# كشط (ك-ش-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B4%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Soyulan deridir

- Harfler: ك - ش - ط
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [كُشِطَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B7/siga/%D9%83%D9%8F%D8%B4%D9%90%D8%B7%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فُعِلَتْ | Sıyrıldı | 1 | 1 | [81:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B7/ayet/81:11.md) |

## Mücavir kökler — 1 mücavir (2 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كشط |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [كشف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81.md), [سلخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE.md), [نزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B9.md), [قشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [غطو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%88.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin üzerini bütünüyle örten veya kaplayan üst tabakayı tutup çekerek sıyırmak, soymak ve örtüyü kaldırmak |
| Çekirdek Özet 2 | Kozmik bir perdenin veya gök kubbenin bir deri gibi gergin durduğu zeminden kökünden sıyrılıp açılması |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık mertebeleri arasındaki geçirimsiz perdenin kalkması ve gayb ile şehadet arasındaki örtünmenin son bulması |
| Kritik Hata Riski | Kökü basit bir yok olma veya tahrip olarak anlamak; sıyırma eyleminin altındaki hakikati açığa çıkarma vasfını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كش | Üstü kapalı veya gizli bir şeyi açma, örtüyü giderme ve meydana çıkarma genel yönelimi; nitekim aynı çekirdeği paylaşan [كشف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81.md) kökünde de örtünün kaldırılması esastır. | ط | ط harfinin getirdiği itme, yayılma ve yapışık bir tabakayı bütünüyle kavrayıp sertçe çekme kuvveti sayesinde, basitçe bir örtüyü açmaktan ziyade yüzeye yapışmış veya onu çepeçevre sarmış gergin bir örtüyü (deve derisi gibi) zorlayarak sıyırma anlamına daralmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Bir nesneyi veya yüzeyi kavrayan el hareketi, örtünün sınırlarını tutma ve çekmeye hazırlık. |
| ش | diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Ayrışma, yüzeyden koparılma, yapışık iki dokuyu birbirinden ayıran keskin hat veya yırtma gerilimi. |
| ط | sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Geniş bir yüzeyi bütünüyle kuşatan, gergin biçimde saran kabuk veya örtü tabakası. |
| كشط | avuçla kavranan gergin örtünün yüzeyden ayrıştırılması | Kuşatıcı ve gergin bir örtünün tutularak yüzeyden bir bütün halinde çekilip sıyrılması eylemi. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kesilen devenin derisinin sıyrılarak gövdeden ayrılması ve atın sırtındaki örtünün (cüll) çekilip alınması. Bedeviler koyun ve sığır için [سلخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE.md) fiilini kullanırken devenin kalın ve gergin derisini yüzmek için özel olarak bu kökü kullanmışlardır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi Arapların kesilmiş devenin derisini soyan kişiye el-kaşşât (الكَشّاط), soyulan deriye el-kişât (الكِشاط) ve devenin sahiplerine el-kaşate (الكَشَطَة) dedikleri aktarılır. Deve sahibine derinin kaldırılıp etin gösterilmesi talebi bu kökle dile getirilmiştir. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesi içerisinde كشط kökü, özellikle Güney-Batı Sami (Kuzey Arap Yarımadası) sahasında belirginleşen ve yüzeyi saran sert/kalın bir tabakanın soyulmasını ifade eden fonetik bir varyant karakterindedir. Kökün Arapça içindeki en yakın sesdeşi [قشط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%B7.md) biçimidir; kabileler arası fonetik geçişlerde Temîm ve Esed kabileleri [قشط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%B7.md), Kureyş ve Kays kabileleri ise كشط lafzını kullanmıştır. İbrânicede benzer semantik alan genellikle kabuk soymak, sıyırmak anlamındaki soydaş köklerle (örneğin kabuk soyma anlamındaki קָשַׁט / קָשַׁף eksenleri ve קשט ile ilişkili dış yüzey işlemleri) kısmi paralellikler gösterse de, devenin derisini bütünüyle çekip alma nüansı Arap çöl hayatına özgü leksikal bir derinleşmedir. Arapçada dipteki örtüyü ortaya çıkaracak şekilde üst katmanı koparıp alma yönelimi korunmuştur.

Güven: Güçlü

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | [قشط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%B7.md) ve [كشف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81.md) kökleriyle doğrudan ses ve anlam akrabalığı | ق / ك nöbetleşmesiyle Arap lehçelerinde aynı anlamı korumuş; [كشف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81.md) kökünden daha somut ve fiziksel bir soyma/sıyırma kuvveti kazanmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzey-Batı Sami ve Güney Sami dillerinde örtü sıyırma ve kabuk kazıma ekseni | Sert kabukların veya gergin yüzeylerin kazınarak/soyularak ayrıştırılması anlamındaki köklerle morfo-semantik akrabalık taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde güvenilir bir soydaşlık formu tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كشط | Anlamlı | Sıyırmak, derisini soymak | Bir örtüyü veya deriyi üstünden çekip kaldırmak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| كطش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dili sözlük geleneğinde kullanılmamış, mühmel bırakılmıştır. | Kur'an'da geçmez; mühmel. |
| شكط | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dili sözlük geleneğinde kullanılmamış, mühmel bırakılmıştır. | Kur'an'da geçmez; mühmel. |
| شطك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dili sözlük geleneğinde kullanılmamış, mühmel bırakılmıştır. | Kur'an'da geçmez; mühmel. |
| طكش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dili sözlük geleneğinde kullanılmamış, mühmel bırakılmıştır. | Kur'an'da geçmez; mühmel. |
| طشك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dili sözlük geleneğinde kullanılmamış, mühmel bırakılmıştır. | Kur'an'da geçmez; mühmel. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كشط | Merkez | Gergin örtüyü veya deriyi sıyırma | Yüzeye yapışık veya gerilmiş olan üst katmanı tek seferde çekip bütünüyle ayırma. | Deve derisini yüzme ve tavan gibi örtüleri sökme aslından türemiştir. |
| [كشف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81.md) | Komşu | Örtüyü açma, meydana çıkarma | Örtüyü kaldırıp altındakini görünür kılmak; yapışık deriyi sıyırma zorunluluğu barındırmaz. | Daha soyut, genel ve zihinsel/fiziksel her türlü gizliliği kaldırma durumlarında kullanılır. |
| [سلخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE.md) | Komşu | Deri yüzme, sıyırıp çıkarma | Özellikle koyun, sığır derisini çıkarma veya gündüzün geceden usulca çekilip alınması. | [سلخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE.md) içten dışa doğru bir çekilip çıkarılmayı, كشط ise üstten gergin bir perdenin sökülüşünü vurgular. |
| [نزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B9.md) | Komşu | Söküp alma, çekip koparma | Bir şeyi bulunduğu yerden kuvvetle ve zorla çekip koparmak. | Deri veya örtü şartı aranmaksızın her türlü zorlu koparmayı ifade eder. |
| [قشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%B1.md) | Komşu | Kabuk soyma | Meyve, ağaç veya kuru kabuk gibi yüzeysel dış zarın soyulması. | [قشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%B1.md) ince kabuk soyma eylemidir; كشط ise gergin, hacimli ve taşıyıcı örtünün sökülmesidir. |
| [غطو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%88.md) | Zıt | Örtme, gizleme, bürüme | Bir nesnenin üzerine perde çekerek onu tamamen görünmez hale getirmek. | كشط fiilinin tamamen zıttı olup üzerini örtüp gizleme hareketidir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كشط | كَشْطُ الغِطاء أو الجلد | Bir şeyin üzerindeki örtüyü, tavanı veya deriyi kökünden sıyırıp alma eylemi. | Kesin |
| Latince | Detrahere, decorticare | Çekip çıkarmak, kabuğunu soymak | Yüzeydeki bir unsuru kuvvetle çekip almayı karşılar; deve derisi yüzme bağlamındaki kültürel yükü içermez. | Güçlü |
| İngilizce | Strip off, flay, peel away | Sıyırıp almak, derisini soymak | Üst katmanı gergin yüzeyden bütünüyle soyup kaldırma hareketini eksiksiz karşılar. | Kesin |
| Almanca | Abstreifen, abziehen | Sıyırmak, çekip çıkarmak | Örtüyü veya gerilmiş katmanı yüzeyden çekerek ayırma mekanizmasını ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | Décorter, arracher, dépouiller | Soymak, söküp sıyırmak | Yapışık veya gerilmiş bir yüzey örtüsünü kuvvet uygulayarak çekip açığa çıkarma anlamına gelir. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كُشِطَتْ (Meçhul mazi fiil) | Göğün bir deri veya tavan örtüsü gibi gerildiği yerden sıyrılıp sökülmesi | Kıyamet kozmolojisi bağlamında gök kubbenin bir örtü gibi kaldırılıp arkasındaki gayb aleminin ve melekutun açığa çıkması: Tekvîr [81:11](https://lisan.digital/tr/ayet/81:11.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kıyamet ahvali ve semavatın fena bulması | Göğün sıyrılmasının yok oluş mu (adem) yoksa form değişikliği ve perdenin kalkışı mı olduğu tartışması. | Maddi alemin gayb alemine perde oluşunun son bulması ve ilahi hükümranlığın apaçık ortaya çıkması. |
| Fıkıh | Kurban ve zebiha hükümleri | Hayvanın derisinin yüzülme usulü ve deve boğazlama (nahr) sonrasındaki tasarruflar. | Devenin derisinin yüzülmesi işlemine mahsus lügat ayrımı olarak yer almıştır. |
| Tefsir | Tekvîr Suresi tefsiri | Ayetteki göğün sıyrılması tasvirinin tavanın sökülmesi mi yoksa deri yüzülmesi mi olduğu istiaresi. | Göğün yer ehli için bir kubbe/örtü mesabesinde olup kıyamette bu örtünün sıyrılarak kalktığı tefsiri. |
| Hadis | Kıyamet sahneleri ve korkunun izalesi | «انكشط روعه» deyimi bağlamında kalpteki dehşet perdesinin sıyrılıp gitmesi rivayetleri. | Kalbi saran dehşet ve korku örtüsünün kalkıp gitmesi anlamında mecazi kullanım. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık mertebeleri ve eskatoloji | Gayb perdesinin sıyrılması | Şehadet aleminin perdesini kaldırarak nihai hakikati ifşa etmek. | İnsan ile hakikat arasındaki kozmik perdenin kalkması, amellerin ve ilahi düzenin çıplak gözle görülür hale gelmesi. | Kesin |
| İlmi | Fizik ve kozmoloji | Alan veya katman ayrışması | Yüzeyi kaplayan koruyucu zarın soyularak iç yapının açığa çıkması. | Bir sistemin dış yalıtım katmanının sökülmesi sonucu iç dinamiklerin doğrudan çevreye maruz kalması. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve şeffaflık | Gizliliğin lağvedilmesi | İktidarın üzerindeki dokunulmazlık ve kapalılık örtüsünün kaldırılması. | Kurumsal veya yapısal olarak halktan saklanan örtülü mekanizmaların bütünüyle açığa çıkarılması. | Muhtemel |
| İktisadi | Piyasa ve mali yapı | Örtülü maliyetlerin tasfiyesi | Spekülatif veya suni koruma zarlarının ortadan kaldırılması. | Fiyatları veya mülkiyeti örten yapay korumaların sıyrılarak gerçek maliyet ve değerlerin gün yüzüne çıkması. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüzey integralinde sınır tabakasının kaldırılması veya topolojik delaminasyon | İki boyutlu gergin bir zarın (membran) üç boyutlu alt manifoldun üzerinden bütünüyle sıyrılarak ayrıştırılması işlemi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal desakralizasyon veya kriz anında maskelerin düşmesi | Toplumsal kriz anlarında bireylerin ve kurumların üzerindeki meşruiyet ve rol örtülerinin sıyrılarak çıplak gerçeğin belirmesi. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Fiili yalnızca göğün parçalanması veya yok olması gibi genel bir fiziki imha olarak düşünmek; örtü ve zar sıyırma karakterini atlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da gök, yeryüzünün üzerine gerilmiş korunmuş bir tavan ve perdedir; sıyrılması ise tavanın sökülüp altındakinin apaçık ortaya çıkmasıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetin getirdiği muazzam görsel istiarenin (deve derisinin bir hamlede sıyrılışı gibi göğün soyulması) kavranamaması ve eskatolojik ifşa boyutunun ıskalanması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Tekvîr Suresi'nde kıyamet kozmolojisinin en çarpıcı safhalarından birini tasvir eder; göğün yerle olan ilişkisinin statik bir boşluk değil, gerilmiş bir örtü olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kıyamet sahnelerinin, göklerin yarılması ([فطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D8%B1.md)), dürülmesi (طي), erimesi ve nihayet perdenin kaldırılması bağlamındaki eskatolojik ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kıyametin sadece kör bir yok oluş değil, şehadet perdesinin yırtılıp hakikatin bütün çıplaklığıyla görünür kılınması süreci olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir hayvanın (özellikle devenin) gövdesine sımsıkı yapışmış gergin deriyi veya bir yüzeyi örten tavanı kuvvetle çekip bütünüyle sıyırmak.
- Soyut anlam: Varlığı kuşatan ve altındakini örten görünür sınır katmanının kaldırılmasıyla gizli olanın ifşa olması, koruyucu perdenin sökülmesi.
- Sistematik karşılık: Eskatolojik düzlemde fiziksel evrenin örtücü vasfının sona ermesi; gayb ile şehadet arasındaki ontolojik perdenin kalkması.
- LaTeX modeli: $$S = M \setminus \partial M \implies \lim_{t \to t_k} \partial M(t) = \emptyset \quad \therefore \quad \Omega_{\text{şehadet}} \cap \Omega_{\text{gayb}} \to \Omega_{\text{hakikat}}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $M$ fiziksel alemi, $\partial M$ onu bir deri gibi saran ve örten kozmik sınır zarını (gök örtüsünü) simgeler. $t \to t_k$ anında (kıyamet eşiğinde) bu sınır tabakası sıyrılarak boş kümeye yaklaşır ($\emptyset$); bunun sonucunda şehadet alemi ($\Omega_{\text{şehadet}}$) ile gayb alemi ($\Omega_{\text{gayb}}$) arasındaki yalıtım kalkarak tek ve çıplak bir nihai hakikat alanı ($\Omega_{\text{hakikat}}$) açığa çıkar.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B4%D8%B7/occurrences?meal=IK

### [Tekvir 81:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B7/ayet/81:11.md) — كُشِطَتْ

وَإِذَا السَّمَاءُ كُشِطَتْ

Meal (IK): Gök yerinden oynatıldığı zaman;

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Soyulan deridir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والشين والطاء معهما
ك ش ط مستعمل فقط كشط: الكَشْطُ: رفعك شيئاً عن شيء قد غطاه وغشيه من فوقه.
والكِشاطُ: جلد الجزور بعدما يُكْشط. وربما غطي عليها به، فيقال: ارفع كِشَاطها لأنظر إلى لحمها، يقال هذا في الجزور خاصة.
والكَشَطَةُ: أرباب الجزور المكشوطة، وانتهى أعرابي إلى قوم قد كشطوا جزوراً وقد غطوها بكشاطها. فقال: من الكَشَطَة? يريد أن يستوهبهم ...
فقيل له: وعاء المرامي، ومثابت الأقران وأدنى الجزاء من الصدقة، يعني فيما يجزى من الصدقة، فقال الأعرابي: يا كنانة ويا أسد. ويا بكر أطعموا من لحم الجزور.

##### Türkçe

**الكاف** ve **الشين** ve **الطاء** bunlarla birlikte

ك ش ط yalnızca استعمال edilmiştir: **كشط**: **الكَشْطُ**: senin, üstünden onu örtmüş ve kaplamış olan bir şeyin üzerinden bir şeyi kaldırmandır.

Ve **الكِشاطُ**: **الجزور** derisi; **يُكْشط** edildikten sonra. Bazen onun üzerine onunla örtülür; şöyle denir: “Onun **كِشَاط**ını kaldırayım da etine bakayım”; bu, özellikle **الجزور** hakkında söylenir.

Ve **والكَشَطَةُ**: **الجزور**u **المكشوطة** olanın sahipleri. Bir bedevî, bir kavme vardı; bir **جزور**u **كشط** etmişlerdi ve onu **كشاط**ıyla örtmüşlerdi. Dedi ki: “**الكَشَطَة** kimdir?”; onları kendisine bağışlamalarını istemek istiyor...

Ona denildi ki: “Atışların kabı, akranların sebat yerleri ve sadakadan en yakın karşılık”; yani sadakadan karşılık olarak verilen şey hususunda. Bedevî dedi ki: “Ey **كنانة** ve ey **أسد**. Ve ey **بكر**; **الجزور** etinden yedirin.”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

كَشَطْتُ الجُلَّ عن ظهر الفرس، والغِطاءَ عن الشيء، إذا كشفته عنه. والقَشْطُ لغةٌ فيه. وكَشَطْتُ البعيرَ كَشْطاً: نزعتُ جلده. ولا يقال سلخت، لأنَّ العرب لا تقول في البعير إلاَّ كَشَطْتُهُ أو جَلَّدْتُهُ. وانْكَشَطَ روعُه، أي ذَهَب.

##### Türkçe

**كَشَطْتُ**: atın sırtından **الجُلَّ**’ü ve bir şeyin üzerinden **الغِطاءَ**’yı, onu ondan açığa çıkardığın zaman (kaldırdığın zaman). Ve **القَشْطُ** da bunun hakkında bir dildir (bir kullanımdır). Ve **كَشَطْتُ** deveyi **كَشْطاً**: derisini soydum (çıkardım). Ve **سلخت** denilmez; çünkü Araplar deve hakkında ancak **كَشَطْتُهُ** veya **جَلَّدْتُهُ** der. Ve **انْكَشَطَ** onun **روعُه**’u; yani gitti.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ش ط
كشط : ( مستعمل ) .
كشط : قال الله جل وعز : ( نُشِرَتْ وَإِذَا السَّمَآءُ كُشِطَتْ ) ( التكوير : 11 ) .
قال الفراء : يعني نُزعت فطُويتْ ، وفي قراءة عبد الله ( قُشِطَتْ ) بالقاف والمعنى واحد ، والعرب تقول : القافور والكافور ، والقُسْطُ والكُسْطُ ، وإذا تقاربَ الحرفان في المخرَج تعاقبا في اللغات .
وقال الزَّجاج : معنى كُشِطَتْ وقُشِطَتْ : قُلِعَتْ كما يُقْلَعُ السَّقْفُ .
وقال الليث : الكَشْطُ : رَفْعُكَ شيئاً عن شَيْءٍ قد غطاهُ وغَشِيهُ من فوقِه ، كما يُقْشَطُ الجِلْدُ عن السَّنامِ وعن المسلوخةِ .
قال : وإذا كُشِطَ الجِلْدُ عن الجَزُورِ سُمِّي الجلدُ كِشَاطاً بعد أن يُكْشَطَ . ثمَّ رُبَّمَا غُطّى عليها به فيقولُ القائلُ : ارفع عنها كِشَاطَها لأنظُرَ إلى لحمها ، يقال : هذا في الجَزورِ خَاصَّةً .
قال : والكَشَطَةُ : أَرْبابُ الجَزُورِ المكْشُوطَةِ ، وانتهى أعرابيٌّ إلى قومٍ قد سلخوا جزُوراً وقد غَطَّوها بكِشَاطِها فقال : مَنِ الكَشَطَةُ ؟ وهو يريدُ أَن يستَوْهِبَهمْ . فقال بعض القومِ : وعاءُ المَرَامِي ومثَابِتُ الأفرانِ وأَدنى الجزاءِ من الصدقةِ يعني فيما يُجْزِىء من الصدقةِ ، فقال الأعرابيّ : يا كِنَانَةُ ويَا أَسدُ ويا بكرُ أَطْعِموا من لحمِ الجَزُورِ .
وقال ابن السكّيت : كَشَط فلانٌ عنْ فرسهِ الجُلَّ وقَشَطَهُ ونضاهُ بِمعنىً واحدٍ .

##### Türkçe

ك ش ط
**كشط**: (kullanılan).
**كشط**: Allah (aziz ve celil) dedi: (**نُشِرَتْ وَإِذَا السَّمَآءُ كُشِطَتْ**) (Tekvîr: 11).
Ferrâ dedi: yani söküldü de dürüldü; Abdullah’ın kıraatinde (**قُشِطَتْ**) **القاف** ile (vardır) ve mânâ birdir. Araplar der: **القافور** ve **الكافور**; **القُسْطُ** ve **الكُسْطُ**; iki harf mahreçte birbirine yaklaştığında, dillerde birbirinin yerine geçerler.
Zeccâc dedi: **كُشِطَتْ** ve **قُشِطَتْ**’in mânâsı: tavanın sökülmesi gibi söküldü.
Leys dedi: **الكَشْطُ**: senin, üstünden onu örtmüş ve bürümüş olan bir şeyin üzerinden bir şeyi kaldırmandır; **الجِلْدُ**’ün **السَّنامِ**’dan ve **المسلوخةِ**’dan soyulması gibi.
Dedi: **الجِلْدُ** **الجَزُورِ**’dan soyulunca, soyulduktan sonra deriye **كِشَاطاً** adı verilir. Sonra belki onunla onun üzerine örtülür de söyleyen şöyle der: “Etine bakayım diye onun **كِشَاطَها**’sını kaldır”; denir ki: bu, özellikle **الجَزورِ** hakkındadır.
Dedi: **الكَشَطَةُ**: soyulmuş **الجَزُورِ**’un sahipleridir. Bir bedevî, bir topluluğa vardı; bir **جزُوراً** yüzmüşlerdi ve onu **كِشَاطِها**’sıyla örtmüşlerdi; dedi ki: “**الكَشَطَةُ** kim?”; onlardan bağış olarak istemeyi kastediyordu. Topluluktan biri dedi ki: “**وعاءُ المَرَامِي** ve **مثَابِتُ الأفرانِ** ve sadakadan en aşağı karşılık”; yani sadakadan yeterli gelen şey hakkında. Bedevî dedi ki: “Ey **كِنَانَةُ** ve ey **أَسدُ** ve ey **بكرُ**, **الجَزُورِ** etinden yedirin.”
İbnü’s-Sikkît dedi: Falan, atından **الجُلَّ**’u **كَشَط** etti; ve onu **قَشَطَهُ** ve **نضاهُ**; mânâca birdir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الكاف والشين وما يثلثهما)
(كشف)  الكاف والشين والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على سَرْوِ الشّيء عن الشَّيء، كالثَّوب يُسْرَى عن البدن. ويقال كَشَفْتُ الثوب وغيرَه أكْشِفه. والكَشَف: دائرةٌ في قُصَاص النّاصية، كأنَّ بعضَ ذلك الشَّعْر ينكشف عن مَغْرِزِهِ([1]) وَمَنْبتِه. وذلك يكون في الخيل التواءً يكون في عَسيب الذَّنب. والأكشف: الرجل الذي لا تُرْسَ معه في الحرب. ويقال: تكشَّفَ البرقُ، إذا  مَلأ* السَّماء. والمعنى صحيحٌ، لأنَّ المتكشِّف بارز. والكِشَاف: نِتاج في [إثر]([2]) نتاج. [قال ابن دريد: الكِشاف([3])]: أن تبقى الأنثى سنتين أو ثلاثاً لا يُحمَل عليها. قال الشاعر([4]):
...................                                 .................
(كشم)  الكاف والشين والميم أصيلٌ يدلُّ على قَطْع شيء أو قِصره، من ذلك الأكشم: النَّاقص الخَلْق، ويكون ذلك في الحسب الناقص أيضاً. قال:
* له جانبٌ وافٍ وآخرُ أكشمُ([5]) *
والكَشْم: قَطع الأنف باستئصال.
(كشي)  الكاف والشين والحرف المعتلّ أو المهموز. أمّا ما ليس بمهموز فكلمة واحدة، وهي شحمةٌ مستطيلة في عُنق الضّبّ إلى فخذه، والجمع الكُشَى. قال:
وأنتَ لو ذُقتَ الكُشَى بالأكبادْ	 *** لمَا تَركتَ الضَّبَّ يَعدُو بالوادْ([6])وأمّا المهموز فكلماتٌ لعلَّها أن تكون صحيحة. يقولون: يتكشَّأُ اللحمَ، أي يأكله وهو يابس. وكشَأْتُ وجهَه بالسَّيف، أي ضربته. وكَشِئَ من الطعام: امتلأَ.
(كشح)  الكاف والشين والحاء أصلٌ صحيح، وهو بَعْضُ خَلْقِ الحيوان. فالكَشْح: الخصر. والكَشَح: داء يصيب الإنسانَ في كَشْحِه. قال الأعشى:
* كُلَّ ما يَحْسِمْنَ من داء الكَشَحْ([7]) *
ويُكوَى. ومن ذلك الرَّجُل([8]) مكشوحٌ المُراديّ. وأمَّا الكاشِح فالذي يَطْوِي على العداوة كَشْحَه. ويقال: طويتُ كَشْحِي على الأمر، إذا أضمرتَه وستَرته. قال:
* أخٌ قد طَوَى كَشْحاً وأبَّ ليذهبَا([9]) *
وقال قومٌ: بل الكاشح: الذي يتباعَد عنك، من قولك: كَشَح القومُ عن الماء، إذا تفرَّقوا. قال:
* شِلْوَ حمارٍ كَشَحَتْ عنه الحُمُرْ *
وإنّما يقال للذاهب كَشَح لأنَّه يَمضِي مبدياً كَشْحَه إعراضاً عن المذهوب عنه. ألا تراهم يقولون: طوَى كَشْحَه للبَين والذَّهاب. وهو في شعرِهم كثير.
(كشط)  الكاف والشين والطاء كلمةٌ تدلُّ على تنحية الشَّيء وكَشْفه. يقال: كشَطَ الجِلدَ عن الذَّبيحة. ويقولون: انكشَط رُوعُه، أي ذهَب.
(كشد)  الكاف والشين والدال. يقال الكَشْد: ضرب من الحَلَب([10]). والله أعلمُ بالصَّواب.
--------------ـــ
([1]) في الأصل: "مفسره".
([2]) تكملة يفتقر إليها الكلام. وفي المجمل: "الكشوف من الإبل: التي يضربها الفحل وهي حامل فتمكنه. والكشاف أيضاً: أن يحمل عليها كل سنة، وذلك أردأ النتاج".
([3]) التكملة من المجمل. والنص في الجمهرة (3: 65).
([4]) بعده بياض في الأصل. ولعله يعني قول زهير:
فتعرككم عرك الرحى بثفالها *** وتلقح كشافاً ثم تنتج فتتئم
 ([5]) لحسان بن ثابت في ديوانه 399 واللسان (كشم) يهجو ابناً له ولدته له امرأة من أسلم. وصدره:
* غلام أتاه اللؤم من نحو خاله *
          فقالت المرأة تجيبه:
غلام أتاه اللؤم من نحو عمه *** ومن خير أعراق ابن حسان أسلم
 ([6]) الرجز في المجمل واللسان (كشى) والمخصص (15: 178/ 16: 112) والحيوان (6: 100،  353) وعيون الأخبار (3: 211). وفي محاضرات الراغب (2: 303) أن الرجز قاله رجل يعارض به قول القائل:
ومكن الضباب طعام العريب *** ولا تشتهيه نفوس العجم
 ([7]) رسمت في الأصل والديوان: "كلما". وصدره كما في ديوانه 164:
* ولقد أمنح من عاديته *
([8]) كلمة "ومن" ليست في الأصل. وفي الأصل: "فالرجل" وفي المجمل: "فيقال كشح فهو مكشوح، إذا كوي من ذلك الداء. وبه سمي المكشوح المرادي".
([9]) للأعشى في ديوانه 89 واللسان والجمهرة (أبب، كشح). وقد سبق في (أب). وصدره:
* صرمت ولم أصرمكم وكصارم *
([10]) في اللسان: "ضرب من الحلب بثلاث أصابع".

ـ

##### Türkçe

(كaf, şin ve bunların üçüncülendiği şeyler babı)
(**كشف**)  **الكاف** ve **الشين** ve **الفاء** sahih bir asıldır; bir şeyin bir şeyden sıyrılmasına delâlet eder; elbisenin bedenden sıyrılması gibi. Ve denilir: **كَشَفْتُ** elbiseyi ve başkasını, onu **أكْشِفه**. Ve **الكَشَف**: perçemin kırpıntısında bir dairedir; sanki o saçın bir kısmı, **مَغْرِزِهِ** ve **مَنْبتِه**’inden açılıp sıyrılmış gibidir. Ve bu, atlarda, kuyruğun **عَسيب**’inde olan bir kıvrılma olur. Ve **الأكشف**: savaşta onunla birlikte **تُرْسَ** bulunmayan adamdır. Ve denilir: **تكشَّفَ** şimşek, yani göğü doldurduğu zaman. Mânâ sahihdir; çünkü **المتكشِّف** belirgin olandır. Ve **الكِشَاف**: bir **نتاج**ın [ardından] **نتاج**dır. [İbn Düreyd dedi: **الكِشاف**]: dişinin iki yahut üç yıl üzerine yüklenilmemesi (yani üzerine bindirilmemesi). Şair dedi:
...................                                 .................

(**كشم**)  **الكاف** ve **الشين** ve **الميم** köklü bir (asıl)dır; bir şeyin kesilmesine yahut kısalığına delâlet eder. Bundan: **الأكشم**: yaratılışı eksik olan; bu, eksik soylulukta da olur. Dedi:
* له جانبٌ وافٍ وآخرُ أكشمُ *
Ve **الكَشْم**: burnun kökünden sökülerek kesilmesidir.

(**كشي**)  **الكاف** ve **الشين** ve illetli yahut hemzeli harf. Hemzeli olmayan ise tek bir kelimedir; o da: kertenkele (ضبّ)in boynundan buduna kadar (uzanan) uzun bir yağ parçasıdır; çoğulu **الكُشَى**. Dedi:
وأنتَ لو ذُقتَ **الكُشَى** بالأكبادْ	 *** لمَا تَركتَ الضَّبَّ يَعدُو بالوادْ
Hemzeli olana gelince: kelimelerdir; belki sahih olmaları umulur. Derler: **يتكشَّأُ** eti; yani onu kuru iken yer. Ve **كشَأْتُ** yüzünü kılıçla; yani onu vurdum. Ve **كَشِئَ** yemekten: doldu.

(**كشح**)  **الكاف** ve **الشين** ve **الحاء** sahih bir asıldır; o, hayvanın yaratılışının bir kısmıdır. İşte **الكَشْح**: beldir. Ve **الكَشَح**: insanı **كَشْح**’ında isabet eden bir hastalıktır. A‘şâ dedi:
* كُلَّ ما يَحْسِمْنَ من داء **الكَشَح** *
Ve dağlanır. Bundan: **الرَّجُل** **مكشوحٌ المُراديّ**. Ama **الكاشِح**: düşmanlık üzerine **كَشْح**’ını dürüp saklayandır. Ve denilir: **طويتُ كَشْحِي** şu iş üzerine; onu gizlediğin ve örttüğün zaman. Dedi:
* أخٌ قد طَوَى **كَشْحاً** وأبَّ ليذهبَا *
Ve bir kavim dedi: bilakis **الكاشح**: senden uzaklaşandır; senin sözünden: **كَشَح** kavim sudan; yani dağıldıkları zaman. Dedi:
* شِلْوَ حمارٍ كَشَحَتْ عنه الحُمُرْ *
Ancak gidene **كَشَح** denilir; çünkü o, gidilenden yüz çevirme olarak **كَشْح**’ını açığa vurarak gider. Görmüyor musun, derler: ayrılık ve gidiş için **طوَى كَشْحَه**. Ve o, onların şiirinde çoktur.

(**كشط**)  **الكاف** ve **الشين** ve **الطاء** bir kelimedir; bir şeyin kenara alınmasına ve açılmasına delâlet eder. Denilir: **كشَطَ** deriyi kesilmiş hayvandan. Ve derler: **انكشَط** onun korkusu; yani gitti.

(**كشد**)  **الكاف** ve **الشين** ve **الدال**. Denilir: **الكَشْد** sağmanın bir türüdür. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
--------------ـــ
([1]) Asılda: "مفسره".
([2]) Sözün muhtaç olduğu bir tamamlama. Ve **المجمل**’de: "**الكشوف** develerden: erkeğin üzerine atladığı hâlde o hamile iken ona imkân veren. Ve **الكشاف** da: her yıl üzerine yüklenilmesi; bu ise daha kötü **النتاج**dır".
([3]) Tamamlama **المجمل**’dendir. Metin **الجمهرة**’de (3: 65).
([4]) Ondan sonra asılda boşluk vardır. Belki Züheyr’in sözünü kasteder:
فتعرككم عرك الرحى بثفالها *** وتلقح كشافاً ثم تنتج فتتئم
([5]) Hassân b. Sâbit’indir; divanında 399 ve **اللسان** (**كشم**) (maddesinde) bir oğlunu hicveder; onu, Eslem’den bir kadın doğurmuştur. Ve baş tarafı:
* غلام أتاه اللؤم من نحو خاله *
          Kadın ona cevap vererek dedi:
غلام أتاه اللؤم من نحو عمه *** ومن خير أعراق ابن حسان أسلم
([6]) Recez, **المجمل** ve **اللسان** (**كشى**) ve **المخصص** (15: 178/ 16: 112) ve **الحيوان** (6: 100،  353) ve **عيون الأخبار** (3: 211)’dedir. Ve **محاضرات الراغب** (2: 303)’de, recezi bir adamın, söyleyenin sözüne karşı çıkarak söylediği (nakledilir):
ومكن الضباب طعام العريب *** ولا تشتهيه نفوس العجم
([7]) Asılda ve divanda: "كلما" diye yazıldı. Baş tarafı, divanında 164’te olduğu üzere:
* ولقد أمنح من عاديته *
([8]) "ومن" kelimesi asılda yoktur. Asılda: "فالرجل" ve **المجمل**’de: "Denilir: **كشح**; o hâlde o **مكشوح**tur; o hastalıktan dağlandığı zaman. Ve onunla **المكشوح المرادي** adlandırıldı".
([9]) A‘şâ’nındır; divanında 89 ve **اللسان** ve **الجمهرة** (**أبب**، **كشح**) (maddelerinde). Daha önce (**أب**)’de geçti. Baş tarafı:
* صرمت ولم أصرمكم وكصارم *
([10]) **اللسان**’da: "üç parmakla sağmanın bir türü".

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B7/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قال عز وجل: ﴿وإذا السماء كشطت﴾ [التكوير/11] وهو من: كشط الناقة، أي: تنحية الجلد عنها، ومنه استعير: انكشط روعة (انظر: المجمل 3/786)، أي: زال.

##### Türkçe

- Aziz ve celîl olan dedi: ﴿Ve gök **كشطت** edildiği zaman﴾ [التكوير/11]; ve o, şundandır: **كشط الناقة**; yani: derinin ondan uzaklaştırılması. Ondan ödünç alınmıştır: **انكشط روعة** (bak: **المجمل** 3/786); yani: yok oldu.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ك ش ط
كشط الجزور جلدها وكشط عنها‏.‏
وارفع عنها كشاطها لأنظر إلى لحمها وهو الجلد المكشوط‏.‏
ويقال للجزّار‏:‏ الكشّاط‏.‏
ومن المجاز‏:‏ كشط روعه وانكشط‏.‏
ولأكشطنّ عن أسرارك‏.‏
وكشط الغطاء عن المشعرة‏.‏
وكشط الجُلّ عن الفرس ‏"‏ وإذا السماء كشطت ‏"‏‏.‏

##### Türkçe

ك ش ط
**كشط**: deveyi (kesilmiş deve) derisini yüzdü; ve ondan (deriyi) sıyırdı.
Ve ondan **كشاطها**’sını kaldır ki etine bakayım; o, sıyrılmış deridir.
Ve kasaba denilir: **الكشّاط**.
Ve mecazdan: onun korkusunu **كشط** etti; ve **انكشط** etti.
Ve elbette sırlarınızın üzerinden **لأكشطنّ**.
Ve **كشط** etti örtüyü **المشعرة**’den.
Ve **كشط** etti **الجُلّ**’ü attan: “Ve gök **كشطت** edildi.”.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

كشَطَ الغِطاءَ عن الشيء والجِلدَ عن الجَزُور والجُلَّ عن ظهر الفرس يَكْشِطُه كَشْطاً: قَلَعه ونَزَعه وكشَفه عنه، واسم ذلك الشيء الكِشاطُ، والقَشْطُ لغة فيه. قيسٌ تقول: كشَطْتُ، وتميم تقول: قَشَطْتُ، بالقاف؛ قال ابن سيده: وليست الكاف في هذا بدلاً من القاف لأَنهما لغتان لأَقوام مختلفين. وكشَطْتُ البعير كَشْطاً: نَزَعْت جِلده، ولا يقال سَلَخت لأَن العرب لا تقول في البعير إِلا كشطْتُه أَو جَلَّدْتُه. وكَشَط فلان عن فرسه الجُلَّ وقَشَطَه ونَضاه بمعنى واحد. وقال يعقوب: قريش تقول كشط، وتميم وأَسد يقولون قشط. وفي التنزيل العزيز: وإِذا السماء كُشِطَتْ؛ قال الفراء: يعني نُزِعت فَطُوِيَتْ، وفي قراءة عبد اللّه قُشِطَتْ، بالقاف، والمعنى واحد. والعرب تقول: الكافُور والقافُور والكُسْط والقُسْط، وإِذا تقارَب الحرفان في المَخْرج تعاقبا في اللغات. وقال الزجاج: معنى كُشِطت وقُشِطت قُلِعَتْ كما يُقْلَعُ السَّقْفُ. وقال الليث: الكَشْطُ رفعُك شيئاً عن شيء قد غطّاه وغَشِيَه من فوقه كما يُكْشَط الجلد عن السنام وعن المسلوخة، وإِذا كُشط الجِلد عن الجَزُور سمي الجلد كِشاطاً بعدما يُكْشط، ثم ربما غُطِّيَ عليها به فيقول القائل ارفع عنها كِشاطَها لأَنظر إِلى لحمها، يقال هذا في الجَزُور خاصّة. قال: والكَشَطةُ أَرْبابُ الجُزور المَكْشُوطةِ؛ وانْتَهى أَعرابيّ إِلى قوم قد سَلَخُوا جزوراً وقد غَطَّوْها بِكِشاطِها فقال: مَن الكَشَطةُ؟ وهو يريد أَن يَسْتَوْهِبَهم، فقال بعض القوم: وِعاء المَرامي ومُثابِت الأَقْران وأَدْنى الجَزاء من الصَّدَقةِ، يعني فيما يُجْزي من الصدقةِ، فقال الأَعرابي: يا كِنانةُ ويا أَسدُ ويا بَكْر، أَطعِمُونا من لحم الجَزور؛ وفي المحكم: وقف رجل على كنانةَ وأَسَد ابني خُزَيْمة وهما يَكْشِطان عن بعير لهما فقال لرجل قائمٍ: ما جِلاء الكاشِطَيْنِ؟ فقال: خابئةُ المَصادِعِ وهَصَّارُ الأَقْران، يعني بخائبة المصادع الكِنانة وبَهصَّار الأَقران الأَسد، فقال: يا أَسد ويا كِنانةُ أَطْعِماني من هذا اللحم، أَراد بقوله ما جِلاؤهما ما اسْماهما، ورواه بعضهم: خابئة مَصادِعَ ورأْسٌ بلا شعر، وكذا روي يا صُلَيع مكان يا أَسد، وصُلَيْعٌ تصغير أَصْلَعَ مُرخّماً.
وانكَشَط رَوْعُه أَي ذهب. وفي حديث الاستسقاء: فَتَكَشَّطَ السحاب أَي تقطَّع وتَفَرَّق. والكَشْطُ والقَشْطُ سواء في الرَّفْعِ والإِزالة والقَلْع والكشف.

##### Türkçe

**كَشَطَ** örtüyü şeyden, deriyi de deve kesiminden, ve **الجُلَّ**’ü atın sırtından **يَكْشِطُه كَشْطاً**: onu söktü, çıkardı ve ondan açığa çıkardı; o şeyin adı **الكِشاطُ**’tır; **القَشْطُ** da onda bir dildir. Kays, “**كشَطْتُ**” der; Temîm ise, **القاف** ile “**قَشَطْتُ**” der. İbn Sîde dedi: Bu hususta **الكاف** **القاف**’tan bedel değildir; çünkü ikisi, farklı kavimler için iki dildir. Ve “**كشَطْتُ** deveyi **كَشْطاً**”: derisini çıkardım; “**سَلَخت**” denmez; çünkü Araplar deve hakkında ancak “**كشطْتُه**” yahut “**جَلَّدْتُه**” der. Ve falan kimse atından **الجُلَّ**’ü **كَشَطَ** etti; onu **قَشَطَ** etti ve onu **نَضاه** etti: tek bir anlamdadır. Yakûb dedi: Kureyş “**كشط**” der; Temîm ve Esed “**قشط**” derler. Aziz tenzilde: “Ve gök **كُشِطَتْ** olduğu zaman”; Ferrâ dedi: yani çıkarıldı da dürüldü; Abdullah kıraatinde **قُشِطَتْ** ( **القاف** ile) vardır; anlam birdir. Araplar der: **الكافُور** ve **القافُور**; **الكُسْط** ve **القُسْط**; iki harf mahreçte yakınlaştığında dillerde birbirinin yerine geçer. Zeccâc dedi: **كُشِطت** ve **قُشِطت**’nin anlamı, tavanın sökülmesi gibi söküldü demektir. Leys dedi: **الكَشْطُ**, üstünden onu örtmüş ve bürümüş olan bir şeyi bir şeyin üzerinden kaldırmandır; tıpkı derinin hörgüçten ve yüzülmüş olandan **يُكْشَط** edilmesi gibi. Deri deve kesiminden **كُشط** edilince, **يُكْشط** edildikten sonra deriye **كِشاطاً** adı verilir; sonra belki onunla onun üzerine örtülür de söyleyen “Onun **كِشاطَها**’sını kaldır ki etine bakayım” der; bu, özellikle deve kesimi hakkında söylenir. Dedi: **الكَشَطةُ**, **المَكْشُوطةِ** deve kesiminin sahipleridir. Bir bedevî, bir kavme vardı; bir deve kesimini yüzmüşler ve onu **بِكِشاطِها** ile örtmüşlerdi; dedi: “**مَن الكَشَطةُ؟**” O, onlardan bağış istemek istiyordu. Kavimden biri dedi: “**وِعاء المَرامي** ve **مُثابِت الأَقْران** ve sadakadan en yakın karşılık”; yani sadakadan karşılık olan şey hususunda. Bedevî dedi: “Ey **كِنانةُ** ve ey **أَسدُ** ve ey **بَكْر**; bize deve kesiminin etinden yedirin.” **المحكم**’de: Bir adam, Huzeyme’nin iki oğlu **كنانةَ** ve **أَسَد**’in üzerine durdu; ikisi, kendilerine ait bir deveden **يَكْشِطان** ediyorlardı; ayakta duran bir adama dedi: “**ما جِلاء الكاشِطَيْنِ؟**” O dedi: “**خابئةُ المَصادِعِ** ve **هَصَّارُ الأَقْران**”; yani **بخائبة المصادع** ile **الكِنانة**’yı, **وبَهصَّار الأَقران** ile **الأَسد**’i kasteder. Adam dedi: “Ey **أَسد** ve ey **كِنانةُ**; beni bu etten doyurun.” “**ما جِلاؤهما**” sözüyle “isimleri nedir”i kastetti. Bazıları onu şöyle rivayet etti: “**خابئة مَصادِعَ** ve saçı olmayan bir baş”; ve yine “ya **صُلَيع**” “ya **أَسد**” yerine rivayet edilmiştir. **صُلَيْعٌ**, **أَصْلَعَ**’ın küçültmesidir; terhîmli olarak.

Ve **انكَشَط** onun korkusu; yani gitti. Yağmur duası hadisinde: “Bulut **فَتَكَشَّطَ**”; yani parçalandı ve dağıldı. **الكَشْطُ** ve **القَشْطُ**, kaldırmada, gidermede, sökmede ve açığa çıkarmada eşittir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B7/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ك ش ط * * كشَطَ * الجل عن ظهر الفرس والغطاء عن الشيء كشفه عنه وبابه ضرب وقشط لغة فيه وفي قراءة عبد الله بن مسعود رضي الله تعالى عنه ﴿وإذا السماء قشطت﴾ وكشط البعير نزع جلده ولا يقال سلخه وإنما يقال كشطه أو جلده تجليدا

##### Türkçe

* ك ش ط * **كشَطَ**: atın sırtından **الجل**’i ve şeyin üzerinden örtüyü; onu ondan açığa çıkardı. Babı **ضرب**’dır. Ve **قشط** onun hakkında bir dildir. Ve Abdullah b. Mesud’un (Allah Teâlâ ondan razı olsun) kıraatinde: ﴿**وإذا السماء قشطت**﴾.

Ve **كشط**: deve; derisini çıkardı. Ve “**سلخه**” denilmez; ancak “**كشطه**” yahut “**جلده**” (derisini) “**تجليدا**” (deri çıkarma olarak) denilir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الكشط: رفعك شيئا عن شيء قد غشاه. وفي العين: قد غطاه، وغشيه من فوقه، كما يكشط الجلد عن السنام، وعن المسلوخة. و في التنزيل العزيز:  إذا السماء كشطت  قال الزجاج: قلعت كما يقلع السقف، وكذلك قشطت، بالقاف. وقال الفراء: يعني نزعت فطويت. وقال يعقوب: قريش تقول: كشط، وتميم وأسد يقولون: قشط، قال: وليست الكاف في هذا بدلا من القاف، لأنهما لغتان لأقوام مختلفين. وكشط الغطاء عن الشيء، والجلد عن الجزور، والجل عن ظهر الفرس، يكشطه كشطا: قلعه، ونزعه ونضاه، وكشفه عنه.
 واسم ذلك الشيء: الكشاط، ككتاب والقاف لغة فيه. والكشاط أيضا: الانكشاف، كالانكشاط، يقال: كشط روعه كشاطا، وانكشط، أي انكشف، وهو مجاز. وقال الليث: الكشاط: الجلد المكشوط، يسمى به بعد ما يكشف، قال: ثم ربما غشي به عليها أي: على الجزور، فحينئذ يقال: ارفع عنها كشاطها لأنظر إلى لحمها. قال وهذا خاص بالجزور. وفي الصحاح: كشطت البعير كشطا: نزعت جلده، ولا يقال: سلخت، لأن العرب لا تقول في البعير إلا كشطته أو جلدته. قال الليث: والكشطة محركة: أرباب الجزور المكشوطة. وانتهى أعرابي إلى قوم قد سلخوا جزورا وقد غطوها بكشاطها، فقال: من الكشطة? وهو يريد أن يستوهبهم، فقال بعض القوم: وعاء المرامي ومثابت الأقران، وأدنى الجزاء من الصدقة، يعني فيما يجزئ من الصدقة، فقال الأعرابي: يا كنانة: ويا أسد، ويا بكر، أطعمونا من لحم الجزور. وفي المحكم: وقف رجل على كنانة وأسد ابني خزيمة، وهما يكشطان عن بعير لهما، فقال لرجل قائم: ما جلاء الكاشطين، أي: ما أسماؤهما، فقال: خابئة المصادع، وهصار الأقران: يعني بخابئة المصادع: الكنانة، وبهصار الأقران: الأسد. فقال: يا أسد وكنانة أطمعاني من هذا اللحم. ورواه بعضهم: خابئة مصادع، ورأس بلا شعر وكذا روي يا صليع مكان يا أسد.
 وانكشط الروع: ذهب، نقله الجوهري، وهو مجاز. ومما يستدرك عليه: تكشط السحاب في السماء، أي تقطع وتفرق. والكشاط: الجزار، كالكاشط. وكشط الحرف: أزاله من موضعه. وابن المكشوط. محدث.

##### Türkçe

**الكشط**: senin bir şeyi, onu kaplamış olan bir şeyden kaldırmandır. Gözde: onu örtmüştür ve üstünden kaplamıştır; tıpkı derinin hörgüçten ve yüzülmüş olandan kazınıp kaldırılması gibi. Aziz tenzilde: “Gökyüzü **كشطت** edildiği zaman” (buyurmuştur). **الزجاج** dedi: Tavanın sökülmesi gibi söküldü; aynı şekilde **قشطت** de (vardır), **القاف** ile. **الفراء** dedi: Yani çekilip çıkarıldı da dürüldü. **يعقوب** dedi: Kureyş **كشط** der; Temîm ve Esed **قشط** derler. Dedi: Bu hususta **الكاف** **القاف**’tan bedel değildir; çünkü ikisi farklı kavimler için iki dildir. Ve bir şeyden örtüyü, deve gövdesinden deriyi, atın sırtından **الجل**’i kazıyıp kaldırdı; onu **كشط** eder, **كشطا**: onu söktü, çekip çıkardı ve soyup çıkardı; ve onu ondan açığa çıkardı.

Ve o şeyin adı: **الكشاط**’tır; **كتاب** gibi; ve **القاف** onda bir dildir (yani **القشاط** da denir). **الكشاط** ayrıca: açığa çıkma(dır); **الانكشاط** gibi. Denir ki: “Onun korkusu **كشاطا** **كشط** oldu ve **انكشط** oldu”; yani açığa çıktı; bu mecazdır. **الليث** dedi: **الكشاط**: kazınıp kaldırılmış deridir; açığa çıkarıldıktan sonra onunla adlandırılır. Dedi: Sonra belki onunla onun üzerine, yani deve gövdesinin üzerine, örtülür; o vakit “Onun **كشاط**’ını kaldır da etine bakayım” denir. Dedi: Bu, deve gövdesine mahsustur. **الصحاح**’ta: “Deveyi **كشطا** **كشطت** ettim”: derisini çekip çıkardım; “**سلخت**” denmez; çünkü Araplar deve hakkında ancak “Onu **كشطت** ettim” yahut “Onu **جلدت** ettim” derler. **الليث** dedi: Ve **الكشطة** (harekeli): kazınıp kaldırılmış deve gövdesinin sahipleridir. Bir bedevî, bir kavme vardı; bir deve gövdesini yüzmüşler ve onu **كشاط**’ıyla örtmüşlerdi; dedi ki: “**الكشطة** kimdir?” O, onlardan bağış olarak istemek istiyordu. Kavimden biri dedi: “Atışların kabı ve akranların sebat yerleri; sadakadan en yakın karşılık”; yani sadakadan yeterli gelen şey hakkında. Bedevî dedi: “Ey Kinâne, ey Esed, ey Bekr; bize deve gövdesinin etinden yedirin.” **المحكم**’de: Bir adam, Huzeyme’nin iki oğlu Kinâne ve Esed’in yanına durdu; ikisi, kendilerine ait bir deveden kazıyıp kaldırıyorlardı; ayakta duran bir adama dedi ki: “**الكاشطين**’in **جلاء**’sı nedir?” yani: ikisinin adları nedir? O dedi: “Yarıkları saklayan ve akranları ezen”; yani “yarıkları saklayan” ile Kinâne’yi, “akranları ezen” ile Esed’i kasteder. O dedi: “Ey Esed ve Kinâne, beni bu etten umutlandırın.” Bazıları onu şöyle rivayet etti: “Yarıkları saklayan”; ve “saçı olmayan bir baş”; ve “ya Esed” yerine “ya **صليع**” diye de rivayet edildi.

Ve **الروع** **انكشط** oldu: gitti; bunu **الجوهري** nakletti; bu mecazdır. Üzerine istidrâk edilenlerdendir: Bulut gökte **تكشط** oldu; yani parçalandı ve dağıldı. Ve **الكشاط**: kasaptır; **الكاشط** gibi. Ve harfi **كشط** etti: onu yerinden giderdi. Ve **ابن المكشوط**: muhaddis(tir).

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

كَشَطَ
1 كَشَطَ ذ , (S, Msb, K,) aor. كَشِطَ , (Msb, MS,) inf. n. كَشْطٌ, (Msb, K,) He removed, put off, took off, or stripped off, (S, Msb, K,) a thing (Msb, K) from (عَنْ) a thing which it covered; (K;) as, for instance, the housing, or covering, (S, K,) from a horse, (K,) or from the back of a horse; (S;) and the cover from a thing; (S;) and the skin from a slaughtered camel: (TA:) and قَشَطَ is a dial. var. thereof; (Yaakoob, S;) the former being of the dial. of Kureysh, (Yaakoob, accord. to the TA,) or of Keys, (M in art. قشط,) and the latter of the dial. of Temeem and Asad; the ك not being a substitute for the ق: (Yaakoob, TA:) and ↓ استكشط signifies the same. (Ham., p. 693.) It is said in the Kur, [lxxxi. 11,] وَاِذَا السَّمَآءُ كُشِطَتْ And when the heaven shall be removed from its place, like as a roof is removed from its place; (Zj, K;) and in like manner قُشِطَتٌ, (Zj, S, *) accord. to the reading of 'Abd-Allah [Ibn-Mes'ood]: (S:) or shall be pulled off and folded together. (Fr.) And you say also, كَشَطَ الحَرْفَ He removed the letter from its place. (TA.) And كُشِطَ رَوْعُهُ, (TA,) inf. n. كِشَاطٌ, (K, * TA,) (tropical:) His fright, or fear, became removed; (K, * TA;) and so ↓ انكشط روعه: (TA:) or the latter signifies (tropical:) his fright, or fear, went away. (S, K, TA.) And كَشَطَ الدَّابَّهَ and قَشَطَهَا [He removed the housing, or covering, from the beast of carriage]. (TA in art. قشط.) And كَشَطْتُ البَعِيرَ, (S, Msb,) aor. as above, (Msb,) and so the inf. n., (S, Msb,) I skinned the camel: (S, Msb:) you should not say سَلَخْتُ; for the Arabs, in speaking of a camel, say only كَشَطْتُهُ and جَلَّدْتُهُ. (S.)

تكشّط السَّحَابُ فِى السَّمَآءِ
5 تكشّط السَّحَابُ فِى السَّمَآءِ ذ The clouds became dissundered and dispersed in the sky. (TA.)

انكشط التُّرَابُ
7 انكشط التُّرَابُ ذ [The dust became removed, or cleared away, by the wind]. (T, TA in art. جول.) See also 1.

10 اِسْتَكْشَطَ see 1.

كُشْطٌ
كُشْطٌ ذ i. q. قُسْطٌ. (AA in TA art. قسط.)

كِشَاطٌ
كِشَاطٌ ذ : see كُشِطَ. -A2- The stripped skin of a slaughtered camel. (Lth, K.) Sometimes the latter is covered over with it; and one says, اِرْفَعْ عَنْهَا كِشَاطَهَا لِأَنْظُرَ اِلَى لَحْمِهَا [Take thou off from it its stripped skin, that I may look at its flesh.] (Lth, K. *)

كَشَّاطٌ
كَشَّاطٌ ذ : see what next follows.

كَاشِطٌ
كَاشِطٌ ذ A slaughterer [or skinner] of camels; as also ↓ كَشَّاطٌ. (TA.) ― -b2- Also, [its pls.] كَشَطَةٌ (Lth, K,) and كَاشِطُونَ (M, TA) The owners of a skinned camel. (Lth, M, K.)

جَزُورٌ مَكْشُوطَةٌ
جَزُورٌ مَكْشُوطَةٌ ذ [A skinned slaughtered camel]. (K.)

##### Türkçe

**كَشَطَ**
1 **كَشَطَ** ذ, (S, Msb, K,) muzâri‘i **كَشِطَ**, (Msb, MS,) mastarı **كَشْطٌ**, (Msb, K,) O, bir şeyi (Msb, K) örttüğü bir şeyden (عَنْ) çıkardı, uzaklaştırdı, çıkarttı yahut soydu; (S, Msb, K;) meselâ, bir attan, (K,) yahut bir atın sırtından, (S;) eyer örtüsünü yahut örtüyü, (S, K,) (K;) ve bir şeyin örtüsünü; (S;) ve boğazlanmış bir devenin derisini: (TA:) ve **قَشَطَ** bunun lehçe varyantıdır; (Yaakoob, S;) ilkinin **قريش** lehçesinden olduğu, (Yaakoob, TA’ya göre,) yahut **قيس**’in, (M, madde **قشط**’ta,) ve ikincisinin **تميم** ve **أسد** lehçesinden olduğu; **ك**’nin **ق**’nin yerine geçen bir harf olmadığı: (Yaakoob, TA:) ve ↓ **استكشط** aynı mânaya gelir. (Ham., s. 693.) Kur’ân’da [lxxxi. 11] şöyle denilmiştir: **وَاِذَا السَّمَآءُ كُشِطَتْ** “Ve gök, yerinden çıkarıldığı zaman”; bir çatının yerinden çıkarılması gibi; (Zj, K;) ve aynı şekilde **قُشِطَتٌ**, (Zj, S, *) **عبد-الله** [**ابن-مسعود**] kıraatına göre: (S:) yahut çekilip çıkarılacak ve dürülüp toplanacaktır. (Fr.) Ve sen ayrıca şöyle de dersin: **كَشَطَ الحَرْفَ** “Harf’i yerinden çıkardı.” (TA.) Ve **كُشِطَ رَوْعُهُ**, (TA,) mastarı **كِشَاطٌ**, (K, * TA,) (mecaz:) Onun korkusu giderildi; (K, * TA;) ve bunun gibi ↓ **انكشط روعه**: (TA:) yahut ikincisi (mecaz:) onun korkusu gitti, mânasınadır. (S, K, TA.) Ve **كَشَطَ الدَّابَّهَ** ve **قَشَطَهَا** [O, binek hayvanından eyer örtüsünü yahut örtüyü çıkardı]. (TA, madde **قشط**’ta.) Ve **كَشَطْتُ البَعِيرَ**, (S, Msb,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (Msb,) ve mastarı da öyle, (S, Msb,) “Deveyi yüzdüm”: (S, Msb:) **سَلَخْتُ** dememelisin; çünkü Araplar, deve hakkında konuşurken yalnızca **كَشَطْتُهُ** ve **جَلَّدْتُهُ** derler. (S.)

**تكشّط السَّحَابُ فِى السَّمَآءِ**
5 **تكشّط السَّحَابُ فِى السَّمَآءِ** ذ Bulutlar gökte parçalanıp dağıldı. (TA.)

**انكشط التُّرَابُ**
7 **انكشط التُّرَابُ** ذ [Toz, rüzgârla giderildi yahut süpürülüp uzaklaştı]. (T, TA, madde **جول**’da.) 1’e de bak.

10 **اِسْتَكْشَطَ**: 1’e bak.

**كُشْطٌ**
**كُشْطٌ** ذ **قُسْطٌ** ile aynı mânadadır. (AA, TA, madde **قسط**’ta.)

**كِشَاطٌ**
**كِشَاطٌ** ذ: **كُشِطَ**’a bak. -A2- Boğazlanmış devenin soyulmuş derisi. (Lth, K.) Bazen ikincisi bununla örtülür; ve şöyle denir: **اِرْفَعْ عَنْهَا كِشَاطَهَا لِأَنْظُرَ اِلَى لَحْمِهَا** [Onun soyulmuş derisini üzerinden kaldır ki etine bakayım.] (Lth, K. *)

**كَشَّاطٌ**
**كَشَّاطٌ** ذ: bir sonraki maddeye bak.

**كَاشِطٌ**
**كَاشِطٌ** ذ Develerin boğazlayıcısı [yahut yüzücüsü]; bunun gibi ↓ **كَشَّاطٌ** da. (TA.) ― -b2- Ayrıca, [çoğulları] **كَشَطَةٌ** (Lth, K,) ve **كَاشِطُونَ** (M, TA): Yüzülmüş bir devenin sahipleri. (Lth, M, K.)

**جَزُورٌ مَكْشُوطَةٌ**
**جَزُورٌ مَكْشُوطَةٌ** ذ [Yüzülmüş boğazlanmış deve]. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَشَطَ
كَشَطَ I ( n. ac. كَشْط 1 )
a.  [ acc. &  'An ], Removed; stripped off from.

b.  [ acc. &  'An ], Skinned, flayed.

c.  [ pass. ], Was dispelled ( fear ).

تَكَشَّطَ
تَكَشَّطَ V
a.  [ Fī ], Were dispersed ( clouds ).

اِنْكَشَطَ
اِنْكَشَطَ VII ,
a.  Was removed.

اِسْتَكْشَطَ
اِسْتَكْشَطَ X ,
a.  see I (a) .

كَاْشِط
كَاْشِط 21 , ( pl. كَشَطَة 4t &  reg. ),
a.  Slaughterer.

كِشَاْط
كِشَاْط 23 ,
a.  Skin, hide.

كَشَّاْط
كَشَّاْط 28 ,
a.  see 21 .

##### Türkçe

**كَشَطَ**
**كَشَطَ** I (mastar-ı aslî: **كَشْط** 1)
a. [mef‘ûl ile ve **'An** ile], Giderdi; -den/-dan soyup çıkardı.

b. [mef‘ûl ile ve **'An** ile], Derisini yüzdü, soydu.

c. [meçhul], (korku) giderildi.

**تَكَشَّطَ**
**تَكَشَّطَ** V
a. [**Fī** ile], (bulutlar) dağıldı.

**اِنْكَشَطَ**
**اِنْكَشَطَ** VII,
a. Giderildi.

**اِسْتَكْشَطَ**
**اِسْتَكْشَطَ** X,
a. I (a)’ya bak.

**كَاْشِط**
**كَاْشِط** 21, (çoğulu **كَشَطَة** 4t ve kıyasî),
a. Kasap.

**كِشَاْط**
**كِشَاْط** 23,
a. Deri, post.

**كَشَّاْط**
**كَشَّاْط** 28,
a. 21’e bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B7/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

كشط
كَشَطَ - يَكْشِطُ، كُشِطَ - يُكْشَطُ
كَشَطَ - يَكْشِط + كائن + شيئاً + عن كائن: يأتي إلى شيء يرقد ويكسو شيئاً، فينزعه ويفصله عنه من مكان التصاقه ورقوده عليه، كجلد الغنم أو زبد اللبن: ولها ذات  دلالة لفظ " قشط " العامية الحالية
كُشِطَ -- يُكْشَطُ - كًشِطَت: مبني للمجهول من " كَشَطَ - يَكْشِطُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " استئصال أجزاء من الشيء على شكل طبقات، بالنجر والقشر والكشط "، وهي:
أرَمَ - يَأْرِمُ، زَبَرَ - يَزْبُرُ، سَفَنَ - يَسْفِنُ، خَشَبَ - يَخْشَبُ، كَشَطَ - يَكْشِط، سَحَتَ - يَسْحَتُ
كشط
 	﴿وإذا السماء كشطت(11)﴾ التكوير
مختار الصحاح
● [كشط] ك ش ط: كشَطَ الجل عن ظهر الفرس والغطاء عن الشيء كشفه عنه وبابه ضرب وقشط لغة فيه وفي قراءة عبد الله بن مسعود رضي الله تعالى عنه ﴿وإذا السماء قشطت﴾ وكشط البعير نزع جلده ولا يقال سلخه وإنما يقال كشطه أو جلده تجليدا
معجم الفرائد القرآنية:
ك ش ط
"كُشِطَتْ" فـي قولـه تعالـى : " وَإِذَا السَّمَاءُ كُشِطَـتْ " (11) التكوير .
كَشَط الشيء : أزاله عن موقعه أو كشفه، وكشطت السماء أي قلعت عن مقرها وكُشِفَت، والكشط: إزالة الجلد عن الحيوان الميت، وهو أعم من السلخ لأن السلخ لا يقال إلا في إزالة إهاب البقر والغنم، دون إزالة إهاب الإبل فإنه كشط . والمقصود هنا إزالة السماء من مكانها فينكشف عالم الخلود .
الراغب
كشط
- قال عز وجل: }وإذا السماء كشطت{ [التكوير/11] وهو من: كشط الناقة، أي: تنحية الجلد عنها، ومنه استعير: انكشط روعة (انظر: المجمل 3/786)، أي: زال.
ملخص اللسان:
1. كشط: كشَطَ الغِطاءَ عن الشيء والجِلدَ عن الجَزُور والجُلَّ عن ظهر  الفرس يَكْشِطُه كَشْطاً: قَلَعه ونَزَعه وكشَفه عنه،
2.    وكشَطْتُ البعير كَشْطاً: نَزَعْت جِلده،
3.    وإِذا السماء كُشِطَتْ؛ قال  الفراء: يعني نُزِعت فَطُوِيَتْ،
4.    الكَشْطُ رفعُك  شيئاً عن شيء قد غطّاه وغَشِيَه من فوقه كما يُكْشَط الجلد عن السنام وعن  المسلوخة،
5.    وانكَشَط رَوْعُه أَي ذهب.
6.    وفي حديث الاستسقاء: فَتَكَشَّطَ السحاب أَي  تقطَّع وتَفَرَّق.
7.    والكَشْطُ والقَشْطُ سواء في الرَّفْعِ والإِزالة  والقَلْع والكشف.
لسان العرب
● - كشط: كشَطَ الغِطاءَ عن الشيء والجِلدَ عن الجَزُور والجُلَّ عن ظهر  الفرس يَكْشِطُه كَشْطاً: قَلَعه ونَزَعه وكشَفه عنه، واسم ذلك الشيء  الكِشاطُ، والقَشْطُ لغة فيه. قيسٌ تقول: كشَطْتُ، وتميم تقول: قَشَطْتُ،  بالقاف؛ قال ابن سيده: وليست الكاف في هذا بدلاً من القاف لأَنهما لغتان  لأَقوام مختلفين. وكشَطْتُ البعير كَشْطاً: نَزَعْت جِلده، ولا يقال سَلَخت  لأَن العرب لا تقول في البعير إِلا كشطْتُه أَو جَلَّدْتُه. وكَشَط فلان عن  فرسه الجُلَّ وقَشَطَه ونَضاه بمعنى واحد. وقال يعقوب: قريش تقول كشط،  وتميم وأَسد يقولون قشط. وفي التنزيل العزيز: وإِذا السماء كُشِطَتْ؛ قال  الفراء: يعني نُزِعت فَطُوِيَتْ، وفي قراءة عبد اللّه قُشِطَتْ، بالقاف،  والمعنى واحد. والعرب تقول: الكافُور والقافُور والكُسْط والقُسْط، وإِذا  تقارَب الحرفان في المَخْرج تعاقبا في اللغات. وقال الزجاج: معنى كُشِطت  وقُشِطت قُلِعَتْ كما يُقْلَعُ السَّقْفُ. وقال الليث: الكَشْطُ رفعُك  شيئاً عن شيء قد غطّاه وغَشِيَه من فوقه كما يُكْشَط الجلد عن السنام وعن  المسلوخة، وإِذا كُشط الجِلد عن الجَزُور سمي الجلد كِشاطاً بعدما  يُكْشط، ثم ربما غُطِّيَ عليها به فيقول القائل ارفع عنها كِشاطَها لأَنظر إِلى  لحمها، يقال هذا في الجَزُور خاصّة. قال: والكَشَطةُ أَرْبابُ الجُزور  المَكْشُوطةِ؛ وانْتَهى أَعرابيّ إِلى قوم قد سَلَخُوا جزوراً وقد  غَطَّوْها بِكِشاطِها فقال: مَن الكَشَطةُ؟ وهو يريد أَن يَسْتَوْهِبَهم، فقال  بعض القوم: وِعاء المَرامي ومُثابِت الأَقْران وأَدْنى الجَزاء من  الصَّدَقةِ، يعني فيما يُجْزي من الصدقةِ، فقال الأَعرابي: يا كِنانةُ ويا أَسدُ  ويا بَكْر، أَطعِمُونا من لحم الجَزور؛ وفي المحكم: وقف رجل على كنانةَ  وأَسَد ابني خُزَيْمة وهما يَكْشِطان عن بعير لهما فقال لرجل قائمٍ: ما  جِلاء الكاشِطَيْنِ؟ فقال: خابئةُ المَصادِعِ وهَصَّارُ الأَقْران، يعني  بخائبة المصادع الكِنانة وبَهصَّار الأَقران الأَسد، فقال: يا أَسد ويا  كِنانةُ أَطْعِماني من هذا اللحم، أَراد بقوله ما جِلاؤهما ما اسْماهما،  ورواه بعضهم: خابئة مَصادِعَ ورأْسٌ بلا شعر، وكذا روي يا صُلَيع مكان يا  أَسد، وصُلَيْعٌ تصغير أَصْلَعَ مُرخّماً.  وانكَشَط رَوْعُه أَي ذهب. وفي حديث الاستسقاء: فَتَكَشَّطَ السحاب أَي  تقطَّع وتَفَرَّق. والكَشْطُ والقَشْطُ سواء في الرَّفْعِ والإِزالة  والقَلْع والكشف.
مقاييس اللغة:
(كشط) الكاف والشين والطاء كلمةٌ تدلُّ على تنحية الشَّيء وكَشْفه. يقال: كشَطَ الجِلدَ عن الذَّبيحة. ويقولون: انكشَط رُوعُه، أي ذهَب.
القاموس المحيط:
الكَشْطُ رَفْعُكَ شيئاً عن شيء قد غَشَّاهُ. " وإذا السَّماءُ كُشِطَتْ " قُلِعَتْ كما يُقْلَعُ السَّقْفُ.
وكَشَطَ الجُلَّ عن الفرسِ: كشَفَه. وككِتابٍ: الانْكِشافُ، كالانكشاطِ، والجِلْدُ المَكشوطُ رُبَّما غُشِّيَ به عليها، يقالُ: ارْفَعْ كِشاطَها لِأَنْظُرَ إلى لَحْمِها، وهذا خاصٌّ بالجَزورِ. والكَشَطَةُ، محركةً: أربابُ الجَزورِ المَكْشوطَة. وانْكَشَطَ الرَّوْعُ: ذَهَبَ.
تاج العروس:
ك ش ط
الكَشْطُ : رَفْعُك شَيْئاً عن شَيْءِ قد غَشَّاه . وفي العَيْنِ : قد غَطَّاهُ وغَشِيَهُ من فَوْقِهِ كما يُكْشَطُ الجِلْدُ عن السَّنَامِ وعن المَسْلُوخَةِ . و في التَّنْزِيل العَزِيز : " إِذا السَّمَاءُ كُشِطَتْ " قال الزَّجّاجُ : قُلِعَتْ كما يُقْلَعُ السَّقْفُ وكذلك قُشِطَتْ بالقَافِ . وقال الفَرّاءُ : يَعْنِي نُزِعَتْ فطُوِيَتْ . وقال يَعْقُوبُ : قُرَيْشٌ تقول : كَشَطَ وتَمِيمٌ وأَسَدٌ يَقُولون : قَشَطَ قال : ولَيْسَتْ الكافُ في هذا بَدَلاً من القَافِ لأَنَّهُمَا لُغَتَانِ لأَقْوامٍ مُخْتَلِفينَ . وكَشَطَ الغِطَاءَ عن الشَّيْءِ والجِلْدَ عن الجَزُورِ والجُلَّ عن ظَهْرِ الفَرَسِ يَكْشِطُه كَشْطاً : قَلَعَه ونَزَعَه ونَضَاهُ وكَشَفَهُ عنه
واسمُ ذلِكَ الشَّيْءِ : الكِشَاطُ ككِتَابٍ والقَافُ لُغَةٌ فِيه . والكِشَاطُ أَيْضاً : الانْكِشَافُ كالانْكِشَاطِ يُقَال : كُشِطَ رَوْعُهِ كِشَاطاً وانْكَشَطَ أَي انْكَشَفَ وهو مَجازٌ . وقال اللَّيْثُ : الكِشَاطُ : الجِلْدُ المَكْشُوطُ يُسَمَّى به بعدَ ما يُكْشَفُ قال : ثمّ رُبَّمَا غُشِّيَ به عَلَيْهَا أَي : علَى الجَزُورِ فحِينَئِذ يُقَال : ارْفَعْ عنها كِشَاطَهَا لأَنْظُرَ إِلى لَحْمِهَا . قالَ وهذَا خاصٌّ بالجَزُورِ . وفي الصّحاحِ : كَشَطْتُ البَعِيرَ كَشْطاً : نَزَعْتُ جِلْدَه ولا يُقَال : سَلَخْتُ لأَنَّ العَرَبَ لا تَقُول فِي البَعِيرِ إِلا كَشَطْتُه أَو جَلَدْتُه . قال اللَّيْثُ : والكَشَطَةُ مُحَرَّكةً : أَرْبَابُ الجَزُورِ المَكْشُوطَةِ . وانْتَهَى أَعْرَابِيٌّ إِلى قَوْمٍ قد سَلَخُوا جَزُوراً وقد غَطُّوْها بكِشَاطِهَا فقال : من الكَشَطَةُ ؟ وهُوَ يُرِيدُ أَنْ يَسْتَوْهِبَهم فقالَ بعضُ القُوْمِ : وِعَاءُ المَرامِي ومَثَابِتُ الأَقْرَانِ وأَدْنَى الجَزَاءِ من الصَّدَقَةِ يَعْنِي فيما يُجْزِئُ من الصَّدَقَةِ فقالَ الأَعْرَابِيُّ : يا كِنَانَةُ : ويا أَسَدُ ويا بَكْرُ أَطْعِمُونا من لَحْمِ الجَزُورِ . وفي المُحْكَمِ : وَقَفَ رَجُلٌ على كِنَانَةَ وأَسَد ابْنَيْ خُزَيْمَةَ وهُمَا يَكْشِطَانِ عَنْ بَعِيرٍ لَهُمَا فقالَ لرَجُلٍ قائمٍ : ما جِلاءُ الكاشِطَيْنِ أَي : ما أَسْماؤُهُمَا فقال : خابِئَةُ المَصَادِع وهَصّارُ الأَقْرَانِ : يَعْنِي بخابِئَةِ المَصَادِعِ : الكِنَانَةَ وبهَصّارِ الأَقْرَانِ : الأَسَد . فقال : يا أَسَدُ وكِنَانَة أَطْمِعَانِي من هذا اللَّحْمِ . ورَواهُ بعضُهم : خَابِئَةُ مَصادِعَ ورأْسٌ بلا شَعْرٍ وكَذا رُوِيَ يا صُلَيْعُ مكان يا أَسَدُ
وانْكَشَطَ الرَّوْعُ : ذَهَبَ نَقَلَه الجَوْهَرِيُّ وهو مَجَازٌ . ومِمّا يُسْتَدْرَكُ عليه : تَكَشَّطَ السَّحَابُ في السَّمَاءِ أَي تَقَطَّعَ وتَفَرَّق . والكَشّاطُ : الجَزّارُ كالكَاشِطِ . وكَشَطَ الحَرْفَ : أَزَالَهُ من مَوْضِعِه . وابنُ المَكْشُوطِ . مُحَدِّثٌ

##### Türkçe

**كشط**
**كَشَطَ - يَكْشِطُ، كُشِطَ - يُكْشَطُ**
**كَشَطَ - يَكْشِط** + bir varlık + bir şeyi + bir varlıktan: bir şeye gelir ki (o şey) yatmakta ve bir şeyi örtmektedir; böylece onu (örtüyü) ondan çıkarır ve yapışma yerinden ve onun üzerinde yatma hâlinden ayırır; koyun derisi veya sütün kaymağı gibi: ve onun, şimdiki halk dili **" قشط "** lafzının delâletiyle aynı bir delâleti vardır.

**كُشِطَ -- يُكْشَطُ - كًشِطَت**: **" كَشَطَ - يَكْشِطُ "**’tan meçhul bina.

Ve lafız, “şeyin parçalarını tabakalar şeklinde, oyma, soyma ve kazıma ile kökünden çıkarma” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**أرَمَ - يَأْرِمُ، زَبَرَ - يَزْبُرُ، سَفَنَ - يَسْفِنُ، خَشَبَ - يَخْشَبُ، كَشَطَ - يَكْشِط، سَحَتَ - يَسْحَتُ**

**كشط**
	﴿Ve gök **كشطت** (11)﴾ **التكوير**

**مختار الصحاح**
● [**كشط**] ك ش ط: **كشَطَ** eğer’i atın sırtından ve örtüyü şeyden; onu ondan açığa çıkardı; ve babı **ضرب**’dır; ve **قشط** onda bir dildir; ve Abdullah b. Mesud’un (Allah Teâlâ ondan razı olsun) kıraatinde: ﴿Ve gök **قشطت**﴾ ve **كشط** deve: derisini çıkardı; ve “yüzdü” denilmez; ancak “onu **كشط** etti” yahut “onu deriledi, derileme ile” denilir.

**معجم الفرائد القرآنية:**
ك ش ط
**"كُشِطَتْ"** O’nun (yüce) sözü içinde: **" وَإِذَا السَّمَاءُ كُشِطَـتْ "** (11) **التكوير**.
**كَشَط** şeyi: onu yerinden giderdi yahut onu açığa çıkardı; ve **كشطت** gök, yani yerinden sökülüp çıkarıldı ve açığa çıkarıldı; ve **الكشط**: ölü hayvandan deriyi gidermektir; ve o, **السلخ**’tan daha geneldir; çünkü **السلخ** ancak sığır ve koyunun derisini gidermede söylenir; develerin derisini gidermede ise o **كشط**’tır. Ve burada kastedilen, göğün yerinden giderilmesidir; böylece ebedîlik âlemi açığa çıkar.

**الراغب**
**كشط**
- Aziz ve celil şöyle dedi: }Ve gök **كشطت**{ [**التكوير**/11] ve o, şundandır: **كشط** dişi deve, yani deriyi ondan uzaklaştırma; ve ondan ödünç alındı: **انكشط** korkusu (bak: **المجمل** 3/786), yani zail oldu.

**ملخص اللسان:**
1. **كشط**: **كشَطَ** örtüyü şeyden ve deriyi kesilmiş deveden ve eğer’i atın sırtından; onu **يَكْشِطُه** **كَشْطاً**: onu söküp çıkardı, onu çekip aldı ve onu ondan açığa çıkardı,
2. Ve **كشَطْتُ** deveyi **كَشْطاً**: derisini çekip aldım,
3. Ve “gök **كُشِطَتْ**”; **الفراء** dedi: yani çekilip alındı da dürüldü,
4. **الكَشْطُ**: üstünden onu örtmüş ve bürümüş olan bir şeyin üzerinden bir şeyi kaldırmandır; tıpkı derinin hörgüçten ve yüzülmüş olandan **يُكْشَط** edilmesi gibi,
5. Ve **انكَشَط** korkusu, yani gitti.
6. Ve yağmur duası hadîsinde: sonra bulut **تَكَشَّطَ**; yani parçalandı ve dağıldı.
7. **الكَشْطُ** ve **القَشْطُ** kaldırmada, gidermede, söküp çıkarmada ve açığa çıkarmada birdir.

**لسان العرب**
● - **كشط**: **كشَطَ** örtüyü şeyden ve deriyi kesilmiş deveden ve eğer’i atın sırtından; onu **يَكْشِطُه** **كَشْطاً**: onu söküp çıkardı, onu çekip aldı ve onu ondan açığa çıkardı; ve o şeyin adı **الكِشاطُ**’tır; ve **القَشْطُ** onda bir dildir. Kays “**كشَطْتُ**” der; Temîm ise **قَشَطْتُ** der, **القاف** ile; İbn Sîde dedi: Bu hususta **الكاف** **القاف**’tan bedel değildir; çünkü ikisi, farklı kavimlere ait iki dildir. Ve **كشَطْتُ** deveyi **كَشْطاً**: derisini çekip aldım; ve “**سَلَخت**” denilmez; çünkü Araplar deve hakkında ancak “onu **كشطْتُ**” yahut “onu **جَلَّدْتُ**” der. Ve falan kimse atından eğer’i **كَشَطَ** etti; ve onu **قَشَطَ** etti; ve onu **نَضاه** etti: tek mânâdadır. Yakub dedi: Kureyş **كشط** der; Temîm ve Esed **قشط** derler. Ve aziz tenzilde: “Ve gök **كُشِطَتْ**”; **الفراء** dedi: yani çekilip alındı da dürüldü; ve Abdullah’ın kıraatinde **قُشِطَتْ**, **القاف** ile; mânâ birdir. Ve Araplar der: **الكافُور** ve **القافُور** ve **الكُسْط** ve **القُسْط**; ve iki harf mahreçte yakınlaştığında dillerde birbirinin yerine geçer. **الزجاج** dedi: **كُشِطت** ve **قُشِطت**’in mânâsı, tavanın sökülüp çıkarıldığı gibi sökülüp çıkarıldı demektir. **الليث** dedi: **الكَشْطُ**, üstünden onu örtmüş ve bürümüş olan bir şeyin üzerinden bir şeyi kaldırmandır; tıpkı derinin hörgüçten ve yüzülmüş olandan **يُكْشَط** edilmesi gibi. Ve deri, kesilmiş deveden **كُشط** edilince, kazındıktan sonra deriye **كِشاطاً** denir; sonra belki onunla üstü örtülür; böylece söyleyen “onun **كِشاطَ**’ını kaldır ki etine bakayım” der; bu, kesilmiş deveye mahsus olarak söylenir. Dedi: ve **الكَشَطةُ**: **المَكْشُوطةِ** kesilmiş devenin sahipleridir. Ve bir bedevî, bir topluluğa vardı; bir kesilmiş deveyi yüzmüşler ve onu **كِشاطِها** ile örtmüşlerdi; dedi ki: “**الكَشَطةُ** kimdir?”; o, onlardan bağış istemek istiyordu; topluluktan bazıları dedi ki: “atışların kabı ve akranların sebat yerleri ve sadakadan en aşağı karşılık”; yani sadakadan yeterli gelen şey hakkında; bedevî dedi ki: “Ey Kinâne, ey Esed, ey Bekr, bize kesilmiş devenin etinden yedirin.” Ve **المحكم**’de: Bir adam, Huzeyme’nin iki oğlu Kinâne ve Esed’in yanına uğradı; ikisi, kendilerine ait bir deveden **يَكْشِطان** ediyorlardı; ayakta duran bir adama dedi ki: “**الكاشِطَيْنِ**’in **جِلاء**’ı nedir?”; yani ikisinin adı nedir; o dedi ki: “**خابئةُ المَصادِعِ** ve **هَصَّارُ الأَقْران**”; yani **خابئة المصادع** ile Kinâne’yi, **هصّار الأقران** ile Esed’i kastediyor; o dedi ki: “Ey Esed ve ey Kinâne, beni bu etten doyurun.” Onun “**ما جِلاؤهما**” sözüyle muradı “isimleri nedir” idi. Bazıları şöyle rivayet etti: “**خابئة مَصادِعَ** ve saçsız bir baş”; ve yine “ey Esed” yerine “ey **صُلَيع**” diye rivayet edildi; ve **صُلَيْع** “**أَصْلَع**”ın küçültmesidir, ترخيم ile. Ve **انكَشَط** korkusu, yani gitti. Ve yağmur duası hadîsinde: sonra bulut **فَتَكَشَّطَ**; yani parçalandı ve dağıldı. Ve **الكَشْطُ** ile **القَشْطُ**, kaldırmada, gidermede, söküp çıkarmada ve açığa çıkarmada birdir.

**مقاييس اللغة:**
(**كشط**) **الكاف** ve **الشين** ve **الطاء**, bir kelimedir ki bir şeyin uzaklaştırılmasına ve açığa çıkarılmasına delâlet eder. Denir ki: **كشَطَ** deriyi kesilmiş hayvandan. Ve derler ki: **انكشَط** korkusu; yani gitti.

**القاموس المحيط:**
**الكَشْطُ**: senin, üstünü bürümüş olan bir şeyin üzerinden bir şeyi kaldırmandır. “Ve gök **كُشِطَتْ**”: tavanın sökülüp çıkarıldığı gibi sökülüp çıkarıldı.
Ve **كَشَطَ** eğer’i attan: onu açığa çıkardı. Ve **ككِتابٍ**: açığa çıkma; **كالانكشاطِ** gibi. Ve **الجِلْدُ المَكشوطُ** belki onunla üstü örtülür; denir ki: “onun **كِشاطَ**’ını kaldır ki etine bakayım”; ve bu, kesilmiş deveye mahsustur. Ve **الكَشَطَةُ**, harekeli: **المَكْشوطَة** kesilmiş devenin sahipleridir. Ve **انْكَشَطَ** korku: gitti.

**تاج العروس:**
ك ش ط
**الكَشْطُ**: senin, üstünü bürümüş olan bir şeyin üzerinden bir şeyi kaldırmandır. Ve **العَيْن**’de: üstünden onu örtmüş ve bürümüş olan bir şeyin üzerinden; tıpkı derinin hörgüçten ve yüzülmüş olandan **يُكْشَط** edilmesi gibi. Ve aziz tenzilde: **" إِذا السَّمَاءُ كُشِطَتْ "**; **الزَّجّاجُ** dedi: tavanın sökülüp çıkarıldığı gibi sökülüp çıkarıldı; ve aynı şekilde **قُشِطَتْ** **بالقَافِ**. Ve **الفَرّاءُ** dedi: yani çekilip alındı da dürüldü. Ve **يَعْقُوبُ** dedi: Kureyş “**كَشَطَ**” der; Temîm ve Esed “**قَشَطَ**” der; dedi: bu hususta **الكاف** **القاف**’tan bedel değildir; çünkü ikisi, farklı kavimlere ait iki dildir. Ve **كَشَطَ** örtüyü şeyden ve deriyi kesilmiş deveden ve eğer’i atın sırtından; onu **يَكْشِطُه** **كَشْطاً**: onu söküp çıkardı, onu çekip aldı, onu **نَضَاهُ** etti ve onu ondan açığa çıkardı.
Ve o şeyin adı: **الكِشَاطُ** **ككِتَابٍ**; ve **القَافُ** onda bir dildir. Ve **الكِشَاطُ** ayrıca: açığa çıkmadır; **كالانْكِشَاطِ** gibi; denir ki: **كُشِطَ** korkusu **كِشَاطاً** ve **انْكَشَطَ**; yani açığa çıktı; ve o mecazdır. Ve **اللَّيْثُ** dedi: **الكِشَاطُ**: kazınmış deridir; açığa çıkarıldıktan sonra onunla adlandırılır. Dedi: sonra belki onunla üstü örtülür; yani kesilmiş devenin üstü; o vakit denir ki: “onun **كِشَاطَ**’ını kaldır ki etine bakayım.” Dedi: ve bu, kesilmiş deveye mahsustur. Ve **الصّحاح**’ta: **كَشَطْتُ** deveyi **كَشْطاً**: derisini çekip aldım; ve “**سَلَخْتُ**” denilmez; çünkü Araplar deve hakkında ancak “onu **كَشَطْتُ**” yahut “onu **جَلَدْتُ**” der. **اللَّيْثُ** dedi: ve **الكَشَطَةُ** harekeli: **المَكْشوطَة** kesilmiş devenin sahipleridir. Ve bir bedevî, bir topluluğa vardı; bir kesilmiş deveyi yüzmüşler ve onu **بكِشَاطِهَا** ile örtmüşlerdi; dedi: “**الكَشَطَةُ** kimdir?”; o, onlardan bağış istemek istiyordu; topluluktan bazıları dedi ki: “atışların kabı ve akranların sebat yerleri ve sadakadan en aşağı karşılık”; yani sadakadan yeterli gelen şey hakkında; bedevî dedi ki: “Ey Kinâne, ey Esed, ey Bekr, bize kesilmiş devenin etinden yedirin.” Ve **المُحْكَم**’de: Bir adam, Huzeyme’nin iki oğlu Kinâne ve Esed’in yanına uğradı; ikisi, kendilerine ait bir deveden **يَكْشِطَانِ** ediyorlardı; ayakta duran bir adama dedi ki: “**الكاشِطَيْنِ**’in **جِلاءُ**’ı nedir?”; yani ikisinin adları nedir; o dedi ki: “**خابِئَةُ المَصَادِع** ve **هَصّارُ الأَقْرَانِ**”; yani **خابِئَةِ المَصَادِعِ** ile Kinâne’yi, **هَصّارِ الأَقْرَانِ** ile Esed’i kastediyor. O dedi ki: “Ey Esed ve Kinâne, beni bu etten doyurun.” Ve bazıları onu şöyle rivayet etti: “**خَابِئَةُ مَصادِعَ** ve saçsız bir baş”; ve yine “ey Esed” yerine “ey **صُلَيْعُ**” diye rivayet edildi.
Ve **انْكَشَطَ** korku: gitti; onu **الجَوْهَرِيُّ** nakletti; ve o mecazdır. Ve ondan, üzerine istidrâk edilenlerdendir: bulut gökte **تَكَشَّطَ**; yani parçalandı ve dağıldı. Ve **الكَشّاطُ**: kasap; **الكَاشِطِ** gibi. Ve **كَشَطَ** harfi: onu yerinden giderdi. Ve **ابنُ المَكْشُوطِ**: bir muhaddis.
