# كشش (ك-ش-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B4%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ك - ش - ش
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B4/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الكاف والشين
ك ش، ش ك مستعملان
كش:
كشّ البكر يكِشّ كشيشاً، وهو صوت بين الكَتِيتِ والهدير.
والكَشْكَشَةُ: لغة لربيعة، يقول عند كاف التأنيث: عَلَيْكِش، إِلَيْكِشْ، بِكِشْ بزيادة شين. كما قال:
ولو حرشتِ لكشفتِ عن حِرشْ
عن واسع يغيب فيه القَنْفَرِشْ
وكشّت الأفعى تكش كشيشاً، إذا احتكت سمعت لجلدها مثل جرش الرحى وبلد تَكاشُّ أفاعيه: يوصف بالمحل والجدب.
شك: الشَّكُّ: نقيض اليقين. والشِّكَّةُ: ما يلبس من السلاح.
والشِّكَّةُ: ما يلبس من السلاح، وهو شاكٌّ في السلاح، شَكّ يَشُكُّ شكّاً، ويخفف، فيقال: شاكٍ في السلاح، ويقال: إنما هو شاكِكٌ، فحذفت الكاف الأخيرة، وتركت الأولى على حالها مكسورة. ويقال: بل هو شائك، من الشوكة، فحمل على لغة من قال: أنا قاله، يريد: قائله، وكبش صاف، ويوم راح، أي: صائف ورائح فطرح الياء ولم يحدث في الأعراب شيئاً، وتركه على رفعه.
وشكَكْتُه بالرمح: خرقته.

##### Türkçe

باب **الكاف** و**الشين**
**ك ش**، **ش ك** kullanımdadırlar.
**كش**:
**كشّ** genç deveyi **يكِشّ** **كشيشاً**; bu, **الكَتِيتِ** ile **الهدير** arasında bir sestir.
Ve **الكَشْكَشَةُ**: **ربيعة**’ye ait bir lehçedir; dişillik **كاف**’ı yanında şöyle der: **عَلَيْكِش**، **إِلَيْكِشْ**، **بِكِشْ**; bir **شين** artırmakla. Nitekim dedi ki:
ولو حرشتِ لكشفتِ عن **حِرشْ**
عن واسع يغيب فيه **القَنْفَرِشْ**
Ve yılan **كشّت** eder, **تكش** **كشيشاً**; sürtündüğü zaman, derisi için değirmen taşının gıcırtısı gibi bir şey işitirsin. Ve yılanları **تَكاشُّ** olan bir belde: kuraklık ve kıtlık ile nitelenir.
**شك**: **الشَّكُّ**: yakînin zıddı. Ve **الشِّكَّةُ**: silahtan giyilen şey.
Ve **الشِّكَّةُ**: silahtan giyilen şey; o, silahta **شاكٌّ**’dır; **شَكّ** eder, **يَشُكُّ** **شكّاً**; ve hafifletilir; böylece “silahta **شاكٍ**” denir. Ve denir ki: ancak o **شاكِكٌ**’tir; son **كاف** düşürüldü, birincisi kırık olarak hâli üzere bırakıldı. Ve denir ki: bilakis o **شائك**’tir, **الشوكة**’den; böylece “ben **قاله**’yim” diyenin dili üzerine hamledildi; “**قائله**”yi kasteder; ve “**كبش صاف**” ve “**يوم راح**”, yani: **صائف** ve **رائح**; böylece **ياء**’yı attı ve Araplarda bir şey ihdas etmedi, onu ref‘i üzere bıraktı.
Ve onu mızrakla **شَكَكْتُه**: onu deldim.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B4/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

كَشيشُ الأفعى: صوتها من جلدها لا من فِيها. وقد كَشَّتْ تَكِشُّ. وكَشيشُ الشراب: صوت غليانه. وكَشيشُ الزَنْدِ: صوتٌ خَوَّارٌ تسمعه عند خروج النار. قال الأصمعيّ: إذا بلغ الذَكَرُ من الإبل الهديرَ فأوَّله الكَشيشُ، وقد كَشَّ يَكِشُّ. قال رؤبة:
هَدَرْتُ هَدْراً ليس بالكَشيشِ
وبعيرٌ مِكْشاشٌ.

##### Türkçe

**كَشيشُ الأفعى**: onun sesi; derisinden (çıkan), ağzından değil. Ve (dişil) **كَشَّتْ** **تَكِشُّ**. Ve **كَشيشُ الشراب**: kaynamasının sesi. Ve **كَشيشُ الزَنْدِ**: ateşin çıkışı sırasında işittiğin, böğürtü gibi bir sestir. **الأصمعيّ** dedi: Develerden erkek, **الهديرَ**’e ulaştığında, onun evveli **الكَشيشُ**’tir; ve (eril) **كَشَّ** **يَكِشُّ**. **رؤبة** dedi:
**هَدَرْتُ** **هَدْراً** ليس بالكَشيشِ
Ve **بعيرٌ مِكْشاشٌ**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B4/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ك ش ش
كشّت الحيّة كشيشاً‏.‏
قال‏:‏ كشيش أفعى أجمعت للعضّ فهي تحك بعضها ببعض

##### Türkçe

ك ش ش
Yılan **كشيشاً** olarak **كشّت**.

Dedi: **كشيش**; ısırmak için azmetmiş bir engerektir; böylece o, bir kısmını bir kısmına sürter.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

كشَّت الأَفعى تَكِشّ كَشّاً وكَشِيشاً: وهو صوت جلدها إِذا حكَّت بعضَها ببعض، وقيل: الكَشيشُ للأُنثى من الأَساوِد، وقيل: الكَشِيشُ للأفعى، وقيل: الكَشِيشُ صوتٌ تخرجه الأَفعى من فيها؛ عن كراع، وقيل: كَشِيشُ الأَفْعى صوتُها من جلدها لا من فَمِها فإِن ذلك فَحِيحُها، وقد كَشَّت تَكِشّ، وكَشْكَشَت مثله. وفي الحديث: كانت حيّةٌ تَخْرج من الكَعْبة لا يَدْنو منها أَحدٌ ِْلا كَشَّت وفتَحَت فاها. وتَكاشَّت الأَفاعي: كَشَّ بعضُها في بعض. والحيّات كلها تكِشّ غير الأُسود، فإِنه يَنْبَحُ ويَصْفِر ويَصيح؛ وأَنشد:
كأَنَّ صوتَ شَخْبِها المُرْفَضِّ
كَشِيشُ أَفْعى أَجْمَعَتْ بِعَضِّ،
فهي تَحُكُّ بعضَها بِبَعْضِ
أَبو نصر: سمعت فَحِيحَ الأَفعى وهو صوتها من فمها،وسمعت كَشِيشَها وفَشِيشَها وهو صوت جلدها. وروى أَبو تراب في باب الكاف والفاء: الأَفعى تَكِشُّ وتَفِشُّ، وهو صوتها من جلدها، وهو الكَشِيشُ والفَشَيشُ، والفَحِيحُ صوتُها من فيها، وقيل لابنة الخُسّ: أَيُلْقِح الرَّبَاعْ؟ فقالت: نعم برُحْب ذِراعُ، وهو أَبو الرَّبَاعْ، تكاشُّ من حِسِّه الأَفاعُ. وكَشَّ الضبُّ والوَرَلُ والضفْدعُ يَكِشُّ كَشِيشاً: صوّتَ. وكَشَّ البَكْرُ يَكِشُّ كَشّاً وكَشِيشاً: وهو دون الهَدْر؛ قال رؤبة:
هَدَرْتُ هَدْراً ليس بالكَشِيشِ
وقيل: هو صوت بين الكَتِيتِ والهَدِير. وقال أَبو عبيد: إِذا بلغ الذكَرُ من الإِبل الهَدِير فَأَوَّلهُ الكَشِيشُ، وإِذا ارتفع قليلاً قيل: كتَّ يكِتُّ كَتِيتاً، فإِذا أَفْصح بالهَدِير قيل: هَدَرَ هَدِيراًْ فإِذا صفا صوتُه ورَجَّع قيل: قَرْقَر. وفي حديث عليّ، رضوان اللَّه عليه: كأَني أَنْظُرُ إِليكم تكِشُّون كَشِيشَ الضِّبَاب؛ هو من هدير الإِبل؛ وبَعِير مِكْشاشٌ؛ قال العَنْبَريّ:
في العَنْبَرِيِّين ذَوِي الأَرْياشِ،
يَهْدِرُ هَدْراً ليس بالمِكْشاشِ
وقال بعضُ قيسٍ: البَكْرُ يَكِشُّ ويَفِشُّ وهو صوته قبل أَن يهْدِر،. وكَشَّت البقرةُ: صاحَتْ. وكَشِيشُ الشرابِ: صوتُ غَلَيانِه. وكَشَّ الزَّنْدُ يَكِشُّ كَشّاً وكَشِيشاً: سمعت له صوتاً خَوَّاراً عند خروج نارِه. وكشت الجَرَّةُ: غَلَتْ؛ قال: يا حَشراتِ القاع من جُلاجِلِ، قد نَشَّ ما كَشَّ من المَرَاجِلِ
يقول: قد حانَ إِدْراكُ نَبِيذي وأَن أَتَصَيَّدَكُنَّ فآكُلَكُنَّ على ما أَشْرب منه. والكَشْكَشَةُ: كالكَشِيشِ.
والكَشْكَشَةُ: لغة لربِيعة، وفي الصحاح: لبني أَسد، يجعلون الشين مكان الكاف، وذلك في المؤَنث خاصة، فيقولون عَلَيْشِ ومِنْشِ وبِشِ؛ وينشدون: فَعَيناشِ عَيْناها، وجِيدُشِ جِيدُها،
ولكنَّ عظمَ الساقِ مِنْشِ رَقِيقُ
وأَنشد أَيضاً:
تَضْحَكُ مني أَن رأَتني أَحْتَرِشْ،
ولو حَرَشْتِ لكشَفْتُ عن حِرِش
ومنهم من يزيد الشين بعد الكاف فيقول: عَلَيكِشْ وإِليكِشْ وبِكِشْ ومِنْكِشْ، وذلك في الوقف خاصة، وإِنما هذا لِتَبِين كسرةُ الكاف فيؤَكد التأْنيث، وذلك لأَن الكسرة الدالة على التأْنيث فيها تَخْفى في الوقف فاحتاطوا للبيان بأَن أَبْدلُوها شيناً، فإِذا وصَلوا حذفوا لِبَيان الحركة، ومنهم من يُجْري الوصل مُجْرى الوقف فيبدل فيه أَيضاً؛ وأَنشدوا للمجنون:فعيناش عيناها وجِيدُشِ جِيدُها
قال ابن سيده: قال ابن جني وقرأْت على أَبي بكر محمد بن الحسن عن أَبي العباس أَحمد بن يحيى لبعضهم:
عَلَيَّ فيما أَبْتَغِي أَبْغِيشِ،
بَيْضاء تُرْضِيني ولا تَرِْضيشِ
وتَطَّبِي وُدَّ بني أَبِيشِ،
إِذا دَنَوْتِ جَعَلَت تَنْئًّيشِ
وإِن نَأَيْتِ جَعَلَتْ تُدْنيشِ،
وإِن تَكَلَّمْتِ حَثَتْ في فِيشِ،
حتى تَنِقِّي كنَقِيقِ الدِّيشِ
أَبْدَل من كاف المؤَنث شِيناً في كل ذلك وشبَّه كاف الدِّيكِ لكسرتِها بكاف المؤنث، وربما زادوا على الكاف في الوقف شيناً حِرْصاً على البيان أَيضاً، قالوا: مررت بِكِشْ وأَعْطَيْتُكِشْ، فإِذا وصلوا حذفوا الجميع، وربما أَلحَقُوا الشينَ فيه أَيضاً. وفي حديث معاوية: تَيَاسَرُوا عن كَشْكَشةِ تميمٍ أَي إِبدالِهم الشين من كاف الخطاب مع المؤنث فيقولون: أَبُوشِ وأُمُّشِ، وزادُوا على الكاف شيناً في الوقف فقالوا: مررت بكِشْ، كما تفعل تميم.
والكُشَّةُ: الناصيةُ أَو الخُصْلةُ من الشعر. وبَحْرٌ لا يُكَشْكِشُ أَي لا يُنْزَحُ، والأَعْرَفُ لا يَنْكَشُّ.
والكُشُّ: ما يُلْقح به النخلُ؛ وفي التهذيب عن ابن الأَعرابي: الكُشُّ الحِرْقُ الذي يُلْقَح به النخلُ.

##### Türkçe

**كشَّت** yılan **تَكِشّ** **كَشّاً** ve **كَشِيشاً**: bu, derisini birbirine sürttüğü zaman derisinin sesidir; ve denildi ki: **الكَشيشُ** kara yılanların dişisi içindir; ve denildi ki: **الكَشِيشُ** yılan içindir; ve denildi ki: **الكَشِيشُ** yılanın ağzından çıkardığı bir sestir; Kıra‘dan. Ve denildi ki: yılanın **كَشِيشُ**u, ağzından değil derisinden olan sesidir; çünkü o (ağızdan olan) onun **فَحِيحُ**udur. Ve **كَشَّت** **تَكِشّ**; ve **كَشْكَشَت** de onun gibidir. Ve hadiste: Kâbe’den bir yılan çıkardı; ondan hiç kimse yaklaşmazdı ki **كَشَّت** ve ağzını açtı. Ve **تَكاشَّت** yılanlar: bazısı bazısına **كَشَّ** etti (sürtündü). Ve yılanların hepsi **تكِشّ** eder; **الأُسود** hariç; çünkü o havlar, ıslık çalar ve bağırır; ve şu beyit okundu:

Sanki onun (sütünün) sağımının, dökülen (süt) sesi,
ısırmaya azmetmiş bir yılanın **كَشِيشُ**u gibidir;
o, bazısını bazısına sürter.

Ebû Nasr: yılanın **فَحِيحَ**ını işittim; o, ağzından olan sesidir; ve onun **كَشِيشَ**ını ve **فَشِيشَ**ını işittim; o, derisinin sesidir. Ebû Turâb **الكاف** ve **الفاء** babında rivayet etti: yılan **تَكِشُّ** eder ve **تَفِشُّ** eder; bu, derisinden olan sesidir; o, **الكَشِيشُ** ve **الفَشَيشُ**tur; ve **الفَحِيحُ**, ağzından olan sesidir. Ve İbnetü’l-Huss’a denildi: “**أَيُلْقِح الرَّبَاعْ؟**” O dedi ki: “Evet, **برُحْب ذِراعُ**; o, **أَبو الرَّبَاعْ**dır; onun hışırtısından yılanlar **تكاشُّ** eder.” Ve **كَشَّ** kertenkele ve varan ve kurbağa **يَكِشُّ** **كَشِيشاً**: ses çıkardı. Ve **كَشَّ** genç deve **يَكِشُّ** **كَشّاً** ve **كَشِيشاً**: bu, **الهَدْر**dan aşağıdır; Rü’be dedi ki:

Ben böğürdüm, bir böğürme ki **الكَشِيشِ** ile değildir.

Ve denildi ki: o, **الكَتِيتِ** ile **الهَدِير** arasında bir sestir. Ebû Ubeyd dedi ki: erkek deve **الهَدِير**e ulaştığı zaman, onun başlangıcı **الكَشِيشُ**tur; biraz yükseldiği zaman “**كتَّ** **يكِتُّ** **كَتِيتاً**” denir; **الهَدِير** ile açıkça ses verdiği zaman “**هَدَرَ** **هَدِيراً**” denir; sesi durulaşıp tekrar ettirdiği zaman “**قَرْقَر**” denir. Ali’nin hadîsinde, Allah’ın rızası onun üzerine olsun: “Sanki size bakıyorum; siz kertenkelelerin **كَشِيشَ**u gibi **تكِشُّون** ediyorsunuz”; o, develerin böğürmesindendir. Ve **بَعِير مِكْشاشٌ**; el-‘Anberî dedi ki:

Tüylü (oklu) sahipleri olan Anberîler içinde,
böğürür bir böğürme ki **المِكْشاشِ** ile değildir.

Kays’tan birisi dedi ki: genç deve **يَكِشُّ** eder ve **يَفِشُّ** eder; bu, böğürmeden önceki sesidir. Ve **كَشَّت** inek: bağırdı. Ve içeceğin **كَشِيشُ**u: kaynamasının sesidir. Ve **كَشَّ** çakmak taşı **يَكِشُّ** **كَشّاً** ve **كَشِيشاً**: ateşi çıkarken ona, böğürür gibi bir ses işittim. Ve **كشت** testi: kaynadı; dedi ki:

Ey düzlük çukurunun haşereleri, çanlardan (çıkanlar),
kazanlardan kaynayan ne varsa, o **نَشَّ** etti, o **كَشَّ** etti.

Der ki: nebîzimin olgunlaşma zamanı geldi ve sizleri avlayıp, ondan içtiğim şey üzerine sizleri yemem. Ve **الكَشْكَشَةُ**: **الكَشِيشِ** gibidir.

Ve **الكَشْكَشَةُ**: Rebîa’nın bir lehçesidir; ve Sıhâh’ta: Esed oğullarınındır; **الشين**i **الكاف**ın yerine yaparlar; bu, özellikle müenneste olur; “**عَلَيْشِ**” ve “**مِنْشِ**” ve “**بِشِ**” derler; ve şu beyiti okurlar:

Onun iki gözü **فَعَيناشِ** (onun iki gözü), ve boynu **وجِيدُشِ** (onun boynu),
lâkin incik kemiğinin büyüğü **مِنْشِ** (senden) incedir.

Ve ayrıca şu da okundu:

Beni görünce güler, ben **أَحْتَرِشْ** (toplarım/çalı çırpı toplarım),
eğer sen **حَرَشْتِ** (toplasaydın), ben **حِرِش**ten (çalı çırpıdan) açığa çıkarırdım.

Onlardan kimi de **الكاف**tan sonra **الشين**i artırır; “**عَلَيكِشْ**” ve “**إِليكِشْ**” ve “**بِكِشْ**” ve “**مِنْكِشْ**” der; bu, özellikle vakıfta olur; bu ancak **الكاف**ın kesresinin belirgin olması içindir; böylece müennesi pekiştirir; çünkü müennese delâlet eden kesre, vakıfta gizlenir; açıklama için ihtiyat olarak onu **شين**e çevirdiler; وصل yaptıkları zaman harekeyi açıklamak için (şini) silerler. Onlardan kimi de وصلı vakıf yerine koyar; onda da değiştirir; ve Mecnun’a ait olarak şu okundu: “**فعيناش عيناها وجِيدُشِ جِيدُها**”.

İbn Sîde dedi ki: İbn Cinnî dedi; ve Ebû Bekr Muhammed b. el-Hasen’den, Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ’dan, birisine ait olarak okudum:

Benim üzerime, aradığım şeyde, **أَبْغِيشِ** (isterim),
beyaz (bir kadın); beni razı eder ve **لا تَرِْضيشِ** (razı etmez),
ve Ebîş oğullarının sevgisini **تَطَّبِي** (hoş kıl),
yaklaştığın zaman **تَنْئًّيشِ** (uzaklaştırır),
uzaklaştığın zaman **تُدْنيشِ** (yaklaştırır),
konuştuğun zaman **في فِيشِ** (içine) atar,
ta ki **كنَقِيقِ الدِّيشِ** (horozun gıdaklaması gibi) **تَنِقِّي** (gıdaklarsın).

Bütün bunlarda müennesin **كاف**ından **شِين**e bedel yaptı; ve kesresi sebebiyle horozun **الدِّيكِ** **كاف**ını, müennesin **كاف**ına benzetti. Ve bazen vakıfta, açıklamaya hırsla, **الكاف** üzerine bir **شين** daha artırdılar; “**مررت بِكِشْ**” ve “**أَعْطَيْتُكِشْ**” dediler; وصل yaptıkları zaman hepsini silerler; ve bazen onda da **الشين**i ilhak ettiler. Muâviye’nin hadîsinde: “Temîm’in **كَشْكَشةِ**sinden yana sola çekilin”; yani onların, müennesle hitap **كاف**ından **الشين**i bedel yapmaları; “**أَبُوشِ**” ve “**أُمُّشِ**” derler; ve vakıfta **الكاف** üzerine **شين** artırdılar; “**مررت بكِشْ**” dediler; Temîm’in yaptığı gibi.

Ve **الكُشَّةُ**: perçem; yahut saçtan bir tutam. Ve “**بَحْرٌ لا يُكَشْكِشُ**”: yani çekilip boşaltılmaz; ve “**الأَعْرَفُ لا يَنْكَشُّ**”.

Ve **الكُشُّ**: hurma ağacının aşılandığı şeydir; ve Tehzîb’de İbnü’l-A‘râbî’den: **الكُشُّ**, hurma ağacının aşılandığı **الحِرْقُ**tur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B4/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

كشيش الأفعى: صوت جلدها إذا حكت بعضها ببعض، وقيل: الكشيش للأنثى من الأساود، وقيل: الكشيش: صوت تخرجه الأفعى من فيها، عن كراع، وقيل: صوتها من جلدها لا من فيها، وفي بعض النسخ: لا من فمها، فإن ذلك فحيحها، وقال أبو نصر: فحيح الأفعى: صوت من فمها. وسمعت كشيشها وفشيشها، وهو صوت جلدها، وروى أبو تراب- في باب الكاف والفاء- الأفعى تكش وتفش، وهو صوتها من جلدها، وهو الكشيش والفشيش. والفحيح: صوتها من فيها. وقال ابن دريد: ومن زعم أن الكشيش صوتها من فيها فقد أخطأ، ذلك الفحيح، وأنشد:
  كأن بين خلفها والخلـف                      كشة أفعى في يبيس قف انتهى. وقيل: إن الحيات كلها تكش غير الأسود، فإنه ينبح ويصفر ويصيح، وأنشد الأزهري قول الراجز:
  كأن صوت شخبها المرفض
  كشيش أفعى أزمعت بعض
  فهي تحك بعضها ببعض قلت الرجز لمعتمر بن قطبة. ولكن يشهد لكراع ما ورد في بعض الأحاديث: كانضت حية تخرج من الكعبة لا يدنو منها أحد إلا كشت وفتحت فاها. والكشيش من الجمل: أول هديره، وهو دون الكت وقيل: هو صوت بين الكتيت والهدير، وقال الجوهري: قال الأصمعي: إذا بلغ الذكر من الإبل الهدير فأوله الكشيش، قال رؤبة: هدرت هدرا ليس بالكشيش. قلت: وزاد أبو عبيد: وإذا ارتفع قليلا فهو الكتيت، فإذا أفصح فهو الهدير، فإذا صفا صوته ورجع قيل: قرقر، وزاد السهيلي في الروض- بعد القرقرة الزغد، ثم القلاع إذا جعل كأنه يقلع. قلت: وكأنه القلاخ أيضا، وقد كش يكش، فيهما، من حد ضرب، وقال بعض قيس: البكر يكش ويفش، وهو صوته، قبل أن يهدر. والكشيش من الشراب: صوت غليانها. وكشت الجرة: غلت، قال:
  يا حشرات القاع من جلاجل                      قد نش ما كش من المراجل يقول: قد حان إدراك نبيذي، وأن أتصيدكن فآكلكن على ما أشرب منه. والكشيش من الزند: صوت خوار تسمعه عند خروج النار منه، وقد كش يكش كشا وكشيشا. وكشت البقرة كشا وكشيشا: صاحت. والكشة، بالضم: الناصية، في بعض اللغات، أو الخصلة من الشعر، عن ابن دريد، كالقصة. والكش، بالضم الحرق الذي يلقح به النخل، عن ابن الأعرابي. وكش بالفتح: ة بجرجان على ثلاثة فراسخ منها أبو زرعة محمد بن يوسف بن محمد بن الجنيد الكشي مات سنة 390، أدرك أبا العباس الدغولي وطبقته. ونصر بن كثير، الكشي الزاهد، سمع بقية، وقبره يزار بجرجان. والكشكشة: الهرب، نقله الصاغاني. والكشكشة: كشيش الأفعى وقد كشكش، وكشكشت. والكشكشة في بني أسد، كما قاله الجوهري، أو في ربيعة، كما قاله الليث: إبدال الشين مع كاف الخطاب للمؤنث خاصة: كعضليش ومنش وبش في عليك ومنك وبك، في موضع التأنيث، وينشدون، أي للمجنون:
  فعيناش عيناها وجيدش جيدها                      ولكن عظم الساق منش رقيق وينشدون أيضا:
  تضحك مني أن رأتني أحترش                      ولو حرشت لكشفت عن حرش

  أو زيادة شين بعد الكاف المجرورة، تقول: عليكش وإليكش وبكش ومنكش، وذلك في الوقف خاصة ولا تقول: عليكش، وبالنصب، وقد حكى: كذا كش، بالنصب، وإنما زادوا الشين بعد الكاف المجرورة لتبين كسرة الكاف، فتؤكد التأنيث، وذلك لأن الكسرة الدالة عضلى التأنيث فيها تخفى في الوقف، فاحتاطوا للبيان بأن أبدلوها شينا، فإذا وصلوا حذفوا لبيان الحركة، ومنهم من يجري الوصل مجرى الوقف، فيبدل فيه أيضا، كما تقدم في قول المجنون. ونادت أعرابية جارية: تعالى إلى مولاش يناديش، أي مولاك يناديك، وقال ابن سيده: قال ابن جنى: وقرأت على أبي بكر محمد بن الحسن عن أبي العباس أحمد بن يحيى لبعضهم:
  علي فيها أبتغـي أبـغـيش                      بيضاء ترضيني ولا ترضيش
  وتطبـى ود بـنـي أبـيش                      إذا دنوت جعلـت تـنـئيش
  وإن نأيت جعلـت تـدنـيش                      وإن تكلمت حثت في فـيش
  حتى تنقي كنقـيق الـديش أبدل من كاف المؤنث شينا في كل ذلك، وشبه كاف الديك، لكسرتها، بكاف المؤنث، وجعله المصنف، رحمه الله تعالى لغة مستقلة، فأوردها في د ي ش، وصدر بها في الترجمة من غير تنبيه عليه، وقد سبق الكلام فيه، قال: وربما زادوا على الكاف في الوقف شينا حرصا على البيان أيضا، فإذا وصلوا حذفوا الجميع، وربما ألحقوا الشين فيه أيضا، وفي حديث معاوية تياسروا عن كشكشة تميم أي أي إبدالهم الشين من كاف الخطاب مع المؤنث. وقد تقدم البحث فيه في المقدمة. وبحر لا يكشكش، أي لا ينزح، أي لا يفنى ماؤه بالاستقاء، هكذا نقله ابن دريد، وفسره الصاغاني، والأعرف لا ينكش، كما سيأتي، وجمع بينهما ابن القطاع. ومما يستدرك عليه: تكاشت الأفاعي: كش بعضها في بعض، ومنه قول ابنة الخس- وقد قيل لها: أيلقح الرباع? فقالت: نعم برحب ذراع، وهو أبو الرباع، تكاش من حسه الأفاع. وكش الضب والورل والضفدع يكش كشيشا: صوت. وبعير مكشاش، نقله الجوهري، وأنشد للعنبري:
  في العنبريين ذوي الأرياش                      يهدر هدرا ليس بالمكشاش

  وكشكشة البكر، مشثل كشيشه، عن ابن دريد. وكش، بالفتح: مدينة بما وراء النهر، هكذا يقولونها، كما نقله ياقوت، وقد يعرب بكسر الكاف وإهمال السين، وقال ابن ماكولا: دخلت بخارا وسمرقند فوجدتهم جميعا يقولون بالكسر والإهمال. وأبو مسلم إبراهيم بن عبد الله بن مسلم بن ماعز بن كش الكشي، ويقال فيه أيضا: الكجي البصري الحافظ صاحب السنن، أدرك أبا عاصم النبيل، والكبار. وابنه أبو الحسن محمد، حدث عن ابن المقرئ، وممن نسب إلى جده أيضا أبو علي الحسن بن أحمد بن محمد بن الليث بن الفضل بن كشي الحافظ الكشي الشيرازي، سمع الأصم وابن الأحزم وإسماعيل الصفار، مات سنة 350. والكشكش: لقب محمد بن موسى بن إسماعيل الصيرفي، الزبيدي، الفقيه المحدث، توفي في أواخر المائة الثانية، وأخوه أبو القاسم كان فقيها، دخل مصر ومات بها، وابن أخيه، أحمد بن محمد بن موسى كان فقيها أصوليا، ذكره البدر الأهدل في تاريخه. وكش أيضا: مدينة عظيمة بالهند، وهو القص. وكشوشة: مدينة أخرى بها. والكش، أيضا: الطرد والزجر، استعير من كش الأفعى. والكشكوشة: ما يطلع على فم المصروع من الرغوة، هكذا يستعملونه. وأما قولهم في رقعة الشطرنج كش، بالكسر، ففارسية أصلها كشت، بالضم، أي مات، وإنما نبهت على هذا لزيادة الفائدة، فإن النفوس تتشوق لبيان مثلها.

##### Türkçe

**كشيش الأفعى**: derisinin, bir kısmını bir kısmına sürttüğünde çıkardığı ses; ve denildi: **الكشيش** kara yılanların dişisi içindir; ve denildi: **الكشيش**: engereğin ağzından çıkardığı bir sestir; **كراع**’dan. Ve denildi: onun sesi derisindendir, ağzından değil; ve bazı nüshalarda: ağzından değil; çünkü bu onun **فحيح**’idir. Ebû Nasr dedi: **فحيح الأفعى**: ağzından olan sestir. Ve onun **كشيش**’ini ve **فشيش**’ini işittim; o, derisinin sesidir. Ebû Turâb rivayet etti—**باب الكاف والفاء**’da—: engerek **تكش** eder ve **تفش** eder; o, derisinden olan sesidir; o da **الكشيش** ve **الفشيش**’tir. **الفحيح**: ağzından olan sesidir. İbn Düreyd dedi: Kim **الكشيش**’in ağzından olan sesi olduğunu zannederse hata etmiştir; o, **الفحيح**’tir. Ve şu beyti okudu:
  كأن بين خلفها والخلـف                      كشة أفعى في يبيس قف انتهى.
Ve denildi: yılanların hepsi **تكش** eder; **الأسود** hariç; çünkü o havlar, ıslık çalar ve bağırır. Ezherî, recez söyleyenin sözünü okudu:
  كأن صوت شخبها المرفض
  كشيش أفعى أزمعت بعض
  فهي تحك بعضها ببعض
Dedim: bu recez, Mu‘temir b. Kutbe’nindir. Fakat **كراع** için, bazı hadislerde vârid olan şeye şahitlik eder: Kâbe’den çıkan bir yılanla güreşildi; ondan hiç kimse yaklaşmazdı ki **كشت** etmesin ve ağzını açmasın. **الكشيش** devedendir: onun böğürmesinin ilki; o, **الكت**’ten aşağıdır. Ve denildi: **الكتيت** ile **الهدير** arasında bir sestir. Cevherî dedi: Asma‘î dedi: Develerden erkek **الهدير**’e ulaştığında, onun başı **الكشيش**’tir. Ru’be dedi: “**هدرت** ettim; **الكشيش** ile değil.” Dedim: Ebû ‘Ubeyd artırdı: Biraz yükselirse o **الكتيت**’tir; açıkça çıkarsa o **الهدير**’dir; sesi saflaşıp geri dönerse “**قرقر** etti” denir. Süheylî **الروض**’da—**القرقرة**’den sonra—**الزغد**; sonra, sanki söküp çıkarıyormuş gibi yaptığında **القلاع** (vardır) diye artırdı. Dedim: sanki o **القلاخ** da gibidir. Ve **كش يكش** (vardır), ikisinde de; **حد ضرب**’dan. Kays’tan bazıları dedi: **البكر** **يكش** eder ve **يفش** eder; o, onun sesidir; **يهدر** etmeden önce. **الكشيش** içkiden: onun kaynamasının sesi. Ve **كشت الجرة**: kaynadı. Dedi ki:
  يا حشرات القاع من جلاجل                      قد نش ما كش من المراجل
Yani: nebîzimin olgunlaşma vakti geldi; ve sizi avlayıp, ondan içtiğim şeye katık olarak yiyeyim. **الكشيش** çakmaktan: ondan ateş çıkarken işittiğin, böğürme sesidir; ve **كش يكش كشا وكشيشا** (denir). Ve **كشت البقرة كشا وكشيشا**: bağırdı. **الكشة**—ötre ile—: perçem; bazı dillerde; yahut saçtan bir tutam; İbn Düreyd’den; **كالقصة** gibi. **الكش**—ötre ile—: hurma ağacının aşılandığı yanık; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **كش** fetha ile: Cürcân’da bir (yer); ondan üç fersah (uzaklıkta). Ondan Ebû Zur‘a Muhammed b. Yûsuf b. Muhammed b. el-Cüneyd **الكشي**; 390 yılında öldü; Ebû’l-‘Abbâs ed-Degûlî’yi ve onun tabakasını idrak etti. Ve Nasr b. Kesîr, zâhid **الكشي**; Bakıyye’den semâ etti; kabri Cürcân’da ziyaret edilir. **الكشكشة**: kaçış; Sâgânî onu nakletti. **الكشكشة**: **كشيش الأفعى**’dır; ve **كشكش** etti; ve **كشكشت**. **الكشكشة** Benî Esed’de (vardır), Cevherî’nin dediği gibi; yahut Rebî‘a’da, Leys’in dediği gibi: özellikle müennes için hitap **كاف**’ı ile birlikte **الشين**’in bedel kılınması: **كعضليش** ve **منش** ve **بش**; **عليك** ve **منك** ve **بك**’de, müennes yerinde. Ve okurlar—yani Mecnûn için—:
  فعيناش عيناها وجيدش جيدها                      ولكن عظم الساق منش رقيق
Ve yine okurlar:
  تضحك مني أن رأتني أحترش                      ولو حرشت لكشفت عن حرش

Veya mecrûr **الكاف**’tan sonra bir **شين** ziyadesi: **عليكش** ve **إليكش** ve **بكش** ve **منكش** dersin; bu, yalnız vakıfta olur; ve nasb ile **عليكش** demezsin. Ve şu da hikâye edilmiştir: **كذا كش**; nasb ile. Onlar, mecrûr **الكاف**’tan sonra **الشين**’i ancak **الكاف**’ın kesresini belli etsin diye artırdılar; böylece müennesi pekiştirir. Bu, müennese delâlet eden kesrenin vakıfta gizlenmesi sebebiyledir; beyan için ihtiyat ederek onu **شين**e çevirdiler. Vasl ettiklerinde, harekeyi beyan için (onu) düşürürler. Onlardan kimi, vaslı vakıf yerine koyar; onda da bedel kılar; Mecnûn’un sözünde geçtiği gibi. Bir bedevî kadın bir cariyeye seslendi: **تعالى إلى مولاش يناديش**; yani: efendin seni çağırıyor. İbn Sîde dedi: İbn Cinnî dedi: Ebû Bekr Muhammed b. el-Hasen’den, Ebû’l-‘Abbâs Ahmed b. Yahyâ’dan, bazılarının şu (şiirini) okudum:
  علي فيها أبتغـي أبـغـيش                      بيضاء ترضيني ولا ترضيش
  وتطبـى ود بـنـي أبـيش                      إذا دنوت جعلـت تـنـئيش
  وإن نأيت جعلـت تـدنـيش                      وإن تكلمت حثت في فـيش
  حتى تنقي كنقـيق الـديش
Bütün bunlarda müennes **كاف**’ından **شين**i bedel kıldı; ve kesresi sebebiyle **الديك**’in **كاف**’ını, müennesin **كاف**’ına benzetti. Musannif—Allah Teâlâ ona rahmet etsin—bunu müstakil bir dil saydı; onu **د ي ش**’te zikretti ve tercemede onunla başlattı; ona dair bir tenbih olmaksızın. Hâlbuki onda söz daha önce geçti. Dedi: Bazen vakıfta beyan hırsıyla **الكاف** üzerine bir **شين** daha artırırlar; vasl ettiklerinde hepsini düşürürler. Bazen de onda **الشين**’i de ilhak ederler. Muâviye hadîsinde: **تياسروا عن كشكشة تميم**; yani: onların, müennesle birlikte hitap **كاف**’ından **الشين**’i bedel kılmaları. Bunun araştırması mukaddimede geçti. Ve **بحر لا يكشكش**: yani çekilip boşaltılmaz; yani su çekmekle suyu tükenmez. İbn Düreyd bunu böyle nakletti; Sâgânî onu böyle tefsir etti. Daha mâruf olan **لا ينكش**’tir; gelecektir. İbnü’l-Kattâ‘ ikisini bir araya getirdi. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **تكاشت الأفاعي**: bir kısmı bir kısmına **كش** etti. Ondan, el-Has’ın kızının sözü: ona “**أيلقح الرباع**?” denildiğinde, dedi ki: “Evet, geniş bir kol açıklığıyla; o, **أبو الرباع**’dır; onun hissinden **الأفاع** **تكاش** eder.” Ve **كش الضب والورل والضفدع يكش كشيشا**: ses (çıkarır). Ve **بعير مكشاش**; Cevherî onu nakletti. Ve ‘Anberî’nin şu beyti okundu:
  في العنبريين ذوي الأرياش                      يهدر هدرا ليس بالمكشاش

Ve **كشكشة البكر**: onun **كشيش**’i gibi; İbn Düreyd’den. Ve **كش** fetha ile: Mâverâünnehir’de bir şehir; Yakût’un naklettiği gibi, onu böyle söylerler. Ve **الكاف**’ı kesre ile ve **السين**’i ihmâl ile de i‘râb olunur. İbn Mâkûlâ dedi: Buhârâ’ya ve Semerkand’a girdim; onların hepsini kesre ile ve ihmâl ile söyler buldum. Ve Ebû Müslim İbrâhîm b. ‘Abdullâh b. Müslim b. Mâ‘iz b. **كش** **الكشي**; onda ayrıca **الكجي** de denir; Basralı hâfız, **صاحب السنن**; Ebû ‘Âsım en-Nebîl’i ve büyükleri idrak etti. Ve oğlu Ebû’l-Hasen Muhammed; İbnü’l-Mukri’nden rivayet etti. Ve dedesine nisbet edilenlerdendir: Ebû ‘Alî el-Hasen b. Ahmed b. Muhammed b. el-Leys b. el-Fadl b. **كشي**; hâfız **الكشي** eş-Şîrâzî; el-Asamm’dan, İbnü’l-Ahzam’dan ve İsmâ‘îl es-Saffâr’dan semâ etti; 350 yılında öldü. Ve **الكشكش**: Muhammed b. Mûsâ b. İsmâ‘îl es-Sayrafî’nin lakabıdır; ez-Zübeydî; fakih muhaddis; ikinci yüz yılın sonlarında vefat etti. Kardeşi Ebû’l-Kâsım fakih idi; Mısır’a girdi ve orada öldü. Ve yeğeni Ahmed b. Muhammed b. Mûsâ fakih usûlcü idi; Bedr el-Ehdel onu tarihinde zikretti. Ve **كش** ayrıca: Hind’de büyük bir şehir; o, **القص**’tur. Ve **كشوشة**: orada başka bir şehirdir. Ve **الكش** ayrıca: kovma ve azarlama; **كش الأفعى**’dan istiâre edilmiştir. Ve **الكشكوشة**: sara tutanın ağzı üzerinde beliren köpüktür; onu böyle kullanırlar. Satranç kâğıdında **كش** demelerine gelince—kesre ile—o Farsçadır; aslı **كشت**—ötre ile—yani “öldü”dür. Ancak bunu, faydayı artırmak için tenbih ettim; çünkü nefisler bunun gibilerinin beyanına iştiyak duyar.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B4/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَشَّ
كَشَّ I ( n. ac. كَشِيْش 25 ),
a.  Rustled; rumbled; lowed.

b.  [ coll. ], Chased away.

c.  [ coll. ], Frowned.

كُشّ
كُشّ 3 ,
a.  Pollen ( of the palm-tree ).

كُشَّة
كُشَّة 3t ,
a.  Lock; fore-lock.

كَاْشِش
كَاْشِش 21
a.  [ coll. ], Sullen.

كَشِيْش
كَشِيْش 25 ,
a.  Rustling; crackling.

##### Türkçe

**كَشَّ**
**كَشَّ** I (isim-fiil: **كَشِيْش** 25),
a. Hışırdadı; gürledi; böğürdü.

b. [kolektif], Kovdu.

c. [kolektif], Kaşlarını çattı.

**كُشّ**
**كُشّ** 3,
a. Hurma ağacının poleni.

**كُشَّة**
**كُشَّة** 3t,
a. Perçem; alın perçemi.

**كَاْشِش**
**كَاْشِش** 21
a. [kolektif], Somurtkan.

**كَشِيْش**
**كَشِيْش** 25,
a. Hışırdama; çıtırtı.
