# كسل (ك-س-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B3%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Tembeller

- Harfler: ك - س - ل
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [كُسَالَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%84/siga/%D9%83%D9%8F%D8%B3%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8E%D9%89.md) | فُعَالَى | Tembeller | 2 | 2 | [4:142](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%84/ayet/4:142.md) |

## Mücavir kökler — 15 mücavir (23 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · İki yüzlüler
2. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · Namaz
3. [خدع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Yaya yolunun düzlüğe geinmesiyle kaybolduğu yer demektir
4. [منع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Menua’, çıkılması zor, ulaşılması zor yer demektir
5. [كره](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Hoşlanmadı
6. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Az
7. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
8. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
9. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Önce
10. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
11. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
12. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Saçak demektir
13. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hufre, çukur demektir
14. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
15. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların ön ayaklarına denir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كسل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%B2.md), [فتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1.md), تواني, [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) |
| Zıt Kök | [نشط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B7.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Yapılması gereken bir fiile karşı beden ve iradede gevşeklik gösterme, ağırlaşma ve işi yarım bırakma |
| Çekirdek Özet 2 | Münafıkların imandan ve içsel motivasyondan yoksun oluşlarının dışa vuran isteksiz, ağır ve gösteriş amaçlı ibadet davranışı |
| Çekirdek Özet 3 | Eylemin fiziksel varlığı sürerken psikolojik ve niyet düzeyindeki itici gücün sıfırlanması; işlevsiz beden hareketi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir mizaç tembelliği veya yorgunluk sayarak, nifak ve kalbî çürümenin yapısal bir göstergesi olduğu hakikatini gözden kaçırma riski |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كس | Bastırma, örtme, kırıp yavaşlatma ve yoğunluğu azaltarak hareketi sınırlandırma; [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) (çaba ile toplama), [كسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AF.md) (durgunlaşma, revacını yitirme), [كسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%81.md) (tutulma, ışığın kesilip örtülmesi), [كسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%88.md) (örterek gizleme) köklerinde olduğu gibi bir örtü, durağanlık veya sınır boyutu taşır | ل | Lâm harfinin sağladığı uzama, bağlanma ve sürüklenme imgesiyle çekirdekteki durgunluk ve yavaşlama, eylemin bizzat icrasına yayılan sürekli bir ağırlaşma ve gevşeklik haline dönüşmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Gücün ve yönelimin bir yerde toplanarak içe doğru bükülmesi, enerjinin yayılmayıp sıkışması |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Takılma, bir noktada takılı kalma, hareketin önünde sürtünme oluşturma |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hareketi sevk etme veya bir amaca doğru sürükleme zorunluluğu |
| كسل | İradenin kendi içine bükülerek eyleme direnç göstermesi, bir engele takılmış gibi ağırlaşması ve ancak dış bir dürtmeyle sürüklenebilmesi hali | Eylemin içten doğan bir şevkle değil, dışsal bir zorlamayla ağır aksak yürütülmesini simgeler |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bedenin veya bir uzvun gereken atılımı yapmaktan geri durması, aygırın çiftleşme gücü varken istek ve canlılığını yitirip duraksaması (كَسِلَ الفَحْلُ), kadının evinden veya oturduğu yerden kalkmakta ağır davranması (امْرَأَةٌ مِكْسَالٌ) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde aygırın veya binek hayvanının muktedir olduğu halde gevşeklik gösterip adım atmaması bağlamında kullanılmıştır; el-Accāc'ın recezinde geçtiği üzere: قد ذاد لا يَسْتَكْسِل المَكاسِلا / كَسِلَ الحصان |
| Erken Arapça kullanım | Cinsi münasebette bulunup meni akıtmama haline «iksāl» (إكْسَال) denilmiş, fıkıh öncesi Arap dilinde fiilin tamamlanmadan gevşemesi bu kelimeyle karşılanmıştır; ayrıca bir işe karşı duyulan ağırlık ve isteksizlik hali için «كَسِلَ عَنِ الأَمْرِ» kalıbı yaygın biçimde kullanılmıştır |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça كسل kökü, somut düzlemde ağırlık hissetme, gevşeme, bir fiili hakkıyla ve şevkle ikmal etmekten geri durma semantik matrisine dayanır. Batı Sami dillerinde bu kök doğrudan aynı üçlü harf dizilişiyle yaygın bir morfolojik varlık göstermemekle birlikte, fonetik açıdan Akatça kâsu/kâsum (bağlanmak, tutulmak, yavaşlamak) ve Süryanicede gevşeme, güçsüzleşme ve çözülme bildiren ikili ses yapılarıyla tematik yakınlık taşır. İbranicede kāsāl (כסל) kökü «bel, böğür, iç organların yağ bağlaması» anlamının yanı sıra metaforik olarak «ahmaklık, körü körüne güven, atalet ve gevşeklik» (kəsīl) anlamlarını barındırır. Bu semantik akrabalık, bedensel bir ağırlık ve hantallığın zihinsel ve iradî bir atalete dönüşmesi sürecinin Sami dil katmanındaki ortak kök refleksine işaret eder. Arapçada kök, «yapılması gereken ve aksatılmaması icap eden bir fiile karşı gevşeklik gösterme» nüansıyla tamamen ahlaki ve eylemsel bir kusur niteliği kazanmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | كس ikili tabanından türeme; gevşeme, sönümlenme ve durağanlaşma | Bedensel ve ruhsal takatin bir işi ikmal etmek yerine gevşeyip duraklaması; özellikle gücü yeten kimsenin fiili savsaklaması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice k-s-l (כסל - aptallık, atalet, belin ağırlaşması); Süryanice gevşeme ve takatsizlik bildiren formlar | Hantallık, et bağlama ve zihinsel-iradî durgunluk ekseninde ortak anlamsal arka plan | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda durağanlık ve bastırılma bildiren ikili kök yapıları | Belirgin bir dış dil ödünçlemesi tespit edilmemiştir; Sami içi doğal bir semantik evrimdir | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, HALOT, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كسل | Anlamlı | Ağırlık, gevşeklik, isteksizlik | Gücü yettiği halde bir işe yönelmede ağır davranmak, işi tamamlamamak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [كلس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D8%B3.md) | Anlamlı | Kireç, sıvamak, örtmek | Duvarı kireç benzeri harçla kaplayıp pürüzleri gidermek, kireç taşı | Kur'an'da geçmez; üzerini sert bir tabakayla örtme bağı |
| سكل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| [سلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%83.md) | Anlamlı | İpi deliğe sokmak, yola girmek, geçirmek | Bir nesneyi diğerinin içine düzenli ve ardışık olarak geçirmek, yolda yürütmek | Kur'an'da geçer; akış ve nizam yönüyle zıt hareket tipi |
| [لكس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%83%D8%B3.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| لسك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كسل | Merkez | İsteksizlikten doğan ağırlık | Güç ve imkân varken içsel motivasyon yokluğu sebebiyle eyleme ağırlaşmak | Fiil yapılabilir durumdadır ancak gönülsüzlükten ötürü savsaklanır |
| [عجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%B2.md) | Komşu | Güç yetirememe, yetersizlik | İradeden bağımsız olarak nesnel güç, imkân veya alet eksikliği | Kişi istese dahi kudret bulamaz; kanda veya vasıtada eksiklik vardır |
| [فتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1.md) | Komşu | Hızın kesilmesi, dinginleşme | Başlangıçta var olan dinamizmin zamanla sakinleşip yatışması | Öncesinde bir hareket vardır; ateşin küllenmesi veya nabzın yavaşlaması gibidir |
| تواني | Komşu | Savsaklama, erteleme | Bir işi yavaşlatıp zamana yayma, gevşek tutma | İşi hemen değil zamana bırakarak yapma iradesi ağır basar |
| [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) | Komşu | Eylemsizlik, oturup kalma | Hareketi tamamen terk edip fiili başlatmama | Bedensel olarak yerinde çakılı kalma, sefere çıkmama hali |
| [نشط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B7.md) | Zıt | Canlılık, şevk, çeviklik | Eyleme hızlı, istekli ve engelleri aşarak coşkuyla atılma hali | Düğümün hızla çözülmesi, istek ve diriliğin fiile yansıması |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كسل | Gereken fiile karşı isteksizce ağırlaşma | Gücü yettiği halde kalbî bağ kuramadığı için eylemi ağır aksak ve isteksiz yapma | Kesin |
| Latince | inertia, pigritia, socordia | Hareketsizlik, isteksizlik, zihinsel atalet | «Inertia» fiziksel eylemsizliği, «pigritia» gönülsüzlüğü, «socordia» ise kalpsizliği ve zihin yoksunluğunu vurgular; kökün nifak boyutundaki isteksizliği tam olarak karşılar | Güçlü |
| İngilizce | reluctance, lethargy, sluggishness | İsteksizlik, uyuşukluk, ağırkanlılık | Yalnızca tembellik (laziness) değil; işi yaparken gösterilen isteksizlik ve bedensel direnç halini ifade eder | Güçlü |
| Almanca | Trägheit, Unlust, Schwerfälligkeit | Atalet, heves yoksunluğu, ağırlaşma | «Unlust» içsel hevesin yokluğunu, «Trägheit» ise harekete geçmekteki direnci karşılar | Güçlü |
| Fransızca | indolence, réticence, apathie | İsteksiz uyuşukluk, çekingen direnç | İşi yaparken ruhsal katılım göstermeme, isteksiz bir ağırkanlılıkla davranma | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كُسَالَى (Hâl sîgası) | Namaza karşı isteksizlik ve gösteriş | Münafıkların namaza ancak insanların görmesi için kalktıklarını, içsel bir inanç ve yöneliş taşımadıkları için bedenen kalkarken ağırlaşıp canı istemez bir tavır sergilediklerini bildirir (Nisâ [4:142](https://lisan.digital/tr/ayet/4:142.md)) |
| كُسَالَى (Hâl sîgası) | İbadete ve infaka karşı gönülsüz ağırlık | İnfaklarının kabul edilmeyiş gerekçesi olarak Allah'ı ve Resulü'nü inkâr etmelerinin yanında, namaza ancak isteksizce gelmeleri ve infakı gönülsüz yapmaları bağlamı (Tevbe [9:54](https://lisan.digital/tr/ayet/9:54.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman-amel ilişkisi ve nifak alametleri | Amelin dış formunun tek başına imana delalet etmeyeceği; niyet ve huşû olmaksızın, isteksizce icra edilen ibadetin nifak alameti sayılması | İçsel tasdik ve ihlas yoksunluğunun bedendeki tezahürü |
| Fıkıh | İksāl meselesi ve gusül hükmü | Erken fıkıhta temas olup meni gelmemesi durumunda («el-iksāl») guslün gerekip gerekmediği tartışması (daha sonra «sünnet yerlerinin kavuşması» ile neshedilmiştir) | Meninin çıkışındaki duraksama veya eylemin neticesine ermeden gevşemesi |
| Tefsir | İbadette huşû ve niyetin sıhhati | Münafıkların namazı inkâr etmedikleri halde onu ancak toplumsal baskı veya menfaat icabı kıldıkları için ağır aksak ve üşenerek yerine getirmeleri | Amelde gösteriş (riyâ) ile iç içe geçmiş ruhsuz eylem |
| Hadis | Sığınma duaları ve nefis tezkiyesi | Hz. Peygamber'in acizlik ve tembellikten Allah'a sığınması (اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ العَجْزِ وَالكَسَلِ) | Gücü yettiği halde iradeyi kullanmaktan kaçınarak ameli aksatmanın manevi felaketi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet bilinci ve ihlas | İradesiz ve ruhsuz ibadet | İbadetin özünü boşaltarak onu salt bedensel bir yüke çevirme | Kalp tasdik etmediğinde beden namaza isteksizce sürüklenir; ibadet bir buluşma değil külfet olur | Kesin |
| İlmi | Bilgi üretimi ve tefekkür | Zihinsel atalet ve fikrî gevşeklik | Hakikati araştırma ve delillendirme cehdini terk etme | İnceleme ve kavrama sorumluluğundan kaçınarak hazır ve taklidi kabullerle yetinme hali | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal sorumluluk ve seferberlik | Görevden kaçınma, tebaalaşma | Toplumsal savunma ve kamu maslahatına kayıtsız kalma | Toplumun hak ve adalet mücadelesine ortak olmaktan üşenerek geri planda kalma refleksi | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve infak ahlakı | Durgunlaşma ve gönülsüz harcama | Kaynakları harekete geçirmeme ve yardımlaşmada isteksizlik | Zenginliğin gerektirdiği dolaşımı ve infakı bir kayıp görerek savsaklama ve ağır davranma | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürtünme katsayısı ve sistem içi enerji sönümlenmesi (Inertia / Damping) | Bir sistemin harekete geçirici kuvvete karşı gösterdiği içsel direnç veya potansiyel enerjinin kinetik enerjiye dönüşümünde oluşan yüksek verim kaybı; sisteme enerji verilmesine rağmen çıktı üretme hızının düşmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Örgütsel anomi ve motivasyonsuz uyum (Alienation / Quiet Quitting) | Bireyin ait olduğu kurum veya inanç sisteminin amaçlarını içselleştirmemesi, sadece dışsal denetimden kurtulmak veya asgari görünürlük sağlamak adına işi en düşük gayret ve isteksizlikle yapması | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel bir rehavet, iş yapmama isteği veya psikolojik bir uyku/tembellik haline indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök hiçbir zaman dünyevi bir iş tembelliği bağlamında geçmez; doğrudan ibadetin merkezinde (namaz ve infakta) nifakın, riyanın ve imansızlığın doğurduğu ontolojik ve kalbî bir isteksizliği ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Münafıkların namaz kılmadıkları veya namazı terk ettikleri zannedilir; oysa ayetler onların namaz kıldıklarını, fakat bu ameli içsel bir bağ olmaksızın, ağırlaşarak, üşenerek ve sadece gösteriş amacıyla ifa ettiklerini ortaya koyar. Kökün nifakla bağı koparılırsa ibadetteki huşûsuzluk ve ruhsuzluk tehlikesi anlaşılamaz |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Münafık karakterinin psikolojik ve davranışsal portresini en yalın biçimde tasvir eder; bir eylemin şeklen var olmasının o eylemi makbul kılmaya yetmediğini, amelin arkasındaki niyet ve şevkin belirleyici olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların psikolojisini, amellerinin boşa gitme sebeplerini ve namaza/infaka karşı takındıkları riyakâr tutumları konu edinen ayetlerde (Nisâ [4:142](https://lisan.digital/tr/ayet/4:142.md) ve Tevbe [9:54](https://lisan.digital/tr/ayet/9:54.md)) anahtar kavramdır. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Münafığın ibadeti bütünüyle reddeden biri değil, ibadeti canı istemeye istemeye, ağırlık duyarak ve desinler diye yapan kimse olduğunu fark ettirir; ibadetteki yavaşlık ve üşengeçliğin masum bir karakter kusuru değil, nifak tohumu olabileceğini öğretir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Muktedir olan bir failin, yapması gereken bir eyleme yönelirken bedeninde ağırlık duyması, işi gevşek tutarak tamamlamaktan geri durması.
- Soyut anlam: İçsel inanç, niyet ve manevi bağın yokluğu sebebiyle eylemin zoraki, isteksiz, sürtünmeli ve riyaya dayalı bir ağırlıkla icra edilmesi hali.
- Sistematik karşılık: İman ve motivasyon eksikliğinin amelde yarattığı yüksek direnç; eylemin biçimsel olarak sürdürülmesine rağmen özünün sıfırlanması.
- LaTeX modeli: $$R = \lim_{M \to 0} \frac{F_e}{E_i} \implies v \to 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $M$ failin içsel motivasyonunu ve ihlasını, $F_e$ dışsal beklentiler ve riya sebebiyle icra edilen eylemi, $E_i$ ise eylem için harcanması gereken iç enerjiyi temsil eder. İçsel motivasyonun sıfıra yaklaşması ($M \to 0$), eylemin iç direncini ($R$) sonsuza doğru artırarak eylemin gerçek verimini ve manevi hızını ($v$) sıfıra indirger; ortaya çıkan durum salt bedensel bir ağırlık ve atalettir (كسل).

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B3%D9%84/occurrences?meal=IK

### [Nisa 4:142](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%84/ayet/4:142.md) — كُسَالَى

إِنَّ الْمُنَافِقِينَ يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَهُوَ خَادِعُهُمْ وَإِذَا قَامُوا إِلَى الصَّلَاةِ قَامُوا كُسَالَى يُرَاءُونَ النَّاسَ وَلَا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِيلًا

Meal (IK): Doğrusu münafıklar; Allah’a oyun etmek isterler. Oysa O, onların oyunlarını başlarına geçirir. Onlar namaza kalktıklarında tenbel tenbel kalkarlar. İnsanlara gösteriş yaparlar. Allah’ı pek az anarlar.

### [Tevbe 9:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%84/ayet/9:54.md) — كُسَالَى

وَمَا مَنَعَهُمْ أَنْ تُقْبَلَ مِنْهُمْ نَفَقَاتُهُمْ إِلَّا أَنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَبِرَسُولِهِ وَلَا يَأْتُونَ الصَّلَاةَ إِلَّا وَهُمْ كُسَالَى وَلَا يُنْفِقُونَ إِلَّا وَهُمْ كَارِهُونَ

Meal (IK): Verdiklerinin onlardan kabul edilmesini engelleyen şudur: Onlar, Allah’a ve Rasulüne küfretmişlerdir. Namaza tembel tembel gelirler ve mallarını da istemeye istemeye infak ederler.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والسين واللام معهما
ك س ل، ك ل س، س ل ك مستعملات كسل: كَسِلَ يكْسَلُ كَسَلاً. ورجل كسلانُ، وامرأة كَسْلَى، وكَسْلانة، لغة رديئة: تثاقل عما لا ينبغي.
وكَسِلَ الفحل، أي: فتر، قال:
أئن كَسِلْت والحصان يكْسَلُ
وامرأة مِكْسالٌ: لا تكاد تبرح مجلسها. وفلان لا تُكْسِلُه المكاسل، أي: لا تثقله وجوه الكَسَل. قال:
قد ذاد لا يَسْتَكْسِل المكاسِلا
وأكْسَلَ، بمعنى جامع، ولم ينزل، ويقال: لا يريد الولد فيعزل.
كلس: الكِلْسُ: ما كَلَسْتَ به حائطاً، أو باطن قصر، شبيه الجص من غير آجر.
والتَّكْليسُ: التَّمْليس، فإذا طلي ثخيناً فهو المقرمد.
سلك: السَّلْكُ، والجميع السُّلوكُ: الخيوط التي يخاط بها الثياب. الواحدة: سُلْكة.
والمَسْلَكُ: الطريق، سَلَكْته سلوكاً.
والسَّلْكُ والإِسلاكُ واحد. والسَّلْك: إدخال الشيء في تَسْلُكُه فيه، كالطاعن يَسْلُكُ الرمح فيه إذا طعنه تلقاء وجهه على سجيحته، قال:
نطعنهم سُلْكَى ومخلوجة		كرك لأمين على نابل
وصفة بسرعة الطعن، وشبهه بمن يدفع الريشة إلى النبال في السرعة.
والسُّلْكَى: الأمر المستقيم.
وقوله جل وعز: "ما سلككم في سقر". أي: ما أدخلكم فيها? والسِّلكانُ: فراخ القطا. الواحد: سُلَكٌ، والأنثى: سُلَكَة، ويقال: سِلْكانة. قال:
تضل به الكدر سِلْكانَها

##### Türkçe

**الكاف** ve **السين** ve **اللام** onlarla birlikte

**ك س ل**، **ك ل س**، **س ل ك** kullanımdadır. **كسل**: **كَسِلَ** **يكْسَلُ** **كَسَلاً**. Ve **رجل كسلانُ**; ve **امرأة كَسْلَى** ve **كَسْلانة**; kötü bir dil: gerekmediği şeyden ağır davranmak.

Ve **كَسِلَ الفحل**; yani: gevşedi. Dedi ki:
أئن **كَسِلْت** والحصان **يكْسَلُ**

Ve **امرأة مِكْسالٌ**: neredeyse meclisinden ayrılmaz. Ve falan kimseyi **المكاسل** **تُكْسِلُه** değil; yani: **الكَسَل** yüzleri onu ağırlaştırmaz. Dedi ki:
قد ذاد لا **يَسْتَكْسِل** **المكاسِلا**

Ve **أكْسَلَ**: **جامع** anlamında; ve inzal etmedi. Ve denilir: çocuk istemez, böylece azleder.

**كلس**: **الكِلْسُ**: onunla bir duvarı, yahut bir köşkün içini **كَلَسْتَ** ettiğin şey; tuğlasız, alçıya benzer.

Ve **التَّكْليسُ**: **التَّمْليس**. Artık kalın sürülürse o **المقرمد**dir.

**سلك**: **السَّلْكُ**; ve hepsi **السُّلوكُ**: elbiselerin onunla dikildiği iplikler. Bir tanesi: **سُلْكة**.

Ve **المَسْلَكُ**: yol; onu **سَلَكْته** **سلوكاً**.

Ve **السَّلْكُ** ile **الإِسلاكُ** birdir. Ve **السَّلْك**: bir şeyi, onun içinde **تَسْلُكُه** ettiğin şeye sokmaktır; mızraklayan kimse gibi: onu, yüzünün karşısına doğru, tabiatı üzere mızrakladığında, mızrağı onun içine **يَسْلُكُ** eder. Dedi ki:
نطعنهم **سُلْكَى** ومخلوجة		كرك لأمين على نابل

Ve bu, saplamanın süratine dair bir sıfattır; ve onu, süratte tüyü oklara süren kimseye benzetti.

Ve **السُّلْكَى**: dosdoğru iş.

Ve O’nun (azze ve celle) sözü: "**ما سلككم في سقر**". Yani: sizi onun içine ne soktu?

Ve **السِّلكانُ**: katarın yavruları. Bir tanesi: **سُلَكٌ**; ve dişisi: **سُلَكَة**; ve denilir: **سِلْكانة**. Dedi ki:
تضل به الكدر **سِلْكانَها**

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الكَسَلُ: التثاقُلُ عن الأمرِ. وقد كَسِلَ بالكسر، فهو كَسْلانُ، وقومٌ كُسالى وكَسالى. وأمرأةٌ مِكْسالٌ: لا تكاد تبرحُ مجلسها، وهو مدحٌ لها، مثل نؤومِ الضُّحى. وأكْسَلَ الرجُلِ في الجِماعِ، إذا خالط أهلَهُ ولم يُنْزِلْ. ويقال في فَحْل الإبل أيضاً.

##### Türkçe

**الكَسَلُ**: işten/işten yana ağır davranma. Ve (fiil) kesre ile **كَسِلَ**; o hâlde o **كَسْلانُ**dur; ve bir topluluk **كُسالى** ve **كَسالى**dır. Ve bir kadın **مِكْسالٌ**: neredeyse meclisinden ayrılmaz; bu, onun için bir övgüdür; **نؤومِ الضُّحى** gibi. Ve erkek **أكْسَلَ** (olur) **في الجِماعِ**, eğer eşine karışır da boşalmazsa. Ve deve aygırında da söylenir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك س ل
كسل ، كلس ، سلك : مستعملة .
كسل : قال الليث : الكَسَلُ : التَّثَاقُلُ عما لا ينبغي أن يُتَثَاقَلَ عنه . والفعلُ : كَسِلَ يَكْسَل كَسَلاً ، ورجلٌ كَسْلاَنُ ، وامرأةٌ كَسْلَى ، وكسْلانةُ : لُغةٌ رديئة .
ويقال للفَحْلِ الفَاتِرِ كَسِلَ وأكْسَلَ .
وأنشد أبو عبيدة عن العجاج :
أَظَنَّتِ الدَّهْنَا وظَنَّ مِسْحَل
أنَّ الأميرَ بالقضاءِ يعجل
عن كَسَلاتي والحِصانُ يكْسل
قال أبو عبيدة : وسمعت رؤبة ينشدها :
. . . والجَوادُ يُكْسِلُ
وسمعتُ غيره من ربيعةِ الجُوعِ يرويه : . . . يَكَسَلُ .
وقال العجاج أيضاً :
قد ذَادَ لا يَستكسِلُ المَكاسلا
أراد بالمكاسل : الكَسَل ، أراد لا يكسل كسلا .
وفي الليث : وللإِكسالِ معنى آخر ، يقالُ للرجلِ إِذا عَزَلَ ولم يُرِدْ ولداً : أَكسلَ .
قال ويقال : فلانٌ لا تُكسله المكاسلُ ، يقول : لا تُثْقِلُهُ وُجوهُ الكسلِ ، وامرأةٌ مِكْسالٌ ، وهي التي لا تكاد تبرحُ مجلسها .
قلتُ : وفي الحديث : ( أنَّ رجلاً سأَلَ النبي صلى الله عليه وآله فقال : إِنَّ أحدَنا يجامعُ فَيُكْسِلُ ) معناه أنه يَفْتُرُ ذَكرُهُ قبلَ الإنزال وبعد الإيلاج ، وعليه الغُسلُ إذا فعل ذلك لالتقاء الخِتانَيْنِ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الكِسْلُ : وَتَرُ قوسِ النَّدَّافِ إِذا خُلِع منها .
والكَوْسَلَةُ : الحوْثرَةُ : وهي رأسُ الأدافِ ، وبه سُمِّيَ الرجلُ حَوْثَرَة .
المِكْسَلُ : وترُ قَوْسِ النَّدَّافِ إِذا خُلِعَ منها .
كلس : قال الليث : الكِلْسُ : ما كَلَسْتَ بهِ حائطاً أو باطنَ قصرٍ شبهُ الجِصِّ من غير آجُرَ .
قال : والتَّكلْيسُ : التَّمْلِيسُ فإِذا طُلِيَ ثَخيناً فهو المُقَرْمَدُ .
( أبو عبيد ) : الكِلْسُ : شِبْهُ الصّارُوجِ يُبْنَى به .
وقال أبو ترابٍ ، قال الأصمعيّ : كَلَّسَ على القومِ وكَلَّلَ وصَمّمَ إِذا حمَلَ .
وقال أبو الهيثم : كَلَّسَ فلانٌ عن قِرْنِهِ وهَلَّلَ إِذا جَبُنَ وفرّ عنه .
( قلتُ ) : وهذا أَصحُّ مما روى أبو ترابٍ .
سلك : قال الليث : السِّلْكُ : الخيوط التي يخاطُ بها الثِّيابُ ، الواحدة : سِلْكةٌ ، والجميع : السُّلُوك .
قال : والسُّلُوكُ : مصدرُ سَلَكَ طريقاً ، والمَسْلكُ : الطريقُ ، والسَّلْكُ : إِدخال الشيء تَسْلُكُهُ فيه كما يطعنُ الطاعنُ فيَسْلُكُ الرُّمْحَ فيه إِذا طعنه تِلْقاءَ وجههِ على سَجيحَتِهِ . وقال امرؤ القيس :
نَطَعَنُهُمْ سُلْكَى ومخلوجةً
كَرَّكَ لأَمَيْنِ على نابلِ
قال : وصفهُ بسرعةِ الطعن وشَبّهَهُ بمن يَدْفعُ الرِّيشةَ إلى النَّبَّال في السُّرْعة ، وإنما يحتاجُ فيه إلى السُّرْعة والخفَّة لأن الغِراء إذا بَرَدَ لم يَلزق فيستعملُ حارّاً .
( أبو عبيد ) : الطَّعْنَةُ السُّلْكَى هي المستقيمة ، والمخلوجةُ : التي في جانب .
قال : ويُرْوَى عن أَبي عمرو بن العلاء أنه قال : ذهبَ مَن كان يُحْسِنُ هذا الكلامَ يعني سُلْكَى ومخلوجةً .
وأخبرني المنذريُّ عن الحرّانيّ عن ابن السكيت أنه قال : يقال : الرّأْي مَخْلُوجَةٌ وليس بُسلْكَى أي ليس بمستقيم .
وقال الليث : اللَّهُ يُسْلِكُ الكُفَّارَ في جهنم أي يدخلهم فيها وقال ابن أحمر :
حتى إذا سَلَكُوهُم في قُتَائِدَةٍ
شَلاًّ كما تَطرَدُ الجمَّالةُ الشُّرُدا
( أبو عبيد ) : سلَكْتُه في المكان وأَسلكتُه بمعنىً واحد .
قال : والسُّلَكُ : وَلدُ الحَجَل ، وجمعه : سِلْكانٌ .
وقال الليث : السِّلْكانُ : فِراخُ القَطَا ، الواحد : سُلَكٌ .
قال : ومنهم مَن يقول للواحد : سِلْكانة وأنشد :
تَضِلُّ به الكُدْرُ سِلكانها
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : سلكْتُ الطريقَ ، وسَلكْتُه غيري ، ويجوز أَسْلكتُه غيري .

##### Türkçe

ك س ل
**كسل** ، **كلس** ، **سلك** : kullanımdadır.

**كسل** : **الليث** dedi: **الكَسَلُ**: kendisi hakkında ağır davranılmaması gereken şeyden ağır davranmaktır. Fiil: **كَسِلَ يَكْسَل كَسَلاً**; **رجلٌ كَسْلاَنُ**; **امرأةٌ كَسْلَى**; **كسْلانةُ**: kötü bir dildir (kötü bir lehçedir).

Gevşek (bitkin) aygıra **كَسِلَ** ve **أكْسَلَ** denir.

**أبو عبيدة** **العجاج**’dan rivayetle inşad etti:
أَظَنَّتِ الدَّهْنَا وظَنَّ مِسْحَل
أنَّ الأميرَ بالقضاءِ يعجل
عن **كَسَلاتي** والحِصانُ **يكْسل**

**أبو عبيدة** dedi: ve **رؤبة**’yi onu inşad ederken işittim:
. . . والجَوادُ **يُكْسِلُ**

Ve ondan başkasını, **ربيعةِ الجُوعِ**’dan, onu şöyle rivayet ederken işittim: . . . **يَكَسَلُ**.

**العجاج** ayrıca dedi:
قد ذَادَ لا يَستكسِلُ المَكاسلا

**المكاسل** ile **الكَسَل**’i kastetti; “tembellik etmez”i kastetti, “tembellik olarak tembellik etmez”i kastetti.

**الليث**’te: **الإِكسالِ** için başka bir anlam vardır: çocuk istemeyip azleden erkeğe **أَكسلَ** denir.

Dedi: ve denir ki: falan kimseyi **المكاسلُ** **تُكسله** etmez; yani: tembelliğin yüzleri onu ağırlaştırmaz. **امرأةٌ مِكْسالٌ**: o, neredeyse meclisinden ayrılmayan kadındır.

Ben dedim: ve hadiste: “Bir adam Peygamber’e (Allah’ın salâtı ve âli üzerine olsun) sordu da dedi ki: ‘Şüphesiz birimiz cima eder de **فَيُكْسِلُ**’ ”; bunun manası: inzalden önce ve idhalden sonra onun zekerinin gevşemesidir; ve iki sünnet yerinin buluşması sebebiyle bunu yaptığı zaman ona gusül gerekir.

( **ثعلب**’dan, **ابن الأعرابي**’den ): **الكِسْلُ**: **قوسِ النَّدَّافِ**’ın kirişi; ondan çıkarıldığı zaman.

**الكَوْسَلَةُ**: **الحوْثرَةُ**: o, **الأدافِ**’ın başıdır; ve onunla adama **حَوْثَرَة** adı verildi.

**المِكْسَلُ**: **قَوْسِ النَّدَّافِ**’ın kirişi; ondan çıkarıldığı zaman.

**كلس** : **الليث** dedi: **الكِلْسُ**: onunla bir duvarı veya bir köşkün içini sıvadığın şeydir; tuğlasız, alçı benzeri.

Dedi: **التَّكلْيسُ**: **التَّمْلِيسُ**’tir; eğer kalın sürülürse o **المُقَرْمَدُ**’dur.

( **أبو عبيد** ): **الكِلْسُ**: onunla bina yapılan, **الصّارُوجِ** benzeri.

**أبو ترابٍ** dedi, **الأصمعيّ** dedi: **كَلَّسَ** kavmin üzerine, ve **كَلَّلَ** ve **صَمّمَ**; yüklendiği zaman.

**أبو الهيثم** dedi: falan kimse rakibinden **كَلَّسَ** etti ve **هَلَّلَ** etti; korkaklık edip ondan kaçtığı zaman.

( Ben dedim ): ve bu, **أبو ترابٍ**’ın rivayet ettiğinden daha sahihtir.

**سلك** : **الليث** dedi: **السِّلْكُ**: elbiselerin dikildiği ipliklerdir; teki: **سِلْكةٌ**; hepsi: **السُّلُوك**.

Dedi: **السُّلُوكُ**: **سَلَكَ طريقاً**’ın mastarıdır; **المَسْلكُ**: yoldur. **السَّلْكُ**: bir şeyi, içine onu soktuğun şeye sokmaktır; tıpkı saplayan kimsenin saplayıp, onu yüzüne karşı, kendi tabiatı üzere sapladığı zaman mızrağı onun içine sokması gibi. **امرؤ القيس** dedi:
نَطَعَنُهُمْ سُلْكَى ومخلوجةً
كَرَّكَ لأَمَيْنِ على نابلِ

Dedi: onu, saplamanın süratine dair vasfetti ve onu, süratte, tüyü okçunun yanına iten kimseye benzetti; ve bunda ancak sürat ve hafiflik gerekir; çünkü tutkal soğuduğu zaman yapışmaz; bu yüzden sıcak olarak kullanılır.

( **أبو عبيد** ): **الطَّعْنَةُ السُّلْكَى** düz olanıdır; **المخلوجةُ**: yanda olanıdır.

Dedi: ve **أَبي عمرو بن العلاء**’dan rivayet olunur ki o dedi: bu sözü iyi yapan kimse gitti; yani **سُلْكَى** ve **مخلوجةً**.

**المنذريُّ** bana, **الحرّانيّ**’den, **ابن السكيت**’ten haber verdi ki o dedi: denir ki: **الرّأْي مَخْلُوجَةٌ** ve **بُسلْكَى** değildir; yani düz değildir.

**الليث** dedi: Allah kâfirleri cehenneme **يُسْلِكُ** eder; yani onları onun içine sokar. **ابن أحمر** dedi:
حتى إذا سَلَكُوهُم في قُتَائِدَةٍ
شَلاًّ كما تَطرَدُ الجمَّالةُ الشُّرُدا

( **أبو عبيد** ): **سلَكْتُه** onu mekânda ve **أَسلكتُه** onu, tek bir manadadır.

Dedi: **السُّلَكُ**: **الحَجَل**’in yavrusudur; çoğulu: **سِلْكانٌ**.

**الليث** dedi: **السِّلْكانُ**: **القَطَا**’nın civcivleridir; teki: **سُلَكٌ**.

Dedi: ve onlardan kimi, tekil için **سِلْكانة** der; ve inşad etti:
تَضِلُّ به الكُدْرُ سِلكانها

( **ثعلب**’dan, **ابن الأعرابي**’den ): **سلكْتُ الطريقَ**; ve **سَلكْتُه غيري**; ve **أَسْلكتُه غيري** caizdir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الكاف والسين وما يثلثهما)
(كسع)  الكاف والسين والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على نوع من الضَّرب. يقال: كسعه، إذا ضَربَ برِجله على مؤخَّرِه أو بيده. ويقال: اتَّبَعَ أدبارَهم يَكسَعُهم بسَيفه. وكَسَعْت الرّجُل بما سَاءه، إذا تكلَّمْت في أثره. وكَسعتُ النّاقةَ بغُبْرها، إذا تركتَ بقيَّةً من اللَّبن في خِلْفها تريد تعزيرها. ومعنى هذا أنَّه يخلِّيها بعد أن يُحلَب بعضُ لبنِها ويضربُ بيدِه على مؤخّرها لتمضِيَ. قال:
لا تَكْسَع الشَّولَ بأَغْبارِها *** إنك لا تَدرِي مَن النَّاتجُ([1])ومن الباب رجلٌ مكَسَّعٌ بغُبْرِه، إذا لم يتزوَّج، كأنَّ ماءه قد تبقَّى كما تَبقَّى لبنُ الشّاةِ المكَسَّعة. قال:
والله لا يخرجُها من قَعرِه *** إلاّ فتىً مكسَّع بغُبْره([2])والكُسْعَة: الحمير، سمِّيت لأنَّها تُضرَب أبداً على مؤخّرها في السَّوْق.
(كسف)  الكاف والسين والفاء أصلٌ يدلُّ على تغيُّر في حالِ الشيء إلى ما لا يُحَبّ، وعلى قطع شيءٍ من شيء. من ذلك كُسُوف القَمر، وهو زوالُ ضوئه. ويقال: رجلٌ كاسِفُ الوجه، إذا كان عابساً. وهو كاسف البال، أي سيِّئُ الحال.
وأمَّا القَطْع فيقال: كَسَفَ العُرقوبَ بالسّيف كَسْفاً يكسِفُهُ. والكِسْفة: الطَّائفة من الثَّوب، يقال: أعطِنِي كِسفةً من ثوبك. والكِسْفة: القِطعة من الغَيم. قال الله* تعالى: ﴿وإنْ يَرَوْا كِسْفاً مِن السَّماءِ ساقِطاً﴾ [الطور 44].
(كسل)  الكاف والسين واللام أصلٌ صحيح، وهو التَّثاقُل عن الشَّيء والقُعود عن إتمامه أو عنه. من ذلك الكَسَل. والإكسال: أن يُخالِط الرّجلُ أهلَه ولا ينزِل. ويقال ذلك في فَحل الإبل أيضاً. وامرأةٌ مِكسالٌ: لا تكاد تَبرَحُ بيتها.
(كسم)  الكاف والسين والميم أصيلٌ يدلُّ على تلبُّدٍ في شيء وتجمّع. من ذلك الكَيْسُوم: الحَشِيش الكثير. ويقال إنَّ الأكاسم: الخَيل المجتمِعة يكاد يركبُ بعضُها بعضاً. قال:
أبا مالكٍ لَطَّ الحُضَين وراءنا *** رجالاً عدَاناتٍ وخيلاً أكاسِما([3])(كسا)  الكاف والسين والحرف المعتل……([4])
أما ما ليس بمهموزٍ فمنه الكُسْوة والكِساء معروف. قال الشَّاعر([5]):
فباتَ لـه دون الصَّبَا وهي قَرَّةٌ *** لحافٌ ومصقولُ الكساءِ رقيقُ
أراد في هذا الموضع بمصقول الكِساء لبَناً قد علته دُوَاية. ومثله:
وهو إذا ما اهْتَافَ أو تَهيَّفا *** يَنفِي الدُّواياتِ إذا ترشَّفَا
 	عن كلِّ مصقولِ الكِساء قد صَفَا([6])
 اهتاف: عَطِش. وعنى بالكساء الدُّواية.
(كسب)  الكاف والسين والباء أصلٌ صحيحٌ، وهو يدلُّ على ابتغاء وطلبٍ وإصابة. فالكَسب من ذلك. ويقال كَسَب أهْلَه خيراً، وكسَبْت الرّجلَ مالاً فكَسَبه. وهذا مما جاء على فَعَلْته فَفَعل. وكَسَابِ: اسمُ كَلْبة.
(كسح)  الكاف والسين والحاء له معنيانِ صحيحان: أحدهما تنقيةُ الشيء، والمعنى الآخر عَيْب في الخِلْقة.
فالأوَّل الكَسْح. يقال: كَسَحْتُ البيتَ، وكَسَحَتِ الرِّيحُ الأرضَ: قَشَرت عنها التّراب. والكُسَاحة: ما يُكسَح. ويقال: أغارُوا على بني فلانٍ فاكتَسَحوهم، أي أخَذوا مالَهم كلَّه.
والثاني الكَسَح، وهو العَرَج. والأكْسَح: الأعرج. قال الأعشى:
* وخَذُولِ الرِّجلِ من غير كَسَحْ([7]) *
وجمع الأكسح كُسْحان. وفي الحديث: "الصَّدَقة مال الكُسْحانِ والعُوران([8])".
(كسد)  الكاف والسين والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على الشَّيء الدُّون لا يُرغَب فيه. من ذلك: كَسَد الشَّيءُ كَساداً فهو كاسد وكَسِيد. وكلُّ دونٍ كَسِيد. قال:
* فماجدٌ وكسيدُ([9]) *
(كسر)  الكاف والسين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على هَشْم الشيء وهَضْمه. من ذلك قولُك كَسَرْت الشيءَ أكْسِره كَسْراً. والكِسرة: القطعة من المكسور. ويقال: عُودٌ صُلْب المَكْسِر، إذا عُرِفت جوْدتُه بكسْرِه. وكَسَر الطائرُ جناحَيه كَسراً، إذا ضمَّهما وهو يريد الوُقوع، ومنه عُقاب كاسِر. والكِسْر: العظم ليس عليه كبيرُ لحم. قال الشَّاعر:
* وفي يَدِها كِسرٌ أبَحُّ رَذومُ([10]) *
ويقال لا يكون كذا إلا وهو مكسور. ويقال لعظم السّاعد الذي يلي المرفَق، وهو نصف العظم: كِسرُ قبيح. أنشدنا عليُّ بنُ إبراهيمَ، عن عليِّ بنِ عبد العزيز، عن أبي عُبيد:
فلو كنتَ عَيراً كنتَ عيرَ مَذَلَّةٍ *** ولو كنت كِسراً كنتَ كِسرَ قبيح([11])ويقال: أرضٌ ذات كسور، أي ذات صَعُود وهَبُوط، وكأنَّها قد كسِرت كَسْراً. والكِسر: الشُّقة السُّفلى من الخِباء تُرفَع أحياناً وتُرخَى أحياناً. وهو جارِي مُكاسِرِي، أي كِسرُ بيتِه إلى كِسرِ بيتي. فأمَّا كِسْرى فاسمٌ عجميّ، وليس من هذا، وهو معرَّب. قال أبو عمرو: يُنسَب إلى كسرى- وكان يقولـه بكسر الكاف([12])- كِسْرِيّ وكِسرَوِيّ. وقال الأمويّ: كِسريّ بالكسر أيضاً.
--------------ـــ
([1]) البيت للحارث بن حلزة في اللسان (كسع، غبر).
([2]) الرجز في المجمل واللسان (كسع).
([3]) أنشده في اللسان (عدن) برواية: "لد" بدل "لط". وفي الأصل: "الحصير" صوابه في اللسان.
([4]) بياض في الأصل.
([5]) هو عمرو بن الأهتم. اللسان (كسا). ومقطوعته في الحماسة (2: 300-301). وقصيدته في المفضليات (1: 123-125).
([6]) الرجز في اللسان (صقل). وأنشده في المجمل (كسو/ي).
([7]) ديوان الأعشى 163. وصدره في اللسان (كسح):
* كل وضاح كريم جده *
([8]) في اللسان: "وفي حديث ابن عمر: سئل عن مال الصدقة فقال: إنها شر مال، إنما هي مال الكسحان والعوران".
([9]) في الأصل: "فمنهم ماجد"، والصواب ما أثبت من المجمل مطابقاً للسان (كسد). والبيت بتمامه:
إذا كل حي نابت بأرومة *** نبت العضاه فماجد وكسيد
([10]) في الأصل: "وفي يديه"، صوابه في المجمل. وفي اللسان (كسر) والمقاييس (بح): "وفي كفها". وصدر البيت:
* وعاذلة هبت بليل تلومني *
([11]) سبق البيت في (حسن، قبح). وأنشده في اللسان (قبح، كسر) وكذا ورد إنشاده "فلو كنت عيراً" في المجمل، وروي بالخرم فيما سبق.
([12]) في الأصل: "بكسر الراء"، صوابه في المجمل، وفي اللسان والقاموس أنه يقال بكسر الكاف وفتحها.

ـ

##### Türkçe

(**باب الكاف والسين وما يثلثهما**)

(**كسع**)  **الكاف** ve **السين** ve **العين**; sahih bir asıldır; bir tür dövmeye delâlet eder. Denir: **كسعه**; onu ayağıyla kıçına yahut eliyle vurduğunda. Ve denir: onların arkalarını tâkip etti; kılıcıyla onları **يكسَعُهم**. Ve **كَسَعْت** adamı, onu kötüleyen şey ile; onun arkasından konuştuğumda. Ve **كَسعتُ** dişi deveyi, **بغُبْرها** ile; onu azarlamak isteyerek memesinde sütten bir artığı bıraktığında. Bunun mânâsı şudur: sütünün bir kısmı sağıldıktan sonra onu serbest bırakır ve yürüsün diye eliyle kıçına vurur. Dedi:
لا تَكْسَع الشَّولَ بأَغْبارِها *** إنك لا تَدرِي مَن النَّاتجُ([1])
Ve babdandır: **مكَسَّعٌ بغُبْرِه** adam; evlenmediğinde; sanki suyu, **المكَسَّعة** koyunun sütü kaldığı gibi kalmış gibidir. Dedi:
والله لا يخرجُها من قَعرِه *** إلاّ فتىً مكسَّع بغُبْره([2])
Ve **الكُسْعَة**: eşeklerdir; sürekli sevk esnasında kıçlarına vurulduğu için böyle adlandırılmıştır.

(**كسف**)  **الكاف** ve **السين** ve **الفاء**; bir asıldır; şeyin hâlinde sevilmeyen şeye doğru bir değişmeye ve bir şeyden bir şeyi kesmeye delâlet eder. Bundan: **كُسُوف القَمر**; onun ışığının gitmesidir. Ve denir: **رجلٌ كاسِفُ الوجه**; asık suratlı olduğunda. Ve o **كاسف البال**dır; yani kötü hâldedir.
Kesme ise şöyle denir: **كَسَفَ العُرقوبَ بالسّيف كَسْفاً يكسِفُهُ**. Ve **الكِسْفة**: elbiseden bir taifedir; denir: bana elbisenden bir **كِسفة** ver. Ve **الكِسْفة**: buluttan parçadır. Allah* Teâlâ dedi: ﴿وإنْ يَرَوْا كِسْفاً مِن السَّماءِ ساقِطاً﴾ [الطور 44].

(**كسل**)  **الكاف** ve **السين** ve **اللام**; sahih bir asıldır; o, şeyden ağır davranmak ve onu tamamlamaktan yahut ondan geri durmaktır. Bundan: **الكَسَل**. Ve **الإكسال**: erkeğin ehl-iyle karışması ve inzâl etmemesidir. Bu, deve aygırı hakkında da söylenir. Ve **امرأةٌ مِكسالٌ**: neredeyse evinden ayrılmaz.

(**كسم**)  **الكاف** ve **السين** ve **الميم**; köklü bir (asıl)dır; bir şeyde keçeleşmeye ve toplanmaya delâlet eder. Bundan: **الكَيْسُوم**; çok ottur. Ve denir ki: **الأكاسم**; birbirine binmek üzere olan, toplanmış atlardır. Dedi:
أبا مالكٍ لَطَّ الحُضَين وراءنا *** رجالاً عدَاناتٍ وخيلاً أكاسِما([3])

(**كسا**)  **الكاف** ve **السين** ve illetli harf……([4])
Hemzesiz olan ise ondan: **الكُسْوة** ve **الكِساء**; bilinen (şey)dir. Şair dedi([5]):
فباتَ لـه دون الصَّبَا وهي قَرَّةٌ *** لحافٌ ومصقولُ الكساءِ رقيقُ
Bu yerde **مصقول الكِساء** ile, üzerine **دُوَاية** gelmiş sütü kastetti. Ve benzeri:
وهو إذا ما اهْتَافَ أو تَهيَّفا *** يَنفِي الدُّواياتِ إذا ترشَّفَا
 	عن كلِّ مصقولِ الكِساء قد صَفَا([6])
**اهتاف**: susadı. Ve **الكساء** ile **الدُّواية**yi kastetti.

(**كسب**)  **الكاف** ve **السين** ve **الباء**; sahih bir asıldır; istemeye, talebe ve elde etmeye delâlet eder. İşte **الكَسب** bundandır. Ve denir: ehlini hayırla **كَسَب** etti; ve adama mal **كسَبْت** de o da onu **كَسَبه**. Bu, **فَعَلْته فَفَعل** üzere gelmiş olanlardandır. Ve **كَسَابِ**: bir dişi köpeğin adıdır.

(**كسح**)  **الكاف** ve **السين** ve **الحاء**; iki sahih mânâsı vardır: birincisi şeyin temizlenmesi, diğer mânâ ise yaratılışta bir ayıptır.
Birincisi **الكَسْح**tır. Denir: evi **كَسَحْتُ**; ve rüzgâr yeri **كَسَحَتِ**: ondan toprağı soydu. Ve **الكُسَاحة**: **يُكسَح** olunan şeydir. Ve denir: falan oğullarına baskın yaptılar da onları **فاكتَسَحوهم**; yani mallarının hepsini aldılar.
İkincisi **الكَسَح**tır; o topallıktır. Ve **الأكْسَح**: topal. A‘şâ dedi:
* وخَذُولِ الرِّجلِ من غير كَسَحْ([7]) *
**الأكسح**ın çoğulu **كُسْحان**dır. Ve hadiste: "Sadaka, **مال الكُسْحانِ والعُوران**dır([8])".

(**كسد**)  **الكاف** ve **السين** ve **الدال**; sahih bir asıldır; rağbet edilmeyen aşağı (değersiz) şeye delâlet eder. Bundan: şey **كَسَد** etti; **كَساداً**; o **كاسد** ve **كَسِيد**dir. Her aşağı (şey) **كَسِيد**dir. Dedi:
* فماجدٌ وكسيدُ([9]) *

(**كسر**)  **الكاف** ve **السين** ve **الراء**; sahih bir asıldır; şeyi kırmaya ve ezmeye delâlet eder. Bundan, senin sözün: şeyi **كَسَرْت**; onu **أكْسِره**; **كَسْراً**. Ve **الكِسرة**: kırılmıştan parçadır. Ve denir: **عُودٌ صُلْب المَكْسِر**; kırılmasıyla kalitesi bilindiğinde. Ve kuş kanatlarını **كَسَر** etti; **كَسْراً**; düşmek isterken ikisini topladığında; ondan **عُقاب كاسِر**. Ve **الكِسْر**: üzerinde büyük et olmayan kemiktir. Şair dedi:
* وفي يَدِها كِسرٌ أبَحُّ رَذومُ([10]) *
Ve denir: böyle olmaz; ancak o **مكسور** iken. Ve dirseğe bitişik olan önkol kemiğine, ki o kemiğin yarısıdır: **كِسرُ قبيح** denir. Bize Ali b. İbrahim rivayet etti; Ali b. Abdülaziz’den; Ebû Ubeyd’den:
فلو كنتَ عَيراً كنتَ عيرَ مَذَلَّةٍ *** ولو كنت كِسراً كنتَ كِسرَ قبيح([11])
Ve denir: **أرضٌ ذات كسور**; yani yokuş ve inişli; sanki **كَسْراً** ile kırılmış gibidir. Ve **الكِسر**: çadırın alt yarığıdır; bazen kaldırılır bazen salınır. Ve o, benim **مُكاسِرِي** komşumdur; yani onun evinin **كِسر**i benim evimin **كِسر**ine (bitişik). Ama **كِسْرى** ise acemî bir addır; bundan değildir; o, Arapçalaştırılmıştır. Ebû Amr dedi: **كسرى**ya nisbet edilir—ve onu **الكاف**ın kesresiyle söylerdi([12])— **كِسْرِيّ** ve **كِسرَوِيّ**. Ve Ümevî dedi: kesre ile de **كِسريّ**.

--------------ـــ
([1]) Beyit, Hâris b. Hılze’nindir; Lisân’da (كسع، غبر).
([2]) Recez, el-Mücmel ve Lisân’da (كسع).
([3]) Lisân’da (عدن) "لط" yerine "لد" rivayetiyle okuttu. Asılda: "الحصير"; doğrusu Lisân’dadır.
([4]) Asılda boşluk.
([5]) O, Amr b. el-Ehtem’dir. Lisân (كسا). Parçası Hamâse’de (2: 300-301). Kasidesi Mufaddaliyât’ta (1: 123-125).
([6]) Recez, Lisân’da (صقل). Ve el-Mücmel’de (كسو/ي) okuttu.
([7]) A‘şâ divanı 163. Sadrı Lisân’da (كسح):
* كل وضاح كريم جده *
([8]) Lisân’da: "İbn Ömer hadîsinde: sadaka malı hakkında soruldu; dedi ki: o, en kötü maldır; o ancak **مال الكسحان والعوران**dır."
([9]) Asılda: "فمنهم ماجد"; doğrusu, el-Mücmel’den sabit kılınan, Lisân’a (كسد) uygun olandır. Beytin tamamı:
إذا كل حي نابت بأرومة *** نبت العضاه فماجد وكسيد
([10]) Asılda: "وفي يديه"; doğrusu el-Mücmel’dedir. Lisân’da (كسر) ve el-Mekâyîs’te (بح): "وفي كفها". Beytin sadrı:
* وعاذلة هبت بليل تلومني *
([11]) Beyit daha önce (حسن، قبح)’ta geçti. Lisân’da (قبح، كسر) okuttu; ve "فلو كنت عيراً" şeklindeki okutuşu el-Mücmel’de de böyle geldi; daha önce geçen yerde hazf ile rivayet edildi.
([12]) Asılda: "بكسر الراء"; doğrusu el-Mücmel’dedir; Lisân ve Kâmûs’ta **الكاف**ın kesresiyle ve fethasıyla söylendiği (de) vardır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%84/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الكسل: التثاقل عما لا ينبغي التثاقل عنه، ولأجل ذلك صار مذموما. يقال: كسل فهو كسل وكسلان (انظر: الأفعال للسرقسطي 2/144)، وجمعه: كسالى وكسالى، قال تعالى: ﴿ولا يأتون الصلاة إلا وهم كسالى﴾ [التوبة/54] وقيل: فلان لا يكسله المكاسل (قال ابن منظور: ويقال: فلان لا تكسله المكاسل. يقول لا تثقله وجوه الكسل. انظر: اللسان (كسل) ؛ وتهذيب اللغة 10/61)، وفحل كسل: يكسل عن الضراب، وامرأة مكسال: فاترة عن التحرك.

##### Türkçe

- **الكسل**: ağırdan alma; ağırdan alınmaması gereken şey hakkında ağırdan alma; ve bunun sebebiyle yerilmiş olmuştur. Denir ki: **كسل**; o hâlde o **كسل** ve **كسلان**dır (bak: **الأفعال** li’s-Serḳusṭî 2/144); çoğulu: **كسالى** ve **كسالى**. Yüce Allah dedi ki: ﴿ولا يأتون الصلاة إلا وهم **كسالى**﴾ [التوبة/54]. Ve denildi ki: falan kimseyi **المكاسل** tembelleştirmez (İbn Manzûr dedi ki: Ve denir ki: falan kimseyi **المكاسل** tembelleştirmez. “Tembellik yüzleri onu ağırlaştırmaz” der. Bak: **اللسان** (**كسل**) ; ve **تهذيب اللغة** 10/61). Ve **فحل كسل**: çiftleşmeden geri durur. Ve **امرأة مكسال**: hareket etmekten gevşek.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ك س ل
كسل وتكاسل وهو كسلان وكسل وامرأة كسلى وهي مكسال وكسول‏:‏ رزان‏.‏
وكسله الشبع والشبع مكسلة‏.‏
وفلان لا يستكسل المكاسل أي لا يعتلّ بوجوه الكسل‏.‏
وأكسل المجامع‏:‏ خالط ولم ينزل‏.‏
ومن المجاز‏:‏ كسل الفحل عن الضراب‏:‏ فتر عنه‏.‏

##### Türkçe

ك س ل
**كسل** ve **تكاسل**; o **كسلان** ve **كسل**’dir; ve bir kadın **كسلى**’dır; o **مكسال** ve **كسول**’dür: ağırbaşlı.

Onu tokluk tembelleştirdi; ve tokluk **مكسلة**’dir.

Ve falan, **المكاسل**’i **يستكسل** etmez; yani tembellik yönleriyle özür ileri sürmez.

**أكسل** olan cinsel birleşen: karıştı ve boşalmadı.

Mecazdan: aygırın çiftleşmeden **كسل** etmesi: ondan gevşedi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الليث: الكَسَل التَّثاقُل عما لا ينبغي أَن يُتَثاقَل عنه، والفعل كَسِل وأَكْسَل؛ وأَنشد أَبو عبيدة للعجاج:
أَظَنَّتِ الدَّهْنا وظَنَّ مِسْحَلُ
أَن الأَميرَ بالقَضاء يَعْجَلُ
عن كَسَلاتي، والحِصان يُكْسِلُ
عن السِّفادِ، وهو طِرْفٌ هَيْكَلُ؟
قال أَبو عبيدة: وسمعت رؤْبة ينشدها: فالجواد يُكْسِل؛ قال: وسمعت غيره من ربيعة الجُوعِ يرويه: يَكْسَل، قال ابن بري: فمن روى يَكْسَل فمعناه يثقُل، ومن روى يُكْسِل فمعناه تنقطع شهوته عند الجماع قبل أَن يصل إِلى حاجته؛ وقال العجاج أَيضاً:
قد ذاد لا يَسْتَكْسِل المَكاسِلا
أَراد بالمَكاسِل الكَسَل أَي لا يَكْسَل كَسَلاً. المحكم: الكَسَل التثاقُل عن الشيء والفُتور فيه؛ كَسِل عنه، بالكسر، كَسَلاً، فهو كَسِل وكَسْلان والجمع كَسالى وكُسالى وكَسْلى. قال الجوهري وإِن شئت كسرت اللام كما قلنا في الصَّحارِي، والأُنثى كَسِلة وكَسْلى وكَسْلانة وكَسُول ومِكْسال. ويقال: فلان لا تُكْسِله المَكاسِل؛ يقول: لا تُثْقِلُه وجوه الكَسَل. والمِكْسال والكَسُول: التي لا تكاد تبرَح مجلسَها، وهو مدحٌ لها مثل نَؤوم الضحى، وقد أَكْسَله الأَمر. وأَكْسَل الرجلُ: عَزَل فلم يُرِدْ ولداً، وقيل: هو أَن يعالج فلا يُنزل، ويقال في فحل الإِبل أَيضاً. وفي الحديث أَن رجلاً سأَل النبي، صلى الله عليه وسلم: إِن أَحدنا يجامع فيُكْسِل؛ معناه أَنه يفتُرُ ذكَرُه قبل الإِنزال وبعد الإِيلاج وعليه الغسل إِذا فعل ذلك لالتقاء الخِتانين. وفي الحديث: ليس في الإِكْسال إِلا الطَّهُور؛ أَكْسَلَ إِذا جامع ثنم لَحِقه فُتور فلم يُنْزِل، ومعناه صار ذا كَسَل، قال ابن الأَثير: ليس في الإِكْسال غُسْل وإِنما فيه الوضوء، وهذا على مذهب مَنْ رأَى أَن الغسل لا يجب إِلا من الإِنزال، وهو منسوخ، والطَّهور ههنا يروى بالفتح ويراد به التطهر، وقد أَثبت سيبويه الطَّهور والوَضوء والوَقود، بالفتح، في المصادر. وكَسِلَ الفحلُ وأَكْسَلَ: فَدَر؛ وقول العجاج:
أَإِن كَسِلْتُ والجَواد يَكْسَلُ
فجاء به على فَعِلْت، ذهب ب إِلى الدّاءِ لأَن عامة أَفعال الداء على فَعِلْت.
والكِسْل: وَتَرُ المِنْفَحة، والمِنْفَحة: القوس التي يُنْدَف بها القُطْن؛ قال:
وأَبْغِ لي مِنْفَحةً وكِسْلا
ابن الأَعرابي: الكِسْل وتَر قوس الندَّاف إِذا نزع منها، وقال غيره: المِكْسَل وتر قوس الندّاف إِذا خلع منها. والكَوْسَلة: الحَوْثَرَة وهي رأْس الأُذَافِ، وبه سمي الرجل حَوْثَرة، وفي ترجمة كسل: الكَوْسَلة، بالسين في الفَيْشة ولعل الشين فيها لغة، وقد ذكرناه في كَشَل أَيضاً مبيناً.

##### Türkçe

الليث: **الكَسَل**: Üşengeçlik; hakkında ağırdan alınmaması gereken şeyden ağırdan alma. Fiil: **كَسِل** ve **أَكْسَل**. Ebû Ubeyde, el-‘Accâc’dan şu beyti okudu:

أَظَنَّتِ الدَّهْنا وظَنَّ مِسْحَلُ
أَن الأَميرَ بالقَضاء يَعْجَلُ
عن **كَسَلاتي**، والحِصان يُكْسِلُ
عن السِّفادِ، وهو طِرْفٌ هَيْكَلُ؟

Ebû Ubeyde dedi: Onu Rü’be’nin şöyle okuduğunu işittim: “فالجواد يُكْسِل”; dedi: Başkasını da, Rebî‘a el-Cû‘’dan, onu “يَكْسَل” diye rivayet ederken işittim. İbn Berrî dedi: Kim “يَكْسَل” diye rivayet ederse, manası “ağırlaşır”dır; kim “يُكْسِل” diye rivayet ederse, manası “cima esnasında, ihtiyacına ulaşmadan önce şehveti kesilir”dir. El-‘Accâc ayrıca dedi:

قد ذاد لا يَسْتَكْسِل المَكاسِلا

**المَكاسِل** ile **الكَسَل**i kastetti; yani “bir üşengeçlikle üşenmez” (demektir). **المحكم**: **الكَسَل**: şeyden ağırdan alma ve onda gevşeklik; **كَسِل** عنه, kesre ile, **كَسَلاً**; o hâlde o **كَسِل** ve **كَسْلان**dır; çoğulu **كَسالى** ve **كُسالى** ve **كَسْلى**dır. Cevherî dedi: İstersen, **الصَّحارِي** hakkında dediğimiz gibi, **اللام**’ı kesreli yaparsın. Dişisi: **كَسِلة** ve **كَسْلى** ve **كَسْلانة** ve **كَسُول** ve **مِكْسال**. Denir ki: “Falanı **المَكاسِل** **تُكْسِله**mez”; yani: “**الكَسَل**in yönleri onu ağırlaştırmaz.” **المِكْسال** ve **الكَسُول**: neredeyse oturduğu yerden ayrılmayan (kadın); bu, ona bir övgüdür; tıpkı **نَؤوم الضحى** gibi. İş onu **أَكْسَله** etti. **أَكْسَل** adam: azletti de çocuk istemedi; ve denildi ki: o, uğraşır da meni indirmezdir; deve aygırı hakkında da söylenir. Hadiste: Bir adam, Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) sordu: “Şüphesiz bizden biri cima eder de **يُكْسِل**”; manası: “inzalden önce ve idhalden sonra, onun zekeri gevşer”; ve iki sünnet yerinin buluşması sebebiyle bunu yaptığında ona gusül gerekir. Hadiste: “**الإِكْسال**da ancak **الطَّهُور** vardır”; **أَكْسَلَ**: cima ettiğinde sonra ona bir gevşeklik yetişir de meni indirmez; manası: üşengeçlik sahibi oldu. İbnü’l-Esîr dedi: **الإِكْسال**da gusül yoktur; onda ancak abdest vardır; bu, guslün ancak inzalden dolayı vacip olduğunu gören kimsenin mezhebi üzerinedir; o ise mensuhtur. **الطَّهُور** burada fetha ile rivayet edilir ve onunla “temizlenme” kastedilir. Sîbeveyh, masdarlarda fetha ile **الطَّهور** ve **الوَضوء** ve **الوَقود**u sabit kılmıştır. **كَسِلَ** aygır ve **أَكْسَلَ**: gevşedi; el-‘Accâc’ın sözü:

أَإِن كَسِلْتُ والجَواد يَكْسَلُ

Onu **فَعِلْت** vezni üzere getirdi; onu hastalığa götürdü; çünkü hastalık fiillerinin geneli **فَعِلْت** üzerinedir.

**الكِسْل**: **المِنْفَحة**’nın kirişi. **المِنْفَحة**: pamukla atılan yaydır. Şair dedi:

وأَبْغِ لي مِنْفَحةً وكِسْلا

İbnü’l-A‘râbî: **الكِسْل**: ondan çıkarıldığı zaman, pamuk atanın yayının kirişi. Başkası dedi: **المِكْسَل**: ondan söküldüğü zaman, pamuk atanın yayının kirişi. **الكَوْسَلة**: **الحَوْثَرَة**dir; o da **الأُذَاف**’ın başıdır; onunla adama **حَوْثَرة** adı verildi. **كسل** maddesinde: **الكَوْسَلة**; **الفَيْشة**’de **السين** iledir; belki de onda **الشين** bir lehçedir; onu **كَشَل**’da da açıklayarak zikrettik.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ك س ل * * الكَسَلُ * التثاقل عن الأمر وبابه طرب فهو * كَسْلانُ * وقوم * كُسًالىً * بضم الكاف وفتحها وإن شئت كسرت اللام كما قلنا في الصحارى

##### Türkçe

* ك س ل * * **الكَسَلُ** * işten ağırdan alma; ve onun bâbı **طرب**’dır; o hâlde o, **كَسْلانُ**’dır; ve bir kavim **كُسًالىً** (kâfın dammesiyle ve fethasıyla); ve istersen lâmı kesreleyebilirsin; **الصحارى** hakkında söylediğimiz gibi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الكسل، محركة: التثاقل عن الشيء والفتور عنه، كما في المحكم، وقال الليث: التثاقل عما لا ينبغي أن يتثاقل عنه، وقد كسل عنه كفرح يكسل كسلا، فهو كسل وكسلان كفرح وفرحان، ج: كسالى مثلثة الكاف. قال شيخنا: الكسر غير معروف في السماع ولا القياس. قلت: وقد اقتصر الجوهري وابن سيده على الضم والفتح، وأما الكسر فنقله الصاغاني، وقال: وقرأ يحيى والنخعي:  إلا وهم كسالى  ، قال الجوهري: إن شئت قلت: كسالي، بكسر اللام كما قلنا في الصحاري، وكسلى، كقتلى، نقله ابن سيده. وهي كسلة، كفرحة، على القياس، وكسلانة لغة أسدية وهي قليلة، وكسلى كقتلى، قال شيخنا: وهذه هي اللغة المشهورة وقد أغفلها المصنف، قلت: وقد ذكرها ابن سيده، وكسول ومكسال، وهما أيضا نعت للجارية المنعمة التي لا تكاد تبرح من مجلسها، وهو مدح لها مثل: نؤوم الضحى، قال امرؤ القيس:
  وبيت عذارى يوم دجن دخلته                      يطفن بجماء المرافق مكسال وقد أكسله الأمر. والكسل، بالكسر، والمكسل كمنبر وهذه عن ابن الأعرابي: وتر المنفحة، وهي المندفة إذا نزع منها، قال:
  وأبغ لي منفحة وكسلا وأكسل الرجل في الجماع: خالطها ولم ينزل، وذلك إذا لحقه فتور، ومعناه صار ذا كسل، ومنه الحديث:  ليس في الإكسال إلا الطهور  ، أي الوضوء، قال ابن الأثير: وهذا على مذهب من يرى أن الغسل لا يجب إلا من الإنزال، وهو منسوخ، وفي حديث آخر:  أن رجلا سأل النبي صلى الله عليه وسلم: إن أحدنا يجامع فيكسل  ، معناه أنه يفتر ذكره قبل الإنزال وبعد الإيلاج، وعليه الغسل إذا فعل ذلك لالتقاء الختانين. أو أكسل: عزل ولم يرد ولدا، وقيل: هو أن يعالج فلا ينزل، ويقال ذلك في فحل الإبل أيضا على التشبيه، ككسل، كفرح، وأنشد أبو عبيدة للعجاج:
  أظنت الدهنا وظن مسحـل
  أن الأمير بالقضاء يعـجـل
  عن كسلاتي والحصان يكسل
  عن السفاد وهو طرف هيكل ويروى:
  وإن كسلت فالجواد يكسل

  قال أبو عبيدة: وسمعت رؤبة ينشدها: فالجواد يكسل، قال: وسمعت غيره من ربيعة الجوع يرويه: يكسل، قال ابن بري: فمن روى يكسل فمعناه يثقل، ومن روى يكسل فمعناه تنقطع شهوته عند الجماع قبل أن يصل إلى حاجته. والكوسالة، بالضم عن ابن الأعرابي، زاد الأزهري الكوسلة، بالفتح: الحوثرة، وهي رأس الأذاف: أي الحشفة، والشين لغة فيها. والكسيلى، كخليفى، والذي في العباب الكسيلى بالقصر، وفي التذكرة: هي كسيلاء: عيدان دقاق كالفوة مائلة إلى الحمرة، يعلوها سواد، مسمن، أجود من خرزة البقر في التسمين، وتشد المعدة، قال الصاغاني: هو معرب كهيلى بكسر الكاف والهاء بالهندية فعرب بإبدال الهاء سينا. قلت: وهو غريب. ونسب مكسل، كمنبر: إذا كان قليل الآباء في السؤدد والصلاح، نقله الصاغاني. وواد مكسل، كمحسن: إذا لم يكن له طول، يأتيه السيل من مكان قريب، نقله الصاغاني. كسيلة، كسفينة: اسم رجل. ومما يستدرك عليه: هذا الأمر مكسلة: أي يؤدي إلى الكسل، ومنه: الشبع مكسلة. وقد كسله تكسيلا. والمكسلة: شبه المصطبة على باب الدار يجلس عليها الإنسان، عامية. وفلان لا يستكسل المكاسل: أي لا يعتل بوجوه الكسل، نقله الزمخشري، ومنه قول العجاج:
  قد ذاد لا يستكسل المكاسلا أراد بالمكاسل الكسل، أي لا يكسل كسلا، ويقال أيضا: فلان لا تكسله المكاسل: أي لا تثقله وجوه الكسل. وقال ابن السكيت - في كتاب التصغير من تأليفه -: ويصغرون الكسل كسيلان، يذهبون به إلى كسلان، ويصغرونه أيضا على لفظه، فيقولون: كسيل، والأول أجود. وأكسال، بالفتح: قرية من قرى الأردن، بينها وبين طبرية خمسة فراسخ من جهة الرملة ونهر أبي فطرس، لها ذكر في بعض الأخبار، قاله ياقوت. ومما يستدرك عليه: إكسنتلا، بكسرات: مدينة في جنوبي إفريقية، نقله ياقوت. وكستلة، بفتح وشد اللام: مدينة بالروم.

##### Türkçe

**الكسل** (harekeli): bir şeyden ağır davranma ve ondan gevşeklik; **المحكم**’de olduğu gibi. **الليث** dedi: kendisinden ağır davranılmaması gereken şeye karşı ağır davranma. Ve ondan tembellik etti; **فرح** gibi: tembellik eder, tembellik eder, tembellik; o hâlde o **كسل** ve **كسلان**; **فرح** ve **فرحان** gibi. Çoğulu: **كسالى**; **الكاف**’ı üç vecihli. Şeyhimiz dedi: kesre işitmede de kıyasta da bilinmiş değildir. Dedim: **الجوهري** ve **ابن سيده** zamme ve fetha ile yetindi; amma kesreye gelince, onu **الصاغاني** nakletti ve dedi: **يحيى** ve **النخعي** okudu: “إلا وهم **كسالى**”; **الجوهري** dedi: istersen “**كسالي**” dersin; **اللام**’ı kesre ile, **الصحاري**’de dediğimiz gibi; ve “**كسلى**”, “**قتلى**” gibi; onu **ابن سيده** nakletti. Ve o **كسلة**’dir; **فرحة** gibi; kıyas üzere. Ve **كسلانة** Esedî bir dildir ve o azdır. Ve **كسلى** “**قتلى**” gibi. Şeyhimiz dedi: bu, meşhur olan dildir; musannif onu ihmal etmiştir. Dedim: onu **ابن سيده** zikretmiştir. Ve **كسول** ve **مكسال**; ikisi de, meclisinden neredeyse ayrılmayan nimet içinde yetişmiş cariye için sıfattır; o, ona bir övgüdür; “**نؤوم الضحى**” gibi. **امرؤ القيس** dedi:
  وبيت عذارى يوم دجن دخلته                      يطفن بجماء المرافق مكسال

Ve iş onu tembelleştirdi: **أكسله**. Ve **الكسل** (kesre ile) ve **المكسل** “**منبر**” gibi; bu, **ابن الأعرابي**’dendir: **وتر المنفحة**; o, ondan çıkarıldığı zaman **المندفة**’dir. Dedi:
  وأبغ لي منفحة وكسلا

Ve erkek cinsel birleşmede **أكسل**: onunla karıştı ve boşalmadı; bu, ona gevşeklik yetiştiği zaman olur. Manası: tembellik sahibi oldu. Ondan hadis: “ليس في **الإكسال** إلا الطهور”; yani abdest. **ابن الأثير** dedi: bu, guslün ancak boşalmadan dolayı vacip olduğunu görenin mezhebi üzeredir; ve o neshedilmiştir. Ve başka bir hadiste: “bir adam Peygamber’e (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) sordu: ‘bizden biri cima eder de **فيكسل**’”; manası: boşalmadan önce ve girişten sonra onun zeker’i gevşer; ve iki sünnet yerinin buluşması sebebiyle bunu yaptığı zaman ona gusül gerekir. Yahut **أكسل**: azletti ve çocuk istemedi. Ve denildi: o, uğraşır da boşalmazdır. Ve bu, deve aygırında da benzetme yoluyla söylenir; **كسل** gibi, **فرح** gibi. Ve **أبو عبيدة** **العجاج**’dan okudu:
  أظنت الدهنا وظن مسحـل
  أن الأمير بالقضاء يعـجـل
  عن كسلاتي والحصان يكسل
  عن السفاد وهو طرف هيكل

Ve şöyle rivayet edilir:
  وإن كسلت فالجواد يكسل

**أبو عبيدة** dedi: onu **رؤبة**’nin şöyle inşad ettiğini işittim: “فالجواد يكسل”. Dedi: **ربيعة الجوع**’dan başkasının onu “يكسل” diye rivayet ettiğini işittim. **ابن بري** dedi: kim “يكسل” rivayet ederse, manası: ağırlaşırdır; kim “يكسل” rivayet ederse, manası: cinsel birleşmede ihtiyacına ulaşmadan önce şehveti kesilir. Ve **الكوسالة** (zamme ile), **ابن الأعرابي**’den. **الأزهري** artırdı: **الكوسلة** (fetha ile): **الحوثرة**; o, **الأذاف**’ın başıdır; yani **الحشفة**. Ve **الشين** onda bir dildir.

Ve **الكسيلى** “**خليفى**” gibi. Ve **العباب**’da olan: kısaltma ile **الكسيلى**. Ve **التذكرة**’de: o **كسيلاء**’dır: **الفوة** gibi ince çubuklar; kızıllığa meyleden; üstüne siyahlık çıkar; semirtici; semirtmede sığır boncuğundan daha iyi; ve mideyi bağlar. **الصاغاني** dedi: o, **كهيلى** gibi muarrebdir; **الكاف** ve **الهاء**’yı Hindîce kesre ile; sonra **الهاء**’yı **سينا** ile değiştirmekle Arapçalaştırıldı. Dedim: o gariptir.

Ve **مكسل** nisbesi “**منبر**” gibi: eğer şerefte ve salahda babaları az ise; onu **الصاغاني** nakletti. Ve **واد مكسل** “**محسن**” gibi: eğer onun uzunluğu yoksa; ona sel yakın bir yerden gelir; onu **الصاغاني** nakletti. **كسيلة** “**سفينة**” gibi: bir adamın adıdır.

Ve ona istidrâk olunanlardan: “bu iş **مكسلة**’dir”; yani tembelliğe götürür. Ondan: “tokluk **مكسلة**’dir.” Ve onu **تكسيلا** tembelleştirdi: **كسله**. Ve **المكسلة**: ev kapısı üzerinde insanın üzerine oturduğu, mastaba benzeri şey; âmmi.

Ve “falanca **المكاسل**’i **يستكسل** etmez”: yani tembelliğin yüzleriyle özür ileri sürmez; onu **الزمخشري** nakletti. Ondan **العجاج**’ın sözü:
  قد ذاد لا يستكسل المكاسلا

**المكاسل** ile **الكسل**’i kastetti; yani tembellik etmez, tembellik etmez. Ve ayrıca denilir: “falancayı **المكاسل** tembelleştirmez”: yani tembelliğin yüzleri onu ağırlaştırmaz. Ve **ابن السكيت** — kendi telifinden olan küçültme kitabında — dedi: **الكسل**’i **كسيلان** diye küçültürler; onu **كسلان**’a götürürler. Ve onu lafzı üzere de küçültürler; “**كسيل**” derler; birincisi daha iyidir.

Ve **أكسال** (fetha ile): Ürdün köylerinden bir köy; **طبرية** ile arasında **الرملة** ve **نهر أبي فطرس** cihetinden beş fersah vardır; bazı haberlerde onun zikri vardır; bunu **ياقوت** söyledi.

Ve ona istidrâk olunanlardan: **إكسنتلا** (kesrelerle): Afrika’nın güneyinde bir şehir; onu **ياقوت** nakletti. Ve **كستلة** (fetha ile ve **اللام**’ı şeddeli): Rum diyarında bir şehir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

كَسَّلَهُ
2 كَسَّلَهُ ذ , inf. n. تَكْسِيلٌ, said of satiety, It rendered him heavy, sluggish, lazy, indolent, or torpid. (TA.)

أَكْسَلَ عَنْهَا
4 أَكْسَلَ عَنْهَا ذ signifies أَوْلَجَ وَلَمْ يُنْزِلْ; [Inivit sed non emisit;] (IAar, in TA, art. فهر;) [i. e., أَوْلَجَ ثُمَّ تَرَكَهَا وَلَمْ يُنْزِلْ].

كَسْلَانٌ
كَسْلَانٌ ذ Heavy, sluggish, lazy, indolent, torpid. (K.)

مَكْسَلَةٌ
مَكْسَلَةٌ ذ : see an ex. voce كِطَّةٌ.

##### Türkçe

كَسَّلَهُ
2 **كَسَّلَهُ** ذ , mastar ismi **تَكْسِيلٌ**, tokluk hakkında söylenir: Onu ağır, ağırkanlı, tembel, gevşek, yahut uyuşuk kıldı. (TA.)

أَكْسَلَ عَنْهَا
4 **أَكْسَلَ عَنْهَا** ذ, **أَوْلَجَ وَلَمْ يُنْزِلْ** anlamına gelir; [Girdi fakat boşaltmadı;] (IAar, TA’da, **فهر** maddesinde;) [yani, **أَوْلَجَ ثُمَّ تَرَكَهَا وَلَمْ يُنْزِلْ**].

كَسْلَانٌ
**كَسْلَانٌ** ذ Ağır, ağırkanlı, tembel, gevşek, uyuşuk. (K.)

مَكْسَلَةٌ
**مَكْسَلَةٌ** ذ : **كِطَّةٌ** lafzında bir örneğe bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَسِلَ
كَسِلَ A ( n. ac. كَسَل 4 ),
a.  Was lazy, idle, slothful; was negligent.

أَكْسَلَ
أَكْسَلَ IV ,
a.  Rendered lazy.

تَكَاْسَلَ
تَكَاْسَلَ VI ,
a.  see I .

كَسْلَى
كَسْلَى 1ya ,
a.  fem. of كَسْلَاْنُ 33 .

كَسَل
كَسَل 4 ,
a.  Laziness, idleness, sloth, slothfulness; carelessness, negligence.

كَسِل
كَسِل 5 ,  كَسِلَة 5t ,
a.  see 33 .

كَسُوْل
كَسُوْل 26 ,
a.  see 33 .

b.  Refined ( girl ).

كَسْلَاْنُ
كَسْلَاْنُ 33 , ( pl. كَسْلَى 1ya ,  كَسَاْلَى 22ya ,  كُسَاْلَى 24ya ),
a.  Lazy, idle, slothful; careless, negligent.

كَسْلَاْنَة
كَسْلَاْنَة 33t ,
a.  fem. of كَسْلَاْنُ 33 .

مِكْسَاْل
مِكْسَاْل 45 ,
a.  Sluggard.

تَكَاْسَلَ
N. Ac. تَكَاْسَلَ VI ,
a.  see 4 .

##### Türkçe

**كَسِلَ**
**كَسِلَ** A ( n. ac. **كَسَل** 4 ),
a. Tembel, atıl, üşengeç idi; ihmalkâr idi.

**أَكْسَلَ**
**أَكْسَلَ** IV ,
a. Tembelleştirdi.

**تَكَاْسَلَ**
**تَكَاْسَلَ** VI ,
a. I’e bak.

**كَسْلَى**
**كَسْلَى** 1ya ,
a. **كَسْلَاْنُ** 33’ün müennesi.

**كَسَل**
**كَسَل** 4 ,
a. Tembellik, atıllık, üşengeçlik, üşengeç olma; dikkatsizlik, ihmal.

**كَسِل**
**كَسِل** 5 ,  **كَسِلَة** 5t ,
a. 33’e bak.

**كَسُوْل**
**كَسُوْل** 26 ,
a. 33’e bak.

b. İnce, zarif (kız).

**كَسْلَاْنُ**
**كَسْلَاْنُ** 33 , ( pl. **كَسْلَى** 1ya ,  **كَسَاْلَى** 22ya ,  **كُسَاْلَى** 24ya ),
a. Tembel, atıl, üşengeç; dikkatsiz, ihmalkâr.

**كَسْلَاْنَة**
**كَسْلَاْنَة** 33t ,
a. **كَسْلَاْنُ** 33’ün müennesi.

**مِكْسَاْل**
**مِكْسَاْل** 45 ,
a. Üşengeç.

**تَكَاْسَلَ**
N. Ac. **تَكَاْسَلَ** VI ,
a. 4’e bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%84/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

كسل
كَسِلَ - يَكْسَلُ - كَسُوْل - كُسَالى
كَسِلَ - يَكْسَلُ + الكائن + في فعل شيء: يقوم بالفعل ببطء وثقل وكُرْه
كَسِلَ - يَكْسَلُ + الكائن + عن شيء أو عن فعل شيء: يكره فيتثاقل ويثبط ويؤخرالقيام بالفعل
كَسوْل: على وزن " فعول " اسم فاعل مبالغة من " كَسِلَ - يَكْسَلُ ":  الكاره الذي يفعل الأمر بتثاقل وبطء وتأخير
كُسالى: جمع  " كَسوْل " أو حال منه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التقصير والتواني عن بدء الفعل وإنفاذه" ، وهي:
حَسَرَ - يَحْسُرُ، ثَبَط َ - يَثْبَط، أَلا - يَأْلُو، كَسِلَ - يَكْسَلُ، وَنى - يَني، كَادَ - يَكَادُ
كسالى
 	﴿إن المنافقين يخادعون الله وهو خادعهم وإذا قاموا إلى الصلاة قاموا كسالى يراءون الناس ولا يذكرون الله إلا قليلا(142)﴾ النساء ﴿وما منعهم أن تقبل منهم نفقاتهم إلا أنهم كفروا بالله وبرسوله ولا يأتون الصلاة إلا وهم كسالى ولا ينفقون إلا وهم كارهون(54)﴾ التوبة
مختار الصحاح
● [كسل] ك س ل: الكَسَلُ التثاقل عن الأمر وبابه طرب فهو كَسْلانُ وقوم كُسًالىً بضم الكاف وفتحها وإن شئت كسرت اللام كما قلنا في الصحارى
الراغب
كسل
- الكسل: التثاقل عما لا ينبغي التثاقل عنه، ولأجل ذلك صار مذموما. يقال: كسل فهو كسل وكسلان (انظر: الأفعال للسرقسطي 2/144)، وجمعه: كسالى وكسالى، قال تعالى: }ولا يأتون الصلاة إلا وهم كسالى{ [التوبة/54] وقيل: فلان لا يكسله المكاسل (قال ابن منظور: ويقال: فلان لا تكسله المكاسل. يقول لا تثقله وجوه الكسل. انظر: اللسان (كسل) ؛ وتهذيب اللغة 10/61)، وفحل كسل: يكسل عن الضراب، وامرأة مكسال: فاترة عن التحرك.
ملخص اللسان:
1.     الكَسَل التَّثاقُل عما لا ينبغي أَن يُتَثاقَل عنه،كَسِل وأَكْسَل؛
2.     الكَسَل التثاقُل عن الشيء والفُتور فيه؛
3.     والمِكْسال والكَسُول: التي لا تكاد تبرَح مجلسَها،
4.     إِن أَحدنا يجامع فيُكْسِل؛ معناه أَنه يفتُرُ ذكَرُه قبل الإِنزال وبعد الإِيلاج
لسان العرب
● -      كسل: الليث: الكَسَل التَّثاقُل عما لا ينبغي أَن يُتَثاقَل عنه، والفعل     كَسِل وأَكْسَل؛ وأَنشد أَبو عبيدة للعجاج:     أَظَنَّتِ الدَّهْنا وظَنَّ مِسْحَلُ     أَن الأَميرَ بالقَضاء يَعْجَلُ     عن كَسَلاتي، والحِصان يُكْسِلُ     عن السِّفادِ، وهو طِرْفٌ هَيْكَلُ؟     قال أَبو عبيدة: وسمعت رؤْبة ينشدها: فالجواد يُكْسِل؛ قال: وسمعت غيره     من ربيعة الجُوعِ يرويه: يَكْسَل، قال ابن بري: فمن روى يَكْسَل فمعناه     يثقُل، ومن روى يُكْسِل فمعناه تنقطع شهوته عند الجماع قبل أَن يصل إِلى     حاجته؛ وقال العجاج أَيضاً:     قد ذاد لا يَسْتَكْسِل المَكاسِلا     أَراد بالمَكاسِل الكَسَل أَي لا يَكْسَل كَسَلاً. المحكم: الكَسَل     التثاقُل عن الشيء والفُتور فيه؛ كَسِل عنه، بالكسر، كَسَلاً، فهو كَسِل     وكَسْلان والجمع كَسالى وكُسالى وكَسْلى. قال الجوهري وإِن شئت كسرت اللام     كما قلنا في الصَّحارِي، والأُنثى كَسِلة وكَسْلى وكَسْلانة وكَسُول     ومِكْسال. ويقال: فلان لا تُكْسِله المَكاسِل؛ يقول: لا تُثْقِلُه وجوه     الكَسَل. والمِكْسال والكَسُول: التي لا تكاد تبرَح مجلسَها، وهو مدحٌ لها مثل     نَؤوم الضحى، وقد أَكْسَله الأَمر. وأَكْسَل الرجلُ: عَزَل فلم يُرِدْ     ولداً، وقيل: هو أَن يعالج فلا يُنزل، ويقال في فحل الإِبل أَيضاً. وفي     الحديث أَن رجلاً سأَل النبي، صلى الله عليه وسلم: إِن أَحدنا يجامع     فيُكْسِل؛ معناه أَنه يفتُرُ ذكَرُه قبل الإِنزال وبعد الإِيلاج وعليه الغسل إِذا     فعل ذلك لالتقاء الخِتانين. وفي الحديث: ليس في الإِكْسال إِلا     الطَّهُور؛ أَكْسَلَ إِذا جامع ثنم لَحِقه فُتور فلم يُنْزِل، ومعناه صار ذا     كَسَل، قال ابن الأَثير: ليس في الإِكْسال غُسْل وإِنما فيه الوضوء، وهذا على     مذهب مَنْ رأَى أَن الغسل لا يجب إِلا من الإِنزال، وهو منسوخ،     والطَّهور ههنا يروى بالفتح ويراد به التطهر، وقد أَثبت سيبويه الطَّهور والوَضوء     والوَقود، بالفتح، في المصادر. وكَسِلَ الفحلُ وأَكْسَلَ: فَدَر؛ وقول     العجاج:     أَإِن كَسِلْتُ والجَواد يَكْسَلُ     فجاء به على فَعِلْت، ذهب ب إِلى الدّاءِ لأَن عامة أَفعال الداء على     فَعِلْت.     والكِسْل: وَتَرُ المِنْفَحة، والمِنْفَحة: القوس التي يُنْدَف بها     القُطْن؛ قال:     وأَبْغِ لي مِنْفَحةً وكِسْلا     ابن الأَعرابي: الكِسْل وتَر قوس الندَّاف إِذا نزع منها، وقال غيره:     المِكْسَل وتر قوس الندّاف إِذا خلع منها. والكَوْسَلة: الحَوْثَرَة وهي     رأْس الأُذَافِ، وبه سمي الرجل حَوْثَرة، وفي ترجمة كسل: الكَوْسَلة،     بالسين في الفَيْشة ولعل الشين فيها لغة، وقد ذكرناه في كَشَل أَيضاً     مبيناً.
مقاييس اللغة:
(كسل) الكاف والسين واللام أصلٌ صحيح، وهو التَّثاقُل عن الشَّيء والقُعود عن إتمامه أو عنه. من ذلك الكَسَل. والإكسال: أن يُخالِط الرّجلُ أهلَه ولا ينزِل. ويقال ذلك في فَحل الإبل أيضاً. وامرأةٌ مِكسالٌ: لا تكاد تَبرَحُ بيتها.
القاموس المحيط:
الكَسَلُ، محرَّكةً التَّثاقُلُ عن الشيءِ والفُتورُ فيه. كَسِلَ، كفرِحَ، فهو كَسِلٌ وكَسْلانٌ ج كُسالَى، مُثَلَّثَةَ الكافِ، وكَسالِي، بكسر اللام، وكَسْلَى، كقَتْلَى، وهي كَسِلَةٌ وكَسْلانَةٌ وكَسُولٌ ومِكْسالٌ، وهما أيضاً نَعْتٌ للجارِيَةِ المُنَعَّمَةِ التي لا تَكَادُ تَبْرَحُ من مَجلِسِها، مَدْحٌ، وقد أكسَلَهُ الأمرُ.
والكِسْلُ، بالكسر وكمِنبرٍ: وتَرُ المِنْدَفَةِ إذا نُزِعَ منها. وأكْسَلَ في الجِماعِ: خالَطَها ولم يُنْزِلْ، أو عَزَلَ ولم يُرِدْ وَلَداً، ككَسِلَ، كفرِحَ. والكُوسالَةُ، بالضم، والكَوْسَلَةُ: الحَشَفَةُ. والكِسِّيلَى، كخِلِّيفَى: عيدانٌ كالفُوَّةِ مائِلَةٌ إلى الحُمْرَةِ مُسَمِّنٌ، مُعَرَّبُ كهِيلَى بالهِنْدِيَّةِ. ونَسَبٌ مِكْسَلٌ، كمِنبرٍ: إذا كان قَليلَ الآباءِ في السُّؤْدُد والصَّلاحِ. ووادٍ مُكْسِلٌ، كمُحْسِنٍ: يأتيهِ السَّيْلُ من قَريبٍ. وكسَفينَةٍ: اسمٌ.
تاج العروس:
كسل
الكسل محركة : التثاقل عن الشيء والفتور عنه كما في المحكم وقال الليث : التثاقل عما لا ينبغي أن يتثاقل عنه وقد كسل عنه كفرح يكسل كسلا فهو كسل وكسلان كفرح وفرحان ج : كسالى مثلثة الكاف . قال شيخنا : الكسر غير معروف في السماع ولا القياس . قلت : وقد اقتصر الجوهري وابن سيده على الضم والفتح وأما الكسر فنقله الصاغاني وقال : وقرأ يحيى والنخعي : " إلا وهم كسالى " قال الجوهري : إن شئت قلت : كسالي بكسر اللام كما قلنا في الصحاري وكسلى كقتلى نقله ابن سيده . وهي كسلة كفرحة على القياس وكسلانة لغة أسدية وهي قليلة وكسلى كقتلى قال شيخنا : وهذه هي اللغة المشهورة وقد أغفلها المصنف قلت : وقد ذكرها ابن سيده وكسول ومكسال وهما أيضا نعت للجارية المنعمة التي لا تكاد تبرح من مجلسها وهو مدح لها مثل : نؤوم الضحى قال امرؤ القيس :
وبيت عذارى يوم دجن دخلته ... يطفن بجماء المرافق مكسال وقد أكسله الأمر . والكسل بالكسر والمكسل كمنبر وهذه عن ابن الأعرابي : وتر المنفحة وهي المندفة إذا نزع منها قال :
" وأبغ لي منفحة وكسلا وأكسل الرجل في الجماع : خالطها ولم ينزل وذلك إذا لحقه فتور ومعناه صار ذا كسل ومنه الحديث : " ليس في الإكسال إلا الطهور " أي الوضوء قال ابن الأثير : وهذا على مذهب من يرى أن الغسل لا يجب إلا من الإنزال وهو منسوخ وفي حديث آخر : " أن رجلا سأل النبي صلى الله عليه وسلم : إن أحدنا يجامع فيكسل " معناه أنه يفتر ذكره قبل الإنزال وبعد الإيلاج وعليه الغسل إذا فعل ذلك لالتقاء الختانين . أو أكسل : عزل ولم يرد ولدا وقيل : هو أن يعالج فلا ينزل ويقال ذلك في فحل الإبل أيضا على التشبيه ككسل كفرح وأنشد أبو عبيدة للعجاج :
" أظنت الدهنا وظن مسحل
" أن الأمير بالقضاء يعجل
" عن كسلاتي والحصان يكسل
" عن السفاد وهو طرف هيكل ويروى :
" وإن كسلت فالجواد يكسل
قال أبو عبيدة : وسمعت رؤبة ينشدها : فالجواد يكسل قال : وسمعت غيره من ربيعة الجوع يرويه : يكسل قال ابن بري : فمن روى يكسل فمعناه يثقل ومن روى يكسل فمعناه تنقطع شهوته عند الجماع قبل أن يصل إلى حاجته . والكوسالة بالضم عن ابن الأعرابي زاد الأزهري الكوسلة بالفتح : الحوثرة وهي رأس الأذاف : أي الحشفة والشين لغة فيها . والكسيلى كخليفى والذي في العباب الكسيلى بالقصر وفي التذكرة : هي كسيلاء : عيدان دقاق كالفوة مائلة إلى الحمرة يعلوها سواد مسمن أجود من خرزة البقر في التسمين وتشد المعدة قال الصاغاني : هو معرب كهيلى بكسر الكاف والهاء بالهندية فعرب بإبدال الهاء سينا . قلت : وهو غريب . ونسب مكسل كمنبر : إذا كان قليل الآباء في السؤدد والصلاح نقله الصاغاني . وواد مكسل كمحسن : إذا لم يكن له طول يأتيه السيل من مكان قريب نقله الصاغاني . كسيلة كسفينة : اسم رجل . ومما يستدرك عليه : هذا الأمر مكسلة : أي يؤدي إلى الكسل ومنه : الشبع مكسلة . وقد كسله تكسيلا . والمكسلة : شبه المصطبة على باب الدار يجلس عليها الإنسان عامية . وفلان لا يستكسل المكاسل : أي لا يعتل بوجوه الكسل نقله الزمخشري ومنه قول العجاج :
" قد ذاد لا يستكسل المكاسلا أراد بالمكاسل الكسل أي لا يكسل كسلا ويقال أيضا : فلان لا تكسله المكاسل : أي لا تثقله وجوه الكسل . وقال ابن السكيت - في كتاب التصغير من تأليفه - : ويصغرون الكسل كسيلان يذهبون به إلى كسلان ويصغرونه أيضا على لفظه فيقولون : كسيل والأول أجود . وأكسال بالفتح : قرية من قرى الأردن بينها وبين طبرية خمسة فراسخ من جهة الرملة ونهر أبي فطرس لها ذكر في بعض الأخبار قاله ياقوت .

##### Türkçe

كسel
**كَسِلَ** - **يَكْسَلُ** - **كَسُوْل** - **كُسَالى**
Pazar, 13 Şubat/Şubat 2011 12:57 yazar: Administrator
**كَسِلَ** - **يَكْسَلُ** + varlık + bir şeyi yapma fiilinde: fiili yavaşlık, ağırlık ve isteksizlik ile yapar
**كَسِلَ** - **يَكْسَلُ** + varlık + bir şeyden veya bir şeyi yapma fiilinden: hoşlanmaz; ağırdan alır, gevşer ve fiili yapmayı geciktirir
**كَسوْل**: “**فعول**” vezninde, “**كَسِلَ** - **يَكْسَلُ**”dan mübalağa ism-i fâil: işi ağırdan alarak, yavaşlıkla ve geciktirerek yapan hoşlanmayan kimse
**كُسالى**: “**كَسوْل**”un çoğulu veya ondan hâl
Ve lafız, “fiile başlamaktan ve onu yerine getirmekten geri kalma ve gevşeklik” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**حَسَرَ** - **يَحْسُرُ**، **ثَبَط َ** - **يَثْبَط**، **أَلا** - **يَأْلُو**، **كَسِلَ** - **يَكْسَلُ**، **وَنى** - **يَني**، **كَادَ** - **يَكَادُ**

**كسالى**
 	﴿Şüphesiz münafıklar Allah’ı aldatırlar; hâlbuki O, onları aldatandır. Namaza kalktıklarında üşene üşene kalkarlar; insanlara gösteriş yaparlar ve Allah’ı ancak az zikrederler (142)﴾ **النساء** ﴿Onların nafakalarının kendilerinden kabul edilmesine engel olan ancak şudur: Allah’ı ve Resulünü inkâr ettiler; namaza ancak üşene üşene gelirler ve ancak istemeyerek infak ederler (54)﴾ **التوبة**

**مختار الصحاح**
● [**كسل**] ك س ل: **الكَسَلُ** işten ağırdan alma; kapısı **طرب**’dır; o hâlde o **كَسْلانُ**dur; ve bir kavim **كُسًالىً**dır; **الكاف**’ın dammesiyle ve fethasıyla; istersen **اللام**’ı kesreli yaparsın; **الصحارى** hakkında dediğimiz gibi.

**الراغب**
**كسل**
- **الكسل**: ağırdan alma; ağırdan alınmaması gereken şey hakkında ağırdan alma; bu sebeple yerilmiş oldu. Denir: **كسل**; o hâlde o **كسل** ve **كسلان**dır (bak: **الأفعال للسرقسطي** 2/144); onun çoğulu: **كسالى** ve **كسالى**. Yüce Allah dedi: ﴿**ولا يأتون الصلاة إلا وهم كسالى**﴾ [**التوبة**/54]. Ve denildi: falan kimseyi **المكاسل** tembelleştirmez (İbn Manzûr dedi: ve denilir: falan kimseyi **المكاسل** tembelleştirmez. Yani: tembelliğin yüzleri onu ağırlaştırmaz. bak: **اللسان** (**كسل**) ; ve **تهذيب اللغة** 10/61). Ve **فحل كسل**: çiftleşmeden ağırdan alır. Ve **امرأة مكسال**: hareketten gevşek.

**ملخص اللسان:**
1.     **الكَسَل**: ağırdan alma; ağırdan alınmaması gereken şey hakkında ağırdan alma; **كَسِل** ve **أَكْسَل**;
2.     **الكَسَل**: şeyden ağırdan alma ve onda gevşeklik;
3.     ve **المِكْسال** ve **الكَسُول**: neredeyse oturduğu yerden ayrılmayan (kadın);
4.     “Şüphesiz birimiz cima eder de **يُكْسِل**”: manası, inzalden önce ve idhalden sonra onun zekerinin gevşemesidir.

**لسان العرب**
● -      **كسل**: el-Leys: **الكَسَل** ağırdan alma; ağırdan alınmaması gereken şey hakkında ağırdan alma; fiil **كَسِل** ve **أَكْسَل**’dir. Ebû Ubeyde, el-Accâc’dan şu beyti okudu:
     **أَظَنَّتِ الدَّهْنا وظَنَّ مِسْحَلُ**
     **أَن الأَميرَ بالقَضاء يَعْجَلُ**
     **عن كَسَلاتي، والحِصان يُكْسِلُ**
     **عن السِّفادِ، وهو طِرْفٌ هَيْكَلُ؟**
     Ebû Ubeyde dedi: ve Rü’be’yi onu okurken işittim: “**فالجواد يُكْسِل**”; dedi: ve Rebî‘a el-Cû‘dan başkasını onu şöyle rivayet ederken işittim: “**يَكْسَل**”. İbn Berrî dedi: kim “**يَكْسَل**” rivayet ederse manası ağırlaşır; kim “**يُكْسِل**” rivayet ederse manası, cima esnasında ihtiyacına ulaşmadan önce şehveti kesilir. Ve el-Accâc ayrıca dedi:
     **قد ذاد لا يَسْتَكْسِل المَكاسِلا**
     **المَكاسِل** ile **الكَسَل**i kastetti; yani tembellik ederek tembelleşmez. **المحكم**: **الكَسَل** şeyden ağırdan alma ve onda gevşekliktir; ondan **كَسِل** (kesre ile), **كَسَلاً**; o hâlde o **كَسِل** ve **كَسْلان**dır; çoğulu **كَسالى** ve **كُسالى** ve **كَسْلى**dır. el-Cevherî dedi: istersen **اللام**’ı kesreli yaparsın; **الصَّحارِي** hakkında dediğimiz gibi. Dişisi **كَسِلة** ve **كَسْلى** ve **كَسْلانة** ve **كَسُول** ve **مِكْسال**dır. Ve denilir: falan kimseyi **المَكاسِل** tembelleştirmez; yani: **الكَسَل**in yüzleri onu ağırlaştırmaz. Ve **المِكْسال** ve **الكَسُول**: neredeyse oturduğu yerden ayrılmayan (kadın); bu, ona bir övgüdür; **نَؤوم الضحى** gibi. Ve iş onu **أَكْسَله**. Ve adam **أَكْسَل** etti: azletti; çocuk istemedi; ve denildi: o, uğraşır da inzal etmezdir; deve aygırında da denilir. Hadiste: bir adam Peygamber’e, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, sordu: “Şüphesiz birimiz cima eder de **فيُكْسِل**”; manası, inzalden önce ve idhalden sonra onun zekerinin gevşemesidir; ve bunu yaptığında iki sünnet yerinin buluşması sebebiyle ona gusül gerekir. Hadiste: “**ليس في الإِكْسال إِلا الطَّهُور**”; **أَكْسَلَ**: cima ettiğinde sonra ona gevşeklik ilişir de inzal etmez; manası: **كَسَل** sahibi oldu. İbnü’l-Esîr dedi: **الإِكْسال**de gusül yoktur; onda ancak abdest vardır; bu, guslün ancak inzalden dolayı vacip olduğunu görenin mezhebi üzerinedir; ve bu mensuhtur. **الطَّهور** burada fetha ile rivayet edilir ve onunla temizlenme kastedilir. Sîbeveyh, masdarlarda fetha ile **الطَّهور** ve **الوَضوء** ve **الوَقود**u sabit kılmıştır. Ve aygır **كَسِلَ** ve **أَكْسَلَ**: gevşedi. el-Accâc’ın sözü:
     **أَإِن كَسِلْتُ والجَواد يَكْسَلُ**
     onu **فَعِلْت** üzere getirdi; onu hastalığa götürdü; çünkü hastalık fiillerinin geneli **فَعِلْت** üzerinedir.
     Ve **الكِسْل**: **المِنْفَحة**nın kirişi; **المِنْفَحة**: pamuk atılan yaydır. Şöyle dedi:
     **وأَبْغِ لي مِنْفَحةً وكِسْلا**
     İbnü’l-A‘râbî: **الكِسْل** pamuk atanın yayı kirişi; ondan çekilip çıkarıldığında. Başkası dedi: **المِكْسَل** pamuk atanın yayı kirişi; ondan söküldüğünde. Ve **الكَوْسَلة**: **الحَوْثَرَة**dır; o da **الأُذَاف**ın başıdır; onunla adama **حَوْثَرة** adı verildi. Ve **كسل** tercümesinde: **الكَوْسَلة**; **الفَيْشة**de **السين** iledir; belki **الشين** onda bir lehçedir; onu **كَشَل**da da açıklayarak zikrettik.

**مقاييس اللغة:**
(**كسل**) **الكاف** ve **السين** ve **اللام** sahih bir asıldır; o, şeyden ağırdan alma ve onu tamamlamaktan veya ondan geri durmadır. Ondan **الكَسَل**. Ve **الإكسال**: adamın ehliyle karışması ve inzal etmemesidir. Bu, deve aygırında da söylenir. Ve **امرأةٌ مِكسالٌ**: neredeyse evinden ayrılmaz.

**القاموس المحيط:**
**الكَسَلُ**, harekeli: şeyden ağırdan alma ve onda gevşeklik. **كَسِلَ**, **كفرِحَ** gibi; o hâlde o **كَسِلٌ** ve **كَسْلانٌ**dır; çoğulu **كُسالَى**; **الكاف**’ın üçlü (damme, fetha, kesre)siyle; ve **كَسالِي**, **اللام**’ın kesresiyle; ve **كَسْلَى**, **قَتْلَى** gibi. Ve o **كَسِلَةٌ** ve **كَسْلانَةٌ** ve **كَسُولٌ** ve **مِكْسالٌ**dır; ikisi de, neredeyse oturduğu yerden ayrılmayan nimet içinde yetişmiş cariye için sıfattır; ona bir övgüdür; **نَعْتٌ**; ve iş onu **أكسَلَهُ**.
Ve **الكِسْلُ**, kesre ile ve **مِنبرٍ** gibi: **المِنْدَفَة**nin kirişi; ondan çekilip çıkarıldığında. Ve cima’da **أكْسَلَ**: onunla karıştı ve inzal etmedi; veya azletti ve çocuk istemedi; **كَسِلَ** gibi, **كفرِحَ** gibi. Ve **الكُوسالَةُ**, damme ile, ve **الكَوْسَلَةُ**: **الحَشَفَةُ**. Ve **الكِسِّيلَى**, **خِلِّيفَى** gibi: **الفُوَّة** gibi çubuklar; kırmızılığa meyilli; semirten; Hintçede **هِيلَى** gibi muarrebdir. Ve **نَسَبٌ مِكْسَلٌ**, **مِنبرٍ** gibi: şeref ve salahta babaları az olduğunda. Ve **وادٍ مُكْسِلٌ**, **مُحْسِنٍ** gibi: selin ona yakından geldiği (vadi). Ve **كسَفينَةٍ** gibi: bir isim.

**تاج العروس:**
**كسل**
**الكسل** harekeli: şeyden ağırdan alma ve ondan gevşeklik; **المحكم**’de olduğu gibi. el-Leys dedi: ağırdan alınmaması gereken şey hakkında ağırdan alma. Ve ondan **كسل عنه**; **كفرح** gibi; **يكسل**; **كسلا**; o hâlde o **كسل** ve **كسلان**dır; **كفرح** ve **فرحان** gibi; çoğulu: **كسالى**; **الكاف**’ın üçlüsüyle. Şeyhimiz dedi: kesre, semâda da kıyasta da bilinmez. Dedim: el-Cevherî ve İbn Sîde yalnız damme ve fethaya iktisar ettiler; kesreye gelince, onu es-Sâğânî nakletti ve dedi: Yahyâ ve en-Neha‘î şöyle okudu: “**إلا وهم كسالى**”. el-Cevherî dedi: istersen **كسالي** dersin; **اللام**’ın kesresiyle; **الصحاري**de dediğimiz gibi. Ve **كسلى** **قتلى** gibi; İbn Sîde nakletti. Ve o **كسلة**dır; **فرحة** gibi; kıyas üzere. Ve **كسلانة** Esedî bir dildir; azdır. Ve **كسلى** **قتلى** gibi. Şeyhimiz dedi: bu, meşhur dildir; musannif onu ihmal etti. Dedim: onu İbn Sîde zikretti. Ve **كسول** ve **مكسال**; ikisi de, neredeyse oturduğu yerden ayrılmayan nimet içinde yetişmiş cariye için sıfattır; ona bir övgüdür; “**نؤوم الضحى**” gibi. İmru’ül-Kays dedi:
**وبيت عذارى يوم دجن دخلته ... يطفن بجماء المرافق مكسال**
Ve iş onu **أكسله**. Ve **الكسل** kesre ile, ve **المكسل** **منبر** gibi; bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir: **المنفحة**nın kirişi; o da **المندفة**dir; ondan çekilip çıkarıldığında. Şöyle dedi:
**" وأبغ لي منفحة وكسلا**
Ve adam cima’da **أكسل** etti: onunla karıştı ve inzal etmedi; bu, ona gevşeklik iliştiğinde olur; manası: **كسل** sahibi oldu. Hadisten: “**ليس في الإكسال إلا الطهور**” yani abdest. İbnü’l-Esîr dedi: bu, guslün ancak inzalden dolayı vacip olduğunu görenin mezhebi üzerinedir; ve bu mensuhtur. Ve başka bir hadiste: “bir adam Peygamber’e, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, sordu: ‘Şüphesiz birimiz cima eder de **فيكسل**’”; manası, inzalden önce ve idhalden sonra onun zekerinin gevşemesidir; ve bunu yaptığında iki sünnet yerinin buluşması sebebiyle ona gusül gerekir. Veya **أكسل**: azletti ve çocuk istemedi. Ve denildi: o, uğraşır da inzal etmez. Deve aygırında da benzetme üzere söylenir; **كسل** gibi, **فرح** gibi. Ebû Ubeyde, el-Accâc’dan şu beyti okudu:
**" أظنت الدهنا وظن مسحل**
**" أن الأمير بالقضاء يعجل**
**" عن كسلاتي والحصان يكسل**
**" عن السفاد وهو طرف هيكل**
Ve şöyle rivayet edilir:
**" وإن كسلت فالجواد يكسل**
Ebû Ubeyde dedi: ve Rü’be’yi onu okurken işittim: “**فالجواد يكسل**”. Dedi: ve Rebî‘a el-Cû‘dan başkasını onu şöyle rivayet ederken işittim: “**يكسل**”. İbn Berrî dedi: kim “**يكسل**” rivayet ederse manası ağırlaşır; kim “**يكسل**” rivayet ederse manası, cima esnasında ihtiyacına ulaşmadan önce şehveti kesilir. Ve **الكوسالة** damme ile, İbnü’l-A‘râbî’dendir; el-Ezherî artırdı: **الكوسلة** fetha ile: **الحوثرة**; o da **الأذاف**ın başıdır; yani **الحشفة**; ve **الشين** onda bir lehçedir. Ve **الكسيلى** **خليفى** gibi; ve **العباب**’da olan **الكسيلى** kısaltma iledir; ve **التذكرة**’de: o **كسيلاء**dır: **الفوة** gibi ince çubuklar; kırmızılığa meyilli; üzerinde siyahlık bulunur; semirten; semirtmede sığır boncuğundan daha iyidir; mideyi bağlar. es-Sâğânî dedi: o, Hintçede **هيلى** gibi muarrebdir; **الهاء**yı **سينا** ile değiştirmekle Arapçalaştırıldı. Dedim: o gariptir. Ve **نسب مكسل** **منبر** gibi: şeref ve salahta babaları az olduğunda; es-Sâğânî nakletti. Ve **واد مكسل** **محسن** gibi: uzunluğu olmadığında; sel ona yakın bir yerden gelir; es-Sâğânî nakletti. **كسيلة** **سفينة** gibi: bir adam adıdır. Ve ona ilâve edilenlerdendir: “bu iş **مكسلة**dir”: yani tembelliğe götürür; ondan: “tokluk **مكسلة**dir”. Ve onu **تكسيلا** tembelleştirdi. Ve **المكسلة**: kapı eşiği üzerinde insanın oturduğu, sedire benzer şey; avamîdir. Ve “falan kimse **المكاسل**i **لا يستكسل** eder”: yani tembelliğin yüzleriyle özür ileri sürmez; ez-Zemahşerî nakletti. Ondan el-Accâc’ın sözü:
**" قد ذاد لا يستكسل المكاسلا**
**المكاسل** ile **الكسل**i kastetti; yani tembellik ederek tembelleşmez. Ve ayrıca denilir: falan kimseyi **المكاسل** tembelleştirmez; yani tembelliğin yüzleri onu ağırlaştırmaz. Ve İbnü’s-Sikkît — kendi telifinden olan **كتاب التصغير**’de — dedi: **الكسل**i **كسيلان** diye küçültürler; onu **كسلان**a götürürler; ve onu ayrıca lafzı üzere küçültürler; şöyle derler: **كسيل**; birincisi daha iyidir. Ve **أكسال** fetha ile: Ürdün köylerinden bir köy; Taberiye ile arasında Remle yönünden beş fersah vardır; Ebû Fıtrus nehri; bazı haberlerde onun zikri vardır; Yâkût söyledi.
