# كشأ (ك-ش-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B4%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ك - ش - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: كشء

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والشين و"وايء" معهما
ك و ش، ش ك و، ش و ك، و ش ك ، ك ش ي، ك ش أ مستعملات كوش: الكَوْشُ: رأس الكَوْشلَة.
شكو: الشَّكْوَى: الاشتكاء تقول: شكا يشكو شكاة. ويستعمل الاشتكاء في الموجدة والمرض. هو شاك: مريض، وقد تَشَكَّى واشْتَكَى.
وشكا إلي فلان فلاناً، فأَشْكَيْته، أي: أخذت ما يرضاه.
والشَّكْوُ: المرض نفسه، قال:
أخ إن تَشَكَّى من أذى كنت طـبـه		وإن كان ذاك الشَّكْوُ بي فأخي طبي
والشَّكْوَةُ: وعاء من أدم للماء كأنه الدلو يبرد فيه الماء، والجميع: الشِّكاء.
والمِشْكاةُ: طويق صغير في حائط على مقدار كوة، إلا أنها غير نافذة، وفي القرآن: "كمشكاةٍ فيها مصباح".
شوك: الشَّوْكةُ، والجميع: الشَّوْكُ. وشجرة شائكة ومُشيكةٌ، أي: ذات شَوْك، والشَّوْك، ما ينبت في الأرض، والواحدة بالهاء.
وشاكَتْ إصبعه شَوْكةٌ، أي: دخلت فيها.
وما أَشكْتُهُ شَوْكَةً، ولا شُكْتُه بها، مثل معناه، أي: لم أوذه بها.
وقد شِيكَ الرجل فهو مَشُوكٌ، أي: أصابته شَوْكةٌ في وجهه وفي بعض جسده، وهي حمرة تعلوهما.
والشَّوْكة: طينة تدار رطبة ويغمز أعلاها حتى ينبسط، ثم يغرز فيها سلاء النخل يخلص بها الكتان، تسمى شوكة الكتان.
وتقول: شِكْتُ الشَّوْك أَشاكُهُ، إذا دخلت فيه، فإن أردت أنه أصابك قلت: شاكني الشَّوْكُ يَشُوكُني شَوْكاً.
وشَوَّكَ الفرخ تَشْويكاً، وهو أول نبات ريشه، شبه بالشَّوْك.
ويقال للبازل إذا طالت أنيابه: شوّك.
والشُّوَيْكيّة: ضرب من الإبل.
وشَوْكَةُ المقاتل: شدة بأسه، وهو شديد الشَّوْكة.
وشاكي السلاح وشائِكُ السلاح: حديد السنان والنصل ونحوهما.
وشك:
أَوْشَك فلان خروجاً ولَوُشْكَانَ ما كان ذاك، أي: لسرعان. وأمر وَشيكٌ، أي: سريع. ووَشْكُ البين: سرعة القطيعة. وأَوْشَك هذا أن يكون كذا، أي: أسرع. قال:
إذا المرء لم يطلب معاشاً يكفه		شكا الفقر أو لام الصديق فأكثرا
وصار على الأدنين كلاً وأَوْشَكَتْ		صلات ذوي القربى له أن تنكرا
وتقول: يُوشِكُ أن يكون، ومن قال: يُوشَكُ فقد أخطأ، لأن معناه: يسرع.
كشي: الكُشْيةُ: شحمة من عنق الضب مستطيلة إلى الفخذ، والجميع: الكُشَى، قال:
ملهوج مثل الكُشَى تَكَشَّبُهْ
أراد: تَتكَشَّبُه، أي: تأكله أكلاً خضما.
كشأ: كَشَأْتُ القثاء، أي: أكلته أكلاً خضما.

##### Türkçe

**الكاف** ve **الشين** ve “**وايء**” onlarla birlikte

ك و ش، ش ك و، ش و ك، و ش ك ، ك ش ي، ك ش أ kullanılmışlardır.

**كوش**: **الكَوْشُ**: **الكَوْشلَة**’nin başı.

**شكو**: **الشَّكْوَى**: **الاشتكاء**; dersin ki: **شكا** **يشكو** **شكاة**. Ve **الاشتكاء** kederde ve hastalıkta kullanılır. O **شاك**: hasta; ve **تَشَكَّى** ve **اشْتَكَى**.

Ve falan kimseye falanı **وشكا** etti; ben de onu **فأَشْكَيْته**; yani: onun razı olacağı şeyi aldım.

Ve **الشَّكْوُ**: hastalığın kendisi. Dedi ki:
أخ إن تَشَكَّى من أذى كنت طـبـه		وإن كان ذاك الشَّكْوُ بي فأخي طبي

Ve **الشَّكْوَةُ**: su için deriden bir kap; sanki kova gibidir, içinde su serinler; çoğulu: **الشِّكاء**.

Ve **المِشْكاةُ**: duvarda, bir pencere açıklığı ölçüsünde küçük bir oyuk; ancak o, delip geçici değildir. Ve Kur’an’da: “كمشكاةٍ فيها مصباح”.

**شوك**: **الشَّوْكةُ**; çoğulu: **الشَّوْكُ**. Ve dikenli ağaç ve **مُشيكةٌ**, yani: **شَوْك** sahibi. Ve **الشَّوْك**: yerde biten şeydir; tekili **الهاء** iledir.

Ve onun parmağına bir **شَوْكةٌ** **وشاكَتْ**, yani: onun içine girdi.

Ve ben onu bir **شَوْكَةً** ile **وما أَشكْتُهُ**, ne de onunla **ولا شُكْتُه بها**; anlamı gibi; yani: onunla ona eziyet etmedim.

Ve adam **شِيكَ** edilmiştir; o halde o **مَشُوكٌ**tur; yani: yüzünde ve bedeninin bir kısmında ona bir **شَوْكةٌ** isabet etmiştir; ve o, ikisinin üzerine çıkan bir kızarıklıktır.

Ve **الشَّوْكة**: yaş olarak döndürülen bir çamurdur; üstü bastırılır, ta ki yayılıncaya kadar; sonra içine hurma lifleri batırılır; onunla keten ayıklanır; ona keten **شوكة**’si denir.

Ve dersin ki: **شِكْتُ** **الشَّوْك**’u **أَشاكُهُ**, içine girdiğin zaman. Eğer onun sana isabet ettiğini kast edersen, dedin ki: **شاكني** **الشَّوْكُ** **يَشُوكُني** **شَوْكاً**.

Ve civciv **وشَوَّكَ** **تَشْويكاً**; bu, tüyünün ilk bitişidir; **الشَّوْك**a benzetildi.

Ve azı dişleri uzadığı zaman **البازل** için denir ki: **شوّك**.

Ve **الشُّوَيْكيّة**: develerden bir türdür.

Ve savaşçının **وشَوْكَةُ**’si: yiğitliğinin şiddetidir; ve o, şiddetli **الشَّوْكة** sahibidir.

Ve silahın **وشاكي**’si ve silahın **وشائِكُ**’i: mızrak ucunun ve kılıç ağzının demiri ve benzerleridir.

**وشك**:
Falan kimse çıkmaya **أَوْشَك**; ve **لَوُشْكَانَ** bu olmuştu; yani: elbette çabucak. Ve **وَشيكٌ** bir iş; yani: hızlı. Ve ayrılığın **وَشْكُ**’u: kopuşun sürati. Ve bu, şöyle olmaya **أَوْشَك**; yani: hızlandı. Dedi ki:
إذا المرء لم يطلب معاشاً يكفه		شكا الفقر أو لام الصديق فأكثرا
وصار على الأدنين كلاً وأَوْشَكَتْ		صلات ذوي القربى له أن تنكرا

Ve dersin ki: **يُوشِكُ** أن يكون; ve kim **يُوشَكُ** derse hata etmiştir; çünkü onun anlamı: hızlanır.

**كشي**: **الكُشْيةُ**: kertenkele boynundan, uyluğa doğru uzamış bir yağ parçası; çoğulu: **الكُشَى**. Dedi ki:
ملهوج مثل الكُشَى تَكَشَّبُهْ

İstedi ki: **تَتكَشَّبُه**; yani: onu çiğneyerek yeme yiyişiyle yer.

**كشأ**: **كَشَأْتُ** **القثاء**, yani: onu çiğneyerek yeme yiyişiyle yedim.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أبو عمرو: كشَأتُ اللحم كَشْأً: شويته حتَّى يَبِسَ فهو كَشِيءٌ. وأَكْشَأْتُهُ أيضاً. وفلان يتَكَشَّأ اللحمَ: يأكله وهو يابسٌ. وكشَأْتُ القِثَّاءَ: أكلتُه. أبو زيد: كشَأت الطعام كَشْأً، إذا أكلته كما تأكل القثَّاء ونحوه. أبو عبيدة: تكَشَّأَ الأديم: تَقَشَّر.

##### Türkçe

أبو عمرو: **كشَأتُ** eti **كَشْأً**: onu kızarttım; ta ki kuruyuncaya kadar; böylece o **كَشِيءٌ** olur. Ve onu ayrıca **أَكْشَأْتُهُ**. Ve falan kişi eti **يتَكَشَّأ**: onu, kuru iken yer. Ve **كشَأْتُ** **القِثَّاءَ**: onu yedim.
أبو زيد: **كشَأت** yemeği **كَشْأً**, onu, **القثَّاء** ve benzeri nasıl yenirse öyle yediğin zaman.
أبو عبيدة: **تكَشَّأَ** **الأديم**: soyuldu.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%A3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ش ( وايء )
كوش ، كيش ، كشي ، شوك ، شكا ، وشك ، شكأ ، كشأ : ( مستعملة ) .
شكا : في حديثِ خَبَّابِ بنِ الأرَتِّ : ( شَكَوْنَا إلى رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) الرَّمْضَاءَ فَمَا أَشْكَانَا ) ، قوله : مَا أَشْكانَا أي مَا أَذِنَ لنا في التَّخَلُّفِ عن صَلاة الظُّهْرِ ولا أَخَّرَها عن وَقْتِهَا .
وقال أبو عبيد ، قال أبو عبيدةَ : أَشْكَيْتُ الرَّجُلَ إذا أَتَيْتُ إليه مَا يَشْكُونِي .
قال : وأَشْكَيْتُهُ إذا شكَا إليكَ فَرَجَعْتَ له مِنْ شِكايَتِهِ إيَّاكَ إلى ما يحِبُّ .
وقال الراجزُ يصِفُ إبلاً :
تمُدُّ بالأعْنَاقِ أَوْ تَثْنِيهَا
وتَشْتَكِي لَوْ أَنَّنَا نُشْكِيهَا
( قلت ) : وللإشْكَاء : مَعْنيَانِ آخَرَانِ .
قال أبو زيد : شَكاني فلانٌ فأشْكَيتُه إذا شكاكَ فَزِدْتُه أَذًى وشَكْوَى .
وقال الفراء : أَشْكَى إذا صادفَ حَبِيبَه يَشْكُو .
وروى بعضهم قول ذي الرمة يَصِفُ الرَّبْعَ ووقُوفَه عليه :
وأُشْكِيهِ حَتَّى كَادَ مِمَّا أبثّهُ
تُكَلِّمُنِي أَحْجَارُهُ ومَلاَعِبُهْ
قالوا : معناه أبِثُّه شَكْوَايَ وما أكابدُه من الشَّوقِ إلى مَنْ ظَعَنَ عن الرَّبْع حِينَ شَوَّقَتْنِي مَعَاهِدُهُمْ فيه إليهم .
وقال الليث : الشَّكْوُ . والاشتِكاءُ ، تقولُ : شَكا يَشْكُو شكاةً .
قال : ويُسْتَعْمَلُ في المَوْجِدَةِ والمرَضِ .
ويقال : هُو شاكٍ : مريضٌ ، وقد تَشَكَّى واشْتَكَى .
( قلت ) : والشَّكَاةُ تُوضَعُ موضِعَ العَيْبِ أيضاً .
وعَيَّرَ رَجُلٌ عبدَ الله بن الزُّبيرِ بأُمِّه فقال : يا ابْنَ ذات النِّطَاقَيْنِ ، فتمثل بقول الهُذْلِيِّ :
وتِلْكَ شَكاةٌ ظَاهِرٌ عَنْكَ عَارُها
أَرَادَ أَنَّ تعييرِه إيَّاه بأنَّ أُمَّه كانت ذَاتَ النِّطَاقَيْنِ ليس بعَارٍ ، ومعنى قوله : ( ظَاهِرٌ عنك عَارُهَا ) أي نابٍ ، أراد أنَّ هذا ليس بعَارٍ يُتَعَيَّرُ منه ويُنْتَفى لأنَّه مَنْقَبَةٌ لها ، أنَّها إنَّما سُمِّيت ذات النِّطَاقينِ لأنه كان لها نِطَاقَانِ تَحْمِلُ في أحَدِهمَا الزَّادَ إلى أبيها وهو مع رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) في الغَارِ وكانت تَنْتَطِقُ بالنِّطَاقِ الآخرِ ، وهي أَسْماءُ بنت أَبي بكر الصِّدِّيقِ رضي الله عنه .
أخبرني المنذري عن ثعلب عن سلمة قال : به شَكَأٌ شديد : تَقَشُّرٌ ، وقد شَكِئَتْ أصابعُه ، وهو التقشر بين اللحم والأظفار شبيه بالتشقق .
ويقال : للبعير إذا أتْعَبَهُ السَّيْرُ فمدَّ عُنُقَه وكَثُرَ نَحِيطُه : قد شكَا . ومنه قال الراجز :
شَكَا إلَيَّ جَمَلِي طُولَ السُّرَى
صَبْراً جُمَيْلُ فكِلاَنَا مُبْتَلَى
ويقال : شَكَا يَشْكُو شَكْواً ، على ( فَعْلاً ) وشَكْوَى ، عَلَى ( فَعْلَى ) .
وقال الليث : الشَّكْوُ : المرضُ نفسهُ . وأَنشد :
أَخ إنْ تَشَكَّى مِنْ أَذًى كُنْتَ طِبَّهُ
وإِنْ كَانَ ذَاكَ الشَّكْوُ بِي فَأَخِي طِبِّي
( أبو عبيد عن أبي زيد ) : يقال لِمِسْكِ السَّخْلَةِ ، ما دَامَتْ تَرْضَعُ : الشَّكْوَةُ ، فإذَا فُطِمَ فَمَسْكُهُ : البَدْرَةُ ، فإذا أَجْذَعَ فَمَسْكُهُ : السِّقَاءُ .
وقال أَبُو يَحْيَى بنُ كُنَاسَةَ : تقولُ العربُ في طُلُوع الثُّرَيَّا بالغَدَوَاتِ في أول القَيْظ :
طَلَعَ النَّجْمُ غُدَيَّهْ
ابْتَغَى الرَّاعِي شُكَيَّهْ
والشُّكَيَّةُ : تَصْغِيرُ الشَّكْوَةِ وذلكَ أن الثُّريَّا إذا طلعتْ هذا الوَقْتَ من الزمانِ هَبتِ البَوَارِحُ ورَمِضَتِ الأرْضُ وعَطِشَ الرُّعْيَانُ فاحْتَاجُوا إلى شِكَاءٍ يَسْتَقُونَ فيها لِشِفَاهِهِمِ ويَحْقِنُونَ اللَّبَنَ في بَعْضِهَا لِيَشْرَبُوهُ بارِداً قَارِصاً .
يقال : شَكّى الرَّاعِي وتَشَكّى إذا اتّخَذَ الشَّكْوَةَ .
وقال الشاعر في شَكّى الرَّاعِي مِنَ الشَّكْوَة :
وحَتّى رَأَيْتُ العَنْزَ تَشْرَى وشكَّت ال
أَيَّامى وأضحى الرِّئمُ بالدَّوّ طاويا
وشَكّتِ الأيَامى إذَا كَثُرَ الرِّسْل حتى صارتِ الأيِّمُ يَفْضُلُ لها لَبَنٌ تَحْقِنُهُ في شَكوتِهَا .
ابن السكيت : فلانٌ يُشْكَى بكذا وكذا أي يُزَنُّ ويُتَّهَمُ . وأنشد :
قالتْ لها بَيْضَاءُ من أَهْلِ مَلَلْ
رَقْرَاقَةُ العَيْنَيْنِ تُشْكَى بالغَزَلْ
والشّكِيُّ أيضاً : المُوجِعُ .
قال الطِّرِمَّاحُ بن عَدِيَ :
أَنَا الطِّرِمَّاحُ وعَمِّي حَاتِمُ
وَسْمِي شَكِيٌّ ولِسَاني عَارِمُ
كالبَحْرِ حِينَ تَنْكَدُّ الهَزَائِمُ
الهَزَائِمُ : بِئَارٌ كَثِيرَةُ المَاءِ ، وَسْمِي شَكِيٌّ أَي مَشْكُوٌّ لَذْعُهُ وإحْرَاقُهُ .
وقولُهُ جَلَّ وعَزَّ : ( مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكَاةٍ فِيهَا مِصْبَاحٌ ) ( النور : 35 ) .
قال أبو إسحاق : هِيَ الكَوَّةُ .
وقِيلَ : هِيَ بلُغَةِ الحَبَشِ .
قال : والمِشْكَاةُ من كلامِ العربِ .
قال : ومِثْلُهَا وإنْ كان لِغَيْرِ الكَوَّة الشَّكْوَةُ وهي معروفة ، وهي الزُّقَيْقُ الصغِيرُ أَوَّلَ ما يُعْمَلُ مِثْلُه .
وقال غيرُه : أَرَادَ واللَّهُ أعلم بالمِشْكَاةِ قَصَبَةَ القِنْدِيل من الزُّجَاجِ الذي يُسْتَصْبَحُ فيه ، وهي موضعُ الفَتِيلَةِ في وَسَط الزّجَاجَة شُبِّهَتْ بالمِشْكَاةِ وهي الكَوَّةُ التي ليست بِنَافِذَةٍ .
والعربُ تقولُ : سَلِّ شاكِيَ فُلاَنٍ أي طَيِّبْ نَفْسَه وَعَزِّهِ عَمَّا عَرَاهُ .
ويقال : سَلّيْتُ شَاكِيَ أَرْضِ كذا وكذا أَيْ تَرَكْتُها فَلَمْ أَقْرَبُهَا ، وكُلُّ شيءٍ كَفَفْتَ عنه فقَدْ سَلَّيْتَ شَاكِيَهُ .
( شكأ ) : وروى أَبُو العبَّاس عنِ ابنِ الأعرابي ، يُقَالُ : شَكَأ فلانٌ إذا تَشَقَّقَتْ أَظْفَارُه .
وقال أبو ترابٍ : قال الأصمعيُّ : شَقَأَ نابُ البَعِيرِ وشَكَأَ إذا طَلَعَ فَشَقَّ اللَّحْمَ .
وقِيلَ في قولِ ذي الرمة :
عَلَى مُسْتَظِلاَّتِ العُيُونِ سَوَاهِمٍ
شُوَيْكِئَةٍ يَكْسُو بُرَاهَا لُغَامُهَا
أَرادَ شُوَيْقِئَةً فَقَلَبَ القَافَ كَافاً مِنْ شَقَأَ نَابُهُ إذا طَلَعَ كما قيل : كُشِطَ عن الفَرس الْجُلُّ وَقُشِطَ بمعنًى واحدٍ ، وقيل شُوَيْكِيَةٌ بغير هَمْزٍ : إِبْلٌ مَنْسُوبَةٌ .
وتَشَكَّى فلانٌ واشْتَكَى بمعنًى واحدٍ .
قال أبو بكر : الشَكَأُ في الأظفار : شبيهٌ بالتشقق مهموز مقصور .
شوك : قال الليث : الشَّوْكَةُ ، والجميعُ : الشَّوْكُ ، وشجرةٌ شائِكة : ذاتُ شَوْكٍ ، ومُشِيكةٌ : مِثلُها ، والشَّوْكُ الذي ينبُتُ في الأرض ، الواحدة منها : شَوْكة ، وقد شاكتْ إصْبَعَه شوكةٌ إذا دخلَتْ فيها ، وشِكْتُ الشَّوْكَ أَشَاكُه ، فإذا أردْتَ أَنّه أصابكَ : قلْتَ : شَاكَنِي الشَّوْكُ يَشُوكُني شَوْكاً .
قال : وتقول : ما أَشَكْتُه أنا شَوْكةً ، ولا شُكْتُه بها ، وهذا معناه أي لم أُوذِهِ بهَا .
قال :
لا تَنْقُشَنَّ بِرِجْلِ غَيْرِكَ شَوْكةً
فَتَقِي بِرِجْلِكَ رِجْلَ مَن قد شَاكَها
شَاكَها مِنْ شِكْتُ الشَّوْكَ أشاكه ، برجل غيرك أي من رجل غيرك .
( أبو عبيدٍ عن الأصمعي ) : شَاكَتْنِي الشوكةُ تَشُوكُنِي إذا دخَلَتْ في جسَدِه ، وقَدْ شِكْتُ أَنَا أَشَاكُ إذا وَقَعَ في الشَّوك .
قال وقال الكسائيُّ : شُكْتُ الرجلَ إذا أَدْخَلْتَ الشَّوكةَ في رِجْلِه .
( قلت ) : أَرَاهُ جَعَله متَعَدِّياً إِلى مَفْعُولَيْنِ كما قال أبو وَجْزَةَ السَّعْدِيُّ :
شَاكَتْ رُغَامَى قَذُوفِ الطَّرْفِ خَائِفَةٍ
هَوْلَ الجَنانِ ومَا هَمَّتْ بإِدْلاجِ
حرَّى مُوَقَّعةً مَاجَ البَنانُ بها
عَلَى خِضَمَ يُسَقَّى الماءَ عَجّاجِ
يَصِفُ قَوْساً رَمَى عنها فشَاكَتِ القوسُ رُغَامَى الطائرِ مِرْماةً حَرَّى مَسْنونةً ، والرُّغامَى : زِيادةُ الكَبِدِ ؛ والحَرَّى هي المِرْماةُ العَطْشَى .
وقال أبو عبيد : قال الأصمعيُّ : شَوّكْتُ الحائطَ : جعلتُ عليه الشَّوْكَ .
وشَوّكَ لَحْيَا البَعيرِ إذا طالتْ أَنْيَابُه .
( أبو عبيد ) : الشّاكِي ، والشائكُ جميعاً : ذُو الشَّوك والحدِّ في سلاحه .
قال : وقال أبو زيد : هو شاك في السِّلاح ، وشائكٌ .
قال : وإنما يقال : شاك إذا أَردت معنَى ( فَاعِلٍ ) ، فإذا أَرَدْتَ معنى ( فَعِلٍ ) قلتُ هو شاكُ السلاحِ .
وقيل : رجُلٌ شاكي السلاح : حديدُ السِّنَانِ والنَّصْلِ ، ونحوهما .
وقال الفرّاء : رجُلٌ شَاكُ السِّلاح ، وشاكِي السلاح مثلُ جُرُفٍ هارٍ ، وهَارٌ .
وقال أبو الهيثم : الشاكي من السِّلاح ، أَصْلُه : شَائِكٌ من الشَّوْكِ ، ثم يُقْلَبُ فيُجْعَلُ من بنَات الأربعة ، فيُقال : هو شَاكٍ .
ومَنْ قال : شاكُ السِّلاح بحذفِ الياء ، فهو كما يقال : رَجُلٌ مالٌ ، ونالٌ منَ المال وَ النَّوَالِ ، وإنما هو مائلٌ ونائلٌ .
وقال غيرُه : شاك ثَدْيَا المرأةِ ، وشَوّكَ ثدْيَاهَا إذا تَهَيَّآ للخروج .
وحُلَّةٌ شَوْكَاءُ .
قال الأصمعيُّ : ما أَدْرِي ما يُعْنَى بها ، وقال غيرُه : هي الْخَشِنَةُ من الْجِدَّةِ .
وقال الليث : الشَّوْكَةُ : الْحُمْرَةُ تَظْهَرُ في الوجْه وغيرِه من الجَسد ، فَتُسَكَّنُ في الرُّقَى ، ورجُلٌ مَشُوكٌ ، وقد شِيكَ إذا أصابَتْهُ هذه العِلّةُ .
والشّوْكةُ : طِينةٌ تُدَوَّرُ رَطْبَةً ، ثم تُغْمَزُ حتى تنبسِطَ ، ثم يُغْرَزُ فيها سُلاَّءٌ للنَّخل ، يُخَلَّص بها الكتَّانُ ، تُسَمَّى شَوكةَ الكَتَّانِ .
ويقال : شَوَّكَ الفَرْخُ تَشْوِيكاً ، وهو أَوَّلُ
نبَاتِ رِيشِه .
وشَوْكَةُ المُقاتِل : شِدَّةُ بأْسِه ، هو شديدُ الشَّوْكة .
وشك : قال الليث : أَوْشَكَ فلان خُروجاً ، وتقولُ : لَوَشْكانَ ذا خُرُوجاً ، وَلَسُرْعان ذَا خُروجاً . وأنشد :
أَتَقْتُلُهُمْ طَوْراً وتَنكِحُ فِيهِمُ
لَوَشْكَانَ هذا والدِّماءُ تَصَبَّبُ
وقال ابن السكيت : تقول : يُوشِك أن يكون كذا ؛ وكذا ، ولا تَقُلْ : يُوشَكُ .
ومن أمثالِهم : ( لَوَشْكَانَ ذَا إهَالةً ) يُضربُ مثلاً للشيءِ يأتي قَبلَ حينه ، وَوَشْكَانَ : مَصدَرٌ في هذا الموضع ، والوَشِيكُ : السريع ، ووَشْكُ البَيْنِ : سُرْعةُ الفِراق .
( أبو عبيد ، عن الكسائي ) : يقال : وَشْكَانَ ما يكُونُ ، ووِشْكَانَ ، ووُشْكَانَ ، والنُّونُ مفتوحةٌ في كلِّ وَجهٍ .
وكذلك : سَرْعَانَ ما يكونُ ذاك ، وسُرْعَانَ ، وسِرْعانَ .
( أبو عبيدة ) : فرسٌ مُوَاشِكٌ ، والأُنثى : مُوَاشِكَةٌ ، والمُوَاشَكةُ : سُرْعةُ النّجَاءِ والخِفّة .
وقال عبد الله بن عَنَمَةَ يرثِي بِسْطامَ بنَ قَيْسٍ :
حَقِيبَةُ سَرْجِه بَدَنٌ ودِرْعٌ
وتَحمِلُه مُوَاشِكَةٌ دَؤُولُ
كشي : أخبرني المنذريُّ عن الصَّيْداوِيِّ عن الرِّياشِيِّ قال : الكُشْيَةُ : شحْمٌ يَكونُ في بَطْن الضّبِّ .
وأنشد :
فلَو كان هذا الضَّبُّ لا ذَنَبٌ له
ولا كُشْيَةٌ ما مَسَّهُ الدَّهْرَ لامِسُ
ولكنَّه مِن أَجْلِ طيبِ ذُنَيْبِهِ
وكُشْيَتِهِ دَبّتْ إليه الدَّهَارِسُ
ويقال : كُشَّةٌ ، وكُشْيَةٌ بِمَعْنًى واحد .
( كشأ ) : ومِنْ مهْمُوزه : ما روى أبو عبيدٍ لأبي عمرٍ و : إذا شَوَيْتَ اللحم حتى يبِس فهو كَشِىءٌ مَهْمُوزٌ ، وقد كَشَأْتُهُ ، ومثله : وزَأْتُ اللَّحْم إذا أَيْبَسْتَهُ .
وقال الأمَويٌّ : أكْشَأْتُهُ بالألِف .
وقال أبو عمرٍ و : كَشِئْتُ الطَّعامَ كَشْأً إذا أكلْتَهُ حتَّى تمتلىءَ منه .
وقال أبو زيدٍ : كَشَأتُ الطَّعامَ كشْأً إذا أكلْتَهُ كما تأكلُ القِثَّاءَ ونحوه .
قال : وكَشَأْتُ وسطَه بالسَّيْف كشْأً إذا قَطعْتَهُ .
ويقال : تكَشّأَ الأديمُ تكشُّؤاً إذا تَقَسَّمَ ؟ .
وقال الفراءُ : كَشَأْتُهُ ، ولفَأْتُهُ أي قشرتُه .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : كَشَأَ يَكْشَأُ إذا أكل قطعةً من الكَشِىءِ وهو الشِّوَاءُ المُنْضَجُ ، وأَكْشَأَ إذا أكَلَ الكَشِىءَ .
ابن شميل : رَجُل كَشِىءٌ : مُمْتَلِىءٌ مِنَ الطّعَامِ ، وكَشَأْتُ اللَّحْمَ وكَشّأْتُه إذا أكلتَه ، ولا يقال في غير اللَّحْمِ .
كوش كيش : أهمله الليث .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : كاش يكُوشُ كَوْشاً إذا فَزِعَ فَزَعاً شديداً ، وكاش جِارِيتَه يكُوشُهَا إذا مَسَحَهَا .
أبو الهيثم لابن بُزُرْجَ : ثَوْبٌ أكْيَاشٌ ، وجبّةٌ أَسْنَادٌ ، وثَوْبٌ أَفْوافٌ .
قال : والأكْيَاشُ مِنْ بُرُودِ اليَمنِ .

##### Türkçe

ك ش ( **وايء** )
**كوش** ، **كيش** ، **كشي** ، **شوك** ، **شكا** ، **وشك** ، **شكأ** ، **كشأ** : ( kullanılır ) .
**شكا** : **خَبَّابِ بنِ الأرَتِّ**’in hadîsinde: ( **شَكَوْنَا إلى رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) الرَّمْضَاءَ فَمَا أَشْكَانَا** ) ; onun sözü: **مَا أَشْكانَا** yani: bize **صَلاة الظُّهْرِ**’den geri kalmaya izin vermedi ve onu vaktinden ertelemedi.
Ebû Ubeyd dedi, Ebû Ubeyde dedi: **أَشْكَيْتُ** adamı, ona, beni şikâyet ettiği şeyi getirdiğim zaman.
Dedi: Ve **أَشْكَيْتُهُ**; sana şikâyet ettiğinde, sen de onun için, sana karşı olan şikâyetinden, sevdiği şeye döndüğünde.
Râciz, develeri vasfederek dedi:
Boyunlarla uzatır yahut onları büker
Ve şikâyet eder; keşke biz onu şikâyet ettirseydik
( dedim ) : Ve **الإشْكَاء** için: iki başka mânâ vardır.
Ebû Zeyd dedi: Falan bana şikâyet etti, ben de onu **أشْكَيتُه**; sana şikâyet ettiğinde, ona eziyet ve şikâyeti artırdığında.
Ferrâ dedi: **أَشْكَى**; şikâyet eden sevgilisine rastladığında.
Bazıları, Zü’r-Rumme’nin, yurdu ve onun üzerinde duruşunu vasfederek sözünü rivayet etti:
Ona şikâyet ederim; nihayet neredeyse, kendisine açtığımdan dolayı
Onun taşları ve oyun yerleri benimle konuşacak
Dediler: Mânâsı: ona şikâyetimi ve, yurdu terk edip giden kimseye olan özlemden çektiğimi açıyorum; onların oradaki izleri beni onlara özendirdiği vakit.
Leys dedi: **الشَّكْوُ** ve **الاشتِكاءُ**; dersin ki: **شَكا يَشْكُو شكاةً**.
Dedi: Ve, kederde ve hastalıkta kullanılır.
Ve denir: o **شاكٍ**: hastadır; ve **تَشَكَّى** ve **اشْتَكَى**.
( dedim ) : Ve **الشَّكَاةُ** ayıp yerine de konur.
Bir adam, Abdullah b. Zübeyr’i annesiyle ayıpladı da dedi: ey **ابْنَ ذات النِّطَاقَيْنِ**; bunun üzerine Hüzellî’nin sözüyle temessül etti:
Ve o, bir şikâyettir; ayıbı senden uzakça görünür
Şunu kastetti: onu, annesinin **ذَاتَ النِّطَاقَيْنِ** olmasıyla ayıplaması ayıp değildir; ve sözünün mânâsı: ( **ظَاهِرٌ عنك عَارُهَا** ) yani uzak; şunu kastetti: bu, kendisiyle ayıplanılan ve uzaklaştırılan bir ayıp değildir; çünkü o, onun için bir övünçtür: o ancak **ذات النِّطَاقينِ** diye adlandırıldı; çünkü onun iki **نِطَاق**’ı vardı; birinde azığı babasına taşırdı, o da Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) ile mağarada idi; ve diğer **نِطَاق** ile kuşanırdı; o, Esmâ bint Ebî Bekr es-Sıddîk’tır, Allah ondan razı olsun.
Münzirî bana, Sa‘leb’den, Seleme’den haber verdi: onda şiddetli **شَكَأٌ** vardır: soyulmadır; ve parmakları **شَكِئَتْ**; o, et ile tırnaklar arasında, çatlamaya benzer bir soyulmadır.
Ve denir: deveye, yürüyüş onu yorduğunda, boynunu uzattığında ve iniltisi çoğaldığında: **قد شكَا**. Ondandır ki râciz dedi:
Deveciğim bana gece yürüyüşünün uzunluğunu şikâyet etti
Sabret ey Cemîl; ikimiz de belâya uğramışız
Ve denir: **شَكَا يَشْكُو شَكْواً**; ( **فَعْلاً** ) üzere; ve **شَكْوَى**; ( **فَعْلَى** ) üzere.
Leys dedi: **الشَّكْوُ**: hastalığın kendisidir. Ve inşâd etti:
Kardeş; eğer bir eziyetten şikâyet ederse, sen onun ilacı ol
Ve eğer o şikâyet bende ise, kardeşim benim ilacımdır
( Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den ): Emzikte olduğu müddetçe oğlağın tulumuna: **الشَّكْوَةُ** denir; sütten kesilince tulumu: **البَدْرَةُ**; **أَجْذَعَ** olunca tulumu: **السِّقَاءُ**.
Ebû Yahyâ b. Kunâse dedi: Araplar, yazın başında sabah vakitlerinde **الثُّرَيَّا**’nın doğuşu hakkında der:
Yıldız sabahçık doğdu
Çoban küçük tulumunu aradı
Ve **الشُّكَيَّةُ**: **الشَّكْوَةِ**’nin küçültmesidir; bu, şundandır ki **الثُّريَّا** zamanın bu vaktinde doğduğunda **البَوَارِحُ** eser, yer kızışır, çobanlar susar; böylece dudakları için içinde su çektikleri **شِكَاء**’lara ihtiyaç duyarlar ve bazısında sütü soğuk, keskin içmek için basarlar.
Denir: çoban **شَكّى** ve **تَشَكّى**; **الشَّكْوَةَ** edindiğinde.
Şair, çobanın **الشَّكْوَة**’den **شَكّى**’sı hakkında dedi:
Nihayet keçiyi otlar görüp satın alır gibi gördüm; ve dul kadınlar tulum yaptı; ve ceylan yavrusu düzlükte aç kaldı
Ve dul kadınlar **شَكّتِ**; süt sağımı çoğaldığında; nihayet dul kadına, tulumuna bastığı fazla süt kalır.
İbnü’s-Sikkît: Falan, şu ve şu ile **يُشْكَى**; yani zan olunur ve itham edilir. Ve inşâd etti:
Ona, Melel ehli bir beyaz dedi
Gözleri pırıl pırıl; gazelle **تُشْكَى**
Ve **الشّكِيُّ** de: acı veren.
Tırimmâh b. ‘Adî dedi:
Ben Tırimmâh’ım; amcam Hâtim’dir
Damgam **شَكِيٌّ**’dir; dilim azgındır
Deniz gibi; bozgunlar bulanıklaştığında
**الهَزَائِمُ**: suyu çok kuyulardır; ve “damgam **شَكِيٌّ**” yani yakması ve yakıcılığı şikâyet olunan.
Onun, yüce ve azîz olan sözüdür: ( **مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكَاةٍ فِيهَا مِصْبَاحٌ** ) ( **النور : 35** ).
Ebû İshâk dedi: o, niştir.
Ve denildi: Habeş dilindedir.
Dedi: ve **المِشْكَاةُ** Arapların sözündendir.
Dedi: ve onun benzeri, niş olmasa da, **الشَّكْوَةُ**’dir; o bilinir; o, ilk yapıldığı vakit onun benzeri yapılan küçük tulumdur.
Başkası dedi: **المِشْكَاة** ile—Allah daha iyi bilir—kastedilen, içinde ışık yakılan camdan kandilin kamışıdır; o, cam şişenin ortasında fitilin yeridir; o, dışarıya geçmeyen niş olan **المِشْكَاة**’ye benzetildi.
Araplar der: falanın **شاكِيَ**’sini avut; yani nefsini hoş et ve ona arız olan şeyden dolayı teselli et.
Ve denir: filan filan yerin **شَاكِيَ**’sini avuttum; yani onu terk ettim de ona yaklaşmadım; ve kendisinden el çektiğin her şeyin **شَاكِيَ**’sini avuttun.
( **شكأ** ) : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: denir: falan **شَكَأ**; tırnakları çatladığında.
Ebû Turâb dedi: Asma‘î dedi: devenin azı dişi **شَقَأَ** ve **شَكَأَ**; çıktığında da eti yardığında.
Zü’r-Rumme’nin sözü hakkında denildi:
Gözlerin gölgelendirdikleri üzerinde, kara renkli oklar
**شُوَيْكِئَةٍ**; salyası onun yontulmuş yerlerini örter
**شُوَيْقِئَةً** kastetti; **شَقَأَ**’dan, azı dişi çıktığında, **ق**’yi **ك**’ye çevirdi; nitekim “attan örtü sıyrıldı” için **كُشِطَ** ve **قُشِطَ** bir mânâda denildi; ve denildi: hemzesiz **شُوَيْكِيَةٌ**: nisbetli develerdir.
Falan **تَشَكَّى** ve **اشْتَكَى**: bir mânâdadır.
Ebû Bekr dedi: tırnaklarda **الشَكَأُ**: çatlamaya benzer; hemzeli, kısaltılmıştır.
**شوك** : Leys dedi: **الشَّوْكَةُ**; çoğulu: **الشَّوْكُ**; ve dikenli ağaç: diken sahibi; ve **مُشِيكةٌ**: onun gibidir; ve yerde biten diken; onun bir tanesi: **شَوْكة**; ve bir diken parmağına girdiğinde: **شاكتْ إصْبَعَه شوكةٌ**; ve ben dikeni çıkarırım: **شِكْتُ الشَّوْكَ أَشَاكُه**; eğer sana isabet ettiğini kast edersen dersin ki: **شَاكَنِي الشَّوْكُ يَشُوكُني شَوْكاً**.
Dedi: ve dersin: ben ona bir diken **ما أَشَكْتُه** etmedim, onunla onu **ولا شُكْتُه**; bunun mânâsı: onunla ona eziyet etmedim.
Dedi:
Başkasının ayağıyla bir dikeni sakın ayıklama
Ki ayağınla, onu dikenlemiş olanın ayağını koruyasın
**شَاكَها**: **شِكْتُ الشَّوْكَ أشاكه**’dandır; “başkasının ayağıyla” yani başkasının ayağından.
( Ebû Ubeyd, Asma‘î’den ): diken bana battı: **شَاكَتْنِي الشوكةُ تَشُوكُنِي**; onun bedenine girdiğinde; ve ben dikenlendim: **شِكْتُ أَنَا أَشَاكُ**; diken içine düştüğünde.
Dedi: ve Kisâî dedi: adamı **شُكْتُ**; dikeni onun ayağına soktuğunda.
( dedim ) : Onu, Ebû Vecze es-Sa‘dî’nin dediği gibi, iki mef‘ûle geçişli kılmış görünüyor:
Rugâmâ, korkak, uzağa atan bakışlı, onu dikenledi
Yüreğin dehşeti; ve gece yürüyüşüne niyet etmedi
Susuz, işaretli; onunla parmaklar dalgalandı
Coşkun bir deniz üzerinde; ona köpüklü su içirilir
Bir yayı vasfeder: ondan attı da yay, kuşun **رُغَامَى**’sını, susuz, bilenmiş bir ok ucu ile dikenledi; ve **الرُّغامَى**: karaciğerin fazlalığıdır; ve **الحَرَّى** susuz ok ucudur.
Ebû Ubeyd dedi: Asma‘î dedi: duvarı **شَوّكْتُ**: üzerine diken yaptım.
Ve devenin çenesini **شَوّكَ**; azı dişleri uzadığında.
( Ebû Ubeyd ): **الشّاكِي** ve **الشائكُ** ikisi birden: silahında diken ve keskinlik sahibi.
Dedi: ve Ebû Zeyd dedi: o, silah içinde **شاك** ve **شائك**’tir.
Dedi: ancak, ( **فَاعِلٍ** ) mânâsını istediğinde **شاك** denir; ( **فَعِلٍ** ) mânâsını istediğinde “o, silahı **شاكُ**” dersin.
Ve denildi: **شاكي السلاح** adam: mızrak ucunun ve kılıç ağzının, ve benzerlerinin keskinidir.
Ferrâ dedi: **شَاكُ السِّلاح** adam ve **شاكِي السلاح**; tıpkı **جُرُفٍ هارٍ** ve **هَارٌ** gibidir.
Ebû’l-Heysem dedi: silahın **الشاكي**’si; aslı: dikenden **شَائِكٌ**’tir; sonra çevrilir de dört harflilerin kızlarından yapılır; böylece “o, **شَاكٍ**’dır” denir.
Ve kim “**شاكُ السِّلاح**” derse, **الياء**’yı hazf ile; o, “**رَجُلٌ مالٌ** ve **نالٌ**” denildiği gibidir; **المال** ve **النَّوَال**’dandır; aslında o, **مائلٌ** ve **نائلٌ**’dir.
Başkası dedi: kadının memeleri **شاك**; ve memeleri çıkmaya hazırlandığında **شَوّكَ**.
Ve **حُلَّةٌ شَوْكَاءُ**.
Asma‘î dedi: onunla ne kastedilir bilmiyorum; başkası dedi: o, yeniliğin kabasıdır.
Leys dedi: **الشَّوْكَةُ**: yüzde ve bedenden başkasında beliren kızarıklıktır; böylece rukyelerde yatıştırılır; ve **رَجُلٌ مَشُوكٌ**; ve bu illet ona isabet ettiğinde **شِيكَ**.
Ve **الشّوْكةُ**: yaş iken yuvarlanan bir çamurdur; sonra bastırılır ki yayılsın; sonra içine hurma için bir **سُلاَّءٌ** batırılır; onunla keten ayrıştırılır; ona **شَوكةَ الكَتَّانِ** denir.
Ve denir: civciv **شَوَّكَ**; **تَشْوِيكاً**; o, tüyünün bitmesinin başlangıcıdır.
Ve savaşçının **شَوْكَةُ**’si: gücünün şiddetidir; o, şiddetli **الشَّوْكة** sahibidir.
**وشك** : Leys dedi: falan çıkmaya **أَوْشَكَ**; ve dersin: çıkmaya **لَوَشْكانَ**; ve çıkmaya **وَلَسُرْعان**. Ve inşâd etti:
Onları bazen öldürür, bazen de içlerinde evlenirsin
Bu, çıkmaya ramak kala; ve kanlar akıp dururken
İbnü’s-Sikkît dedi: dersin: **يُوشِك** ki şöyle olsun; ve böyle; **يُوشَكُ** deme.
Onların mesellerindendir: ( **لَوَشْكَانَ ذَا إهَالةً** ); vaktinden önce gelen şey için mesel olarak vurulur; ve **وَشْكَانَ** bu yerde masdardır; ve **الوَشِيكُ**: hızlıdır; ve **وَشْكُ البَيْنِ**: ayrılığın süratidir.
( Ebû Ubeyd, Kisâî’den ): denir: **وَشْكَانَ** olacak; ve **وِشْكَانَ**; ve **وُشْكَانَ**; ve **النُّونُ** her vecihte fethalıdır.
Ve aynı şekilde: **سَرْعَانَ** olacak o; ve **سُرْعَانَ**; ve **سِرْعانَ**.
( Ebû Ubeyde ): **فرسٌ مُوَاشِكٌ**; dişisi: **مُوَاشِكَةٌ**; ve **المُوَاشَكةُ**: kurtuluşun sürati ve hafifliktir.
Abdullah b. ‘Aneme, Bistâm b. Kays’ı mersiye ederken dedi:
Eyerinin heybesi bir beden ve bir zırhtır
Ve onu, hızlı bir kısrak taşır; çevik
**كشي** : Münzirî bana, Saydâvî’den, Riyâşî’den haber verdi; dedi: **الكُشْيَةُ**: kertenkele karnında bulunan bir yağdır.
Ve inşâd etti:
Eğer bu kertenkele kuyruksuz olsaydı
Ve **كُشْيَة**’si olmasaydı, ona zaman boyunca dokunan dokunmazdı
Fakat onun kuyrukçuğunun ve
**كُشْيَتِهِ**’nin hoşluğundan dolayı, ona yırtıcılar süründü
Ve denir: **كُشَّةٌ** ve **كُشْيَةٌ** bir mânâdadır.
( **كشأ** ) : Ve onun hemzelisinden: Ebû Ubeyd’in Ebû ‘Amr’a rivayet ettiği: eti kızartıp kuruyuncaya kadar pişirdiğinde o, hemzeli **كَشِىءٌ**’dür; ve ben onu **كَشَأْتُهُ**; ve onun benzeri: eti kuruttuğunda **وزَأْتُ اللَّحْم**.
Emevî dedi: onu elif ile **أكْشَأْتُهُ**.
Ebû ‘Amr dedi: yemeği, ondan doluncaya kadar yediğinde **كَشِئْتُ الطَّعامَ كَشْأً**.
Ebû Zeyd dedi: yemeği, hıyar ve benzerini yer gibi yediğinde **كَشَأتُ الطَّعامَ كشْأً**.
Dedi: ve ortasını kılıçla kestiğinde **كَشَأْتُ وسطَه بالسَّيْف كشْأً**.
Ve denir: derinin **تكَشّأَ**’si, **تكشُّؤاً**; parçalandığında ? .
Ferrâ dedi: onu **كَشَأْتُهُ** ve onu **لفَأْتُهُ**; yani onu soydum.
( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): **كَشَأَ يَكْشَأُ**; **الكَشِىءِ**’den bir parça yediğinde; o da pişmiş kızartmadır; ve **أَكْشَأَ**: **الكَشِىءَ** yediğinde.
İbn Şümeyl: **رَجُل كَشِىءٌ**: yemekten doludur; ve eti yediğinde **كَشَأْتُ اللَّحْمَ** ve **كَشّأْتُه**; ve etten başkasında söylenmez.
**كوش كيش** : Leys onu ihmal etti.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi: **كاش يكُوشُ كَوْشاً**; şiddetli bir korkuyla korktuğunda; ve **كاش جِارِيتَه يكُوشُهَا**; onu meshettiğinde.
Ebû’l-Heysem, İbn Büzurc’a göre: **ثَوْبٌ أكْيَاشٌ**; ve **جبّةٌ أَسْنَادٌ**; ve **ثَوْبٌ أَفْوافٌ**.
Dedi: ve **الأكْيَاشُ** Yemen’in **بُرُودِ**’undandır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

كَشَأَ وَسَطَه كَشْأً: قَطَعَه. وكَشَأَ المرأَةَ كَشْأً: نَكَحها. وكَشَأَ اللحمَ كَشْأً، فهو كشِيءٌ، وأَكْشَأَه، كلاهما: شَواهُ حتى يَبِسَ، ومثله: وزَأْتُ اللحمَ إِذا أَيْبَسْتَه. وفلان يَتَكَشَّأُ اللحمَ: يأْكله وهو يابِسٌ.
وكَشَأَ يَكْشَأُ إِذا أَكلَ قِطْعَةً مِن الكَشِيءِ، وهو الشِّواءُ الـمُنْضَجُ. وأَكْشَأَ إِذا أَكَلَ الكَشيءَ، وكَشَأْتُ اللحمَ وكَشَّأْته إِذا أَكلتَه . قال: ولا يقال في غير اللحم. وكَشَأْتُ القِثَّاءَ: أَكَلْته. وكَشَأَ الطَّعامَ كَشْأً: أَكلَه، وقيل: أَكله خَضْماً، كما يُؤْكَلُ القِثَّاءُ ونحوه. وكَشِئَ من الطعام كَشْأً وكَشَاءً، الأَخيرة عن كُراع، فهو كَشِئٌ وكَشِيءٌ، ورجل كَشِيءٌ: مُمْتَلِئٌ من الطَّعام.
وَتكَشَّأَ: امْتَلأً. وتَكَشَّأَ الأَدِيمُ تَكَشُّؤاً إِذا تَقَشَّر. وقال الفَرَّاءُ: كَشَأْتُه ولَفَأْتُه أَي قَشَرْتُه.
\<ص:139>
وكَشِئَ السِّقاءُ كَشْأً: بانَتْ أَدَمَتُه مِن بَشَرَتِه. قال أَبو حنيفة: هو إِذا أُطِيلَ طَيُّه فَيَبِسَ في طَيِّه وتَكَسَّرَ. وكَشِئْتُ من الطَّعام كَشْأً: وهو أَن تَمْتَلِئَ منه. وكَشَأْتُ وَسَطَه بالسيف كَشْأً إِذا قطعته.
والكَشْءُ: غِلَظٌ في جِلْد اليَدِ وتَقَبُّضٌ. وقد كَشِئَتْ يَدُه. وذو كَشَاءٍ: موضعٌ، حكاه أَبو حنيفة قال: وقالت جِنِّيَّةٌ مَن أَراد الشِّفَاءَ مِن كل داءٍ فعليه بِنَباتِ البُرْقةِ من ذِي كَشَاءٍ. تعني بِنَبات البُرْقةِ الكُرَّاثَ، وهو مذكور في موضعه.

##### Türkçe

**كَشَأَ** ortasını **كَشْأً**: onu kesti. Ve **كَشَأَ** kadını **كَشْأً**: onunla cinsel ilişkide bulundu. Ve **كَشَأَ** eti **كَشْأً**; o hâlde o **كشِيءٌ**’dur; ve onu **أَكْشَأَه**; ikisi de: onu, kuruyuncaya kadar kızarttı; ve onun benzeri: “Eti, onu kuruttuğum zaman **وزَأْتُ**.”

Ve falan, eti **يَتَكَشَّأُ**: onu kuru iken yer.

Ve **كَشَأَ يَكْشَأُ**: **الكَشِيءِ**’den bir parça yediği zaman; o ise, pişirilmiş kızartmadır. Ve **أَكْشَأَ**: **الكَشيءَ**’i yediği zaman. Ve “Eti **كَشَأْتُ** ve onu **كَشَّأْته**”: onu yediğim zaman. Dedi ki: Etin dışında söylenmez. Ve “Salatalığı **كَشَأْتُ**”: onu yedim.

Ve **كَشَأَ** yemeği **كَشْأً**: onu yedi; ve denildi ki: onu, salatalık ve benzeri yenildiği gibi, çiğneyerek yedi.

Ve yemekten **كَشِئَ** **كَشْأً** ve **كَشَاءً**; sonuncusu **كُراع**’dan (rivayetle); o hâlde o **كَشِئٌ**
ve **كَشِيءٌ**’dur; ve **كَشِيءٌ** adam: yemekten doludur.

Ve **تَكَشَّأَ**: doldu. Ve **تَكَشَّأَ** deri **تَكَشُّؤاً**: soyulduğu zaman.

Ve **الفَرَّاءُ** dedi: “Onu **كَشَأْتُ** ve onu **لَفَأْتُ**”, yani: onu soydum.

\<ص:139>
Ve **كَشِئَ** tulum **كَشْأً**: onun derisi, kabuğundan ayrıldı. **أَبو حنيفة** dedi: O, katlanması uzatıldığı zaman; böylece katında kurur ve kırılır. Ve “Yemekten **كَشِئْتُ** **كَشْأً**”: o, ondan dolmandır.

Ve “Kılıçla ortasını **كَشَأْتُ** **كَشْأً**”: onu kestiğim zaman.

Ve **الكَشْءُ**: el derisinde kalınlık ve büzülmedir. Ve onun eli **كَشِئَتْ**.

Ve **ذو كَشَاءٍ**: bir yerdir; **أَبو حنيفة** onu nakletti; dedi ki: Ve bir cinniyye dedi ki:
“Her dertten şifayı isteyen kimseye, **ذِي كَشَاءٍ**’dan **البُرْقةِ** bitkisi gerekir.” **البُرْقةِ** bitkisiyle **الكُرَّاثَ**’ı kastediyor; o, kendi yerinde zikredilmiştir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

كشأه أي القثاء كمنعه: أكله وكشأ الطعام كشأ: أكله، وقيل: أكله أكل القثاء أي خضما كما يؤكل القثاء ونحوه، وكشأ اللحم كشأ فهو كشئ شواه حتى يبس ومثله وزأت اللحم أي أيبسته، وسيأتي كأكشأه رباعيا. وكشأت اللحم وكشأته مضعفا، إذا أكلته، ولا يقال في غير اللحم، وكشأ يكشأ إذا أكل قطعة من الكشيء وهو الشواء المنضج، وأكشأ، إذا أكل الكشيء، وكشأ الشيء ولفأه أي قشره قاله الفراء، فتكشأ، ويستعمل في الأديم تكشأ إذا تقشر وكشأ وسطه بالسيف: ضربه وقطعه والظاهر أن ذكر السيف والوسط ليسا بقيدين، كما يدل له سياقهم وكشأ المرأة كشأ: جامعها ولو قال: جامع، كان أخصر. وكشئ من الطعام، كفرح كشأ وكشاء كسحاب، الأخيرة عن كراع، وضبطه بعضهم محركة وكذا هو في نسختنا فهو كشئ ككتف، وكشيء كأمير وتكشأ أي امتلأ من الطعام، ورجل كشئ ممتلئ منه، وفلان يتكشأ اللحم: يأكله وهو يابس ككشأ ثلاثيا يكشأ إذا أكل قطعة من الكشيء وهو الشواء المنضج، فامتلأ. وكشئ السقاء كشأ: بانت أدمته من بشرته بالتحريك فيهما. قال أبو حنيفة: هو إذا أطيل طيه فيبس في طيه وتكسر. والكشء: غلظ في جلد اليد وتقبض، وقد كشئت يده أي تشققت أو غلظ جلدها وتقبض وذو كشاء كسحاب ع حكاه أبو حنيفة، قال: وقالت جنية: من أراد الشفاء من كل داء فعليه بنبات البرقة من ذي كشاء. تعني بنبات البرقة الكراث، وقد يأتي في موضعه إن شاء الله تعالى. والكشأة، بالضم: العيب يقال: ما في حسبه كشأة، نقله الصاغاني.

##### Türkçe

**كشأه** yani **القثاء**; **منعه** gibi: onu yedi. Ve **كشأ الطعام كشأ**: onu yedi; ve denildi ki: **القثاء** yemesi gibi yedi; yani **القثاء** ve benzeri yenildiği gibi çiğneyerek. Ve **كشأ اللحم كشأ فهو كشئ**: onu kızarttı; ta ki kuruyuncaya kadar; ve onun benzeri: **وزأت اللحم** yani onu kuruttum; ve ileride dörtlü olarak **أكشأه** gibi gelecektir. Ve **كشأت اللحم** ve **كشأته** (şeddeli), onu yediğinde; ve etten başkası hakkında söylenmez. Ve **كشأ يكشأ**: **الكشيء**’den bir parça yediğinde; o da pişmiş kızartmadır. Ve **أكشأ**: **الكشيء** yediğinde. Ve **كشأ الشيء** ve **لفأه** yani onu soydu; bunu **الفراء** söyledi; böylece **تكشأ**. Ve deride kullanılır: **تكشأ**; yani soyulduğunda. Ve **كشأ وسطه بالسيف**: ona vurdu ve onu kesti; ve zahir olan, kılıcın ve ortanın zikredilmesinin ikisi de kayıt değildir; onların siyakı buna delalet ettiği gibi. Ve **كشأ المرأة كشأ**: onunla cinsel birleşmede bulundu; ve eğer “birleşti” deseydi daha kısa olurdu.

Ve **كشئ** yemekten, **فرح** gibi: **كشأ** ve **كشاء** **سحاب** gibi; sonuncusu **كراع**’dan (rivayetle). Ve bazıları onu harekeli ضبط etti; ve bizim nüshamızda da böyledir; o hâlde o **كشئ** **كتف** gibi; ve **كشيء** **أمير** gibi. Ve **تكشأ** yani yemekten doldu. Ve adam **كشئ**: ondan dolu. Ve falan **يتكشأ اللحم**: onu yer, hâlbuki o kurudur; üçlü **كشأ** gibi; **يكشأ**: **الكشيء**’den bir parça yediğinde—o pişmiş kızartmadır—böylece doldu.

Ve **كشئ السقاء كشأ**: onun derisi, derisinden ayrıldı; ikisinde de hareke ile. **أبو حنيفة** dedi: o, katlanması uzatıldığında; katında kurur ve kırılır. Ve **الكشء**: el derisinde kalınlık ve büzülmedir. Ve **كشئت يده** yani eli çatladı; yahut derisi kalınlaştı ve büzüldü. Ve **ذو كشاء** **سحاب** gibi: bir yer; bunu **أبو حنيفة** rivayet etti. Dedi ki: Ve bir cinniye dedi: “Her dertten şifayı isteyen kimseye, **ذي كشاء**’dan **البرقة** bitkisi gerekir.” **نبات البرقة** ile **الكراث**’ı kastediyor; ve inşallah تعالى, yerinde gelebilir.

Ve **الكشأة** (ضم ile): ayıp; denilir: “Onun soyunda **كشأة** yoktur.” Bunu **الصاغاني** nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

كَشَأَ
1 كَشَأَ ذ , aor. كَشَاَ , He ate cucumber. (S.) ― -b2- كَشَأَ, (S, K.) inf. n. كَشْءٌ, (S,) He ate food: (TA:) or he ate food in the same manner as one eats cucumbers; (AZ, S, K;) chewing with the extreme grinders, or filling the mouth, (خَضْمًا,) as in eating cucumbers and the like. (TA.) ― -b3- كَشَأَ and ↓ كشّأ, He ate flesh-meat: [the latter] only used with reference to flesh-meat. (TA.) ― -b4- كَشَأَ He ate a piece of كَشِىْء. (TA.) [See also 4 and 5.] ― -b5- كَشِئَ مِنَ الطَّعَامِ, aor. كَشَاَ , inf. n. كَشْءٌ and كَشَآءٌ (K) and, accord. to some, كَشَأٌ; (TA;) and ↓ تكشّأ; (K;) He was, or became, filled with food. (K.) -A2- كَشَأَ, (S, K,) inf. n. كَشْءٌ; (S;) and ↓ اكشأ; (El-Umawee, S, K:) He roasted meat until it became dry. (AA, S, K.) ― -b2- كَشِئَ It (a skin for water &c.) had its inner skin appearing through its outer; (K;) as happens when a skin has been long folded, and has dried and broken in that state. (TA) ― -b3- كَشِئَتْ يَدُهُ His hand chapped; or its skin became rough and corrugated. (K.) -A3- كَشَأَ He peeled a thing: (Fr, K:) used with reference to a hide. (TA.) -A4- كَشَأَ وَسَطَهُ He smote and cut his, or its, middle with a sword. (K, TA.) -A5- كَشَأَ Inivit feminam. (K.)

2 كَشَّاَ see 1.

اكشأ
4 اكشأ ذ He ate. كَشِىْء. (TA.) -A2- And see 1.

تكشّأ اللَّحْمَ
5 تكشّأ اللَّحْمَ ذ He ate dry meat [see كَشِىء], (S,) and was filled with it. (TA.) See 1. -A2- تكشّأ It became peeled. (K.) ― -b2- تكشّأ الأَدِيمُ The hide became peeled: [i. e., its outer layer of skin, or scarf-skin, was shaven, or scraped off]. (S.)

كَشْءٌ
كَشْءٌ ذ inf. n. of 1, q. v. ― -b2- Roughness and corrugation [or chapping] in the skin of the hand. (TA.)

كَشِئٌ
كَشِئٌ ذ and كَشِىْءٌ Filled with food. (K.) -A2- كَشِىْءٌ Meat roasted until it becomes dry. (S.)

كُشْأَةٌ
كُشْأَةٌ ذ A vice, fault, defect, blemish, or something amiss. (K.)

##### Türkçe

**كَشَأَ**
1 **كَشَأَ** ذ , muzâri‘ **كَشَاَ** , Hıyar yedi. (S.) ― -b2- **كَشَأَ**, (S, K.) mastar ismi **كَشْءٌ**, (S,) Yiyecek yedi: (TA:) yahut hıyar yenildiği tarz üzere yiyecek yedi; (AZ, S, K;) en arka azı dişleriyle çiğneyerek, yahut ağzı doldurarak, (**خَضْمًا,**) hıyar ve benzerlerini yemekte olduğu gibi. (TA.) ― -b3- **كَشَأَ** ve ↓ **كشّأ**, Et yedi: [ikincisi] yalnız et hakkında kullanılır. (TA.) ― -b4- **كَشَأَ** **كَشِىْء**’den bir parça yedi. (TA.) [4 ve 5’e de bak.] ― -b5- **كَشِئَ مِنَ الطَّعَامِ**, muzâri‘ **كَشَاَ** , mastar ismi **كَشْءٌ** ve **كَشَآءٌ** (K) ve bazılarına göre **كَشَأٌ**; (TA;) ve ↓ **تكشّأ**; (K;) Yiyecekle dolu oldu, yahut doldu. (K.) -A2- **كَشَأَ**, (S, K,) mastar ismi **كَشْءٌ**; (S;) ve ↓ **اكشأ**; (El-Umawee, S, K:) Eti kuruyuncaya kadar kızarttı. (AA, S, K.) ― -b2- **كَشِئَ** O (su vb. için bir tulum) iç derisi dış derisinin içinden göründü; (K;) bir tulumun uzun süre katlı kalıp o hâlde kuruyup kırılması vuku bulduğu gibi. (TA) ― -b3- **كَشِئَتْ يَدُهُ** Eli çatladı; yahut derisi kaba ve buruşuk oldu. (K.) -A3- **كَشَأَ** Bir şeyi soydu: (Fr, K:) deri hakkında kullanılır. (TA.) -A4- **كَشَأَ وَسَطَهُ** Onun, yahut onun (şeyin), ortasını kılıçla vurdu ve kesti. (K, TA.) -A5- **كَشَأَ** Kadına yaklaştı. (K.)

2 **كَشَّاَ** bk. 1.

**اكشأ**
4 **اكشأ** ذ **كَشِىْء** yedi. (TA.) -A2- Ve bk. 1.

**تكشّأ اللَّحْمَ**
5 **تكشّأ اللَّحْمَ** ذ Kuru et yedi [bk. **كَشِىء**], (S,) ve onunla doldu. (TA.) Bk. 1. -A2- **تكشّأ** Soyuldu. (K.) ― -b2- **تكشّأ الأَدِيمُ** Deri soyuldu: [yani, onun dış tabakası, yahut üst derisi, tıraşlandı, yahut kazındı]. (S.)

**كَشْءٌ**
**كَشْءٌ** ذ 1’in mastar ismidir, ona bak. ― -b2- El derisinde kabalık ve buruşukluk [yahut çatlama]. (TA.)

**كَشِئٌ**
**كَشِئٌ** ذ ve **كَشِىْءٌ** Yiyecekle dolu. (K.) -A2- **كَشِىْءٌ** Kuruyuncaya kadar kızartılmış et. (S.)

**كُشْأَةٌ**
**كُشْأَةٌ** ذ Bir ayıp, kusur, noksan, leke, yahut yolunda olmayan bir şey. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: كشء

كَشَأَ
كَشَأَ A ( n. ac. كَشْء [ 1 ] ),
a.  Craunched, crunched; ate cucumbers.

b.  Roasted, dried ( meat ).

c.  Peeled, pared.

d.  Smote with the sword.

e.  Lay with.

كَشِىَ
ka$iY^a A ( n. ac. كَشَأَ [ 4 ] ),
a.  Was chapped ( hand ).

b.  see V (a) .

كَشَّأَ
كَشَّأَ II ,
a.  Ate meat.

أَكْشَأَ
أَكْشَأَ IV ,
a.  Ate cucumbers.

b.  see I (b) .

تَكَشَّأَ
تَكَشَّأَ V
a.  [ Min ], Was satiated with ( food ).

b.  Was peeled.

كَشْء
كَشْء [ 1 ],
a.  Roughness, chapping ( of the skin ).

كُشْأَة
كُشْأَة [ 3t ],
a.  Fault, blemish.

كَشِى
ka$iY^ [ 5 ],
a.  Roast & dried ( meat ); pemmican.

كَشِيْء
كَشِيْء [ 25 ],
a.  see 5 .

b.  Full, surfeited.

##### Türkçe

كَشَأَ
كَشَأَ A ( mastar: **كَشْء** [ 1 ] ),
a. Gıcırdattı, gıcırdattı; hıyar yedi.

b. Kavurdu, kuruttu (et).

c. Soydu, kabuğunu soydu.

d. Kılıçla vurdu.

e. Onunla yattı.

كَشِىَ
ka$iY^a A ( mastar: **كَشَأَ** [ 4 ] ),
a. (El) çatladı.

b. V (a)’ya bak.

كَشَّأَ
كَشَّأَ II ,
a. Et yedi.

أَكْشَأَ
أَكْشَأَ IV ,
a. Hıyar yedi.

b. I (b)’ye bak.

تَكَشَّأَ
تَكَشَّأَ V
a. [ Min ], (Yemekle) doydu.

b. Soyuldu.

كَشْء
**كَشْء** [ 1 ],
a. Pürüzlülük, çatlama (derinin).

كُشْأَة
**كُشْأَة** [ 3t ],
a. Kusur, ayıp.

كَشِى
ka$iY^ [ 5 ],
a. Kavrulmuş ve kurutulmuş (et); pemmikan.

كَشِيْء
**كَشِيْء** [ 25 ],
a. 5’e bak.

b. Tok, tıka basa doymuş.
