# كشط — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B4%D8%B7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كشط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: كشط

كشَطَ الغِطاءَ عن الشيء والجِلدَ عن الجَزُور والجُلَّ عن ظهر الفرس يَكْشِطُه كَشْطاً: قَلَعه ونَزَعه وكشَفه عنه، واسم ذلك الشيء الكِشاطُ، والقَشْطُ لغة فيه. قيسٌ تقول: كشَطْتُ، وتميم تقول: قَشَطْتُ، بالقاف؛ قال ابن سيده: وليست الكاف في هذا بدلاً من القاف لأَنهما لغتان لأَقوام مختلفين. وكشَطْتُ البعير كَشْطاً: نَزَعْت جِلده، ولا يقال سَلَخت لأَن العرب لا تقول في البعير إِلا كشطْتُه أَو جَلَّدْتُه. وكَشَط فلان عن فرسه الجُلَّ وقَشَطَه ونَضاه بمعنى واحد. وقال يعقوب: قريش تقول كشط، وتميم وأَسد يقولون قشط. وفي التنزيل العزيز: وإِذا السماء كُشِطَتْ؛ قال الفراء: يعني نُزِعت فَطُوِيَتْ، وفي قراءة عبد اللّه قُشِطَتْ، بالقاف، والمعنى واحد. والعرب تقول: الكافُور والقافُور والكُسْط والقُسْط، وإِذا تقارَب الحرفان في المَخْرج تعاقبا في اللغات. وقال الزجاج: معنى كُشِطت وقُشِطت قُلِعَتْ كما يُقْلَعُ السَّقْفُ. وقال الليث: الكَشْطُ رفعُك شيئاً عن شيء قد غطّاه وغَشِيَه من فوقه كما يُكْشَط الجلد عن السنام وعن المسلوخة، وإِذا كُشط الجِلد عن الجَزُور سمي الجلد كِشاطاً بعدما يُكْشط، ثم ربما غُطِّيَ عليها به فيقول القائل ارفع عنها كِشاطَها لأَنظر إِلى لحمها، يقال هذا في الجَزُور خاصّة. قال: والكَشَطةُ أَرْبابُ الجُزور المَكْشُوطةِ؛ وانْتَهى أَعرابيّ إِلى قوم قد سَلَخُوا جزوراً وقد غَطَّوْها بِكِشاطِها فقال: مَن الكَشَطةُ؟ وهو يريد أَن يَسْتَوْهِبَهم، فقال بعض القوم: وِعاء المَرامي ومُثابِت الأَقْران وأَدْنى الجَزاء من الصَّدَقةِ، يعني فيما يُجْزي من الصدقةِ، فقال الأَعرابي: يا كِنانةُ ويا أَسدُ ويا بَكْر، أَطعِمُونا من لحم الجَزور؛ وفي المحكم: وقف رجل على كنانةَ وأَسَد ابني خُزَيْمة وهما يَكْشِطان عن بعير لهما فقال لرجل قائمٍ: ما جِلاء الكاشِطَيْنِ؟ فقال: خابئةُ المَصادِعِ وهَصَّارُ الأَقْران، يعني بخائبة المصادع الكِنانة وبَهصَّار الأَقران الأَسد، فقال: يا أَسد ويا كِنانةُ أَطْعِماني من هذا اللحم، أَراد بقوله ما جِلاؤهما ما اسْماهما، ورواه بعضهم: خابئة مَصادِعَ ورأْسٌ بلا شعر، وكذا روي يا صُلَيع مكان يا أَسد، وصُلَيْعٌ تصغير أَصْلَعَ مُرخّماً.
وانكَشَط رَوْعُه أَي ذهب. وفي حديث الاستسقاء: فَتَكَشَّطَ السحاب أَي تقطَّع وتَفَرَّق. والكَشْطُ والقَشْطُ سواء في الرَّفْعِ والإِزالة والقَلْع والكشف.

### Türkçe

**كَشَطَ** örtüyü şeyden, deriyi de deve kesiminden, ve **الجُلَّ**’ü atın sırtından **يَكْشِطُه كَشْطاً**: onu söktü, çıkardı ve ondan açığa çıkardı; o şeyin adı **الكِشاطُ**’tır; **القَشْطُ** da onda bir dildir. Kays, “**كشَطْتُ**” der; Temîm ise, **القاف** ile “**قَشَطْتُ**” der. İbn Sîde dedi: Bu hususta **الكاف** **القاف**’tan bedel değildir; çünkü ikisi, farklı kavimler için iki dildir. Ve “**كشَطْتُ** deveyi **كَشْطاً**”: derisini çıkardım; “**سَلَخت**” denmez; çünkü Araplar deve hakkında ancak “**كشطْتُه**” yahut “**جَلَّدْتُه**” der. Ve falan kimse atından **الجُلَّ**’ü **كَشَطَ** etti; onu **قَشَطَ** etti ve onu **نَضاه** etti: tek bir anlamdadır. Yakûb dedi: Kureyş “**كشط**” der; Temîm ve Esed “**قشط**” derler. Aziz tenzilde: “Ve gök **كُشِطَتْ** olduğu zaman”; Ferrâ dedi: yani çıkarıldı da dürüldü; Abdullah kıraatinde **قُشِطَتْ** ( **القاف** ile) vardır; anlam birdir. Araplar der: **الكافُور** ve **القافُور**; **الكُسْط** ve **القُسْط**; iki harf mahreçte yakınlaştığında dillerde birbirinin yerine geçer. Zeccâc dedi: **كُشِطت** ve **قُشِطت**’nin anlamı, tavanın sökülmesi gibi söküldü demektir. Leys dedi: **الكَشْطُ**, üstünden onu örtmüş ve bürümüş olan bir şeyi bir şeyin üzerinden kaldırmandır; tıpkı derinin hörgüçten ve yüzülmüş olandan **يُكْشَط** edilmesi gibi. Deri deve kesiminden **كُشط** edilince, **يُكْشط** edildikten sonra deriye **كِشاطاً** adı verilir; sonra belki onunla onun üzerine örtülür de söyleyen “Onun **كِشاطَها**’sını kaldır ki etine bakayım” der; bu, özellikle deve kesimi hakkında söylenir. Dedi: **الكَشَطةُ**, **المَكْشُوطةِ** deve kesiminin sahipleridir. Bir bedevî, bir kavme vardı; bir deve kesimini yüzmüşler ve onu **بِكِشاطِها** ile örtmüşlerdi; dedi: “**مَن الكَشَطةُ؟**” O, onlardan bağış istemek istiyordu. Kavimden biri dedi: “**وِعاء المَرامي** ve **مُثابِت الأَقْران** ve sadakadan en yakın karşılık”; yani sadakadan karşılık olan şey hususunda. Bedevî dedi: “Ey **كِنانةُ** ve ey **أَسدُ** ve ey **بَكْر**; bize deve kesiminin etinden yedirin.” **المحكم**’de: Bir adam, Huzeyme’nin iki oğlu **كنانةَ** ve **أَسَد**’in üzerine durdu; ikisi, kendilerine ait bir deveden **يَكْشِطان** ediyorlardı; ayakta duran bir adama dedi: “**ما جِلاء الكاشِطَيْنِ؟**” O dedi: “**خابئةُ المَصادِعِ** ve **هَصَّارُ الأَقْران**”; yani **بخائبة المصادع** ile **الكِنانة**’yı, **وبَهصَّار الأَقران** ile **الأَسد**’i kasteder. Adam dedi: “Ey **أَسد** ve ey **كِنانةُ**; beni bu etten doyurun.” “**ما جِلاؤهما**” sözüyle “isimleri nedir”i kastetti. Bazıları onu şöyle rivayet etti: “**خابئة مَصادِعَ** ve saçı olmayan bir baş”; ve yine “ya **صُلَيع**” “ya **أَسد**” yerine rivayet edilmiştir. **صُلَيْعٌ**, **أَصْلَعَ**’ın küçültmesidir; terhîmli olarak.

Ve **انكَشَط** onun korkusu; yani gitti. Yağmur duası hadisinde: “Bulut **فَتَكَشَّطَ**”; yani parçalandı ve dağıldı. **الكَشْطُ** ve **القَشْطُ**, kaldırmada, gidermede, sökmede ve açığa çıkarmada eşittir.
