# كشح — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%AD/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B4%D8%AD/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كشح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%AD.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: كشح

الكشح: ما بين الخاصرة إلى الضلع الخلف، وهو من لدن السرة إلى المتن، قال طرفة:
  وآليت لا ينفك كشحي بطانة                      لعضب رقيق الشفرتين مهند قال الأزهري: هما كشحان، وهو موقع السيف من المتقلد، وفي حديث سعد: إن أميركم هذا الأهضم الكشحين، أي دقيق الخصرين. قال ابن سيده: وقيل الكشحان جانبا البطن من ظاهر وباطن، وهما من الخيل كذلك. وقيل: الكشح ما بين الحجبة إلى الإبط. وقيل: هو الخصر. وقيل: هو الحشى. والكشح: أحد جانبي الوشاح. وقيل: إن الكشح من الجسم إنما سمي بذلك لوقوعه عليه. وفي الأساس: كما قيل للإزار الحقو. والمجاز: طوى كشحه على الأمر: أضمره وستره، هو نص عبارة الجوهري، وفي اللسان وغيره: طوى كشحه على أمر: استمر عليه، وكذلك الذاهب القاطع الرحم، قال:
  طوى كشحا خليلك والجناحا                      لبين منك ثم غدا صراحـا

  وطوى كشحا على ضغن، إذا أضمره. قال زهير:
  وكان طوى كشحا على مستكنة                      فلا هو أبداها ولم يتجمـجـم وطوى كشحه عني، إذا قطعني وعاداني. ومنه قول الأعشي:
  وكان طوى كشحا وأب ليذهبا قال الأزهري: يحتمل قوله: وكان طوى كشحا، أي عزم على أمر واستمرت عزيمته، ويقال: طوى كشحه عنه، إذا أعرض عنه. والكشح: الودع. وكل ذلك كشوح، لا يكسر إلا عليه. قال أبو ذؤيب:
  كأن اللظباء كشوح النسـا                      ء يطفون فوق ذراه جنوحا قال أبو سعيد السكري جامع أشعار الهذليين: الكشح وشاح من ودع، فأراد: كأن الظباء في بياضها ودع. يطفون فوق ذرا الماء. وجنوح: مائلة. شبه الظباء وقد ارتفعن في هذا السيل بكشوح النساء عليهن الودع. ثم قال: وكانت الأوشحة تعمل من ودع أبيض والكشح بالتحريك: داء في الكشح، أي الخاصرة، يكوى منه، أو هو ذات الجنب. وكشح كشحا: شكا كشحه. وقد كشح، كعني، كشحا، إذا كوي منه، ومنه سمي المكشوح المرادي حلفا، ونسبه في بجيلة ثم في بني أحمس، واسمه هبيرة بن هلال، ويقال، عبد يغوث بن هبيرة بن الحارث ابن عمرو بن عامر بن علي بن أسلم ابن أحمس بن الغوث بن أنمار، وهو والد بجيلة وخثعم. وفي الروض الأنف: وإنما سمي مكشوحا لأنه ضرب بسيف على كشحه. قال شيخنا: ويمكن الجمع بينهما بأنه لما أصيب في كشحه بالسيف عالجوه بالكي. وابنه قيس ويكنى أبا شداد، قاتل الأسود العنسي، من فرسان الإسلام. والكشاح، ككتاب: سمة في الكشح. ورجل مكشوح: وسم بالكشاح في أسفل الضلوع. وكشح البعير، وكشحه: وسمه هنالك. التشديد عن كراع. والكاشح: مضمر العداوة المتولى عنك بوده. والعدو المبغض كأنه يطوى العدواة في كشحه، أو كأنه يوليك كشحه ويعرض عنك بوجهه. والاسم الكشاحة. وفي الحديث: أفضل الصدقة على ذي الرحم الكاشح قال ابن الأثير: وسمي العدو كاشحا لأنه ولاك كشحه وأعرض عنك. وقيل: لأنه يخبأ العداوة في كشحه وفيه كبده والكبد بيت العداوة والبغضاء. ومنه قيل للعدو أسود الكبد، كأن العداوة أحرقت الكبد. وكشح له بالعداوة: عاداه وفاسده ككاشحه مكاشة وكشاحا. وكشح القوم: فرقهم، يقال: مر فلان يكشح القوم ويشلهم ويشحنهم، أي يفرقهم ويطردهم. وكشحت الدابة، إذا أدخلت ذنبها بين رجليها. وأنشد:
  يأوي إذا كشحت إلى أطبائها                      سلضب العسيب كأنه ذعلوق

  وكشح البيت: كنسه، لغة في المهملة. وفي الأساس: توشحها وتكشحها: جامعها وتغشاها. والمكشاح: الفأس، وقيل: منه الكاشح، قاله المفضل. والمكشاح. حد السيف كالمكشح، ومنه سمي المكشوح المرادي، على ما أسلفنا عن كتاب الروض. والتكشيح: التقشير والتسويه، لغة في المهملة. والتكشيح: الكي على الكشح بالنار، وقد تقدم أنه عن كراع. ومنه إبل مكشحة. والكشوح، كصبور، من السيوف السبعة التي أهدتها بلقيس إلى سيدنا سليمان عليه وعلى نبينا الصلاة والسلام، نقل شيخنا عن رأس مال النديم لابن حبيب قال: هي ذو الفقار، والصمصامة، ومخذم ورسوب وضرس الحمار، وذو النون، والكشوح. وكشحوا عن الماء وانكشحوا، إذا ذهبوا عنه وتفرقوا. وفي التهذيب: كشح عن الماء، إذا أدبر عنه. وفي الأساس: ولما رآني كشح، أي أدبر وولى بكشحه. وكشح الظلام، وكشح الضوء أدبر. وهذا مجاز. ومكشحة، بضم فتشديد الشين: اسم موضع باليمامة، وقد مر في ك-س-ح، والصواب ذكره هنا، كما صرح به ياقوت في المعجم. ومما يستدرك عليه: الكشاحة، بالضم: المقاطعة. وكشح العود كشحا: قشره. وكشح الطائر: صدر مسرعا. وكشحه: طعن في كشحه. والكشحان: القرنان، أورده الفقهاء ولا إخاله عربيا، قاله شيخنا نقلا عن بعضهم. قلت: وهو خطأ والصواب بالخاء المعجمة، وسأتي في محله إن شاء الله تعالى.

### Türkçe

**الكشح**: böğür ile arka kaburga arası; ve o, göbekten sırta kadardır. Tarafe dedi ki:
  Ve yemin ettim ki **كشحي**m, ince iki ağızlı Hint kılıcı için bir astardan ayrılmayacaktır.
Ezherî dedi: onlar iki **كشح**tır; ve o, kılıç kuşananın üzerinde kılıcın bulunduğu yerdir. Sa‘d hadîsinde: “Şüphesiz emîriniz şu, iki **كشح**ı en çukur olandır” (vardır); yani iki beli ince olandır. İbn Sîde dedi: ve denildi ki iki **كشح**, karnın dıştan ve içten iki yanıdır; ve atlarda da böyledir. Ve denildi ki: **الكشح**, **الحجبة** ile koltuk altı arasıdır. Ve denildi ki: o, beldir. Ve denildi ki: o, iç yağdır. Ve **الكشح**: kuşağın iki yanından biridir. Ve denildi ki: **الكشح**, bedenden ancak onun üzerine düşmesi sebebiyle bununla adlandırılmıştır. Ve **الأساس**’ta: **الإزار**a **الحقو** denildiği gibi. Ve mecaz: “İş üzerine **كشحه**nı dürdü”: onu gizledi ve örttü; bu, Cevherî’nin ibaresinin nassıdır. Ve **اللسان** ve başkasında: “Bir iş üzerine **كشحه**nı dürdü”: onun üzerinde devam etti; ve akrabalık bağını kesen giden-kesen de böyledir. Dedi ki:
  Dostunun ve kanadının **كشح**ını dürdü; senden ayrılıktan dolayı, sonra apaçık oldu.

  Ve kin üzerine **كشح**ını dürdü; onu gizlediği zaman. Züheyr dedi:
  Ve gizli bir şeye **كشح**ını dürmüştü; ne onu açığa vurdu ne de gevelendi.
Ve “Benden **كشحه**nı dürdü”: beni kestiği ve bana düşmanlık ettiği zaman. A‘şâ’nın sözü bundandır:
  Ve **كشح**ını dürmüştü; ve babam için gitsinler diye.
Ezherî dedi: “Ve **كشح**ını dürmüştü” sözü muhtemeldir; yani bir işe azmetti ve azmi devam etti. Ve “Ondan **كشحه**nı dürdü” denir; ondan yüz çevirdiği zaman. Ve **الكشح**: **الودع**dır. Ve bunların hepsi **كشوح**tur; ancak onun üzerine kırılmaz. Ebû Züeyb dedi:
  Sanki ceylanlar kadınların **كشوح**larıdır; onun tepesi üzerinde eğilerek yüzerler.
Ebû Sa‘îd es-Sukkerî, Huzelîlerin şiirlerini toplayan, dedi: **الكشح**, **ودع**dan bir kuşaktır; şöyle demek istedi: sanki ceylanlar beyazlıklarında **ودع**dır. Suyun tepesinin üzerinde yüzerler. Ve **جنوح**: eğik olan. Bu selde yükselmiş oldukları hâlde ceylanları, üzerlerinde **الودع** bulunan kadınların **كشوح**larına benzetti. Sonra dedi: ve kuşaklar beyaz **ودع**dan yapılırdı. Ve **الكشح** (harekeli): **الكشح**ta, yani böğürde bir hastalıktır; ondan dolayı dağlanır; yahut o, yan ağrısıdır. Ve “**كشح**” (fiil) **كشحا**: **كشح**ından şikâyet etti. Ve “**كشح**” (fiil), “**عني**” gibi, **كشحا**: ondan dolayı dağlandığı zaman; bundan dolayı **المكشوح المرادي** yeminle adlandırıldı; ve onu Becîle’de, sonra Benî Ahmes’te nisbet etti; adı Hubeyre b. Hilâl’dir. Ve denilir: Abd Yeğûs b. Hubeyre b. el-Hâris b. Amr b. Âmir b. Alî b. Eslem b. Ahmes b. el-Ğavs b. Enmâr; ve o, Becîle ve Has‘am’ın babasıdır. Ve **الروض الأنف**’te: ancak ona **مكشوح** denildi; çünkü **كشح**ı üzerine kılıçla vuruldu. Şeyhimiz dedi: ikisini birleştirmek mümkündür; çünkü **كشح**ında kılıçla yaralanınca onu dağlama ile tedavi ettiler. Ve oğlu Kays, künyesi Ebû Şeddâd’dır; Esved el-Ansî’yi öldüren, İslâmın süvarilerindendir. Ve **الكشاح**, “**كتاب**” gibi: **كشح**ta bir damgadır. Ve **مكشوح** adam: alt kaburgaların aşağısında **الكشاح** ile damgalanmış. Ve devenin **كشح**ını, ve **كشحه**nı: orada damgaladı. Şeddeli söyleyiş, Kurâ‘dan. Ve **الكاشح**: düşmanlığı gizleyen, sevgisiyle senden yüz çeviren. Ve düşman, buğzeden; sanki düşmanlığı **كشح**ında dürer; yahut sanki sana **كشح**ını döndürür ve yüzüyle senden yüz çevirir. İsim **الكشاحة**dır. Hadîste: “En faziletli sadaka, **الكاشح** akraba üzerine olandır.” İbnü’l-Esîr dedi: düşmana **كاشح** denildi; çünkü sana **كشح**ını döndürdü ve senden yüz çevirdi. Ve denildi ki: çünkü düşmanlığı **كشح**ında gizler; ve onda karaciğeri vardır; karaciğer düşmanlık ve buğzun evidir. Bundan dolayı düşmana “kara karaciğerli” denildi; sanki düşmanlık karaciğeri yakmıştır. Ve “Ona düşmanlıkla **كشح** etti”: ona düşmanlık etti ve onunla bozuştu; “**كاشحه**” gibi, **مكاشة** ve **كشاحا** olarak. Ve “Kavmi **كشح** etti”: onları ayırdı; “Falan, kavmi **يكشح** eder ve onları **يشلهم** ve onları **يشحنهم**” denir; yani onları ayırır ve kovar. Ve “Binek **كشحت**”: kuyruğunu iki bacağı arasına soktuğu zaman. Ve şu beyit okunmuştur:
  **أطبائها**sına sığınır; **كشحت** ettiği zaman; sert **العسيب**li, sanki **ذعلوق**.

  Ve “Evi **كشح** etti”: onu süpürdü; **المهملة**de bir dildir. Ve **الأساس**’ta: “**توشحها** ve **تكشحها**”: onunla cima etti ve onun üzerine kapandı. Ve **المكشاح**: baltadır; ve denildi ki: ondan **الكاشح** (türetilmiştir); Mufaddal söyledi. Ve **المكشاح**: kılıcın ağzı, **المكشح** gibi; bundan dolayı **المكشوح المرادي** adlandırıldı; daha önce **الروض** kitabından zikrettiğimiz üzere. Ve **التكشيح**: soyma ve düzeltmedir; **المهملة**de bir dildir. Ve **التكشيح**: ateşle **كشح** üzerine dağlamadır; ve daha önce bunun Kurâ‘dan olduğu geçti. Bundan dolayı **مكشحة** develer (denir). Ve **الكشوح**, “**صبور**” gibi: Belkıs’ın efendimiz Süleyman’a—ona ve nebîmize salât ve selâm olsun—hediye ettiği yedi kılıçtandır. Şeyhimiz, İbn Habîb’in **رأس مال النديم**’inden nakletti; dedi ki: onlar **ذو الفقار** ve **الصمصامة** ve **مخذم** ve **رسوب** ve **ضرس الحمار** ve **ذو النون** ve **الكشوح**tur. Ve “Sudan **كشحوا** ve **انكشحوا**”: ondan gittikleri ve dağıldıkları zaman. Ve **التهذيب**’te: “Sudan **كشح** etti”: ondan arkasını döndüğü zaman. Ve **الأساس**’ta: “Beni görünce **كشح** etti”: yani arkasını döndü ve **كشح**ıyla yöneldi. Ve “Karanlık **كشح** etti” ve “ışık **كشح** etti”: geri döndü. Ve bu mecazdır. Ve **مكشحة**, fethalı sonra şîn’in şeddeli ve dammeli: Yemâme’de bir yer adıdır; ve k-s-h’de geçti; ve doğru olan, onu burada zikretmektir; Yakut’un **المعجم**’de açıkça belirttiği gibi. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الكشاحة**, damme ile: ilişkiyi kesme. Ve “Odunu **كشح** etti” **كشحا**: onu soydu. Ve “Kuş **كشح** etti”: aceleyle öne atıldı. Ve “Onu **كشحه**ndan **كشحه**”: **كشح**ından mızrakladı. Ve **الكشحان**: iki boynuzdur; fukahâ onu zikretti; ve ben onu Arapça sanmıyorum; şeyhimiz, bazılarından naklen söyledi. Dedim ki: bu hatadır; doğrusu **الخاء المعجمة** iledir; inşallah yerinde gelecektir.
