# كشح — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%AD/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B4%D8%AD/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كشح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%AD.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: كشح

الكَشْحُ: ما بين الخاصرة إِلى الضِّلَعِ الخَلف، وهو من لَدُن السرة إِلى المَتْن؛ قال طَرَفَةُ:
وآلَيْتُ لا يَنْفَكُّ كَشْحِي بِطانَةً
لعَضْبٍ، رَقيقِ الشَّفْرَتَيْنِ، مُهَنَّدِ
قال الأَزهري: هما كَشْحانِ وهو موقِع السيف من المُتَقَلَّد؛ وفي حديث سعد: إِن أَميركم هذا لأَهْضَمُ الكَشْحَين أَي دقيق الخَصْرين؛ قال ابن سيده: وقيل الكَشْحان جانبا البطن من ظاهر وباطن وهما من الخيل كذلك؛ وقيل: الكَشْحُ ما بين الحَجَبَة إِلى الإِبط؛ وقيل: هو الخَصْر؛ وقيل: هو الحشى، والكَشْحُ: أَحد جانِبَيِ الوِشاحِ؛ وقيل: إِن الكَشْحَ من الجسم إِنما سمي بذلك لوقوعه عليه، وجمع كل ذلك كُشوح لا يُكَسَّر إِلاَّ عليه؛ قال أَبو ذؤَيب:
كأَنَّ الظّباءَ كُشُوحُ النِّسا
ءِ، يَطْفون فوقَ ذَراه جُنوحا
(* قال أبو سعيد السكري جامع أشعار الهذليين: الكشح وشاح من ودع فأراد كأن الظباء في بياضها ودع يطفون فوق ذرى الماء وجنوح مائلة، شبه الظباء وقد ارتفعن في هذا السيل بكشوح النساء عليهن الودع، ثم قال: وكانت الأوشحة تعمل من ودع أبيض اهـ. القاموس.)
شبه بياضَ الظباء ببياض الوَدَع.
وكَشِحَ كَشَحاً: شَكا كَشْحَه. والكَشَحُ: داء يصيب الكَشْحَ. وكَوى كَشْحَه على أَمر: استمر عليه؛ وكذلك الذاهب القاطع الرحم؛ قال: طَوى كَشْحاً خليلُك والجَناحا،
لبَيْنٍ منكَ، ثم غَدا صُراحا
وكذلك إِذا عاداك وفاسَدَك، يقال: طوى كَشْحاً على ضِغْن إِذا أَضمره؛ قال زهير:
وكانَ طَوى كَشْحاً على مُسْتكِنَّةٍ،
فلا هو أَبْداها، ولم يَتَجَمْجَمِ
والكاشِحُ: المتولي عنك بِوُدّه. ويقال: طَوى فلانٌ كَشْحَه إِذا قطعك وعاداك؛ ومنه قول الأَعشى:
وكانَ طَوى كَشْحاً وأَبَّ ليَذْهَبا
قال الأَزهري: يحتمل قوله وكان طوى كَشْحاً أَي عزم على أَمر واستمرت عزيمته. ويقال: طوى كشحه عنه إِذا أَعرض عنه. وقال الجوهري: طويتُ كَشْحي على الأَمر إِذا أَضمرته وسترته.
والكاشحُ: العَدُوُّ المُبْغِضُ. والكاشح: الذي يضمر لك العداوة. يقال: كَشَحَ له بالعداوة وكاشَحه بمعنًى. قال ابن سيده: والكاشح العدوّ الباطنُ العداوة كأَنه يطويها في كَشْحه، أَو كأَنه يُوَلِّيك كَشْحَه ويُعْرِض عنك بوجهه، والاسم الكُشاحة. وفي الحديث: أَفضل الصدقة على ذي الرَّحِم الكاشِحِ؛ الكاشح: العدوُّ الذي يضمر عداوته ويطوي عليها كَشْحه أَي باطنه. والكَشْحُ: الخَصْر. والذي يَطْوي عنك كَشْحَه ولا يأْلفك. وسمي العدوُّ كاشحاً لأَنه وَلاَّك كَشْحَه وأَعرض عنك؛ وقيل: لأَنه يَخْبَأُ العداوة في كَشْحه وفيه كَبِدُه، والكَبِدُ بيت العداوة والبَغْضاء؛ ومنه قيل للعدوّ: أَسودُ الكبد كأَنَّ العداوةَ أَحرقت الكَبِدَ؛ وكاشَحه بالعداوة مكاشحة وكِشاحاً. قال المُفَضَّل: الكاشحُ لصاحبه مأخوذ من المِكْشاحِ، وهو الفأْس. والكُشاحة: المُقاطعة. وكَشَحَت الدابةُ إِذا أَدخلت ذنبها بين رجليها؛ وأَنشد:
يأْوي، إِذا كَشَحتْ إِلى أَطْبائِها،
سَلَبُ العَسِيبِ كأَنه ذُعْلُوقُ
الأَزهري: كَشَحَ عن الماء إِذا أَدبر به. وكَشَحَ القومُ عن الماء وانْكَشَحوا إِذا ذهبوا عنه وتفرّقوا. ورجل مَكْشُوحٌ: وُسِمَ بالكِشاح في أَسفل الضلوع. والكِشاحُ: سِمَةٌ في موضع الكَشْح.
وكَشَحَ البعيرَ وكَشَّحَه: وَسَمَه هنالك، التشديد عن كراع. والكَشْحُ: الكَيُّ بالنار؛ وإِبل مُكَشَّحة ومُحَنَّبة
(* قوله «وابل
مكشحة ومحنبة» أي أصابها الكشح والخب بالتحريك.). قال الجوهري: والكَشَحُ، بالتحريك، داء يصيب الإِنسانَ في كَشْحِه فيُكْوى. وقد كُشِحَ الرجلُ كَشْحاً إِذا كُوِيَ منه، ومِنه سمي المَكْشُوحُ المراديّ. وكَشَحَ العُودَ كَشْحاً: قشره. ومَرَّ فلانٌ يَكْشَح القومَ ويَشُلُّهم ويَشْحَنُهم أَي يُفَرِّقُهم ويطردهم.

### Türkçe

**الكَشْحُ**: böğür ile arka kaburga arası; ve o, göbekten **المَتْن**’e kadar olan yerdendir; **طَرَفَةُ** dedi ki:
وآلَيْتُ لا يَنْفَكُّ **كَشْحِي** بِطانَةً
لعَضْبٍ، رَقيقِ الشَّفْرَتَيْنِ، مُهَنَّدِ

**الأَزهري** dedi: ikisi **كَشْحانِ**’dır; ve o, kılıç kuşananın üzerinde kılıcın düştüğü yerdir; ve **سعد** hadîsinde: “Şüphesiz sizin şu emîriniz, **الكَشْحَين**’i en çok incelten kimsedir” yani iki **الخَصْر**’i ince olan; **ابن سيده** dedi: ve denildi ki **كَشْحان** karnın dıştan ve içten iki yanıdır; ve onlar atlarda da böyledir; ve denildi ki: **الكَشْحُ** **الحَجَبَة** ile **الإِبط** arasıdır; ve denildi ki: o **الخَصْر**’dır; ve denildi ki: o **الحشى**’dır; ve **الكَشْحُ**: **الوِشاحِ**’ın iki yanından biridir; ve denildi ki: şüphesiz **الكَشْحَ** bedenden ancak onun üzerine düşmesinden dolayı böyle adlandırılmıştır; bütün bunların çoğulu **كُشوح**’tur, ancak onun üzerine kırılmaz (çoğul yapılmaz); **أَبو ذؤَيب** dedi:
كأَنَّ الظّباءَ **كُشُوحُ** النِّسا
ءِ، يَطْفون فوقَ ذَراه جُنوحا

(* **أبو سعيد السكري** “هذليين” şiirlerini toplayanı dedi: **الكشح** **ودع**’dan bir **وشاح**’tır; böylece “sanki ceylanlar beyazlıklarında **ودع**’dır, suyun tepeleri üzerinde yüzerler; **جنوح** eğik (meyilli)” demek istedi; bu selde yükselmiş oldukları hâlde ceylanları, üzerlerinde **ودع** bulunan kadınların **كشوح**’larına benzetti; sonra dedi ki: ve **الأوشحة** beyaz **ودع**’dan yapılırdı, sonu. (القاموس.))

Ceylanların beyazlığını **الوَدَع**’ın beyazlığına benzetti.

Ve **كَشِحَ كَشَحاً**: **كَشْحَه**’ini şikâyet etti. Ve **الكَشَحُ**: **الكَشْحَ**’a isabet eden bir hastalıktır. Ve bir iş üzerine **كَشْحَه**’ini dağladı: onun üzerinde devam etti; ve aynı şekilde akrabalık bağını koparıp giden (kimse); dedi ki:
طَوى **كَشْحاً** خليلُك والجَناحا،
لبَيْنٍ منكَ، ثم غَدا صُراحا

Ve aynı şekilde, sana düşmanlık ettiğinde ve seninle bozuştuğunda; “bir kin üzerine **كَشْحاً**’ı dürdü” denir, onu gizlediği zaman; **زهير** dedi:
وكانَ طَوى **كَشْحاً** على مُسْتكِنَّةٍ،
فلا هو أَبْداها، ولم يَتَجَمْجَمِ

Ve **الكاشِحُ**: sevgisiyle senden yüz çeviren. Ve denir: falan **كَشْحَه**’ini dürdü, seni kestiği ve sana düşmanlık ettiği zaman; ondan **الأَعشى**’nın sözü:
وكانَ طَوى **كَشْحاً** وأَبَّ ليَذْهَبا

**الأَزهري** dedi: “وكان طوى **كَشْحاً**” sözü muhtemeldir; yani bir işe azmetti ve azmi devam etti. Ve denir: ondan **كَشْحَه**’ini dürdü, ondan yüz çevirdiği zaman. Ve **الجوهري** dedi: bir iş üzerine **كَشْحي**’mi dürdüm; onu içimde saklayıp gizlediğim zaman.

Ve **الكاشحُ**: buğzeden düşman. Ve **الكاشح**: sana düşmanlığı içten gizleyen kimse. Denir: ona düşmanlıkla **كَشَحَ** ve aynı mânâ ile onunla **كاشَحه**. **ابن سيده** dedi: ve **الكاشح** içten düşmanlığı olan düşmandır; sanki onu **كَشْحه**’inde dürer; yahut sanki sana **كَشْحَه**’ini döner ve yüzüyle senden yüz çevirir; adı **الكُشاحة**’dır. Ve hadîste: “En faziletli sadaka, **الكاشِحِ** olan akraba sahibine (verilen)dir”; **الكاشح**: düşmanlığını gizleyen ve onun üzerine **كَشْحَه**’ini, yani içini, dürendir. Ve **الكَشْحُ**: **الخَصْر**’dır. Ve senden **كَشْحَه**’ini dürüp seni benimsemeyen (kimse). Düşmana **كاشح** denildi; çünkü sana **كَشْحَه**’ini döndü ve senden yüz çevirdi; ve denildi ki: çünkü düşmanlığı **كَشْحه**’inde gizler; onda da **كَبِدُه** vardır; ve **الكَبِدُ** düşmanlık ve buğzun evidir; bundan dolayı düşmana “**أَسودُ الكبد**” denildi; sanki düşmanlık **الكَبِدَ**’i yakmıştır; ve onunla düşmanlıkla **كاشَحه**: **مكاشحة** ve **كِشاحاً**. **المُفَضَّل** dedi: **الكاشحُ** sahibine karşı **المِكْشاحِ**’tan alınmıştır; o da baltadır. Ve **الكُشاحة**: ilişkiyi kesme. Ve binek **كَشَحَت**: kuyruğunu iki bacağı arasına soktuğu zaman; ve şu beyit okundu:
يأْوي، إِذا **كَشَحتْ** إِلى أَطْبائِها،
سَلَبُ العَسِيبِ كأَنه ذُعْلُوقُ

**الأَزهري**: sudan **كَشَحَ**; onunla geri döndüğü zaman. Ve kavim sudan **كَشَحَ** ve **انْكَشَحوا**: ondan gittikleri ve dağıldıkları zaman. Ve **مَكْشُوحٌ** adam: kaburgaların alt tarafında **الكِشاح** ile dağlanmıştır. Ve **الكِشاحُ**: **الكَشْح** yerinde bir damgadır.

Ve deveyi **كَشَحَ** ve **كَشَّحَه**: onu orada damgaladı; şeddeli (kullanım) **كراع**’dan (naklen).

Ve **الكَشْحُ**: ateşle dağlama; ve **مُكَشَّحة** ve **مُحَنَّبة** develer.
(* “وابل مكشحة ومحنبة” sözü: yani ona **الكشح** ve **الخب** (harekeli olarak) isabet etti.) **الجوهري** dedi: ve **الكَشَحُ**, harekeli olarak, insanın **كَشْحِه**’inde isabet eden bir hastalıktır; böylece dağlanır. Ve adam **كَشْحاً** **كُشِحَ**; ondan dağlandığı zaman; ve ondan dolayı **المَكْشُوحُ المراديّ** adlandırıldı.

Ve **كَشَحَ العُودَ كَشْحاً**: onu soydu. Ve falan, kavmi **يَكْشَح** ve onları **يَشُلُّهم** ve onları **يَشْحَنُهم** diye geçti; yani onları dağıtır ve kovar.
