# كسس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B3%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: كسس

الكسَسُ: أَن يقصُر الحنَك الأَعْلى عن الأَسفل. والكَسَسُ أَيضاً: قِصَرُ الأَسنان وصِغَرُها، وقيل: هو خروج الأَسنان السُّفلى مع الحنَك الأَسفل وتَقاعُس الحنَك الأَعلى. كَسَّ يَكَسُّ كَساً، وهو أَكَسُّ، وامرأَة كَسَّاء؛ قال الشاعر:
إِذا ما حالَ كُسُّ القوم رُوقا
حال بمعنى تحوّل. وقيل: الكَسَسُ أَن يكون الحنَك الأَعلى أَقصر من الأَسفل فتكون الثَّنِيتان العُلْيَيان وراء السُّفْلَيَيْن من داخل الفم، وقال: ليس من قصر الأَسنان.
والتَّكَسُّس: تَكَلُّفُ الكَسَسِ من غير خِلْقة، واليَلَلُ أَشد من الكَسَس، وقد يكون الكَسَسُ في الحوافر. وكَسَّ الشيء يَكُسُّه كَسّاً: دَقَّه دَقّاً شديداً.
والكَسِيس: لَحْم يُجَفَّف على الحجارة ثم يُدَّقُّ كالسَّوِيق يُتَزوَّد في الأَسفار. وخبز كَسِيسٌ ومَكْسُوس ومُكَسْكَسٌ: مكْسُور. والكَسيس: من أَسماء الخمر. قال: وهي القِنْديد، وقيل: الكَسِيسُ نَبيذ التمر. والكَسِيسُ: السُّكَّرُ؛ قال أَبو الهندي:
فإِنَّ تُسْقَ من أَعْناب وَجٍّ، فإِنَّنا
لَنا العَيْن تَجْري من كَسِيسٍ ومن خَمْرِ
وقال أَبو حنيفة: الكَسِيس شراب يتخذ من الذُّرَة والشعير. والكَسْكاسُ: الرجل القصير الغليظ؛ وأَنشد:
حيث تَرى الحَفْيْتَأَ الكَسْكاسا،
يَلْتَبِسُ المَوْت به الْتِباسا
وكَسْكَسَة هوازِن: هو أَن يَزيدُوا بعد كاف المؤنث سيناً فيقولوا: أَعْطَيْتُكِسُ ومِنْكِس، وهذا في الوقف دون الوصل. الأَزهري: الكَسْكَسَة لغة من لغات العرب تقارِب الكَشْكَشَة. وفي حديث معاوية: تَياسَروا عن كَسْكَسَة بكر، يعني إِبدالهم السين من كاف الخطاب، تقول: أَبُوسَ وأُمُّسَ أَي أَبوكَ وأُمُّك، وقيل: هو خاصٌّ بمخاطبة المؤنث، ومنهم من يَدَعُ الكاف بحالها ويزيد بعدها سيناً في الوقف فيقول: مررت بِكِسْ أَي بكِ، واللَّه أَعلم.

### Türkçe

**الكسَسُ**: üst damak’ın alt damak’tan kısa olmasıdır. Ve **الكَسَسُ** ayrıca: dişlerin kısalığı ve küçüklüğüdür; ve denildi: o, alt dişlerin alt damak ile birlikte dışarı çıkması ve üst damağın geri kalmasıdır. **كَسَّ يَكَسُّ كَساً**; ve o **أَكَسُّ**’tur; ve bir kadın **كَسَّاء**; şair dedi ki:
إِذا ما حالَ كُسُّ القوم رُوقا
**حال** “dönüştü” mânâsındadır. Ve denildi: **الكَسَسُ** üst damağın alt damaktan daha kısa olmasıdır; böylece iki üst ön diş, ağzın içinden iki altın arkasında olur; ve dedi: dişlerin kısalığından değildir.

Ve **التَّكَسُّس**: yaratılıştan olmaksızın **الكَسَسِ**’i zorlama (yapma)dır; ve **اليَلَلُ** **الكَسَس**’ten daha şiddetlidir; ve **الكَسَسُ** toynaklarda da olabilir. Ve **كَسَّ الشيء يَكُسُّه كَسّاً**: onu şiddetli bir dövme ile dövdü.

Ve **الكَسِيس**: taşlar üzerinde kurutulan, sonra **السَّوِيق** gibi dövülen bir ettir; yolculuklarda azık edinilir. Ve **خبز كَسِيسٌ** ve **مَكْسُوس** ve **مُكَسْكَسٌ**: kırılmıştır. Ve **الكَسيس**: şarabın isimlerindendir. Dedi: ve o **القِنْديد**’dir; ve denildi: **الكَسِيسُ** hurma nebîzidir. Ve **الكَسِيسُ**: şekerdir; Ebû’l-Hindî dedi ki:
فإِنَّ تُسْقَ من أَعْناب وَجٍّ، فإِنَّنا
لَنا العَيْن تَجْري من كَسِيسٍ ومن خَمْرِ
Ve Ebû Hanîfe dedi: **الكَسِيس** mısır ve arpadan yapılan bir içecektir.

Ve **الكَسْكاسُ**: kısa, kalın (iri yapılı) adamdır; ve okudu:
حيث تَرى الحَفْيْتَأَ الكَسْكاسا،
يَلْتَبِسُ المَوْت به الْتِباسا
Ve **كَسْكَسَة هوازِن**: o, müennes **كاف**’ından sonra bir **سين** artırmalarıdır; şöyle derler: **أَعْطَيْتُكِسُ** ve **مِنْكِس**; ve bu, وصل değil, وقف hâlindedir. Ezherî: **الكَسْكَسَة** Arapların dillerinden bir dildir; **الكَشْكَشَة**’ye yaklaşır. Ve Muâviye’nin hadîsinde: **تَياسَروا عن كَسْكَسَة بكر**; yani onların, hitap **كاف**’ından **السين**’i بدل etmeleri; dersin: **أَبُوسَ** ve **أُمُّسَ**; yani **أَبوكَ** ve **أُمُّك**. Ve denildi: o, müennese hitaba mahsustur. Ve onlardan kimi **الكاف**’ı hâli üzere bırakır ve وقف’ta ondan sonra bir **سين** artırır; şöyle der: **مررت بِكِسْ** yani **بكِ**; ve Allah daha iyi bilir.
