشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · “On” demektir
5. [جهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Cehd düz, sert yer demektir
6. [خشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
7. [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
8. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
9. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · “Sikkin” bıçak demektir
10. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
11. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
12. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Onların malları
13. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
14. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Bab kapı demektir
15. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Oğullar
16. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Biribirini kesen yoldur
17. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Murar acı bir ağacın adıdır
18. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
19. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Saçak demektir
20. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
21. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların ön ayaklarına denir
22. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
23. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
24. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كسد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [بور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%B1.md), [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md), [بطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%84.md) |
| Zıt Kök | [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Pazara sunulan metanın veya malın alıcısız kalarak elde beklemesi, rağbet görmemesi ve değer yitirmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Dünyevi birikim ve ticaretin durgunluğa uğraması korkusunun ilahi dava ve hicretin önüne geçirilmesi eleştirisi |
| Çekirdek Özet 3 | Değerin dolaşımdan çekilmesi, akışın kesintiye uğraması ve sistemik tıkanıklık hali |
| Kritik Hata Riski | Kesadı yalnızca dönemsel mali kriz veya kâr düşüşü sayıp, Kur'an'daki varoluşsal öncelik krizini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كس | Örtme, zayıflama, geride kalma ve akışın kesilmesi; [كسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%84.md) (ağırlık basması, gevşeme), [كسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%81.md) (ışığın kesilip örtülmesi), [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) (emeğin karşılığını elde tutma), [كسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%88.md) (bedeni kumaşla örtme) köklerinde bu çekirdek belirgindir | د | د harfinin getirdiği durma, sınır koyma ve kapıların kapanması niteliğiyle, dolaşımda olan bir sürecin veya metanın alıcısız kalarak elde kalması, hareketinin durması ve değerinin düşmesi anlamı kesinleşmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Bir nesneyi içeride tutma, kavrama ve dışarıya akışını sınırlandırma hareketi |
| س | diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Bir noktada sabitlenme, sürtünme oluşturma ve akışı frenleme etkisi |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Geçiş kapısının kapanması, hareketin eşikte durdurulması ve sınır çekilmesi |
| كسد | avuçta tutulan nesnenin kapıda duraklayıp dışarı akamaması | Meta veya değerin dolaşıma giremeyip elde kalması, kapıların kapanmasıyla pazarın tıkanması ve durgunlaşması |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Pazardaki metanın veya malın talep görmeyip elde beklemesi, satılamaması ve değerinin donup kalması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Muâviye b. Mâlik (Muavvizü'l-Hükemâ) insanların soy ve karakter bakımından ağaçlara benzediğini, kiminin değerli kiminin ise değersiz olduğunu anlatırken bu kökü kullanmıştır: فماجد وكسيد / إذ كل حي نابت بأرومة / نبت العضاه فماجد وكسيد |
| Erken Arapça kullanım | Klasik bedevi ticaretinde malın süratle tükenmesi ve el değiştirmesi anlamına gelen [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) fiilinin tam zıddı olarak pazarın durgunlaşmasını ifade etmek üzere كَسَدَتِ السُّوقُ tabiri kullanılmıştır |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça kök كسد, genel Sami dilleri ailesi içerisinde daha çok Güney Sami ve iç Arapça sahasında iktisadi-ticari bir kavram olarak özelleşmiştir. Kökün Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan birebir fonetik izdüşümü sınırlı kalmakla birlikte, Proto-Semitik düzeydeki zayıflama, gerileme, örtülme ve atalet bildiren kök katmanlarıyla anlamsal teması bulunmaktadır. İbranice ve Aramice gibi komşu dillerde pazarın veya eşyanın durgunluğu genellikle bozulma, kuruma veya atıl kalma bildiren köklerle ifade edilirken; Arapçada كسد, doğrudan doğruya canlı dolaşımın (nefâk) karşıtı olarak "malın elde kalması, talep yokluğu sebebiyle değerinin düşmesi ve akışın kesilmesi" biçiminde teknik ve ahlaki bir semantik kazanmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | كسد kökünden كَسَاد | Malın ve pazarın rağbet görmemesi, revaçta olmaması, düşük veya değersiz sayılması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Kuzeybatı Sami karşılaştırmaları | Durgunluk ve değer kaybı semantiğinin Arapça sahasında iktisadi bir kavram olarak kristalleşmesi | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik karşılaştırmalar | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كسد | Anlamlı | Malın ve pazarın durgunlaşması, rağbet görmemesi | Hedef kök; ticaret ve eşyanın alıcısız kalarak elde beklemesi | Kur'an'da geçer |
| [كدس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AF%D8%B3.md) | Anlamlı | Biriktirmek, yığmak | Eşyanın, paranın veya ekinin üst üste yığılıp küme haline gelmesi | Ortak çekirdek; birikip donma ilgisi; Kur'an'da geçmez |
| [سكد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%AF.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn ve Tahdhīb'de mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| [سدك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D9%83.md) | Anlamlı | Bir şeye tutkuyla bağlanmak, el becerisi | Kişinin bir şeye düşkün olması veya mızrak ve zanaat konusunda çevik olması | Kur'an'da geçmez |
| [دكس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%83%D8%B3.md) | Anlamlı | Kalabalıklaşmak, yığılmak | Sürünün veya topluluğun iç içe girmesi, yığılması | Birikme ve sıkışma ilgisi; Kur'an'da geçmez |
| [دسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B3%D9%83.md) | Anlamlı | Yayılmak, dolup taşmak, leğen | Büyük su havuzu, düzlük veya içi dolu kap; kasaba ve köşk | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كسد | Merkez | Ticaret ve dolaşım | Malın piyasada kalıp talep edilmemesi ve elden çıkamaması | Dolaşımın kesilmesiyle oluşan durgunluk ve değersizleşme |
| [بور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%B1.md) | Komşu | Bozulma ve atıl kalma | [بور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%B1.md) bütünüyle telef olma, helak olma ve işe yaramaz hale gelme iken كسد malın var olup yalnızca alıcısının bulunmamasıdır | Pazarda veya arazide mutlak verimsizlik |
| [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) | Komşu | Eksilme ve sermaye kaybı | [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) sermayenin fiilen erimesi ve zarar edilmesi iken كسد malın elden çıkamaması yüzünden donmasıdır | Ticarette kâr edememe ve ana malın azalması |
| [بطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%84.md) | Komşu | Hükümsüzleşme | [بطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%84.md) bir şeyin asılsız ve geçersiz çıkması iken كسد piyasa talebinin düşmesidir | Varlığın veya sözleşmenin fonksiyonunu yitirmesi |
| [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) | Zıt | Dolaşım ve süratli satış | [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) malın pazarda hemen alıcı bulup revaç görmesi, tükenmesi ve tedavülde olmasıdır | Pazarın canlılığı, talebin yüksekliği ve akış |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كسد | Pazarın durgunlaşması, malın elde kalması | Talebin kesilmesiyle malın değerini ve dolaşımını yitirmesi | Kesin |
| Latince | stagnatio, cessatio | Durma, hareketsizlik, akışın kesilmesi | Fiziksel ve soyut durgunluğu karşılar ancak pazar psikolojisini bütünüyle içermez | Güçlü |
| İngilizce | stagnation, slump, unmarketability | Durgunluk, satılamazlık, piyasa resesyonu | İktisadi boyutu tam karşılar fakat ahlaki ve ontolojik değersizleşme boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Absatzstockung, Stagnation | Satış tıkanıklığı, durgunluk | Malın tedavülden çıkmasını ve pazar tıkanmasını tam verir | Güçlü |
| Fransızca | mévente, marasme | Satışsızlık, piyasa durgunluğu | Malın düşük fiyata rağmen gitmemesi durumunu karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Deutsches Wörterbuch von Jacob und Wilhelm Grimm, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كَسَادَهَا | Ticaretin durması ve kazancın kesilmesi korkusu | Müminlerin hicret ve cihat karşısında dünyevi kazançlarının ve pazarlarının durgunluğa uğrayacağı endişesini kınayan bağlam (Tevbe [9:24](https://lisan.digital/tr/ayet/9:24.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rızık ve tevekkül | Rızkın temininin Allah'a ait oluşu ile kulun ticari endişelerle dini sorumlulukları ertelemesi arasındaki çatışma | Kesad korkusunun imanın önüne geçirilmesinin itikadi tehlikesi |
| Fıkıh | Alışveriş ve borçlar hukuku | Tedavülden kalkan veya rağbeti azalan paralar ile pazarda elde kalan malların zekat ve kusur hükümleri | Malın revaç durumunun sözleşmelere ve değerleme ilkelerine etkisi |
| Tefsir | Cihat ve hicret teşviki | Dünyevi menfaatlerin, ticaret ve meskenlerin Allah ve Resulü sevgisinden üstün tutulmasının eleştirisi | Tevbe [9:24](https://lisan.digital/tr/ayet/9:24.md) bağlamında kalbi bağların ve ticari korkuların deşifresi |
| Hadis | Piyasa ahlakı ve ticaret adabı | Malı revaçta göstermek için yalan yere yemin edilmesi ve suni talep oluşturulması yasakları | Malın kesada uğramasından korkarak harama tevessül edilmesinin engellenmesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Öncelikler ve niyet | Kalbi felç ve korku | İmanın gerektirdiği fedakarlığı durdurma | Ticaretin kesada uğrama korkusu imtihan vesilesi olarak tanımlanır | Kesin |
| İlmi | Bilgi dolaşımı | Fikri durgunluk | Hakikatin tedavülden çekilmesi | İlim ve hakikatin rağbet görmemesi, cehaletin revaç bulması hali | Muhtemel |
| Siyasi | Toplumsal hareketlilik | Güvenlik ve seferberlik engeli | Tehdit karşısında atalete yol açma | Toplumun ticari kaygılarla siyasi bağımsızlık ve savunmayı ertelemesi | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa mekanizması | Durgunluk ve likidite krizi | Değişimin ve nakdin tıkanması | Arz edilen meta ile talep arasındaki dengesizlikten doğan tıkanma | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Hidrodinamikte akış durması ve viskozite direnci | Bir akışkanın sürtünme veya kanal daralması sebebiyle debisinin sıfıra yaklaşması ve birikerek durgunlaşması hali | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Ekonomik resesyon ve likidite tuzağı | Bireylerin veya piyasa aktörlerinin belirsizlik sebebiyle harcama yapmayıp birikimi elde tutması neticesinde pazarın donması | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kesad kavramını yalnızca teknik bir muhasebe zararı veya basit bir perakende satış azlığı olarak görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kesad, bireyin hayatını üzerine kurduğu değerler sisteminin ve önceliklerinin dünyevi kazançların donması korkusuyla esir alınmasıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tevbe [9:24](https://lisan.digital/tr/ayet/9:24.md) ayetindeki ikazı sıradan bir piyasa uyarısı sanmak; oysa ayet, ticari durgunluk korkusunun hakikat mücadelesini engellemesini fısk olarak niteler |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın en temel zaaflarından biri olan "maddi güvenceyi ve pazarını kaybetme" psikolojisinin, ilahi çağrıya icabet etmeyi nasıl bloke edebileceğini tek bir kavramla ifşa eder |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hicret, cihat, infak ve Allah yolunda bedel ödemeyi emreden ayet grubunda, özellikle Tevbe suresindeki toplumsal çözülme tehditlerinin analizinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ticaretin ve zenginliğin bizzat kendisinin değil, onun kesada uğraması korkusunun imanın ve adaletin önüne geçirilmesinin kınandığını göstererek dindarlık ile iktisadi hayat ilişkisini netleştirir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Pazara sunulan malın alıcısız kalarak elden çıkmaması, rağbet görmeyip elde birikmesi ve hareketini yitirmesi.
- Soyut anlam: Bir değerin, bilginin veya davanın toplumsal rağbet görmeyip donması; insanın kaybetme korkusuyla felç olması.
- Sistematik karşılık: İktisadi ve psikolojik dolaşımın durmasıyla değer üretim zincirinin kırılması ve sistemin atalete sürüklenmesi.
- LaTeX modeli: $$K = \lim_{D \to 0} \frac{S}{D} \implies \frac{dF}{dt} = 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S$ pazara arz edilen metayı, $D$ ona yönelen talebi ve rağbeti, $K$ kesad durumunu, $F$ ise dolaşım akışını temsil eder. Talep ($D$) sıfıra yaklaştığında arzın elde kalma oranı ($K$) sonsuza yönelir ve dolaşım türevi ($\frac{dF}{dt}$) sıfırlanarak sistemik bir durgunluk meydana gelir.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B3%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Tevbe 9:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AF/ayet/9:24.md) — كَسَادَهَا

قُلْ إِنْ كَانَ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ وَإِخْوَانُكُمْ وَأَزْوَاجُكُمْ وَعَشِيرَتُكُمْ وَأَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسَاكِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّ إِلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَجِهَادٍ فِي سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ

Meal (IK): De ki: Eğer babalarınız, oğullarınız, kardeşleriniz, eşleriniz, kabileniz, elinize geçirdiğiniz mallar, durgunluğa uğramasından korktuğunuz ticaret, hoşunuza giden evler, size Allah’tan vve peygamberden ve Allah yolunda cihaddan daha sevimli ise; o zaman Allah’ın emri gelinceye kadar bekleyedurun. Ve Allah; fasıklar güruhunu hidayete erdirmez.

## Sözlükler (11)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والسين والدال معهما
ك س د، ك د س، د ك س، س د ك، د س ك مستعملات كسد: الكَسادُ خلاف النَّفاق. وسوق كاسدة. وتكسَّد الشيء: صار كاسداً. ويقال: كَسَد مَكْسَداً، ومَكْسَد: مصدر مثل مطمع.
كدس: الكُدْسُ من الطعام ومن الدراهم: ما يجمع. يقال: كُدْسٌ مُكَدَّسٌ.
والتَّكَدُّس: مشي للخيل كمشي الوعول، كأنه يتكبب إذا مشى، قال:
وخيل تكَدَّسُ مشي الوعو		ل نازلت بالسيف أبطالها
والكادِسُ: القعيد من الظباء، الذي يجيء من خلف. يتشاءم به.
دكس: الدَّوْكَس: اسم للأسد.
والدِّيكْساءُ: قطعة عظيمة من الغنم والنعم.
سدك: السَّدِك:ُ المولع بالشيء، في لغة طيئ، قال:
وودعت القداح وقد أراني		بها سَدِكاً وإن كانت حراما
ورجل سَدِكٌ: خفيف العمل بيده. وإنه سَدِكٌ بالرمح، أي: رفيق به سريع.
دسك: الدِّيَسْكاءُ لغة في الدِّيكْساء.
والدَّوْسَكُ لغة في الدَّوْكَس.

##### Türkçe

**الكاف** ve **السين** ve **الدال** bunlarla birlikte
**ك س د**، **ك د س**، **د ك س**، **س د ك**، **د س ك** kullanımdadırlar.

**كسد**: **الكَسادُ** **النَّفاق**’ın zıddıdır. Ve kâsid bir pazar. Ve **تكسَّد** şey: kâsid oldu. Ve denilir: **كَسَد** **مَكْسَداً**; ve **مَكْسَد**: **مطمع** gibi bir mastardır.

**كدس**: **الكُدْسُ** yiyecekten ve dirhemlerden: toplanan şeydir. Denilir: **كُدْسٌ مُكَدَّسٌ**.
Ve **التَّكَدُّس**: atlar için bir yürüyüştür; dağ keçilerinin yürüyüşü gibi; sanki yürüdüğünde yuvarlanır; dedi ki:
وخيل تكَدَّسُ مشي الوعو		ل نازلت بالسيف أبطالها
Ve **الكادِسُ**: ceylanlardan oturan; arkadan gelen kimse. Onunla uğursuzluk sayılır.

**دكس**: **الدَّوْكَس**: aslan için bir addır.
Ve **الدِّيكْساءُ**: koyun ve davarlardan büyük bir parçadır.

**سدك**: **السَّدِك**: şeye düşkün olan; Tayy dilinde; dedi ki:
وودعت القداح وقد أراني		بها سَدِكاً وإن كانت حراما
Ve **رجل سَدِكٌ**: eliyle işte hafiftir. Ve o **سَدِكٌ** mızrakla; yani: onunla yumuşak huylu, hızlıdır.

**دسك**: **الدِّيَسْكاءُ** **الدِّيكْساء** hakkında bir dildir.
Ve **الدَّوْسَكُ** **الدَّوْكَس** hakkında bir dildir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

كَسَدَ الشيء كَساداً، فهو كاسِدٌ وكَسيدٌ. وسلعةٌ كاسِدَةٌ، وسوقٌ كاسِدٌ بلا هاءٍ. وأكْسَدَ الرجل، أي كَسَدَتْ سوقُه. وقول الشاعر معاوية بن مالك:
إذ كُلُّ حيٍّ نابِتٌ بـأَرومَةٍنَبْتَ العِضاهِ فماجِدٌ وكَسيدُ
أي دونٌ.

##### Türkçe

**كَسَدَ** şey **كَساداً** (kesâd) oldu; o hâlde o, **كاسِدٌ** ve **كَسيدٌ**dur. Ve **سلعةٌ كاسِدَةٌ** (kesâd olan bir mal), ve **سوقٌ كاسِدٌ** (kesâd olan bir pazar) — **هاء**sız. Ve **أكْسَدَ** adam; yani onun pazarı **كَسَدَتْ**. Şair Muâviye b. Mâlik’in sözü:

إذ كُلُّ حيٍّ نابِتٌ بـأَرومَةٍ
نَبْتَ العِضاهِ فماجِدٌ وكَسيدُ

yani: aşağı (düşük), değersiz.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك س د
كسد ، كدس ، سدك ، دكس : مستعملة .
كسد : قال الليث : الكَسَادُ : خِلافُ النَّفاقِ ونقيضُهُ ، والفعلُ : يكْسُدُ . وسوقٌ كاسدةٌ : بائرةٌ .
كدس : قال الليث : الكُدْسُ : جماعةُ طعامٍ وكذلك ما يجمعُ من دراهمَ ونحوه ، يقال : كُدْسٌ مكَدَّسٌ .
( أبو عبيد عن الفراء ) : الكَدْسُ : إسراعُ الإبلِ في سيرِها ، وقد كدَستْ تَكدِسُ كَدْساً .
وقال شمر ، قال ابن الأعرابي : كَدْسُ الخيل : ركوبُ بعضها بعضاً ، والتكدُّسُ : السرعةُ في المشي أيضاً .
وقال عَبِيد أو مُهَلْهِل :
وخَيْلٌ تَكَدَّسُ بالدّارِعِين
كمشْيِ الوُعولِ على الظّاهِرَهْ
ويقالُ : التّكَدُّس : أَنْ يُحَرِّكَ مَنكِبَيه ويَنصَبَّ إلى ما بين يديه إذا مَشَى .
وقال أبو عبيد : التَّكدُّس : أَنْ يُحَرِّكَ
مَنكِبَيه وكأنّه يَركب رأسَه ، وكذلك الوُعولُ إذا مَشت .
( أبو عبيد عن أبي عبيدة ) أنه قال : الكَوادسُ : ما تُطُيِّرَ منه مِثل الفأْل والعُطاس ونحوِه . يقال منه : كَدَس يَكدِس .
وقال أبو ذؤيب :
فلَوْ أَنَّني كُنْتُ السَّليمَ لَعُدْتَنِي
سريعاً ولم تَحْبِسْكَ عَنِّي الكوادِس
وقال الليث : الكادِسُ : القَعِيدُ مِن الظِّبَاء الذي يُتَشاءَمُ به ، وهو الجائي مِن خَلْفُ .
وقال النَّضْر : أَكداسُ الرّمل واحدها كُدْسٌ وهو المتراكِبُ الكثير الذي لا يُزايلُ بعضه بعضاً .
قال ابن السكيت في قول المتلمس :
هَلُمَّ إِليه قد أُبيثتْ زرُوعُه
وعادت عليه المَنجَنونُ تَكَدَّسُ
قال : يقال : جاء فلان يتكدس ، وهي مشية من مشية الغلاظ القصار .
قال ، يقال : أخذه فكدَس به الأرض .
سدك : ( أبو عبيد عن أبي عمرو ) سَدِكَ به سَدَكاً ، ولَكِيَ بهِ لَكىً إِذا لزمَهُ .
وقال الليث : رَجُلٌ سَدِكٌ : خفيفُ العملِ بيديهِ .
يقال : إِنه لَسَدِكٌ بالرُّمْحِ أَي رَفيقٌ به سَريعٌ ، وسَمِعتُ أَعْرَابيّاً يَقولُ : سَدَّكَ فلانٌ جِلالَ التَّمْرِ تَسْدِيكاً إذا نَضَدَ بعضها فوق بعضٍ فهي مُسَدَّكةٌ .
دكس : الليث : الدَّوْكَسُ من أَسماءِ الأسَدِ . وهو الدَّوسَكُ لُغةٌ فيه .
( قلت ) : لم أَسمع الدَّوكَسَ ، ولا الدَّوْسَكَ في أَسماءِ الأسَدِ والعربُ تقول : نَعَمٌ دَوْكَسٌ ، وَشَاءٌ دَوكَسٌ : كثيرةٌ . وأنشد بعضهم :
مَنِ اتقَى الله فلمَّا يَيْأَسِ
مِنْ عَكَرٍ دَثْرٍ وشَاءٍ دَوْكَسِ
وقال الليث : الدِّيَكْساءُ : قطعةٌ عظيمةٌ من النَّعَمِ والغَنَمِ .
ويقال : نَمٌ دِيَكْساءُ ، قال : ودَكَسْت الشيءَ إِذا حَشَوْتَهُ .
شمر عن ابن الأعرابي : نَعمٌ دَوْكَسٌ ودَيْكَسٌ أَيْ كثيرٌ . ودَيْكَسَ الرجلُ في بيته إذا كان لا يَبرزُ لحاجة القوم ، يَكْمُنُ فيه .

##### Türkçe

ك س د
**كسد** ، **كدس** ، **سدك** ، **دكس** : kullanımdadır.

**كسد** : Leys dedi: **الكَسَادُ**: **النَّفاقِ**ın hilâfı ve onun zıddıdır; fiil: **يكْسُدُ**. Ve **سوقٌ كاسدةٌ**: durgun (kesat), sürümsüzdür.

**كدس** : Leys dedi: **الكُدْسُ**: yiyecek topluluğudur; yine dirhemlerden ve benzerinden toplanan şeydir; denir: **كُدْسٌ مكَدَّسٌ**.
( Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan ): **الكَدْسُ**: develerin yürüyüşlerinde süratlenmesidir; ve (denir) **كدَستْ تَكدِسُ كَدْساً**.
Şemmer dedi, İbnü’l-A‘râbî dedi: **كَدْسُ الخيل**: bazısının bazısına binmesidir; **التكدُّسُ**: yürüyüşte de sürattir.
Ubeyd yahut Mühelhil dedi:
وخَيْلٌ تَكَدَّسُ بالدّارِعِين
كمشْيِ الوُعولِ على الظّاهِرَهْ
Ve denir: **التّكَدُّس**: yürüdüğü zaman iki omzunu hareket ettirmesi ve önündekine doğru eğilip yönelmesidir.
Ebû Ubeyd dedi: **التَّكدُّس**: iki omzunu hareket ettirmesidir; sanki başına biner; ve yürüdükleri zaman **الوُعول** da böyledir.
( Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den ) onun şöyle dediği (rivayet edilmiştir): **الكَوادسُ**: ondan **الفأْل** ve **العُطاس** ve benzeri gibi uçurulan (uğur/ugursuzluk sayılan) şeylerdir. Ondan (şu) denir: **كَدَس يَكدِس**.
Ebû Züeyb dedi:
فلَوْ أَنَّني كُنْتُ السَّليمَ لَعُدْتَنِي
سريعاً ولم تَحْبِسْكَ عَنِّي الكوادِس
Leys dedi: **الكادِسُ**: kendisiyle uğursuzluk çıkarılan, ceylanlardan geride kalan (oturan)dır; o, arkadan gelendir.
Nadr dedi: **أَكداسُ الرّمل**; onun teki **كُدْسٌ**tur; o, birbirinden ayrılmayan, üst üste yığılmış çok olandır.
İbnü’s-Sikkît, Mütelemmis’in sözü hakkında dedi:
هَلُمَّ إِليه قد أُبيثتْ زرُوعُه
وعادت عليه المَنجَنونُ تَكَدَّسُ
Dedi: denir: falan **يتكدس** olarak geldi; o, kalın kısa (kimse)lerin yürüyüşlerinden bir yürüyüştür.
Dedi: denir: onu aldı da onunla yere **كدَس** etti.

**سدك** : ( Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan ): onunla **سَدِكَ** etti, **سَدَكاً**; ve onunla yapıştı, **لَكىً**; ona yapışıp kaldığı zaman.
Leys dedi: **رَجُلٌ سَدِكٌ**: elleriyle işte hafiftir.
Denir: o, mızrakla **لَسَدِكٌ**tir; yani onunla yumuşak huylu, süratlidir. Ve bir bedevîyi işittim, diyordu: falan, hurma çuvallarını **سَدَّكَ** etti, **تَسْدِيكاً**; bazılarını bazısının üstüne dizdiği zaman; artık o, **مُسَدَّكةٌ**dir.

**دكس** : Leys: **الدَّوْكَسُ** aslanın adlarındandır. Ve o, onda bir dil olarak **الدَّوسَكُ**tur.
( Dedim ): **الدَّوكَسَ**ı da, **الدَّوْسَكَ**ı da aslanın adları içinde işitmedim; Araplar der: **نَعَمٌ دَوْكَسٌ** ve **شَاءٌ دَوكَسٌ**: çoktur. Ve bazısı şu beyti okudu:
مَنِ اتقَى الله فلمَّا يَيْأَسِ
مِنْ عَكَرٍ دَثْرٍ وشَاءٍ دَوْكَسِ
Leys dedi: **الدِّيَكْساءُ**: davar ve koyundan büyük bir parçadır.
Ve denir: **نَمٌ دِيَكْساءُ**. Dedi: ve şeyi **دَكَسْت**; onu doldurduğum zaman.
Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den: **نَعمٌ دَوْكَسٌ** ve **دَيْكَسٌ**; yani çoktur. Ve adam, kavmin ihtiyacı için dışarı çıkmıyor, içinde gizlenip duruyorsa, evinde **دَيْكَسَ** etti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الكاف والسين وما يثلثهما)
(كسع)  الكاف والسين والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على نوع من الضَّرب. يقال: كسعه، إذا ضَربَ برِجله على مؤخَّرِه أو بيده. ويقال: اتَّبَعَ أدبارَهم يَكسَعُهم بسَيفه. وكَسَعْت الرّجُل بما سَاءه، إذا تكلَّمْت في أثره. وكَسعتُ النّاقةَ بغُبْرها، إذا تركتَ بقيَّةً من اللَّبن في خِلْفها تريد تعزيرها. ومعنى هذا أنَّه يخلِّيها بعد أن يُحلَب بعضُ لبنِها ويضربُ بيدِه على مؤخّرها لتمضِيَ. قال:
لا تَكْسَع الشَّولَ بأَغْبارِها *** إنك لا تَدرِي مَن النَّاتجُ([1])ومن الباب رجلٌ مكَسَّعٌ بغُبْرِه، إذا لم يتزوَّج، كأنَّ ماءه قد تبقَّى كما تَبقَّى لبنُ الشّاةِ المكَسَّعة. قال:
والله لا يخرجُها من قَعرِه *** إلاّ فتىً مكسَّع بغُبْره([2])والكُسْعَة: الحمير، سمِّيت لأنَّها تُضرَب أبداً على مؤخّرها في السَّوْق.
(كسف)  الكاف والسين والفاء أصلٌ يدلُّ على تغيُّر في حالِ الشيء إلى ما لا يُحَبّ، وعلى قطع شيءٍ من شيء. من ذلك كُسُوف القَمر، وهو زوالُ ضوئه. ويقال: رجلٌ كاسِفُ الوجه، إذا كان عابساً. وهو كاسف البال، أي سيِّئُ الحال.
وأمَّا القَطْع فيقال: كَسَفَ العُرقوبَ بالسّيف كَسْفاً يكسِفُهُ. والكِسْفة: الطَّائفة من الثَّوب، يقال: أعطِنِي كِسفةً من ثوبك. والكِسْفة: القِطعة من الغَيم. قال الله* تعالى: ﴿وإنْ يَرَوْا كِسْفاً مِن السَّماءِ ساقِطاً﴾ [الطور 44].
(كسل)  الكاف والسين واللام أصلٌ صحيح، وهو التَّثاقُل عن الشَّيء والقُعود عن إتمامه أو عنه. من ذلك الكَسَل. والإكسال: أن يُخالِط الرّجلُ أهلَه ولا ينزِل. ويقال ذلك في فَحل الإبل أيضاً. وامرأةٌ مِكسالٌ: لا تكاد تَبرَحُ بيتها.
(كسم)  الكاف والسين والميم أصيلٌ يدلُّ على تلبُّدٍ في شيء وتجمّع. من ذلك الكَيْسُوم: الحَشِيش الكثير. ويقال إنَّ الأكاسم: الخَيل المجتمِعة يكاد يركبُ بعضُها بعضاً. قال:
أبا مالكٍ لَطَّ الحُضَين وراءنا *** رجالاً عدَاناتٍ وخيلاً أكاسِما([3])(كسا)  الكاف والسين والحرف المعتل……([4])
أما ما ليس بمهموزٍ فمنه الكُسْوة والكِساء معروف. قال الشَّاعر([5]):
فباتَ لـه دون الصَّبَا وهي قَرَّةٌ *** لحافٌ ومصقولُ الكساءِ رقيقُ
أراد في هذا الموضع بمصقول الكِساء لبَناً قد علته دُوَاية. ومثله:
وهو إذا ما اهْتَافَ أو تَهيَّفا *** يَنفِي الدُّواياتِ إذا ترشَّفَا
 	عن كلِّ مصقولِ الكِساء قد صَفَا([6])
 اهتاف: عَطِش. وعنى بالكساء الدُّواية.
(كسب)  الكاف والسين والباء أصلٌ صحيحٌ، وهو يدلُّ على ابتغاء وطلبٍ وإصابة. فالكَسب من ذلك. ويقال كَسَب أهْلَه خيراً، وكسَبْت الرّجلَ مالاً فكَسَبه. وهذا مما جاء على فَعَلْته فَفَعل. وكَسَابِ: اسمُ كَلْبة.
(كسح)  الكاف والسين والحاء له معنيانِ صحيحان: أحدهما تنقيةُ الشيء، والمعنى الآخر عَيْب في الخِلْقة.
فالأوَّل الكَسْح. يقال: كَسَحْتُ البيتَ، وكَسَحَتِ الرِّيحُ الأرضَ: قَشَرت عنها التّراب. والكُسَاحة: ما يُكسَح. ويقال: أغارُوا على بني فلانٍ فاكتَسَحوهم، أي أخَذوا مالَهم كلَّه.
والثاني الكَسَح، وهو العَرَج. والأكْسَح: الأعرج. قال الأعشى:
* وخَذُولِ الرِّجلِ من غير كَسَحْ([7]) *
وجمع الأكسح كُسْحان. وفي الحديث: "الصَّدَقة مال الكُسْحانِ والعُوران([8])".
(كسد)  الكاف والسين والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على الشَّيء الدُّون لا يُرغَب فيه. من ذلك: كَسَد الشَّيءُ كَساداً فهو كاسد وكَسِيد. وكلُّ دونٍ كَسِيد. قال:
* فماجدٌ وكسيدُ([9]) *
(كسر)  الكاف والسين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على هَشْم الشيء وهَضْمه. من ذلك قولُك كَسَرْت الشيءَ أكْسِره كَسْراً. والكِسرة: القطعة من المكسور. ويقال: عُودٌ صُلْب المَكْسِر، إذا عُرِفت جوْدتُه بكسْرِه. وكَسَر الطائرُ جناحَيه كَسراً، إذا ضمَّهما وهو يريد الوُقوع، ومنه عُقاب كاسِر. والكِسْر: العظم ليس عليه كبيرُ لحم. قال الشَّاعر:
* وفي يَدِها كِسرٌ أبَحُّ رَذومُ([10]) *
ويقال لا يكون كذا إلا وهو مكسور. ويقال لعظم السّاعد الذي يلي المرفَق، وهو نصف العظم: كِسرُ قبيح. أنشدنا عليُّ بنُ إبراهيمَ، عن عليِّ بنِ عبد العزيز، عن أبي عُبيد:
فلو كنتَ عَيراً كنتَ عيرَ مَذَلَّةٍ *** ولو كنت كِسراً كنتَ كِسرَ قبيح([11])ويقال: أرضٌ ذات كسور، أي ذات صَعُود وهَبُوط، وكأنَّها قد كسِرت كَسْراً. والكِسر: الشُّقة السُّفلى من الخِباء تُرفَع أحياناً وتُرخَى أحياناً. وهو جارِي مُكاسِرِي، أي كِسرُ بيتِه إلى كِسرِ بيتي. فأمَّا كِسْرى فاسمٌ عجميّ، وليس من هذا، وهو معرَّب. قال أبو عمرو: يُنسَب إلى كسرى- وكان يقولـه بكسر الكاف([12])- كِسْرِيّ وكِسرَوِيّ. وقال الأمويّ: كِسريّ بالكسر أيضاً.
--------------ـــ
([1]) البيت للحارث بن حلزة في اللسان (كسع، غبر).
([2]) الرجز في المجمل واللسان (كسع).
([3]) أنشده في اللسان (عدن) برواية: "لد" بدل "لط". وفي الأصل: "الحصير" صوابه في اللسان.
([4]) بياض في الأصل.
([5]) هو عمرو بن الأهتم. اللسان (كسا). ومقطوعته في الحماسة (2: 300-301). وقصيدته في المفضليات (1: 123-125).
([6]) الرجز في اللسان (صقل). وأنشده في المجمل (كسو/ي).
([7]) ديوان الأعشى 163. وصدره في اللسان (كسح):
* كل وضاح كريم جده *
([8]) في اللسان: "وفي حديث ابن عمر: سئل عن مال الصدقة فقال: إنها شر مال، إنما هي مال الكسحان والعوران".
([9]) في الأصل: "فمنهم ماجد"، والصواب ما أثبت من المجمل مطابقاً للسان (كسد). والبيت بتمامه:
إذا كل حي نابت بأرومة *** نبت العضاه فماجد وكسيد
([10]) في الأصل: "وفي يديه"، صوابه في المجمل. وفي اللسان (كسر) والمقاييس (بح): "وفي كفها". وصدر البيت:
* وعاذلة هبت بليل تلومني *
([11]) سبق البيت في (حسن، قبح). وأنشده في اللسان (قبح، كسر) وكذا ورد إنشاده "فلو كنت عيراً" في المجمل، وروي بالخرم فيما سبق.
([12]) في الأصل: "بكسر الراء"، صوابه في المجمل، وفي اللسان والقاموس أنه يقال بكسر الكاف وفتحها.

ـ

##### Türkçe

(كaf, sin ve ikisini üçleyenler bâbı)

(كسع)  **الكاف** ve **السين** ve **العين**; sahih bir asıldır; bir tür dövmeye delâlet eder. Denir: **كسعه**; onu ayağıyla kıçına yahut eliyle vurduğu zaman. Ve denir: onların arkalarını tâkip etti; kılıcıyla onları **يكسَعُهم**. Ve **كَسَعْت** adamı, onu kötüleyen şeyle; arkasından konuştuğum zaman. Ve **كَسعتُ** dişi deveyi, artığıyla; onu cezalandırmak isteyerek memesindeki sütün bir kalıntısını bıraktığın zaman. Bunun mânâsı şudur: sütünün bir kısmı sağıldıktan sonra onu serbest bırakır ve yürüsün diye eliyle kıçına vurur. Dedi:
لا تَكْسَع الشَّولَ بأَغْبارِها *** إنك لا تَدرِي مَن النَّاتجُ([1])
Ve bâbdan: **مكَسَّعٌ** bir adam, artığıyla; evlenmediği zaman; sanki suyu, **المكَسَّعة** koyunun sütü kaldığı gibi kalmıştır. Dedi:
والله لا يخرجُها من قَعرِه *** إلاّ فتىً مكسَّع بغُبْره([2])
Ve **الكُسْعَة**: eşeklerdir; sürekli sevk sırasında kıçlarına vuruldukları için böyle adlandırılmıştır.

(كسف)  **الكاف** ve **السين** ve **الفاء**; bir asıldır; şeyin hâlinde sevilmeyen şeye doğru bir değişmeye ve bir şeyden bir şey kesmeye delâlet eder. Bundan: ayın **كُسُوف**’u; o, ışığının gitmesidir. Ve denir: yüzü **كاسِفُ** bir adam; asık suratlı olduğu zaman. Ve o, hâli **كاسف**tir; yani kötü hâldedir.
Kesme ise şöyle denir: kılıçla aşil tendonunu **كَسَفَ**; **كَسْفاً**; onu **يكسِفُهُ**. Ve **الكِسْفة**: elbiseden bir taife (parça); denir: elbisenden bana bir **كِسفةً** ver. Ve **الكِسْفة**: buluttan parça. Allah* Teâlâ dedi: ﴿وإنْ يَرَوْا كِسْفاً مِن السَّماءِ ساقِطاً﴾ [الطور 44].

(كسل)  **الكاف** ve **السين** ve **اللام**; sahih bir asıldır; o, bir şeyden ağır davranmak ve onu tamamlamaktan yahut ondan geri durmaktır. Bundan: **الكَسَل**. Ve **الإكسال**: adamın eşiyle karışması (cinsel temas) ve boşalmamasıdır. Bu, deve aygırı hakkında da söylenir. Ve **مِكسالٌ** bir kadın: neredeyse evinden ayrılmaz.

(كسم)  **الكاف** ve **السين** ve **الميم**; köklü bir asıldır; bir şeyde yapışıp kalmaya ve toplanmaya delâlet eder. Bundan: **الكَيْسُوم**; çok ot (yoğun çayır). Ve denir ki: **الأكاسم**; birbirine toplanmış atlar; neredeyse bazısı bazısına biner. Dedi:
أبا مالكٍ لَطَّ الحُضَين وراءنا *** رجالاً عدَاناتٍ وخيلاً أكاسِما([3])

(كسا)  **الكاف** ve **السين** ve illetli harf……([4])
Hemzeli olmayan kısmına gelince: ondan **الكُسْوة** ve **الكِساء** bilinir. Şair dedi([5]):
فباتَ لـه دون الصَّبَا وهي قَرَّةٌ *** لحافٌ ومصقولُ الكساءِ رقيقُ
Bu yerde **مصقول الكِساء** ile, üzerine **دُوَاية** çökmüş sütü kastetti. Bunun benzeri:
وهو إذا ما اهْتَافَ أو تَهيَّفا *** يَنفِي الدُّواياتِ إذا ترشَّفَا
 	عن كلِّ مصقولِ الكِساء قد صَفَا([6])
**اهتاف**: susadı. Ve **الكساء** ile **الدُّواية**yi kastetti.

(كسب)  **الكاف** ve **السين** ve **الباء**; sahih bir asıldır; istemeye, talebe ve elde etmeye delâlet eder. İşte **الكَسب** bundandır. Ve denir: ailesine hayır **كَسَب** etti. Ve bir adama mal **كسَبْت** de o da onu **كَسَبه**. Bu, **فَعَلْته فَفَعل** vezni üzere gelmiş olanlardandır. Ve **كَسَابِ**: bir dişi köpeğin adıdır.

(كسح)  **الكاف** ve **السين** ve **الحاء**’ın iki sahih mânâsı vardır: birincisi şeyin temizlenmesi; diğer mânâ ise yaratılışta bir ayıptır.
Birincisi **الكَسْح**tır. Denir: evi **كَسَحْتُ**; ve rüzgâr yeri **كَسَحَتِ**: ondan toprağı soydu. Ve **الكُسَاحة**: **يُكسَح** olunan şey. Ve denir: falan oğullarına baskın yaptılar da onları **فاكتَسَحوهم**; yani mallarının hepsini aldılar.
İkincisi **الكَسَح**tır; o, topallıktır. Ve **الأكْسَح**: topal. A‘şâ dedi:
* وخَذُولِ الرِّجلِ من غير كَسَحْ([7]) *
**الأكسح**’ın çoğulu **كُسْحان**dır. Ve hadiste: "Sadaka, **الكُسْحانِ** ve **العُوران**’ın malıdır([8])".

(كسد)  **الكاف** ve **السين** ve **الدال**; sahih bir asıldır; aşağı (değersiz) şeye delâlet eder; ona rağbet edilmez. Bundan: şey **كَسَد** etti; **كَساداً**; o hâlde o **كاسد** ve **كَسِيد**dir. Ve her aşağı olan **كَسِيد**dir. Dedi:
* فماجدٌ وكسيدُ([9]) *

(كسر)  **الكاف** ve **السين** ve **الراء**; sahih bir asıldır; şeyi kırmaya ve ezmeye delâlet eder. Bundan, senin sözün: şeyi **كَسَرْت**; onu **أكْسِره**; **كَسْراً**. Ve **الكِسرة**: kırılmıştan parça. Ve denir: **عُودٌ صُلْب المَكْسِر**; kırılmasıyla kalitesi bilindiği zaman. Ve kuş kanatlarını **كَسَر** etti; **كَسْراً**; düşmek isterken onları topladığı zaman; bundan **عُقاب كاسِر**. Ve **الكِسْر**: üzerinde çok et olmayan kemik. Şair dedi:
* وفي يَدِها كِسرٌ أبَحُّ رَذومُ([10]) *
Ve denir: böyle olmaz; ancak o, kırılmış iken. Ve dirseğe bitişik olan önkol kemiğine—ki o, kemiğin yarısıdır—**كِسرُ قبيح** denir. Bize Ali b. İbrahim rivayet etti; Ali b. Abdülaziz’den; Ebû Ubeyd’den:
فلو كنتَ عَيراً كنتَ عيرَ مَذَلَّةٍ *** ولو كنت كِسراً كنتَ كِسرَ قبيح([11])
Ve denir: **أرضٌ ذات كسور**; yani yokuş ve inişli; sanki **كَسْراً** kırılmış gibidir. Ve **الكِسر**: çadırın alt yarığı; bazen kaldırılır, bazen salınır. Ve o, benim **مُكاسِرِي** komşumdur; yani onun evinin **كِسر**’i benim evimin **كِسر**’ine (bitişiktir). **كِسْرى** ise Acemce bir addır; bundan değildir; o, Arapçalaştırılmıştır. Ebû Amr dedi: **كسرى**’ya nisbet edilir—**الكاف**’ı kesreli söyleyordu([12])—**كِسْرِيّ** ve **كِسرَوِيّ**. Ve el-Ümevî dedi: kesre ile de **كِسريّ**.

--------------ـــ
([1]) Beyit, Hâris b. Hılze’nindir; Lisân’da (كسع، غبر).
([2]) Recez, el-Mücmel ve Lisân’da (كسع).
([3]) Lisân’da (عدن) "لط" yerine "لد" rivayetiyle okuttu. Asılda: "الحصير"; doğrusu Lisân’dadır.
([4]) Asılda boşluk.
([5]) O, Amr b. el-Ehtem’dir. Lisân (كسا). Parçası Hamâse’de (2: 300-301). Kasidesi Mufaddaliyât’ta (1: 123-125).
([6]) Recez, Lisân’da (صقل). Ve el-Mücmel’de (كسو/ي) okuttu.
([7]) A‘şâ divanı 163. Sadrı Lisân’da (كسح):
* كل وضاح كريم جده *
([8]) Lisân’da: "İbn Ömer hadîsinde: sadaka malı hakkında soruldu da dedi ki: o, en kötü maldır; o ancak **الكسحان** ve **العوران**’ın malıdır."
([9]) Asılda: "فمنهم ماجد"; doğrusu, el-Mücmel’den sabit kılınan ve Lisân’a uygun olandır (كسد). Beytin tamamı:
إذا كل حي نابت بأرومة *** نبت العضاه فماجد وكسيد
([10]) Asılda: "وفي يديه"; doğrusu el-Mücmel’dedir. Lisân’da (كسر) ve el-Mekâyîs’te (بح): "وفي كفها". Beytin sadrı:
* وعاذلة هبت بليل تلومني *
([11]) Beyit daha önce (حسن، قبح)’ta geçti. Lisân’da (قبح، كسر) okuttu; el-Mücmel’de de "فلو كنت عيراً" diye okunuşu böyle geldi; önce geçen yerde hazf ile rivayet edildi.
([12]) Asılda: "بكسر الراء"; doğrusu el-Mücmel’dedir; Lisân ve Kâmûs’ta **الكاف**’ın kesreli ve fethalı söylendiği zikredilir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ك س د
متاعٌ كاسد وكسيد وكسدت سوقهم وأكسدها الله وأكسد القوم بعد ما أنفقوا إذا كسدت سوقهم بعد النّفاق‏.‏

##### Türkçe

ك س د
**متاعٌ كاسد** ve **كسيد**: durgun (rağbetsiz) bir meta. **وكسدت سوقهم**: onların çarşısı durgunlaştı. **وأكسدها الله**: Allah onu durgunlaştırdı. **وأكسد القوم بعد ما أنفقوا**: kavim, harcadıktan sonra durgunlaştı; yani onların çarşısı, rağbetten sonra durgunlaştığı zaman.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الكَسادُ: خِلافُ النَّفاقِ ونقِيضُه، والفعل يَكْسُدُ. وسُوق كاسدة
(* وقوله «وسوق كاسدة» كذا بإثبات الهاء وقال فيما بعد بلا هاء وهو نص الجوهري والقاموس فلعل فيه لغتين): بائرة.
وكسَد الشيءُ كَساداً، فهو كاسِد وكَسِيدٌ، وسِلعة كاسدة. وكَسَدَتِ السوقُ تَكْسُد كَساداً: لم تَنْفَقْ، وسوقٌ كاسدٌ، بلا هاء. وكسَدَ المتاعُ وغيره، وكَسُدَ، فهو كَسِيد كذلك.
وأَكسَد القومُ: كَسَدَتْ سوقهم؛ وقول الشاعر:
إِذْ كلُّ حَيٍّ نابِتٌ بأَرُومَةٍ،
نبْتَ العِضاهِ، فَماجِدٌ وكَسِيدُ
أَي دونٌ؛ قال ابن بري: البيت لمعاوية بن مالك وهو الذي يسمي مُعَوِّذ الحكماء، سمي بذلك لقوله:
أُعَوِّذُ بَعْدَها الحكماءَ بَعْدِي،
إِذا ما الحَقُّ في الأَشْياعِ نابا
وروي: في الأَزمان نابا؛ ومعنى البيت: أَن الناس كالنبات فمنهم كرِيمُ المَنبتِ وغير كريمه.

##### Türkçe

**الكَسادُ**: **النَّفاقِ**ın zıddı ve onun nakîzidir; fiil **يَكْسُدُ**’dur. Ve **سُوق كاسدة**
(*ve onun sözü “**وسوق كاسدة**”: böyle, **الهاء**’nın isbâtıyla; ve daha sonra **هاء**sız söyledi ki bu, **الجوهري** ve **القاموس**’un nassıdır; belki onda iki lugat vardır*): **بائرة**.

Ve şey **كَساداً** **كسَد** oldu; o hâlde o **كاسِد** ve **كَسِيدٌ**’dür; ve **سِلعة كاسدة**. Ve **السوقُ** **كَساداً** **تَكْسُد** **كَسَدَتِ**: **تَنْفَقْ** etmedi; ve **سوقٌ كاسدٌ**, **هاء**sız. Ve meta ve başkası **كسَد** oldu; ve **كَسُدَ**; o hâlde o, yine öyle **كَسِيد**’dir.

Ve kavim **أَكسَد** etti: onların pazarı **كَسَدَتْ**; ve şairin sözü:
إِذْ كلُّ حَيٍّ نابِتٌ بأَرُومَةٍ،
نبْتَ العِضاهِ، فَماجِدٌ وكَسِيدُ
Yani: aşağı; İbn Berrî dedi: beyit Muâviye b. Mâlik’indir; ve o, “**مُعَوِّذ الحكماء**” diye isimlendirilen kimsedir; şu sözü sebebiyle böyle adlandırıldı:
أُعَوِّذُ بَعْدَها الحكماءَ بَعْدِي،
إِذا ما الحَقُّ في الأَشْياعِ نابا
Ve rivayet olundu: **في الأَزمان** **نابا**; ve beytin manası: insanların bitki gibi olduğudur; onlardan **المَنبتِ**i kerîm olan vardır ve kerîm olmayanı vardır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ك س د * * كَسد * الشيء يكسد بالضم * كَسَاداً * فهو * كاسِدٌ * و * كَسيدٌ * وسلمعة * كاسِدةٌ * وسوق * كاسِدٌ * بلا هاء و * أكْسَدَ * الرجل سوقه

##### Türkçe

* ك س د * **كَسد**: şey **يكسد** (ضم ile) **كَسَاداً**; o hâlde o **كاسِدٌ** ve **كَسيدٌ**dur. Ve **سلمعة**: **كاسِدةٌ**. Ve pazar: **كاسِدٌ** (هاء’sız). Ve **أكْسَدَ**: adam pazarını.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

كسد المتاع وغيره، كنصر وكرثم، اللغة الأولى هي المتداولة المشهورة والفعل يكسد، كسادا، بالفتح، وكسودا، بالضم: لم ينفق، وفي التهذيب: أصل معنى الكساد هو الفساد، ثم استعملوه في عدم نفاق السل والأسواق، فهو كاسد وكسيد وسلعة كاسدة كسدت السوق تكسد كسادا، وسوق كاسد، بلا هاء، وكأنهم قصدوا النسب، أي ذات كساد، وأكسد في سائر النسخ بالرفع، بناء على أنه معطوف على ما قبله، والصواب أنه جملة مستقلة مستأنفة، أي وأكسد القوم: كسدت سوقهم، كذا في اللسان، وعبارة ابن القطاع: أكسد القوم: صاروا إلى الكساد، كذا قولهم أكسدت سوقهم وهذا خلاف ما عليه الأئمة، فإنهم صرحوا: أكسد القوم رباعيا، وكسدت سوقهم ثلاثي. والكسيد: الدون، وبه فسر قول الشاعر.

  إذ كل حي نابت بـأرومة                      بنت العضاه فماجد وكسيد قال ابن بري: البيت لمعود الحكماء. والكسد بالضم: القسط، لغة فيه، عن الصاغاني. وانكسدت الغنم إلى الغنم: رجعت إليها، عن الصاغاني.

##### Türkçe

**كسد** meta ve başkası; **نصر** ve **كرثم** gibi. Birinci lugat, dolaşımda olan meşhur olandır; fiil **يكسد**; **كسادا** (fetha ile) ve **كسودا** (damme ile): satılmadı. **التهذيب**’de: **الكساد**’ın aslî mânası **الفساد**’dır; sonra onu, malların ve pazarların sürümünün olmamasında kullandılar; o hâlde o **كاسد** ve **كسيد**’dir; ve **سلعة كاسدة**. **كسدت السوق**: **تكسد** **كسادا**. Ve **سوق كاسد**; **هاء**sız. Sanki onlar nisbeti kastettiler; yani **ذات كساد**. Ve **أكسد** diğer nüshalarda ref‘ ile (gelmiştir); kendisinden öncekine atfedilmiş olduğuna binaen. Doğrusu ise onun, müstakil, yeniden başlayan bir cümle olmasıdır; yani: ve **أكسد القوم**: onların pazarı **كسدت**; **اللسان**’da böyle. İbnü’l-Kattâ‘ın ibaresi: **أكسد القوم**: **الكساد**’a vardılar; onların “**أكسدت سوقهم**” demeleri gibi. Bu, imamların üzerinde bulunduğu şeye aykırıdır; çünkü onlar açıkça söylediler: **أكسد القوم** dörtlü (fiil) olarak; ve “**كسدت سوقهم**” üçlü (fiil). Ve **الكسيد**: aşağı (olan). Ve onunla şairin sözü tefsir edildi:

إذ كل حي نابت بـأرومة
بنت العضاه فماجد وكسيد

İbn Berrî dedi: Beyit, **لمعود الحكماء**’ındır. Ve **الكسد** (damme ile): **القسط**; onda bir lugat, Sâgânî’den. Ve **انكسدت الغنم إلى الغنم**: ona döndü; Sâgânî’den.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

كَسَدَ
1 كَسَدَ ذ , (S, L, Msb, K,) aor. كَسُدَ , (L, Msb,) inf. n. كَسَادٌ (S, L, Msb, K) and كُسُودٌ; (K;) and كَسُدَ; (L, K;) but the former is the verb in common use; (TA;) It (a thing, S, Msb, a commodity, &c., L) was, or became, unsaleable, or difficult of sale, and in little demand. (L, Msb, K.) The original meaning is It was, or became, in a bad, corrupt, or unsound state. (T, Msb.) -A2- كَسَدَتِ السُّوقُ, (aor. كَسُدَ , inf. n. كَسَادٌ, L,) The market was, or became, stagnant, or dull, with respect to traffic. (S, * A, L, Msb, K.) See 4.

اكسد
4 اكسد ذ He (God) made a market stagnant, or dull with respect to traffic. (A, Msb) ― -b2- He (a man) found his market to be stagnant, or dull, with respect to traffic. (S, IKtt, A, L, K.) [In most copies of the K, we find, وَسُوقٌ كَاسِدٌ وَأَكْسَدُ وَأَكْسَدَتْ سُوقُهُمْ, instead of وَسُوقٌ كَاسِدٌ وَأَكْسَدُوا كَسَدَتْ سُوقُهُمْ, which is the right reading, as is indicated in the TA.]

كَسِيدٌ
كَسِيدٌ ذ : see كَاسِدٌ. ― -b2- Also, of inferior condition; ignoble: syn. دُونٌ. (S, L, K.) So in the saying of the poet, (S, L,) Mo'لwiyeh Ibn-Mلlik, surnamed Mo'owwidh-el-Hukamà, (IB, L,)
اِذْ كُلُّ حَىٍّ نَابِتٌ بِأَرُومَةٍ
نَبْتَ العِضَاهِ فَمَاجِدٌ وَكَسِيدٌ
(S, L) meaning, Since every living man grows from a root, like the growth of the 'idلh, there is he who is noble, and he who is ignoble. (IB, L.)

كَاسِدٌ
كَاسِدٌ ذ and ↓ كَسِيدٌ A thing, (S, Msb,) or commodity, &c., (L,) unsaleable, or difficult of sale, and in little demand. (L, Msb, K.) You say سِلْعَةٌ كَاسِدَةٌ. (S.) ― -b2- سُوقٌ كَاسِدٌ, (S, L, Msb, K,) without ة, (S, L, Msb,) or كَاسِدَةٌ, as in the T, (Msb) A market stagnant, or dull, with respect to traffic; (L, Msb, K;) i. e., ذَاتُ كَسَادٍ. (TA.)

##### Türkçe

كَسَدَ
1 **كَسَدَ** **ذ** , (S, L, Msb, K,) muzâri‘ı **كَسُدَ** , (L, Msb,) mastar ismi **كَسَادٌ** (S, L, Msb, K) ve **كُسُودٌ**; (K;) ve **كَسُدَ**; (L, K;) fakat birincisi, yaygın kullanımda olan fiildir; (TA;) O (bir şey, S, Msb, bir meta vb., L) satılamaz oldu yahut satışı güç oldu ve talebi az oldu. (L, Msb, K.) Asıl anlam: O, kötü, bozuk yahut sağlam olmayan bir hâlde oldu yahut o hâle geldi. (T, Msb.) -A2- **كَسَدَتِ السُّوقُ**, (muzâri‘ı **كَسُدَ** , mastar ismi **كَسَادٌ**, L,) Pazar, alışveriş bakımından durgun oldu yahut durgunlaştı. (S, * A, L, Msb, K.) 4’e bak.

اكسد
4 **اكسد** **ذ** O (Allah) bir pazarı, alışveriş bakımından durgun kıldı yahut durgunlaştırdı. (A, Msb) ― -b2- O (bir adam) kendi pazarını, alışveriş bakımından durgun buldu yahut durgunlaşmış buldu. (S, IKtt, A, L, K.) [K’nin çoğu nüshasında, وَسُوقٌ كَاسِدٌ وَأَكْسَدُ وَأَكْسَدَتْ سُوقُهُمْ, ibaresini, وَسُوقٌ كَاسِدٌ وَأَكْسَدُوا كَسَدَتْ سُوقُهُمْ yerine buluruz; doğru okunuş ikincisidir; TA’da işaret edildiği üzere.]

كَسِيدٌ
**كَسِيدٌ** **ذ** : **كَاسِدٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca, düşük hâlli; soysuz: eş anlamlısı **دُونٌ**. (S, L, K.) Şairin sözünde böyledir, (S, L,) Mo'لwiyeh Ibn-Mلlik, lakabı Mo'owwidh-el-Hukamà, (IB, L,)
اِذْ كُلُّ حَىٍّ نَابِتٌ بِأَرُومَةٍ
نَبْتَ العِضَاهِ فَمَاجِدٌ وَكَسِيدٌ
(S, L) anlamı: Çünkü her yaşayan adam bir kökten biter, 'idلh’ın bitişi gibi; böylece, asil olan da vardır, soysuz olan da. (IB, L.)

كَاسِدٌ
**كَاسِدٌ** **ذ** ve ↓ **كَسِيدٌ** Satılamaz yahut satışı güç ve talebi az olan bir şey, (S, Msb,) yahut meta vb., (L,). (L, Msb, K.) **سِلْعَةٌ كَاسِدَةٌ** dersin. (S.) ― -b2- **سُوقٌ كَاسِدٌ**, (S, L, Msb, K,) **ة** olmaksızın, (S, L, Msb,) yahut T’de olduğu gibi **كَاسِدَةٌ**, (Msb) alışveriş bakımından durgun bir pazar; (L, Msb, K;) yani **ذَاتُ كَسَادٍ**. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَسَُدَ
كَسَُدَ U ( n. ac. كَسَاْد 22 ,  كُسُوْد 27 ),
a.  Was unsaleable, in little demand ( merchandise ).

b.  Was dull, slack, sluggish ( market ).

أَكْسَدَ
أَكْسَدَ IV ,
a.  see I (b) .

b.  Had unsal eable goods.

c.  Rendered, found dull ( market ).

أَكْسَدُ
أَكْسَدُ 14 ,
a.  see 21 (c) .

كَاْسِد
كَاْسِد 21 ,
a.  Unsaleable, in little demand.

b.  Worthless.

c.  Dull, slack, sluggish, stagnant ( market ).

كَسَاْد
كَسَاْد 22 ,
a.  see 27 .

كَسِيْد
كَسِيْد 25 ,
a.  see 21 (a) , ( b ).

كُسُوْد
كُسُوْد 27 ,
a.  Dulness, slackness, stagnation of trade.

##### Türkçe

**كَسَُدَ**
**كَسَُدَ** U (n. ac. **كَسَاْد** 22, **كُسُوْد** 27),
a. Satılamaz oldu, az talep görür oldu (ticaret malı).

b. Durgun, gevşek, ağır oldu (pazar).

**أَكْسَدَ**
**أَكْسَدَ** IV,
a. I (b)’ye bak.

b. Satılamaz malları oldu.

c. Durgun kıldı, durgun buldu (pazar).

**أَكْسَدُ**
**أَكْسَدُ** 14,
a. 21 (c)’ye bak.

**كَاْسِد**
**كَاْسِد** 21,
a. Satılamaz, az talep gören.

b. Değersiz.

c. Durgun, gevşek, ağır, hareketsiz (pazar).

**كَسَاْد**
**كَسَاْد** 22,
a. 27’ye bak.

**كَسِيْد**
**كَسِيْد** 25,
a. 21 (a), (b)’ye bak.

**كُسُوْد**
**كُسُوْد** 27,
a. Donukluk, gevşeklik, ticaretin durgunluğu.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AF/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

كسد
كَسَدَ - يَكْسُدُ - كَسَاد
كَسَدَ - يَكْسُدُ + الشيء (البضاعة): ضد " نَفَق ": تظل وتبقى البضاعة المعروضة للبيع عند التاجر ولا تجد لها من يشتريها
كَسَاد: على وزن " فَعَال" اسم فعل "  كَسَدَ - يَكْسُدُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الفشل والإحباط وعدم انتهاء الفعل إلى هدفه المرجو"، وهي
حَبِط َ - يَحْبَطُ، عَقِمَ - يَعْقَمُ، عَنِتَ - يَعْنَتُ، خَابَ - يَخِيبُ، بَارَ - يَبُوْرُ، كَسَدَ - يَكْسُدُ
كساد
﴿قل إن كان آباؤكم وأبناؤكم وإخوانكم وأزواجكم وعشيرتكم وأموال اقترفتموها وتجارة تخشون كسادها ومساكن ترضونها أحب إليكم من الله ورسوله وجهاد في سبيله فتربصوا حتى يأتي الله بأمره والله لا يهدي القوم الفاسقين(24)﴾ التوبة
مختار الصحاح
● [كسد] ك س د: كَسد الشيء يكسد بالضم كَسَاداً فهو كاسِدٌ و كَسيدٌ وسلمعة كاسِدةٌ وسوق كاسِدٌ بلا هاء و أكْسَدَ الرجل سوقه
معجم الفرائد القرآنية:
ك س د
"كَسَادَهَا " في قوله تعالى :" وَأَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا" (24) التوبة .
كَسَد : لم ينفق .والكساد: قلّة التبايع، وهو ضد الرّواج والنَّفاق.
ملخص اللسان:
كسَد الشيءُ يَكْسُدُ. وسُوق  كاسدة  الكَسادُ: خِلافُ النَّفاقِ ونقِيضُه
لسان العرب
● - كسد: الكَسادُ: خِلافُ النَّفاقِ ونقِيضُه، والفعل يَكْسُدُ. وسُوق  كاسدة  (* وقوله «وسوق كاسدة» كذا بإثبات الهاء وقال فيما بعد بلا هاء وهو نص  الجوهري والقاموس فلعل فيه لغتين): بائرة.  وكسَد الشيءُ كَساداً، فهو كاسِد وكَسِيدٌ، وسِلعة كاسدة. وكَسَدَتِ  السوقُ تَكْسُد كَساداً: لم تَنْفَقْ، وسوقٌ كاسدٌ، بلا هاء. وكسَدَ المتاعُ  وغيره، وكَسُدَ، فهو كَسِيد كذلك.  وأَكسَد القومُ: كَسَدَتْ سوقهم؛ وقول الشاعر:  إِذْ كلُّ حَيٍّ نابِتٌ بأَرُومَةٍ،  نبْتَ العِضاهِ، فَماجِدٌ وكَسِيدُ  أَي دونٌ؛ قال ابن بري: البيت لمعاوية بن مالك وهو الذي يسمي مُعَوِّذ  الحكماء، سمي بذلك لقوله:  أُعَوِّذُ بَعْدَها الحكماءَ بَعْدِي،  إِذا ما الحَقُّ في الأَشْياعِ نابا  وروي: في الأَزمان نابا؛ ومعنى البيت: أَن الناس كالنبات فمنهم كرِيمُ  المَنبتِ وغير كريمه.
مقاييس اللغة:
(كسد) الكاف والسين والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على الشَّيء الدُّون لا يُرغَب فيه. من ذلك: كَسَد الشَّيءُ كَساداً فهو كاسد وكَسِيد. وكلُّ دونٍ كَسِيد. قال:
* فماجدٌ وكسيدُ([9]) *
القاموس المحيط:
كَسَدَ، كنَصَرَ وكَرُمَ، كَساداً وكُسوداً لم يَنْفُقْ، فهو كاسِدٌ وكَسيدٌ، وسُوقٌ كاسِدٌ، وأكسَدوا كَسَدَتْ سُوقُهُم. والكَسيدُ الدُّونُ. والكُسْدُ القُسْطُ. وانْكَسَدَتِ الغَنَمُ إلى الغَنَمِ رَجعَتْ إليها.
كُشْتَغْدى الخَطَّابِيُّ، بالضم، وابْنُهُ رَوَيَا، رَوَيْنا عنْ أصْحابِهِما.
تاج العروس:
ك س د
كَسُدَ المتَاعُ وغيرُه كنَصَر وكَرثم اللغة الأُولى هي المتداولَة المشهورة والفعل يَكْسُد كَسَاداً بالفتح وكُسُوداً بالضم : لم يَنْفُقْ وفي التهذيب : أَصل معنَى الكَسَاد هو الفَساد ثم استعملوه في عَدَم نَفَاق السِّلَِ والأَسْواقِ فهو كاسِدٌ وكَسِيدٌ وسِلْعَةٌ كاسِدَةٌ كَسَدت السُّوقُ تَكْسُد كَسَاداً وسُوقٌ كاسِدٌ بلا هاءٍ وكأَنهم قَصَدُوا النَّسبَ أَي ذات كَسَادٍ وأَكْسَدَ في سائر النُّسخ بالرفع بناءً على أَنه معطوف على ما قبله والصواب أَنه جُملةٌ مستقِّلة مستأْنَفة أَي وأَكسدَ القَوْمُ : كَسَدَتْ سُوقهم كذا في اللسان وعبارة ابن القطاع : أَكْسَد القومُ : صاروا إِلى الكَساد كذا قولهم أَكْسَدَتْ سُوقُهم وهذا خلاف ما عليه الأَئمة فإِنهم صرَّحُوا : أَكسدَ القوم رباعياً وكسَدَتْ سوقهم ثُلاثيًّ . والكَسِيدُ : الدُّونُ وبه فُسّر قول الشاعر
إِذْ كُلُّ حَيٍّ نَابِتٌ بِأُرُومَةٍ ... بَنْتَ العِضَاهِ فَمَاجِدٌ وكَسِيدٌ قال ابن بَرّيّ : البيت لمُعَوِّد الحُكَماءِ . والكُسْدُ بالضمّ : القُسْطُ لغة فيه عن الصاغانيّ . وانْكَسَدَتِ الغَنَمُ إِلى الغَنَمِ : رجَعَتْ إِليها عن الصاغانيّ

##### Türkçe

كسد
**كَسَدَ** - **يَكْسُدُ** - **كَسَاد**
**كَسَدَ** - **يَكْسُدُ** + şey (mal): “**نَفَق**”ın zıddı: satılmak üzere tüccarda sergilenen malın durup kalması ve onu satın alacak kimse bulmaması
**كَسَاد**: “**فَعَال**” vezni üzere, “**كَسَدَ** - **يَكْسُدُ**” fiilinin isim-fiilidir
Ve lafız, “fiilin başarısızlığı, hayal kırıklığı ve fiilin umulan hedefine varmaması” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**حَبِط َ** - **يَحْبَطُ**، **عَقِمَ** - **يَعْقَمُ**، **عَنِتَ** - **يَعْنَتُ**، **خَابَ** - **يَخِيبُ**، **بَارَ** - **يَبُوْرُ**، **كَسَدَ** - **يَكْسُدُ**
كساد
﴿De ki: Eğer babalarınız, oğullarınız, kardeşleriniz, eşleriniz, aşiretiniz, kazandığınız mallar ve **كَسَادَهَا**’sından korktuğunuz ticaret ve razı olduğunuz meskenler size Allah’tan, Resulünden ve O’nun yolunda cihaddan daha sevgili ise, o hâlde Allah emrini getirinceye kadar bekleyin; Allah fasık kavmi hidayete erdirmez (24)﴾ Tevbe

مختار الصحاح
● [كسد] ك س د: **كَسَد** şey **يكسد** (damme ile) **كَسَاداً**; o hâlde o **كاسِدٌ** ve **كَسيدٌ**’dir; ve **سلمعة كاسِدةٌ** ve **سوق كاسِدٌ** (ه olmaksızın); ve adam pazarını **أكْسَدَ** etti

معجم الفرائد القرآنية:
ك س د
“**كَسَادَهَا**” Yüce Allah’ın şu sözü içinde: “**وَأَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا**” (24) Tevbe.
**كَسَد**: satılmadı. Ve **الكساد**: alışverişin azlığıdır; o, **الرّواج** ve **النَّفاق**ın zıddıdır.

ملخص اللسان:
**كسَد** şey **يَكْسُدُ**. Ve **سُوق  كاسدة**. **الكَسادُ**: **النَّفاقِ**ın hilafı ve onun nakîzidir

لسان العرب
● - كسد: **الكَسادُ**: **النَّفاقِ**ın hilafı ve onun nakîzidir; fiil **يَكْسُدُ**’dur. Ve **سُوق  كاسدة** (*ve onun “**وسوق كاسدة**” sözü: ه’nin ispatıyla böyledir; sonra ise ه olmaksızın dedi; bu, Cevherî ve Kâmûs’un nassıdır; belki onda iki lugat vardır*): durgun. Ve şey **كسَد** **كَساداً**; o hâlde o **كاسِد** ve **كَسِيدٌ**’dir; ve **سِلعة كاسدة**. Ve pazar **كَسَدَتِ  السوقُ** **تَكْسُد** **كَساداً**: satılmadı; ve **سوقٌ كاسدٌ**, ه olmaksızın. Ve meta ve başkası **كسَدَ**; ve **كَسُدَ**; o hâlde o da aynı şekilde **كَسِيد**’dir. Ve kavim **أَكسَد** etti: pazarları durgunlaştı; ve şairin sözü:
إِذْ كلُّ حَيٍّ نابِتٌ بأَرُومَةٍ،
نبْتَ العِضاهِ، فَماجِدٌ وكَسِيدُ
Yani: aşağı. İbn Berrî dedi ki: Beyit Muâviye b. Mâlik’indir; o, “**مُعَوِّذ  الحكماء**” diye adlandırılan kimsedir; şu sözü sebebiyle böyle adlandırılmıştır:
أُعَوِّذُ بَعْدَها الحكماءَ بَعْدِي،
إِذا ما الحَقُّ في الأَشْياعِ نابا
Ve şöyle rivayet edildi: **في الأَزمان** **نابا**; beyitin manası: insanların bitki gibi olduğudur; onlardan soylu yetişme yerli olan da vardır, soylu olmayanı da.

مقاييس اللغة:
(كسد) **الكاف** ve **السين** ve **الدال** sahih bir asıldır; rağbet edilmeyen aşağı şey’e delalet eder. Bundan: şey **كَسَد** **كَساداً**; o hâlde o **كاسد** ve **كَسِيد**’dir. Ve her aşağı olan **كَسِيد**’dir. Dedi ki:
* فماجدٌ وكسيدُ([9]) *

القاموس المحيط:
**كَسَدَ**، **كنَصَرَ** ve **كَرُمَ** (gibi), **كَساداً** ve **كُسوداً**: satılmadı; o hâlde o **كاسِدٌ** ve **كَسيدٌ**’dir; ve **سُوقٌ كاسِدٌ**; ve **أكسَدوا**: pazarları **كَسَدَتْ**. Ve **الكَسيدُ**: aşağı olandır. Ve **الكُسْدُ**: **القُسْطُ**tur. Ve koyunlar **انْكَسَدَتِ** koyunlara: onlara geri döndü.

**كُشْتَغْدى** el-Hattâbî, damme ile; ve oğlu **رَوَيَا**; ikisinin ashabından rivayet ettik: **رَوَيْنا**.

تاج العروس:
ك س د
Meta ve başkası **كَسُدَ**; **كنَصَر** ve **كَرثم** (gibi). Birinci lugat, tedavülde olan meşhur olandır; fiil **يَكْسُد** **كَسَاداً** (fetha ile) ve **كُسُوداً** (damme ile): satılmadı. Ve Tehzîb’de: **الكَسَاد** manasının aslı **الفَساد**dır; sonra onu malların ve pazarların satılmaması hakkında kullandılar; o hâlde o **كاسِدٌ** ve **كَسِيدٌ**’dir; ve **سِلْعَةٌ كاسِدَةٌ**. Pazar **كَسَدت** **السُّوقُ** **تَكْسُد** **كَسَاداً**; ve **سُوقٌ كاسِدٌ** ه olmaksızın; sanki nisbeti kastettiler, yani: **ذات كَسَادٍ**. Ve **أَكْسَدَ** diğer nüshalarda ref‘ ile (yani merfû)dır; öncekinin üzerine atfedilmiş olması binaen; doğrusu ise onun müstakil, yeni başlayan bir cümle olmasıdır; yani: kavim **أَكسدَ** etti: pazarları durgunlaştı; Lisân’da böyledir. İbnü’l-Kattâ‘ın ibaresi: kavim **أَكْسَد** etti: **إِلى الكَساد**a vardılar; onların “pazarları **أَكْسَدَتْ**” sözü gibi; bu, imamların üzerinde bulunduğu şeye aykırıdır; çünkü onlar açıkça söylediler: kavim dörtlü olarak **أَكسدَ** etti; pazarları ise üçlü olarak **كسَدَتْ**. Ve **الكَسِيدُ**: aşağı olandır; bununla şairin sözü tefsir edilmiştir:
إِذْ كُلُّ حَيٍّ نَابِتٌ بِأُرُومَةٍ ... بَنْتَ العِضَاهِ فَمَاجِدٌ وكَسِيدٌ
İbn Berrî dedi ki: beyit **مُعَوِّد الحُكَماءِ**’indir. Ve **الكُسْدُ** (damme ile): **القُسْطُ**tur; Sâgânî’den, onda bir lugat olarak. Ve koyunlar koyunlara **انْكَسَدَتِ**: onlara geri döndü; Sâgânî’den.
