# كسل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B3%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: كسل

الليث: الكَسَل التَّثاقُل عما لا ينبغي أَن يُتَثاقَل عنه، والفعل كَسِل وأَكْسَل؛ وأَنشد أَبو عبيدة للعجاج:
أَظَنَّتِ الدَّهْنا وظَنَّ مِسْحَلُ
أَن الأَميرَ بالقَضاء يَعْجَلُ
عن كَسَلاتي، والحِصان يُكْسِلُ
عن السِّفادِ، وهو طِرْفٌ هَيْكَلُ؟
قال أَبو عبيدة: وسمعت رؤْبة ينشدها: فالجواد يُكْسِل؛ قال: وسمعت غيره من ربيعة الجُوعِ يرويه: يَكْسَل، قال ابن بري: فمن روى يَكْسَل فمعناه يثقُل، ومن روى يُكْسِل فمعناه تنقطع شهوته عند الجماع قبل أَن يصل إِلى حاجته؛ وقال العجاج أَيضاً:
قد ذاد لا يَسْتَكْسِل المَكاسِلا
أَراد بالمَكاسِل الكَسَل أَي لا يَكْسَل كَسَلاً. المحكم: الكَسَل التثاقُل عن الشيء والفُتور فيه؛ كَسِل عنه، بالكسر، كَسَلاً، فهو كَسِل وكَسْلان والجمع كَسالى وكُسالى وكَسْلى. قال الجوهري وإِن شئت كسرت اللام كما قلنا في الصَّحارِي، والأُنثى كَسِلة وكَسْلى وكَسْلانة وكَسُول ومِكْسال. ويقال: فلان لا تُكْسِله المَكاسِل؛ يقول: لا تُثْقِلُه وجوه الكَسَل. والمِكْسال والكَسُول: التي لا تكاد تبرَح مجلسَها، وهو مدحٌ لها مثل نَؤوم الضحى، وقد أَكْسَله الأَمر. وأَكْسَل الرجلُ: عَزَل فلم يُرِدْ ولداً، وقيل: هو أَن يعالج فلا يُنزل، ويقال في فحل الإِبل أَيضاً. وفي الحديث أَن رجلاً سأَل النبي، صلى الله عليه وسلم: إِن أَحدنا يجامع فيُكْسِل؛ معناه أَنه يفتُرُ ذكَرُه قبل الإِنزال وبعد الإِيلاج وعليه الغسل إِذا فعل ذلك لالتقاء الخِتانين. وفي الحديث: ليس في الإِكْسال إِلا الطَّهُور؛ أَكْسَلَ إِذا جامع ثنم لَحِقه فُتور فلم يُنْزِل، ومعناه صار ذا كَسَل، قال ابن الأَثير: ليس في الإِكْسال غُسْل وإِنما فيه الوضوء، وهذا على مذهب مَنْ رأَى أَن الغسل لا يجب إِلا من الإِنزال، وهو منسوخ، والطَّهور ههنا يروى بالفتح ويراد به التطهر، وقد أَثبت سيبويه الطَّهور والوَضوء والوَقود، بالفتح، في المصادر. وكَسِلَ الفحلُ وأَكْسَلَ: فَدَر؛ وقول العجاج:
أَإِن كَسِلْتُ والجَواد يَكْسَلُ
فجاء به على فَعِلْت، ذهب ب إِلى الدّاءِ لأَن عامة أَفعال الداء على فَعِلْت.
والكِسْل: وَتَرُ المِنْفَحة، والمِنْفَحة: القوس التي يُنْدَف بها القُطْن؛ قال:
وأَبْغِ لي مِنْفَحةً وكِسْلا
ابن الأَعرابي: الكِسْل وتَر قوس الندَّاف إِذا نزع منها، وقال غيره: المِكْسَل وتر قوس الندّاف إِذا خلع منها. والكَوْسَلة: الحَوْثَرَة وهي رأْس الأُذَافِ، وبه سمي الرجل حَوْثَرة، وفي ترجمة كسل: الكَوْسَلة، بالسين في الفَيْشة ولعل الشين فيها لغة، وقد ذكرناه في كَشَل أَيضاً مبيناً.

### Türkçe

الليث: **الكَسَل**: Üşengeçlik; hakkında ağırdan alınmaması gereken şeyden ağırdan alma. Fiil: **كَسِل** ve **أَكْسَل**. Ebû Ubeyde, el-‘Accâc’dan şu beyti okudu:

أَظَنَّتِ الدَّهْنا وظَنَّ مِسْحَلُ
أَن الأَميرَ بالقَضاء يَعْجَلُ
عن **كَسَلاتي**، والحِصان يُكْسِلُ
عن السِّفادِ، وهو طِرْفٌ هَيْكَلُ؟

Ebû Ubeyde dedi: Onu Rü’be’nin şöyle okuduğunu işittim: “فالجواد يُكْسِل”; dedi: Başkasını da, Rebî‘a el-Cû‘’dan, onu “يَكْسَل” diye rivayet ederken işittim. İbn Berrî dedi: Kim “يَكْسَل” diye rivayet ederse, manası “ağırlaşır”dır; kim “يُكْسِل” diye rivayet ederse, manası “cima esnasında, ihtiyacına ulaşmadan önce şehveti kesilir”dir. El-‘Accâc ayrıca dedi:

قد ذاد لا يَسْتَكْسِل المَكاسِلا

**المَكاسِل** ile **الكَسَل**i kastetti; yani “bir üşengeçlikle üşenmez” (demektir). **المحكم**: **الكَسَل**: şeyden ağırdan alma ve onda gevşeklik; **كَسِل** عنه, kesre ile, **كَسَلاً**; o hâlde o **كَسِل** ve **كَسْلان**dır; çoğulu **كَسالى** ve **كُسالى** ve **كَسْلى**dır. Cevherî dedi: İstersen, **الصَّحارِي** hakkında dediğimiz gibi, **اللام**’ı kesreli yaparsın. Dişisi: **كَسِلة** ve **كَسْلى** ve **كَسْلانة** ve **كَسُول** ve **مِكْسال**. Denir ki: “Falanı **المَكاسِل** **تُكْسِله**mez”; yani: “**الكَسَل**in yönleri onu ağırlaştırmaz.” **المِكْسال** ve **الكَسُول**: neredeyse oturduğu yerden ayrılmayan (kadın); bu, ona bir övgüdür; tıpkı **نَؤوم الضحى** gibi. İş onu **أَكْسَله** etti. **أَكْسَل** adam: azletti de çocuk istemedi; ve denildi ki: o, uğraşır da meni indirmezdir; deve aygırı hakkında da söylenir. Hadiste: Bir adam, Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) sordu: “Şüphesiz bizden biri cima eder de **يُكْسِل**”; manası: “inzalden önce ve idhalden sonra, onun zekeri gevşer”; ve iki sünnet yerinin buluşması sebebiyle bunu yaptığında ona gusül gerekir. Hadiste: “**الإِكْسال**da ancak **الطَّهُور** vardır”; **أَكْسَلَ**: cima ettiğinde sonra ona bir gevşeklik yetişir de meni indirmez; manası: üşengeçlik sahibi oldu. İbnü’l-Esîr dedi: **الإِكْسال**da gusül yoktur; onda ancak abdest vardır; bu, guslün ancak inzalden dolayı vacip olduğunu gören kimsenin mezhebi üzerinedir; o ise mensuhtur. **الطَّهُور** burada fetha ile rivayet edilir ve onunla “temizlenme” kastedilir. Sîbeveyh, masdarlarda fetha ile **الطَّهور** ve **الوَضوء** ve **الوَقود**u sabit kılmıştır. **كَسِلَ** aygır ve **أَكْسَلَ**: gevşedi; el-‘Accâc’ın sözü:

أَإِن كَسِلْتُ والجَواد يَكْسَلُ

Onu **فَعِلْت** vezni üzere getirdi; onu hastalığa götürdü; çünkü hastalık fiillerinin geneli **فَعِلْت** üzerinedir.

**الكِسْل**: **المِنْفَحة**’nın kirişi. **المِنْفَحة**: pamukla atılan yaydır. Şair dedi:

وأَبْغِ لي مِنْفَحةً وكِسْلا

İbnü’l-A‘râbî: **الكِسْل**: ondan çıkarıldığı zaman, pamuk atanın yayının kirişi. Başkası dedi: **المِكْسَل**: ondan söküldüğü zaman, pamuk atanın yayının kirişi. **الكَوْسَلة**: **الحَوْثَرَة**dir; o da **الأُذَاف**’ın başıdır; onunla adama **حَوْثَرة** adı verildi. **كسل** maddesinde: **الكَوْسَلة**; **الفَيْشة**’de **السين** iledir; belki de onda **الشين** bir lehçedir; onu **كَشَل**’da da açıklayarak zikrettik.
