# كشف (ك-ش-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B4%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Açık baş demektir

- Harfler: ك - ش - ف
- Kur'an'da: 20 geçiş · 20 ayet · 15 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (15)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [كَشَفْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/siga/%D9%83%D9%8E%D8%B4%D9%8E%D9%81%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلْنَا | Giderdik | 4 | 4 | [7:135](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/7:135.md) |
| [فَكَشَفْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/siga/%D9%81%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%B4%D9%8E%D9%81%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَفَعَلْنَا | Hemen giderdik | 2 | 2 | [21:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/21:84.md) |
| [كَاشِفَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/siga/%D9%83%D9%8E%D8%A7%D8%B4%D9%90%D9%81%D9%8E.md) | فَاعِلَ | Gideren | 2 | 2 | [6:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/6:17.md) |
| [اكْشِفْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/siga/%D8%A7%D9%83%D9%92%D8%B4%D9%90%D9%81%D9%92.md) | افْعِلْ | Gider | 1 | 1 | [44:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/44:12.md) |
| [فَيَكْشِفُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/siga/%D9%81%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%B4%D9%90%D9%81%D9%8F.md) | فَيَفْعِلُ | Giderir | 1 | 1 | [6:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/6:41.md) |
| [كَاشِفَاتُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/siga/%D9%83%D9%8E%D8%A7%D8%B4%D9%90%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8F.md) | فَاعِلَاتُ | Giderenler | 1 | 1 | [39:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/39:38.md) |
| [كَاشِفَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/siga/%D9%83%D9%8E%D8%A7%D8%B4%D9%90%D9%81%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | فَاعِلَةٌ | Gideren | 1 | 1 | [53:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/53:58.md) |
| [كَاشِفُو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/siga/%D9%83%D9%8E%D8%A7%D8%B4%D9%90%D9%81%D9%8F%D9%88.md) | فَاعِلُو | Giderenler | 1 | 1 | [44:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/44:15.md) |
| [كَشَفَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/siga/%D9%83%D9%8E%D8%B4%D9%8E%D9%81%D9%8E.md) | فَعَلَ | Giderdi | 1 | 1 | [16:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/16:54.md) |
| [كَشَفْتَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/siga/%D9%83%D9%8E%D8%B4%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8E.md) | فَعَلْتَ | Giderdin | 1 | 1 | [7:134](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/7:134.md) |
| [كَشْفَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/siga/%D9%83%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%81%D9%8E.md) | فَعْلَ | Gidermek | 1 | 1 | [17:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/17:56.md) |
| [وَكَشَفَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%B4%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | وَفَعَلَتْ | Ve giderdi | 1 | 1 | [27:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/27:44.md) |
| [وَكَشَفْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%B4%D9%8E%D9%81%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | وَفَعَلْنَا | Ve giderdik | 1 | 1 | [23:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/23:75.md) |
| [وَيَكْشِفُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%B4%D9%90%D9%81%D9%8F.md) | وَيَفْعِلُ | Ve giderir | 1 | 1 | [27:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/27:62.md) |
| [يُكْشَفُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%83%D9%92%D8%B4%D9%8E%D9%81%D9%8F.md) | يُفْعَلُ | Giderilir | 1 | 1 | [68:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/68:42.md) |

## Mücavir kökler — 27 mücavir (123 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 9 ortak ayet · G² 55 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
2. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 7 ortak ayet · G² 25 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
3. [لجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · Dalgalandılar
4. [نكث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 16 · Bozulmuş iptir
5. [رجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B2.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Pislik demektir
6. [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 12 · Ona dokundu
7. [سوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Sevk bacak demektir
8. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Beraber
9. [جوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir
10. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Dane, inek yavrusuna denir
11. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
12. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Az
13. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Su yosunudur
14. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
15. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
16. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Tasma kayış demektir
17. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Hayr : At sürüsü demektir
18. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
19. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Şey
20. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ana kapının önündeki bekçidir
21. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
22. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
23. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
24. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · “Yemm” durgun akan su demektir
25. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
26. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
27. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların ön ayaklarına denir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كشف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [كشط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B7.md), [جلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%88.md), [فرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AC.md) |
| Zıt Kök | [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir örtüyü, engeli veya perdeyi bir şeyin üzerinden kaldırıp altındakini bütünüyle açığa çıkarma |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın üzerine çöken darlık, azap ve gaflet perdesinin ilahi müdahaleyle bütünüyle kaldırılması |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın üzerindeki engelleyici katman kalktığında hakikatin zorunlu olarak görünür hale gelmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel olarak açmak veya mistik bir ilham türü sayarak Kur’an’daki ontolojik perdenin kalkması ve darlığın giderilmesi işlevini ıskalamak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كش | Bir şeyin yüzeyini kazımak, soymak veya sıyırıp ayırmak; nitekim aynı çekirdeği paylaşan [كشط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B7.md) kökünde de göğün perdesinin sıyrılıp açılması anlamı esastır | ف | Üfleme, ayrılma ve dışa açılma niteliği taşıyan bu harf, sıyırma hareketini örtünün tamamen kalkması, kapalı durumun son bulması ve altındakinin eksiksiz meydana çıkması yönünde kesinleştirir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Örtünün veya kapatıcı nesnenin kavranarak tutulmasını ifade eder |
| ش | Diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Örtünün yüzeyle olan temasının keskin biçimde çözülmesi ve yarılması hareketini gösterir |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Kapalı alanın aralanarak dış ortama açılmasını ve serbest kalmayı simgeler |
| كشف | Örtünün kavranıp yüzeyden keskin bir hareketle sıyrılarak altındaki açıklığın ve saklı olanın bütünüyle dışarıya çıkarılması | Örtünün nesneden ayrılmasıyla birlikte kapalılığın yerini tam bir açıklık ve berraklığa bırakması hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir örtünün, elbisenin veya tülün örtülen şeyin üzerinden kaldırılıp alınması; atın alnındaki kılların ters yöne yatarak alnı açık bırakması ve kalkanı bulunmayan savaşçının zırhsız açıkta kalması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Sakhr el-Ghayy el-Hüzelî şimşeğin bulutları yararak aydınlatmasını ve gökyüzünü açmasını şu beyitle tasvir etmiştir: / أَجَشَّ رِبَحْلاً، له هَيْدَبٌ / يُرَفِّعُ للخالِ رَيْطاً كَشِيفا / |
| Erken Arapça kullanım | Devenin iki yıl üst üste doğurması veya hamileyken çiftleşmesi durumunda kuyruğunu kaldırması ve açması için كِشاف tabiri kullanılmıştır |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça كشف kökü, Sami dillerinde bir yüzeyin sıyrılması, soyulması, örtünün açılarak içtekinin çıplak hale getirilmesi veya bir engelin bertaraf edilmesi semantik dairesiyle doğrudan bağlantılıdır. Kökün ilk iki konsonantı olan كش yapısı, Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede kazımak, sıyırmak ve deriyi yüzmek gibi fiziksel temasla örtüyü ayırma bildiren biçimlerle fonetik ve anlamsal örtüşme sergiler. Arapçada son ses olarak yer alan ف harfi, kapalılığın yarılarak dışa açılmasını somutlaştırmış ve kökü yalnızca yüzeyi sıyırmak değil, doğrudan bir nesneyi saran veya örten perdeyi kaldırıp atmak eylemine hasretmiştir. Süryanicede benzer fonetik kümeler örtünün açılması ve açığa vurulma anlamlarını barındırırken, klasik Arapçada bu kök hem fiziksel örtünmenin zıddı hem de insanın üstündeki ıstırap, darlık ve cehalet perdesinin izalesi yönünde güçlü bir soyutlama kazanmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Örtüyü bir şeyin üzerinden sıyırıp kaldırmak | Fiziksel giysi veya perdenin kaldırılmasından keder, sıkıntı ve azabın giderilmesine doğru düzenli bir semantik genişleme yaşanmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Sıdırma, kazıma ve yüzeyi açma semantiği | Kuzeybatı Sami dillerindeki sıyırma ve açığa çıkarma kökleriyle ses ve anlam bakımından paralel kök tabakası paylaşılır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan doğrulanmış soydaş biçim tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كشف | Anlamlı | Örtüyü kaldırmak | Bir şeyin üzerindeki perdeyi veya sıkıntıyı izale ederek açığa çıkarmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| كفش | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| [شكف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%81.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| شفك | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| [فكش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B4.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| [فشك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B4%D9%83.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كشف | Merkez | Örtüyü kaldırmak | Örtülen veya baskılayan unsuru doğrudan nesnenin üzerinden alarak çıplak gerçeği görünür kılmak | Maddi örtüyü açtığı gibi keder, darlık ve perdeyi de büsbütün kaldırır |
| [كشط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B7.md) | Komşu | Yüzeyi sıyırmak | Yapışık bir tabakayı yüzeyden soyup kazıyarak ayırmak | كشف örtüyü üzerinden alırken, [كشط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B7.md) deriyi hayvanın etinden sıyırır gibi bitişik katmanı söker |
| [جلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%88.md) | Komşu | Açığa çıkarmak | Parlatarak, cilalayarak veya ortaya çıkararak aydınlığa kavuşturmak | [جلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%88.md) pası silip nesneyi parlatma ve görünür kılma eksenindeyken, كشف engelleyici örtüyü kaldırmaya odaklanır |
| [فرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AC.md) | Komşu | Yarıp aralamak | İki şeyin arasını açarak sıkışıklığı gidermek ve ferahlık sağlamak | [فرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AC.md) aradaki darlığı yararak yol açar, كشف ise üstteki baskıyı tamamen bertaraf eder |
| [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md) | Zıt | Örtmek | Bir nesnenin üzerine perde çekerek onu bakışlardan ve dış etkilerden gizlemek | كشف ne kadar perdeyi kaldırıp aşikâr kılıyorsa, [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md) o kadar perdeleyip gizler |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كشف | Örtüyü kaldırmak | Nesneyi örten perdeyi, giysiyi veya darlığı alarak onu görünür ve serbest kılmak | Kesin |
| Latince | Revelare, detegere | Örtüyü açmak, meydana çıkarmak | Revelare örtüyü kaldırmayı tam karşılarken, darlığın ilahi kudretle giderilmesi boyutunu tali olarak içerir | Güçlü |
| İngilizce | Uncover, disclose, relieve | Açığa çıkarmak, derdi gidermek | Uncover örtüyü açmayı, relieve ise sıkıntıyı kaldırma yönünü karşılar; kökün iki yönü tek kelimede birleşmez | Güçlü |
| Almanca | Aufdecken, enthüllen, beseitigen | Örtüyü kaldırmak, bertaraf etmek | Enthüllen sır veya perdeyi açmayı, beseitigen ise azap veya zararın kaldırılmasını ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Découvrir, dissiper | Açığa çıkarmak, dağıtıp gidermek | Découvrir fiziksel ve zihinsel açmayı, dissiper ise sisin ve tasanın dağıtılmasını karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كَشَفْنَا, كَشَفَ, فَيَكْشِفُ | Zararı, azabı ve darlığı kaldırmak | İnsanların maruz kaldığı bela, kıtlık veya hastalığın Allah tarafından bertaraf edilmesi bağlamı (En'âm [6:17](https://lisan.digital/tr/ayet/6:17.md), Yûnus [10:12](https://lisan.digital/tr/ayet/10:12.md), Enbiyâ [21:84](https://lisan.digital/tr/ayet/21:84.md), Duhân [44:12](https://lisan.digital/tr/ayet/44:12.md)) |
| فَكَشَفْنَا عَنْكَ غِطَاءَكَ | Gaflet perdesini ve idrak engelini kaldırmak | Ahirette insanın gözündeki ve bilincindeki sınırların kaldırılarak hakikatin doğrudan müşahede edilmesi bağlamı (Kāf [50:22](https://lisan.digital/tr/ayet/50:22.md)) |
| وَكَشَفَتْ عَنْ سَاقَيْهَا | Eteği veya giysiyi sıyırıp bacağı açmak | Belkıs'ın billur zemini su sanarak eteğini yukarı çekmesi gibi somut fiziksel örtüyü kaldırma bağlamı (Neml [27:44](https://lisan.digital/tr/ayet/27:44.md)) |
| يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ سَاقٍ | Şiddetin, dehşetin ve hesabın bütün çıplaklığıyla ortaya çıkması | Kıyamet gününün bütün ağırlığının ve perdesiz gerçeğinin zahir olması bağlamı (Kalem [68:42](https://lisan.digital/tr/ayet/68:42.md)) |
| لَيْسَ لَهَا مِنْ دُونِ اللَّهِ كَاشِفَةٌ | Kıyameti geri çevirecek veya vaktini açığa çıkaracak hiçbir gücün bulunmaması | Kıyametin gelişini engelleyecek yahut onun perdesini Allah'tan başka aralayacak kimsenin olmaması bağlamı (Necm [53:58](https://lisan.digital/tr/ayet/53:58.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Zararı defetme kudreti ve rüyetullah | Zararı ve azabı Allah'tan başka hiç kimsenin gideremeyeceği esası ile ahirette perdelerin kalkarak ilahi hakikatin tecelli etmesi meselesi | Yalnızca Allah'a mahsus mutlak tesir ve açığa çıkarma gücü |
| Fıkıh | Avretin açılması ve kusurun ortaya çıkması | Namazda veya sosyal hayatta örtülmesi gereken uzuvların açılması (keşf-i avret) ve nikâhta ya da akitte kusurun aşikâr olması durumu | Gizlenmesi gerekenin perdesiz hale gelmesi |
| Tefsir | Mecaz ve hakikat ayrımı | Kalem Suresi 42. ayetteki bacağın açılması ifadesinin fiziksel bir uzuv mu yoksa savaş ve şiddetin ortaya çıkması mı olduğu tartışması | Şiddet ve dehşetin örtüsüz şekilde belirmesi |
| Hadis | Kusurların ifşası ve dua ile darlığın izalesi | İnsanların gizli hallerinin açığa çıkmaması (tekâşüf) uyarısı ve kederlerin izalesi için Allah'a sığınma duaları | İçsel ve gizli durumların dışarıya saçılması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhit ve tevekkül | Kâşif-i darr | Sıkıntıyı bertaraf etme | İnsanın başındaki darlık ve zararı savacak yegâne otoritenin Allah olduğunu kabul ederek aracıları reddetme | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve gözlem | Keşif ve perdenin kalkması | Örtük bilgiyi zahir kılma | Olguların üzerindeki yanılsama ve cehalet perdesini kaldırarak nesnel gerçeğe doğrudan ulaşma | Güçlü |
| Siyasi | Şeffaflık ve kriz idaresi | Krizin hafifletilmesi ve aleniyet | Tehdidi bertaraf etme | Toplumsal buhranların üstünü örtmek yerine onları çözerek darlığı giderme ve yönetimi şeffaf kılma | Muhtemel |
| İktisadi | Darlığın izalesi ve piyasa açıklığı | Mali sıkıntının kaldırılması | Engelleri tasfiye etme | Üretim ve mübadelenin önünü tıkayan tekelleşme veya kriz örtüsünü kaldırarak piyasayı ferahlatma | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Filtre eliminasyonu ve sinyal netleşmesi | Bir sinyali bozan gürültü veya perdeleyici katman kaldırıldığında dalga boyunun tüm çıplaklığıyla ölçülebilir hale gelmesi prensibi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Travma çözülmesi ve bilişsel aydınlanma | Bireyin veya toplumun üzerindeki bastırılmış korku perdesi kalktığında bastırılan hakikatin bilince çıkması ve ferahlama süreci | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü bütünüyle tasavvufi bir terim olan gaipten haber alma ve sezgisel aydınlanma (keşf ve ilham) dairesine hapsederek fiziksel ve somut darlıkların giderilmesi anlamını geri plana itmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, insanın aczini ortaya koyan felaket, azap ve gaflet gibi ontolojik engellerin bizzat Allah tarafından bertaraf edilmesi ve çıplak gerçeğin yüzeye çıkması anlamında kuşatıcıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kök yalnızca mistik bir bilgi edinme yolu sanıldığında, ayetlerdeki şirki reddeden ve yalnızca Allah'ın zararı giderebileceğini vurgulayan tevhit vurgusu silikleşir |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın varoluşsal darlıklar karşısındaki mutlak çaresizliğini ve bu darlıkları kaldıracak tek merciin Allah olduğunu ilan ederek sahte ilahları ve aracıları kökten geçersiz kılar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın denizde, afette veya ölüm anında sıkıntıya düşünce yalnızca Allah'a yalvardığını, sıkıntı geçince yüz çevirdiğini anlatan ihlas ve nankörlük sahnelerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zararın ve musibetin tabiattan veya ikincil sebeplerden kaynaklanıp yine onlar tarafından mutlak olarak çözülebileceği vehmini yıkarak kâşif sıfatını yalnızca yaratıcıya bağlar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesneyi bütünüyle örten örtünün, elbisenin veya engelin üzerinden çekilip alınması ve altındakinin görünür hale gelmesi.
- Soyut anlam: İnsanın basiretini kapatan gafletin, bilincini daraltan kederin veya hayatını tehdit eden ilahi azabın ortadan kaldırılması suretiyle hakikatin doğrudan tecelli etmesi.
- Sistematik karşılık: Varlık tabakasını baskılayan ve örten negatif katsayının sıfırlanmasıyla sistemin potansiyel durumdan aşikâr ve berrak duruma geçişi.
- LaTeX modeli: $$S(t) = \frac{X}{1 + O(t)}, \quad \lim_{O(t) \to 0} S(t) = X$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $X$ örtülen hakikati veya kişinin özsel halini, $O(t)$ zaman içinde varlığın üzerini örten perde, darlık veya azap fonksiyonunu temsil eder. $S(t)$ ise dışarıdan gözlemlenen durumu simgeler. Örtü var olduğu sürece ($O(t) > 0$) hakikat perdelenir ve darlık yaşanır. Kökün eylemi gerçekleşip örtü sıfıra ulaştığında ($\lim_{O(t) \to 0}$), sistem doğrudan perdesiz ve çıplak haline ($X$) dönüşür.

## Geçtiği ayetler (20 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B4%D9%81/occurrences?meal=IK

### [En'am 6:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/6:17.md) — كَاشِفَ

وَإِنْ يَمْسَسْكَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلَا كَاشِفَ لَهُ إِلَّا هُوَ وَإِنْ يَمْسَسْكَ بِخَيْرٍ فَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Eğer Allah, sana bir sıkıntı dokundurursa; onu kendisinden başka giderecek hiçbir kimse yoktur. Şayet sana bir de hayır dokundurursa; işte O; her şeye Kadir’dir.

### [En'am 6:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/6:41.md) — فَيَكْشِفُ

بَلْ إِيَّاهُ تَدْعُونَ فَيَكْشِفُ مَا تَدْعُونَ إِلَيْهِ إِنْ شَاءَ وَتَنْسَوْنَ مَا تُشْرِكُونَ

Meal (IK): Hayır, ancak O’nu çağırırsınız da; isterse çağırdığınız şeyi giderir ve siz de şirk koştuğunuz eşleri unutursunuz.

### [Araf 7:134](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/7:134.md) — كَشَفْتَ

وَلَمَّا وَقَعَ عَلَيْهِمُ الرِّجْزُ قَالُوا يَامُوسَى ادْعُ لَنَا رَبَّكَ بِمَا عَهِدَ عِنْدَكَ لَئِنْ كَشَفْتَ عَنَّا الرِّجْزَ لَنُؤْمِنَنَّ لَكَ وَلَنُرْسِلَنَّ مَعَكَ بَنِي إِسْرَائِيلَ

Meal (IK): Üzerlerine azab çökünce, dediler ki: Ey Musa, sana olan ahdine göre Rabbına dua et. Eğer bu azabı bizden kaldırırsan; andolsun ki, sana inanacağız ve İsrailoğullarını seninle birlikte göndereceğiz.

### [Araf 7:135](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/7:135.md) — كَشَفْنَا

فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُمُ الرِّجْزَ إِلَى أَجَلٍ هُمْ بَالِغُوهُ إِذَا هُمْ يَنْكُثُونَ

Meal (IK): Onların erişecekleri bir süreye kadar azabı üzerlerinden kaldırınca; bir de bakarsın, onlar sözlerinden cayıyorlardı.

### [Yunus 10:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/10:12.md) — كَشَفْنَا

وَإِذَا مَسَّ الْإِنْسَانَ الضُّرُّ دَعَانَا لِجَنْبِهِ أَوْ قَاعِدًا أَوْ قَائِمًا فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُ ضُرَّهُ مَرَّ كَأَنْ لَمْ يَدْعُنَا إِلَى ضُرٍّ مَسَّهُ كَذَلِكَ زُيِّنَ لِلْمُسْرِفِينَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): İnsan bir sıkıntıya düşünce; yan gelip yattığı veya ayakta bulunduğu anlarda Bize yalvarıp yakarır. Biz, sıkıntısını giderince de; karşılaştığı sıkıntıdan ötürü Bize hiç yalvarmamışa döner. Böylece aşırı gidenlere işledikleri hoş görünür.

### [Yunus 10:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/10:98.md) — كَشَفْنَا

فَلَوْلَا كَانَتْ قَرْيَةٌ آمَنَتْ فَنَفَعَهَا إِيمَانُهَا إِلَّا قَوْمَ يُونُسَ لَمَّا آمَنُوا كَشَفْنَا عَنْهُمْ عَذَابَ الْخِزْيِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَتَّعْنَاهُمْ إِلَى حِينٍ

Meal (IK): İman edip imanı kendisine fayda sağlayan bir kasaba olsaydı ya? Yunus’un kavmi müstesna. Onlar, iman ettikleri zaman üzerlerinden bu dünya hayatında rüsvaylık azabını kaldırdık, bir zamana kadar da kendilerini faydalandırdık.

### [Yunus 10:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/10:107.md) — كَاشِفَ

وَإِنْ يَمْسَسْكَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلَا كَاشِفَ لَهُ إِلَّا هُوَ وَإِنْ يُرِدْكَ بِخَيْرٍ فَلَا رَادَّ لِفَضْلِهِ يُصِيبُ بِهِ مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَهُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ

Meal (IK): Allah sana bir sıkıntı verirse; onu yine ancak Allah giderir. Sana biri iyilik dilediği takdirde; onun lütfunu geri çevirecek de yoktur. O, bunu kullarından dilediğine verir. O, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Nahl 16:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/16:54.md) — كَشَفَ

ثُمَّ إِذَا كَشَفَ الضُّرَّ عَنْكُمْ إِذَا فَرِيقٌ مِنْكُمْ بِرَبِّهِمْ يُشْرِكُونَ

Meal (IK): Sonra sıkıntınızı giderince de içinizden bir grup; Rabblarına şirk koşarlar.

### [İsra 17:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/17:56.md) — كَشْفَ

قُلِ ادْعُوا الَّذِينَ زَعَمْتُمْ مِنْ دُونِهِ فَلَا يَمْلِكُونَ كَشْفَ الضُّرِّ عَنْكُمْ وَلَا تَحْوِيلًا

Meal (IK): De ki: O’ndan başka taptıklarınızı çağırın. Sizin bir sıkıntınızı gidermeye de, değiştirmeye de güçleri yetmez.

### [Enbiya 21:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/21:84.md) — فَكَشَفْنَا

فَاسْتَجَبْنَا لَهُ فَكَشَفْنَا مَا بِهِ مِنْ ضُرٍّ وَآتَيْنَاهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنَا وَذِكْرَى لِلْعَابِدِينَ

Meal (IK): Biz de onun duasını kabul etmiş ve uğradığı sıkıntıyı kaldırmıştık. Katımızdan bir rahmet ve kulluk edenlere bir hatıra olmak üzere, ona hem ailesini, hem de bir katını vermiştik.

### [Müminun 23:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/23:75.md) — وَكَشَفْنَا

وَلَوْ رَحِمْنَاهُمْ وَكَشَفْنَا مَا بِهِمْ مِنْ ضُرٍّ لَلَجُّوا فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ

Meal (IK): Şayet Biz, onlara acısak ve başlarındaki sıkıntıyı gidersek yine de azgınlıkları içinde bocalayıp kalırlar.

### [Neml 27:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/27:44.md) — وَكَشَفَتْ

قِيلَ لَهَا ادْخُلِي الصَّرْحَ فَلَمَّا رَأَتْهُ حَسِبَتْهُ لُجَّةً وَكَشَفَتْ عَنْ سَاقَيْهَا قَالَ إِنَّهُ صَرْحٌ مُمَرَّدٌ مِنْ قَوَارِيرَ قَالَتْ رَبِّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي وَأَسْلَمْتُ مَعَ سُلَيْمَانَ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Ona: Köşke gir, dendi. Onu görünce; derin bir su sandı ve iki ayağını açtı. Doğrusu bu, camdan yapılmış düzeltilmiş mücella bir açıklıktır, dedi. O: Rabbım; şüphesiz ben, kendime zulmetmişim. Süleyman’la beraber alemlerin Rabbı olan Allah’a teslim oldum, dedi.

### [Neml 27:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/27:62.md) — وَيَكْشِفُ

أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ السُّوءَ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفَاءَ الْأَرْضِ أَئِلَهٌ مَعَ اللَّهِ قَلِيلًا مَا تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Yoksa, kendisine yakardığı zaman bunalmışa karşılık veren ve başındaki sıkıntıyı gideren; sizi yeryüzünün halifeleri kılan mı? Allah’ın yanında başka bir ilah mı? Ne de kıt düşünüyorsunuz.

### [Zümer 39:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/39:38.md) — كَاشِفَاتُ

وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ قُلْ أَفَرَأَيْتُمْ مَا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ أَرَادَنِيَ اللَّهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ كَاشِفَاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرَادَنِي بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِكَاتُ رَحْمَتِهِ قُلْ حَسْبِيَ اللَّهُ عَلَيْهِ يَتَوَكَّلُ الْمُتَوَكِّلُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; onlara: Gökleri ve yeri yaratan kimdir? diye sorsan; muhakkak, Allah’tır, diyecekler. De ki: Öyleyse söyleyin bakalım; Allah, bana bir zarar vermek istese, O’nu bırakıp da taptıklarınız O’nun verdiği zararı giderebilir mi? Yahut bana bir rahmet dilerse, O’nun rahmetini önleyebilir mi? De ki: Allah, bana yeter. Tevekkül edenler O’na tevekkül ederler.

### [Zuhruf 43:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/43:50.md) — كَشَفْنَا

فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُمُ الْعَذَابَ إِذَا هُمْ يَنْكُثُونَ

Meal (IK): Azabı üzerlerinden kaldırınca, hemen sözlerinden caydılar.

### [Duhan 44:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/44:12.md) — اكْشِفْ

رَبَّنَا اكْشِفْ عَنَّا الْعَذَابَ إِنَّا مُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Rabbımız; bu azabı bizden kaldır. Doğrusu biz, artık mü’minleriz.

### [Duhan 44:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/44:15.md) — كَاشِفُو

إِنَّا كَاشِفُو الْعَذَابِ قَلِيلًا إِنَّكُمْ عَائِدُونَ

Meal (IK): Biz, az bir süre için azabı kaldıracağız. Ama siz, eski halinize döneceksiniz.

### [Kaf 50:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/50:22.md) — فَكَشَفْنَا

لَقَدْ كُنْتَ فِي غَفْلَةٍ مِنْ هَذَا فَكَشَفْنَا عَنْكَ غِطَاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ

Meal (IK): Andolsun ki; sen, bundan gaflette idin. İşte senin perdeni kaldırdık. Bugün artık görüşün keskindir.

### [Necm 53:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/53:58.md) — كَاشِفَةٌ

لَيْسَ لَهَا مِنْ دُونِ اللَّهِ كَاشِفَةٌ

Meal (IK): Onu Allah’tan başka ortaya çıkaracak yoktur.

### [Kalem 68:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/ayet/68:42.md) — يُكْشَفُ

يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ سَاقٍ وَيُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ فَلَا يَسْتَطِيعُونَ

Meal (IK): O gün; baldırlar açılır ve secdeye çağrılırlar. Ama buna güç yetiremezler.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Açık baş demektir. Açmak, örtüyü açmak, saçı kaldırıp alnı açmak anlamlarına gelir.  Alnın üstündeki kalkık bağlı kakül demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والشين والفاء معهما
ك ش ف مستعمل فقط كشف: الكَشْفُ: رفعك شيئاً عما يواريه ويغطيه، كرفع الغطاء عن الشيء.
والكَشَفة: دائرة في قصاص الناصية، وربما كانت شعيرات نبتت صعداً، يتشاءم بها. والنعت: أكشف، والاسم: الكَشَفة.
والكَشُوفُ: الناقة التي يضر بها الفحل وهي حامل، وقد كَشَفتْ كِشافا.

##### Türkçe

**الكاف** ve **الشين** ve **الفاء** bunlarla birlikte

**ك ش ف** yalnızca kullanılmıştır: **كشف**: **الكَشْفُ**: senin bir şeyi, onu örten ve kapatan şeyden kaldırmandır; bir şeyden örtüyü kaldırman gibi.

**والكَشَفة**: perçemin kırpımında bir dairedir; bazen yukarı doğru bitmiş küçük kıllar olur; onunla uğursuzluk sayılır. Sıfat: **أكشف**; isim: **الكَشَفة**.

**والكَشُوفُ**: erkek devenin, o gebe iken kendisine zarar verdiği dişi devedir; ve **كَشَفتْ** **كِشافا**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

كَشَفْتُ الشيء فانْكَشَفَ وتَكَشَّفَ. يقال: تَكَشَّفَ البرقُ، إذا ملأ السماء. وكاشَفَهُ بالعداوة، أي بادأه بها. ويقال: "لو تكاشَفْتُمْ ما تدافنتم"، أي لو انْكَشَفَ عيبُ بعضكم لبعض. والكَشوفُ: الناقة التي يضربها الفحل وهي حامل. وقد كَشَفَتِ الناقةُ كِشافاً. وقال الأصمعيّ: فإنْ حمل عليها الفحل سنتين متواليتين فذلك الكِشافُ، والناقةُ كَشوفٌ. قال زهير:
وتَلْقَحْ كِشافاً ثمَّ تُنْتَجْ فتُتْئِمِ
وأَكْشَفَ القوم، أي كَشَفَتْ إبلهم. والكَشَفُ بالتحريك: انقلابٌ من قُصاصِ الناصية كأنَّها دائرة، وهي شُعيرات تنبُت صُعُداً؛ والرجلُ أَكْشَفَ، وذلك الموضع كَشَفَةٌ. والكَشَفُ في الخيل: التواءٌ في عسيب الذَنَبِ. والأكْشَفُ: الرجل الذي لا تُرْس معه في الحرب.

##### Türkçe

**كَشَفْتُ** şeyi; böylece o **فانْكَشَفَ** ve **تَكَشَّفَ** oldu. Denir ki: **تَكَشَّفَ البرقُ**, yani göğü doldurduğu zaman. Ve onunla düşmanlıkta **كاشَفَهُ**; yani onu onunla başlattı. Ve denir ki: “**لو تكاشَفْتُمْ ما تدافنتم**”, yani birbirinize karşı bazınızın ayıbı **انْكَشَفَ** olsaydı.

Ve **الكَشوفُ**: erkek devenin üzerine atladığı hâlde o hamile olan dişi deve. Ve dişi deve **كَشَفَتِ** bir **كِشافاً** ile. Ve el-Asmaʿî dedi: Eğer erkek deve onun üzerine iki yıl peş peşe atlar da (çiftleşirse), işte bu **الكِشافُ**dur; dişi deve de **كَشوفٌ**dur. Züheyr dedi ki:
وتَلْقَحْ **كِشافاً** ثمَّ تُنْتَجْ فتُتْئِمِ

Ve kavim **أَكْشَفَ**; yani onların develeri **كَشَفَتْ**. Ve harekeli olarak **الكَشَفُ**: perçemin kırpıntısından bir dönüştür; sanki o bir dairedir; ve o, yukarı doğru biten küçük kıllardır; ve adam **أَكْشَفَ**tır; ve o yer **كَشَفَةٌ**dir. Ve atlarda **الكَشَفُ**: kuyruğun sert kısmında bir bükülmedir. Ve **الأكْشَفُ**: savaşta onunla birlikte bir kalkanı olmayan adamdır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ش ف
كشف
استعمل من وجوهه : ( كشف ) .
كشف : قال الليث : الكشْف : رَفْعُكَ شيئاً عمَّا يُواريهِ ويُغَطِّيهِ . والكشفُ : مَصدرُ الأكْشَفِ ، والكشَفَةُ الاسمُ ، وهي دائرةٌ في قُصاصِ الناصيةِ ، وربمَا كانت شَعرات تَنْبُتُ صُعُداً ولم تكنْ دائرةً فهي كَشَفةٌ يُتشَاءَمُ بها .
قال : والكَشُوفُ من الإبل : التي يَضربهَا الفَحْلُ وهي حامل ، ومصدرهُ : الكِشافُ .
( قلت ) : هذا التفسيرُ خطأُ ، والكِشافُ : أَنْ يُحمَل على النّاقةِ بعد نِتَاجِهَا وهي عائِذٌ قد وَضعتْ حديثاً .
وروى أبو عبيد عن الأصمعي أنه قال : إِذا حُمِلَ عَلَى النَّاقةِ سَنتَيْن مُتَواليَتَيْن فذاكَ الكشَافُ ، وهي ناقةٌ كشوفٌ .
( قلت ) : وأَجودُ نِتاجِ الإبل : أن يضربَها الفَحْل فإذا نُتِجت تُركتْ سَنَةً لا يضربها الفحْلُ فإذا فُصِل عنها فصيلها وذلك عند تمام السنة من يوم نِتاجها أُرسِلَ الفحْلُ في الإبل التي هي فيها فيضربها فإذا لم تجمَّ سنةً بعد نِتاجهَا كان أَقلَّ لِلبَنِهَا . وأَضعف لولدها ، وأَنْهك لقُوَّتها وطِرْقها ، ومن هذا قول زهير في حرْبٍ امْتَدَّتْ أَيَّامُها .
فتعرُككُم عَرْكَ الرَّحَا بثِفَالها
وتَلْقَحْ كشافاً ثمَّ تُنتَجْ فتُتئم
فضرب لقاحها كشافاً بحدثان نتاجها ، وإتآمها مثلاً بشدة الحرب ودوامها .
وقال الأصمعي : أَكْشَفَ القومُ إذا صارت إبلهمْ كُشُفاً ، الواحدة : كَشوف في الحَمْل .
( أبو عبيد عن أبي زيد ) : الأكْشَفُ : الذي
لا تُرْسَ معه في الحرب .
وقال غيره : أَكْشفَ الرجلُ إكشافاً إذا ضحك فانقلبتْ شفتُه حتى تبدوَ دَراَدِرُه .

##### Türkçe

ك ش ف
كشف
Yüzlerinden kullanıldı: ( **كشف** ).

**كشف**: Leys dedi: **الكشْف**: senin, bir şeyi onu örten ve onu kapatan şeyden kaldırmandır. Ve **الكشفُ**: **الأكْشَفِ**’in mastarıdır; **الكشَفَةُ** ise isimdir; o, perçemin kırpıntısında bir dairedir; bazen yukarı doğru biten birkaç kıl olur da daire olmaz; o hâlde o, kendisiyle uğursuzluk sayılan bir **كَشَفةٌ**’dir.

Dedi: Ve develerden **الكَشُوفُ**: erkeğin onu döllediği hâlde o hamile olan (dişi)dir; onun mastarı: **الكِشافُ**.

( Dedim ): Bu tefsir hatadır; **الكِشافُ**: onun doğumundan sonra, o yeni doğurmuş bir **عائِذٌ** iken deveye (yeniden) yüklenilmesidir.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den rivayet etti ki o dedi: Eğer deveye iki yıl peş peşe yüklenilirse, işte o **الكشَافُ**’tır; ve o, **كشوفٌ** bir devedir.

( Dedim ): Ve develerin en iyi doğumu: erkeğin onu döllemesidir; sonra doğurduğunda, bir yıl bırakılır, erkek onu döllemez; sonra yavrusu ondan ayrıldığında—bu, doğum gününden itibaren yılın tamamlanması vaktindedir—erkek, içinde bulunduğu develerin arasına salınır da onu dölleyiverir; eğer doğumundan sonra bir yıl (boş) kalmazsa, bu onun sütü için daha azdır; ve yavrusu için daha zayıftır; ve onun kuvveti ve çiftleşmesi için daha yıpratıcıdır. Bununla ilgili olarak, Züheyr’in günleri uzamış bir savaş hakkında sözü vardır:

فتعرُككُم عَرْكَ الرَّحَا بثِفَالها
وتَلْقَحْ كشافاً ثمَّ تُنتَجْ فتُتئم

Onun gebe bırakılmasını, doğumunun yeniliğiyle **كشافاً** (olarak) yaptı; ve onun ikiz doğurmasını, savaşın şiddeti ve devamlılığıyla bir misal (olarak yaptı).

Asmaî dedi: Kavim **أَكْشَفَ** etti; develeri **كُشُفاً** olduğu zaman; tekili: yükte **كَشوف**.

( Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den ): **الأكْشَفُ**: savaşta onunla birlikte **تُرْسَ** (kalkan) taşınmayan kimsedir.

Başkası dedi: Adam **أَكْشفَ** etti, **إكشافاً**; güldüğü zaman, dudağı dönüp tersine kıvrılır da **دَراَدِرُه** görünür.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الكاف والشين وما يثلثهما)
(كشف)  الكاف والشين والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على سَرْوِ الشّيء عن الشَّيء، كالثَّوب يُسْرَى عن البدن. ويقال كَشَفْتُ الثوب وغيرَه أكْشِفه. والكَشَف: دائرةٌ في قُصَاص النّاصية، كأنَّ بعضَ ذلك الشَّعْر ينكشف عن مَغْرِزِهِ([1]) وَمَنْبتِه. وذلك يكون في الخيل التواءً يكون في عَسيب الذَّنب. والأكشف: الرجل الذي لا تُرْسَ معه في الحرب. ويقال: تكشَّفَ البرقُ، إذا  مَلأ* السَّماء. والمعنى صحيحٌ، لأنَّ المتكشِّف بارز. والكِشَاف: نِتاج في [إثر]([2]) نتاج. [قال ابن دريد: الكِشاف([3])]: أن تبقى الأنثى سنتين أو ثلاثاً لا يُحمَل عليها. قال الشاعر([4]):
...................                                 .................
(كشم)  الكاف والشين والميم أصيلٌ يدلُّ على قَطْع شيء أو قِصره، من ذلك الأكشم: النَّاقص الخَلْق، ويكون ذلك في الحسب الناقص أيضاً. قال:
* له جانبٌ وافٍ وآخرُ أكشمُ([5]) *
والكَشْم: قَطع الأنف باستئصال.
(كشي)  الكاف والشين والحرف المعتلّ أو المهموز. أمّا ما ليس بمهموز فكلمة واحدة، وهي شحمةٌ مستطيلة في عُنق الضّبّ إلى فخذه، والجمع الكُشَى. قال:
وأنتَ لو ذُقتَ الكُشَى بالأكبادْ	 *** لمَا تَركتَ الضَّبَّ يَعدُو بالوادْ([6])وأمّا المهموز فكلماتٌ لعلَّها أن تكون صحيحة. يقولون: يتكشَّأُ اللحمَ، أي يأكله وهو يابس. وكشَأْتُ وجهَه بالسَّيف، أي ضربته. وكَشِئَ من الطعام: امتلأَ.
(كشح)  الكاف والشين والحاء أصلٌ صحيح، وهو بَعْضُ خَلْقِ الحيوان. فالكَشْح: الخصر. والكَشَح: داء يصيب الإنسانَ في كَشْحِه. قال الأعشى:
* كُلَّ ما يَحْسِمْنَ من داء الكَشَحْ([7]) *
ويُكوَى. ومن ذلك الرَّجُل([8]) مكشوحٌ المُراديّ. وأمَّا الكاشِح فالذي يَطْوِي على العداوة كَشْحَه. ويقال: طويتُ كَشْحِي على الأمر، إذا أضمرتَه وستَرته. قال:
* أخٌ قد طَوَى كَشْحاً وأبَّ ليذهبَا([9]) *
وقال قومٌ: بل الكاشح: الذي يتباعَد عنك، من قولك: كَشَح القومُ عن الماء، إذا تفرَّقوا. قال:
* شِلْوَ حمارٍ كَشَحَتْ عنه الحُمُرْ *
وإنّما يقال للذاهب كَشَح لأنَّه يَمضِي مبدياً كَشْحَه إعراضاً عن المذهوب عنه. ألا تراهم يقولون: طوَى كَشْحَه للبَين والذَّهاب. وهو في شعرِهم كثير.
(كشط)  الكاف والشين والطاء كلمةٌ تدلُّ على تنحية الشَّيء وكَشْفه. يقال: كشَطَ الجِلدَ عن الذَّبيحة. ويقولون: انكشَط رُوعُه، أي ذهَب.
(كشد)  الكاف والشين والدال. يقال الكَشْد: ضرب من الحَلَب([10]). والله أعلمُ بالصَّواب.
--------------ـــ
([1]) في الأصل: "مفسره".
([2]) تكملة يفتقر إليها الكلام. وفي المجمل: "الكشوف من الإبل: التي يضربها الفحل وهي حامل فتمكنه. والكشاف أيضاً: أن يحمل عليها كل سنة، وذلك أردأ النتاج".
([3]) التكملة من المجمل. والنص في الجمهرة (3: 65).
([4]) بعده بياض في الأصل. ولعله يعني قول زهير:
فتعرككم عرك الرحى بثفالها *** وتلقح كشافاً ثم تنتج فتتئم
 ([5]) لحسان بن ثابت في ديوانه 399 واللسان (كشم) يهجو ابناً له ولدته له امرأة من أسلم. وصدره:
* غلام أتاه اللؤم من نحو خاله *
          فقالت المرأة تجيبه:
غلام أتاه اللؤم من نحو عمه *** ومن خير أعراق ابن حسان أسلم
 ([6]) الرجز في المجمل واللسان (كشى) والمخصص (15: 178/ 16: 112) والحيوان (6: 100،  353) وعيون الأخبار (3: 211). وفي محاضرات الراغب (2: 303) أن الرجز قاله رجل يعارض به قول القائل:
ومكن الضباب طعام العريب *** ولا تشتهيه نفوس العجم
 ([7]) رسمت في الأصل والديوان: "كلما". وصدره كما في ديوانه 164:
* ولقد أمنح من عاديته *
([8]) كلمة "ومن" ليست في الأصل. وفي الأصل: "فالرجل" وفي المجمل: "فيقال كشح فهو مكشوح، إذا كوي من ذلك الداء. وبه سمي المكشوح المرادي".
([9]) للأعشى في ديوانه 89 واللسان والجمهرة (أبب، كشح). وقد سبق في (أب). وصدره:
* صرمت ولم أصرمكم وكصارم *
([10]) في اللسان: "ضرب من الحلب بثلاث أصابع".

ـ

##### Türkçe

(باب **الكاف** ve **الشين** ve ikisini üçleyen şey)
(**كشف**)  **الكاف** ve **الشين** ve **الفاء** sahih bir asıldır; bir şeyin bir şeyden sıyrılıp açılmasına delâlet eder; elbisenin bedenden sıyrılıp açılması gibi. Ve denir: **كَشَفْتُ** elbiseyi ve başkasını; onu **أكْشِفه**. Ve **الكَشَف**: perçemin kırpıntısında bir dairedir; sanki o saçın bir kısmı, kökünün saplandığı yerden ve bittiği yerden açılıp ayrılır. Ve bu, atlarda, kuyruğun sert kılında bulunan bir kıvrılma olarak olur. Ve **الأكشف**: savaşta yanında kalkan bulunmayan adamdır. Ve denir: **تكشَّفَ** şimşek; yani göğü doldurduğu zaman. Ve mânâ sahihtir; çünkü **المتكشِّف** (açığa çıkan) belirgin olandır. Ve **الكِشَاف**: bir doğumun [ardından] doğumdur. [İbn Düreyd dedi: **الكِشاف**]: dişinin iki yahut üç yıl kalıp üzerine yüklenilmemesidir (yani üzerine erkek salınmamasıdır). Şair dedi:
...................                                 .................

(**كشم**)  **الكاف** ve **الشين** ve **الميم** köklü bir asıldır; bir şeyin kesilmesine yahut kısalığına delâlet eder. Bundan: **الأكشم**: yaratılışı eksik olan; bu, nesebi eksik olanda da olur. Dedi:
* له جانبٌ وافٍ وآخرُ أكشمُ *
Ve **الكَشْم**: burnun kökünden sökülerek kesilmesidir.

(**كشي**)  **الكاف** ve **الشين** ve illetli yahut hemzeli harf. Hemzeli olmayan ise tek bir kelimedir; o da kertenkele (ضبّ) boynunda uyluğuna kadar (uzanan) uzun bir yağ parçasıdır; çoğulu **الكُشَى**’dır. Dedi:
وأنتَ لو ذُقتَ **الكُشَى** بالأكبادْ	 *** لمَا تَركتَ الضَّبَّ يَعدُو بالوادْ
Hemzeli olana gelince: sahih olması umulan kelimelerdir. Derler: **يتكشَّأُ** eti; yani onu kuru iken yer. Ve **كشَأْتُ** yüzünü kılıçla; yani onu vurdum. Ve **كَشِئَ** yemekten: doldu.

(**كشح**)  **الكاف** ve **الشين** ve **الحاء** sahih bir asıldır; o, hayvanın yaratılışının bir kısmıdır. İşte **الكَشْح**: bel (yan)dır. Ve **الكَشَح**: insanı belinde (yanında) tutan bir hastalıktır. A‘şâ dedi:
* كُلَّ ما يَحْسِمْنَ من داء **الكَشَحْ** *
Ve dağlanır. Bundan: **الرَّجُل** **مكشوحٌ المُراديّ**. Ama **الكاشِح**: düşmanlık üzerine belini (içini) dürüp saklayandır. Ve denir: **طويتُ كَشْحِي على الأمر**; yani onu içimde sakladığım ve örttüğüm zaman. Dedi:
* أخٌ قد طَوَى كَشْحاً وأبَّ ليذهبَا *
Ve bir kavim dedi: bilakis **الكاشح**: senden uzaklaşandır; senin sözünden: **كَشَح** kavim sudan; yani dağıldıkları zaman. Dedi:
* شِلْوَ حمارٍ كَشَحَتْ عنه الحُمُرْ *
Ancak gidene **كَشَح** denir; çünkü gidilen kimseden yüz çevirme olarak belini açığa vurarak yürür. Görmez misin, derler: ayrılık ve gidiş için belini dürdü. Ve bu, onların şiirinde çoktur.

(**كشط**)  **الكاف** ve **الشين** ve **الطاء**: bir şeyi uzaklaştırmaya ve onu açmaya delâlet eden bir kelimedir. Denir: **كشَطَ** deriyi kesilmiş hayvandan. Ve derler: **انكشَط** korkusu; yani gitti.

(**كشد**)  **الكاف** ve **الشين** ve **الدال**. Denir: **الكَشْد** sağmanın bir türüdür. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
--------------ـــ
([1]) Asılda: “مفسره”.
([2]) Sözün muhtaç olduğu bir tamamlama. Ve **المجمل**’de: “Develerden **الكشوف**: erkeğin üzerine atladığı hâlde o gebe iken ona imkân veren (dişi)dir. Ve **الكشاف** da: her yıl üzerine yüklenilmesidir; bu ise doğumun en kötüsüdür”.
([3]) Tamamlama **المجمل**’dendir. Metin **الجمهرة**’de (3: 65).
([4]) Ondan sonra asılda boşluk vardır. Belki de Züheyr’in sözünü kasteder:
فتعرككم عرك الرحى بثفالها *** وتلقح كشافاً ثم تنتج فتتئم
([5]) Hassân b. Sâbit’indir; divanında 399 ve **اللسان** (**كشم**) (maddesinde); Eslem’den bir kadının kendisine doğurduğu bir oğlunu hicveder. Ve ilk mısraı:
* غلام أتاه اللؤم من نحو خاله *
Kadın ona cevap vererek dedi:
غلام أتاه اللؤم من نحو عمه *** ومن خير أعراق ابن حسان أسلم
([6]) Recez, **المجمل** ve **اللسان** (**كشى**) ve **المخصص** (15: 178/ 16: 112) ve **الحيوان** (6: 100، 353) ve **عيون الأخبار** (3: 211)’dedir. Ve **محاضرات الراغب** (2: 303)’de: recezi, bir adamın, söyleyenin sözüne karşı çıkarak söylediği (nakledilir):
ومكن الضباب طعام العريب *** ولا تشتهيه نفوس العجم
([7]) Asılda ve divanda “كلما” diye yazıldı. Ve ilk mısraı, divanında 164’te olduğu üzere:
* ولقد أمنح من عاديته *
([8]) “ومن” kelimesi asılda yoktur. Asılda: “فالرجل” (vardır). Ve **المجمل**’de: “Denir: **كشح**; o hâlde o **مكشوح**’tur; o hastalıktan dağlandığı zaman. Ve onunla **المكشوح المرادي** adlandırıldı”.
([9]) A‘şâ’nındır; divanında 89 ve **اللسان** ve **الجمهرة** (**أبب**، **كشح**) (maddelerinde). Ve daha önce (**أب**)’de geçti. Ve ilk mısraı:
* صرمت ولم أصرمكم وكصارم *
([10]) **اللسان**’da: “Üç parmakla sağmanın bir türü”.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- كشفت الثوب عن الوجه وغيره، ويقال كشف غمه. قال تعالى: ﴿وإن يمسسسك الله بضر فلا كاشف له إلا هو﴾ [الأنعام/17]، ﴿فكيشف ما تدعون إليه﴾ [الأنعام/41]، ﴿لقد كنت في غفلة من هذا فكشفنا عنك غطاءك﴾ [ق/ 22]، ﴿أم من يجيب المضطر إذا دعاه ويكشف السوء﴾ [النمل/62]، وقوله: ﴿يوم يكشف عن ساق﴾ [القلم/42] قيل: أصله من: قامت الحرب على ساق، أي: ظهرت الشدة، وقال بعضهم: أصله من تذمير الناقة، وهو أنه إذا أخرج رجل الفصيل من بطن أمه، فيقال: كشف عن الساق.

##### Türkçe

- **كشفت** elbiseyi yüzden ve başkasından açtım; ve denilir: **كشف غمه** (kederini giderdi). Yüce Allah dedi ki: ﴿Ve eğer Allah sana bir zarar dokundurursa, onu O’ndan başka açacak yoktur﴾ [الأنعام/17]، ﴿öyleyse O, kendisine çağırdığınız şeyi açar﴾ [الأنعام/41]، ﴿Andolsun, sen bundan bir gaflet içinde idin; böylece senden örtünü açtık﴾ [ق/ 22]، ﴿yahut darda kalmışa, kendisine dua ettiğinde kim cevap verir ve kötülüğü açar﴾ [النمل/62]، ve O’nun sözü: ﴿o gün bir ساق açılır﴾ [القلم/42]. Denildi ki: aslı şundandır: **قامت الحرب على ساق**; yani: şiddet ortaya çıktı. Ve bazısı dedi ki: aslı, dişi devenin **تذمير**’indendir; o da şudur: bir adam yavru deveyi anasının karnından çıkardığında, denilir: **كشف عن الساق**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ك ش ف
كشف عنه الثوب وكشّفه وانكشف وتكشّف‏.‏
ورجل أكشف‏:‏ لا ترس معه‏.‏
قال‏:‏ لهن فوارس ليسوا بميلٍ ولا كشفٍ إذا قيل امنعونا وناقة كشوف‏:‏ كلّما نتجت لقحت وهي في دمها كأنها لكثرة لقاحها وإشالتها ذنبها كثيرة الكشف عن حيائها وقد كشفت كشافاً وأكشفت‏.‏
ومن المجاز‏:‏ كشف الله غمّه وهو كشّاف الغمم‏.‏
وهذا حديث مكشوف‏:‏ معروف‏.‏
وتكشّف فلان‏:‏ افتضح‏.‏
وتكشّف فلان‏:‏ افتضح‏.‏
وتكشّف البرق‏:‏ ملأ السّماء‏.‏
ولقحت الحرب كشافاً إذا دامت‏.‏
قال زهير‏:‏ فتعرككم عرك الرحى بثفالها وتلقح كشافاً ثم تنتج فتتئم

##### Türkçe

ك ش ف
**كشف** ondan elbiseyi kaldırdı; ve onu açığa çıkardı; ve açığa çıktı; ve açığa çıktı.‏
Ve **رجل أكشف**: onunla birlikte kalkan yoktur.‏
Dedi: “Onlar, ‘bizi engelleyin’ denildiğinde, ne eğrilik sahibi ne de **كشف** olan süvarilerdir.” Ve **ناقة كشوف**: her ne zaman doğursa, kanının içinde iken gebe kalır; sanki çokça gebe kalması ve kuyruğunu kaldırması sebebiyle, hayâsından açığa çıkarması çoktur. Ve **كشفت كشافاً** ve **أكشفت**.‏
Mecazdan: Allah onun gamını giderdi; ve O, gamların gidericisidir.‏
Ve bu **حديث مكشوف**: bilinen (maruf)tur.‏
Ve **تكشّف** falan: rezil oldu.‏
Ve **تكشّف** falan: rezil oldu.‏
Ve **تكشّف البرق**: göğü doldurdu.‏
Ve savaş, devam ettiği zaman **كشافاً** gebe kaldı.‏
Züheyr dedi:
“Değirmenin altlığıyla öğütmesi gibi sizi öğütür;
ve sonra **كشافاً** gebe kalır; sonra doğurur; sonra ikiz doğurur.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الكشْفُ: رفعُك الشيء عما يُواريه ويغطّيه، كشَفه يكشِفه كشْفاً وكشَّفه فانكَشَف وتكَشَّفَ. ورَيْطٌ كَشِيفٌ: مكْشُوف أَو مُنْكَشِف؛ قال صخر الغيّ:
أَجَشَّ رِبَحْلاً، له هَيْدَبٌ
يُرَفِّعُ للخالِ رَيْطاً كَشِيفا
قال أَبو حنيفة: يعني أَن البرق إذ لَمَع أَضاء السحابَ فتراه أَبيض فكأَنه كشَف عن رَيْطٍ. يقال: تكشَّف البرق إذا ملأَ السماء. والمَكشوف في عَروض السريع: الجُزء الذي هو مفعولن أَصله مفْعولات، حذفت التاء فبقي مفعولاً فنقل في التقطيع إلى مفعولن.
وكشَف الأَمر يكْشِفه كَشْفاً: أظهره. وكَشَّفه عن الأَمر: أَكرهه على إظهاره. وكاشَفه بالعَداوة أَي بادأَه بها. وفي الحديث: لو تَكاشَفْتم ما تَدافَنْتم أَي لو انكشَفَ عَيبُ بعضكم لبعض. وقال ابن الأَثير: أَي لو علم يعضُكم سَريرةَ بعض لاستثقل تَشْيِيع جنازَتِه ودَفْنَه. والكاشِفةُ: مصدر كالعافِية والخاتِمة. وفي التنزيل العزيز: ليس لها من دون اللّه كاشِفة؛ أَي كَشْف، وقيل: إنما دخلت الهاء ليساجع قوله أَزِفت الآزفة، وقيل: الهاء للمبالغة، وقال ثعلب: معنى قوله ليس لها من دون اللّه كاشفة أَي لا يَكْشِفُ الساعةَ إلا ربُّ العالمين، فالهاء على هذا للمبالغة كما قلنا. وأَكْشَفَ الرجلُ إكشافاً إذا ضحك فانقلبت شفَته حتى تبدو دَرادِرُه.والكَشَفةُ: انقِلاب من قُصاص الشعَر اسم كالنَّزَعَةِ، كَشِفَ كَشَفاً، وهو أَكْشَفُ. والكشَفُ في الجَبْهة: إدبار ناصيتها من غير نَزَعٍ، وقيل: الكَشَفُ رجوع شعر القُصّة قِبَلَ اليافوخ. والكشَف: مصدر الأَكْشَفِ. والكشَفَةٌ: الاسم وهي دائرة في قُصاص الناصية، وربما كانت شعرات تَنْبُت صُعُداً ولم تكن دائرة، فهي كشَفَةٌ، وهي يُتشاءم بها. الجوهري: الكشَفُ، بالتحريك، انقلاب من قُصاص الناصية كأَنها دائرة، وهي شُعيرات تنبت صُعُداً، والرجل أَكْشَف وذلك الموضع كشَفةٌ. وفي حديث أَبي الطُّفَيل: أَنه عَرَض له شاب أَحمر أَكْشَفُ؛ قال ابن الأَثير: الأَكشف الذي تنبت له شعرات في قُصاص ناصيته ثائرةً لا تكاد تسْترسِل، والعرب تتشاءم به. وتكشَّفت الأَرض: تَصَوَّحت منها أَماكن ويبست.
والأَكْشَفُ: الذي لا تُرْس معه في الحرب، وقيل: هو الذي لا يثبت في الحرب. والكُشُف: الذين لا يَصْدُقون القِتال، لا يُعْرف له واحد؛ وفي قصيد كعب:
زالوا فما زالَ أنْكاسٌ ولا كُشُفٌ
قال ابن الأَثير: الكُشُف جمع أَكْشف. وهو الذي لا ترس معه كأَنه مُنْكشِف غير مستور. وكشِف القومُ: انهزموا؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد: فما ذُمَّ حاديهمْ، ولا فالَ رأْيُهُم،
ولا كَشِفُوا، إن أَفزَعَ السِّرْبَ صائح
ولا كَشِفُوا أَي لم ينهزمزا.
والكِشافُ: أَن تَلْقَح الناقةُ في غير زمان لَقاحها، وقيل: هو أَن يَضْرِبها الفحل وهي حائل، وقيل: هو أَن يُحْمَل عليها سنتين متواليتين أو سنين متوالية، وقيل: هو أَن يُحْمَل عليها سنة ثم تترك اثنتين أَو ثلاثاً، كَشَفَت الناقة تَكْشِف كِشافاً، وهي كَشوف، والجمع كُشُفٌ، وأَكْشَفتْ. وأَكشَفَ القومُ: لَقِحَت إبلُهم كِشافاً. التهذيب: الليث والكَشُوف من الإبل التي يضربها الفحل وهي حامل، ومصدره الكِشافُ؛ قال أَبو منصور هذا التفسير خطأٌ، والكِشافُ أَن يُحمل على الناقة بعد نتاجها وهي عائذ قد وضَعت حديثاً، وروى أَبو عبيد عن الأَصمعي أَنه قال: إذا حُمِلَ على الناقة سنتين متواليتين فذلك الكِشاف، وهي ناقة كشُوف. وأَكشَفَ القوم أَي كَشفَت إبلُهم. قال أَبو منصور: وأَجودُ نتاج الإبل أَن يضربها الفحل، فإذا نُتِجَت تُركت سنة لا يضربها الفحل، فإذا فُصِل عنها فصيلها وذلك عند تمام السنة من يوم نِتاجها أُرسل الفحل في الإبل التي هي فيها فيضربها، وإذا لم تَجِمّ سنة بعد نِتاجها كان أَقلَّ للبنها وأَضعفَ لولدها وأَنْهَك لقوَّتها وطَرْقِها؛ ولَقِحت الحربُ كِشافاً على المثل؛ ومنه قول زهير: فَتعْرُكْكُمُ عَرْكَ الرَّحى بثِفالِها،
وتَلْقَحْ كِشافاً ثم تُنْتَجْ فتُتْئمِ
فضرب إلقاحها كِشافاً بحِدْثان نِتاجها وإتْآمها مثلاً لشدّة الحرب وامتداد أَيامها، وفي الصحاح: ثم تنتج فتَفْطِم.
وأَكشفَ القومُ إذا صارت إبلهم كُشُفاً، الواحدة كَشُوف في الحمل. والكشَفُ في الخيل: التواء في عَسِيب الذنَب.
واكتشَف الكبْشُ النعجة: نزَا عليها.

##### Türkçe

**الكشْفُ**: Senin bir şeyi, onu örten ve gizleyen şeyden kaldırmandır; **كشَفه يكشِفه كشْفاً** ve **وكشَّفه**; böylece **فانكَشَف** ve **تَكَشَّفَ**. Ve **ورَيْطٌ كَشِيفٌ**: açılmış yahut açığa çıkmış; dedi ki Sahr el-Ğayy:

أَجَشَّ رِبَحْلاً، له هَيْدَبٌ
يُرَفِّعُ للخالِ رَيْطاً كَشِيفا

Dedi ki Ebû Hanîfe: Yani şimşek parladığı zaman bulutu aydınlatır da onu beyaz görürsün; sanki bir **رَيْطٍ** üzerinden açmış gibidir. Denir: **تكشَّف البرق**; göğü doldurduğu zaman.

Ve **المَكشوف** (bahir) **عَروض السريع**’de: aslı **مفْعولات** olan **مفعولن**’dur; **التاء** hazfedildi de **مفعولاً** kaldı; sonra takti‘de **مفعولن**’a nakledildi.

Ve **كشَف الأَمر يكْشِفه كَشْفاً**: onu ortaya koydu. Ve **كَشَّفه عن الأَمر**: onu, onu ortaya koymaya zorladı. Ve **كاشَفه بالعَداوة** yani onunla düşmanlıkta işe başladı. Hadiste: “**لو تَكاشَفْتم ما تَدافَنْتم**” yani birbirinize karşı bazınızın bazınıza ayıbı açığa çıksaydı. İbnü’l-Esîr dedi: Yani bazınız bazınızın iç yüzünü bilseydi, onun cenazesini uğurlamayı ve onu gömmeyi ağır görürdü. Ve **الكاشِفةُ**: **العافِية** ve **الخاتِمة** gibi bir masdardır. Aziz tenzilde: “**ليس لها من دون اللّه كاشِفة**”; yani **كَشْف**; ve denildi: **أَزِفت الآزفة** sözünü seci‘li kılmak için **الهاء** girdi; ve denildi: **الهاء** mübalağa içindir. Sa‘leb dedi: “**ليس لها من دون اللّه كاشفة**” sözünün manası: Kıyameti âlemlerin Rabbi dışında kimse açığa çıkarmaz; bu durumda **الهاء** dediğimiz gibi mübalağa içindir. Ve **أَكْشَفَ الرجلُ إكشافاً**: güldüğü zaman, dudağı dönüp de **دَرادِرُه** görününce.

Ve **الكَشَفةُ**: saçın ön perçeminden bir dönme; **النَّزَعَةِ** gibi bir isim; **كَشِفَ كَشَفاً**; ve o **أَكْشَفُ**tur. Ve **الكشَفُ** alın bölgesinde: perçeminin, **نَزَعٍ** olmaksızın geri gitmesidir; ve denildi: **الكَشَفُ** perçem saçının **الْيافوخ** tarafına doğru geri dönmesidir. Ve **الكشَف**: **الأَكْشَفِ**in masdarıdır. Ve **الكشَفَةٌ**: isimdir; perçemin kırpığında bir dairedir; bazen daire olmayıp yukarı doğru biten birkaç kıl olur; o da **كشَفَةٌ**dir; ve onunla uğursuzluk sayılır. Cevherî: **الكشَفُ** (harekeli olarak): perçemin kırpığından bir dönmedir; sanki bir dairedir; o, yukarı doğru biten küçük kıllardır; adam **أَكْشَفُ**tur ve o yer **كشَفةٌ**dir. Ebû’t-Tufeyl’in hadisinde: Ona kızıl, **أَكْشَفُ** bir genç arz oldu; İbnü’l-Esîr dedi: **الأَكشف**; perçeminin kırpığında, kabarmış, neredeyse salınmayan kıllar biten kimsedir; Araplar onunla uğursuzluk sayarlar.

Ve **تكشَّفت الأَرض**: ondan yerler açılıp güneşte kavruldu ve kurudu.

Ve **الأَكْشَفُ**: savaşta yanında kalkanı olmayan kimsedir; ve denildi: savaşta sebat etmeyen kimsedir. Ve **الكُشُف**: savaşmayı doğru yapmayan kimselerdir; onun bir teki bilinmez; Ka‘b’ın kasidesinde:

زالوا فما زالَ أنْكاسٌ ولا كُشُفٌ

İbnü’l-Esîr dedi: **الكُشُف**; **أَكْشف**in cem‘idir. O, yanında kalkanı olmayan kimsedir; sanki örtüsüz, açığa çıkmış gibidir. Ve **كشِف القومُ**: bozguna uğradılar; İbnü’l-A‘râbî’den; ve şu beyti okudu:

فما ذُمَّ حاديهمْ، ولا فالَ رأْيُهُم،
ولا كَشِفُوا، إن أَفزَعَ السِّرْبَ صائح

Ve “**ولا كَشِفُوا**” yani bozguna uğramadılar.

Ve **الكِشافُ**: dişi devenin, kendi gebelik zamanı dışında gebe kalmasıdır; ve denildi: kısır iken erkeğin onu aşmasıdır; ve denildi: iki yıl peş peşe yahut yıllar peş peşe üzerine çekilmesidir; ve denildi: bir yıl üzerine çekilir, sonra iki yahut üç bırakılır; **كَشَفَت الناقة تَكْشِف كِشافاً**; ve o **كَشوف**tur; cem‘i **كُشُفٌ**dur; ve **أَكْشَفتْ**. Ve **أَكشَفَ القومُ**: develeri **كِشافاً** gebe kaldı. **التهذيب**: Leys; ve **الكَشُوف** develerden, erkek devenin onu gebe iken aşmasıdır; masdarı **الكِشافُ**tur; Ebû Mansûr dedi: Bu tefsir hatadır; **الكِشافُ**; doğumundan sonra, yeni doğurmuş, **عائذ** iken dişi devenin üzerine çekilmesidir. Ebû Ubeyd, Asma‘î’den rivayet etti: Dişi devenin üzerine iki yıl peş peşe çekilirse işte o **الكِشاف**tır; ve o **ناقة كشُوف**tur. Ve **أَكشَفَ القوم** yani develeri **كَشفَت**. Ebû Mansûr dedi: Develerin en iyi doğumu, erkek devenin onu aşmasıdır; doğurduğu zaman bir yıl bırakılır, erkek deve onu aşmaz; yavrusu ondan ayrıldığı zaman—bu, doğum gününden bir yılın tamamında olur—içinde bulunduğu deve sürüsüne erkek deve salınır da onları aşar; eğer doğumundan sonra bir yıl dinlenmezse sütü daha az, yavrusu daha zayıf, gücü ve aşımı daha yıpratıcı olur. Ve “**ولَقِحت الحربُ كِشافاً**” darb-ı mesel olarak; ondan Züheyr’in sözü:

فَتعْرُكْكُمُ عَرْكَ الرَّحى بثِفالِها،
وتَلْقَحْ كِشافاً ثم تُنْتَجْ فتُتْئمِ

Onun **كِشافاً** gebe kalmasını, doğumunun yeniliği ve ikiz doğurmasıyla, savaşın şiddetine ve günlerinin uzamasına misal yaptı; ve **الصحاح**’ta: “sonra doğurur da sütten keser.”

Ve **أَكشفَ القومُ**: develeri **كُشُفاً** olduğu zaman; bir teki, gebelikte **كَشُوف**tur.

Ve **الكشَفُ** atlarda: kuyruğun **عَسِيب**inde bir bükülmedir.

Ve **واكتشَف الكبْشُ النعجة**: onun üzerine sıçradı.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ك ش ف * * كشَفَ * الشيء من باب ضرَبَ * فانكشَفَ * و * تكَشَّف * و * كاشَفَهُ * بالعداوة باداه بها ويقال لو * تَكاشَفْتم * ما تدافنتم أي لو انكشف عيب بعضكم لبعض

##### Türkçe

* **ك ش ف** * * **كشَفَ** * şeyi, **ضرَبَ** bâbından (çekiminden); böylece **فانكشَفَ** * ve * **تكَشَّف** * ve * **كاشَفَهُ** * düşmanlıkla; onu bununla ona açığa vurdu. Ve “eğer **تَكاشَفْتم** olsaydınız, birbirinizi gömmezdiniz” denilir; yani, eğer bazınızın ayıbı bazınıza açığa çıksaydı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الكشف، كالضرب، والكاشفة: الإظهار الأخير من المصادر التي جاءت على فاعلة، كالعافية والكاذبة، قال الله تعالى:  ليس لها من دون الله كاشفة  أي: كشف وإظهار، وقال ثعلب: الهاء للمبالغة، وقيل: إنما دخلت الهاء ليساجع قوله:  أزفت الآزفة  . وقال الليث: الكشف: رفع شيء عما يواريه ويغطيه، كالتكشيف قال ابن عباد: هو مبالغة الكشف. والكشوف كصبور: الناقة يضربها الفحل وهي حامل، وربما ضربها وقد عظم بطنها نقله الليث، وتبعه الجوهري، وقال الأزهري: هذا التفسير خطأ، ونقل أبو عبيد عن الأصمعي أنه قال: فإن حمل عليها الفحل سنتين ولاء فذلك الكشاف، بالكسر وهي ناقة كشوف وقد كشفت الناقة تكشف كشافا. أو هو أن تلقح حين تنتج وفي الأساس: ناقة كشوف: كلما نتجت لقحت وهي في دمها، كأنها لكثرة لقاحها، وإشالتها ذنبها كثيرة الكشف عن حيائها، ونص الأزهري: هو أن يحمل على الناقة بعد نتاجها وهي عائد، وقد وضعت حديثا. أو أن يحمل عليها في كل سنة قال الليث: وذلك أردأ النتاج أو هو أن يحمل عليها سنة، ثم تترك سنتين أو ثلاثا، وجمع الكشوف: كشف، قال الأزهري: وأجود نتاج الإبل أن يضربها الفحل، فإذا نتجت تركت سنة لا يضربها الفحل، فإذا فصل عنها فصيلها وذلك عند تمام السنة من يوم نتاجها أرسل الفحل في الإبل التي هي فيها فيضربها، وإذا تلم تجم سنة بعد نتاجها كان أقل للبنها، وأضعف لولدها، وأنهك لقوتها وطرقها. والأكشف: من به كشف، محركة أي: انقلاب من قصاص الناصية، كأنها دائرة، وهي شعيرات تنبت صعدا ولم يكن دائرة، نقله الجوهري، قال الليث: ويتشاءم بها، وقال غيره: الكشف في الجبهة: إدبار ناصيتها من غير نزع، وقيل: هو رجوع شعر القصة قبل اليافوخ، وفي حديث أبي الطفيل: أنه عرض له شاب أحمر أكشف قال ابن الاثير: الأكشف: الذي تنبت له شعرات في قصاص ناصيته ثائرة لا تكاد تسترسل وذلك الموضع كشفة، محركة كالنزعة. والأكشف من الخيل: الذي في عسيب ذنبه التواء نقله الجوهري. والأكشف: من لا ترس معه في الحرب نقله الجوهري، كأنه منكشف غير مستور، والجمع: كشف، قاله ابن الأثير. وقيل: الأكشف: من ينهزم في الحرب ولا يثبت، وبالمعنيين فسر قول كعب بن زهير رضي الله عنه:
  زالوا فما زال أنكاس ولا كشف                      عند اللقاء ولا ميل مـعـازيل وقيل: الكشف هنا: الذين لا يصدقون القتال، لا يعرف له واحد. وقال ابن عباد: الأكشف: من لا بيضة على رأسه. وقال غيره: كشفته الكواشف، أي: فضحته الفواضح. وقال ابن الأعرابي: كشف كفرح: انهزم وأنشد:
  فما ذم جاديهـم ولا فـال رأيهـم                      ولا كشفوا إن أفزع السرب صائح

  أي: لم ينهزموا. وكشاف كغراب: ع، بزاب الموصل عن ابن عباد. وأكشف الرجل: ضحك فانقلبت شفته حتى تبدو درادره قاله الأصمعي. وقال الزجاج: أكشفت الناقة: تابعت بين النتاجين:. وقال غيره: أكشف القوم: كشفت إبلهم أو صارت إبلهم كشفا وقال ابن عباد: أكشف الناقة: جعلها كشوفا. والجبهة الكشفاء: هي التي أدبرت وفي بعض النسخ أديرت، وهو غلط ناصيتها كما في العباب. وقال ابن دريد: كشفته عن كذا تكشيفا: إذا أكرهته على إظهاره ففيه معنى المبالغة. وتكشف الشيء: ظهر، كانكشف وهما مطاوعا كشفه كشفا. ومن المجاز: تكشف البرق: إذا ملأ السماء نقله الجوهري والزمخشري. واكتشفت المرأة لزوجها: إذا بالغت في التكشف له عند الجماع. قاله ابن الأعرابي، وأنشد:
  واكتشفت لنا شيء دمكمك
  عن وارم أكظاره عضنك
  تقول دلص ساعة لا بل نك
  فداسها بأذلغي بكبك واكتشف الكبش النعجة: إذ نزا عليها. واستكشف عنه: إذا سأل أن يكشف له عنه. وفي الصحاح: كاشفه بالعداوة: أي باداه بها مكاشفة، وكشافا. ويقال في الحديث:  لو تكاشفتم ما تدافنتم  قال الجوهري: أي لو انكشف عيب بعضكم لبعض وقال ابن الأثير: أي لو علم بعضكم سريرة بعض لاستثقل تشييع جنازته ودفنه.
 ومما يستدرك عليه: ريط كشيف: مكشوف، أو منكشف، قال صخر الغي:
  أجش ربحلا له هـيدب                      يرفع للخال ريطا كشيفا قال أبو حنيفة: يعني أن البرق إذا لمع أضاء السحاب، فتراه أبيض، فكأنه كشف عن ريط. والمكشوف في عروض السريع: الجزء الذي هو مفعولن أصله مفعولات حذفت التاء، فبقي مفعولا فنقل في التقطيع إلى مفعولن، وقد ذكره المصنف في التركيب الذي قبله، وتبع الزمخشري في أن إعجام الشين تصحيف، وقد عرفت أن أئمة العروض ذكروه بالشين المعجمة. وكاشفه، وكاشف عليه: إذا ظهر له، ومنه المكاشفة عند الصوفية. وكشفة، بالفتح: موضع لبني نعامة من بني أسد، وقد ذكره المصنف في الذي قبله، وصرح فيه بأن إهمال الشين فيه تصحيف. ومن المجاز: لقحت الحرب كشافا: أي دامت، ومنه قول زهير:
  فتعرككم عرك الرحى بثفالها                      وتلقح كشافا ثم تنتج فتفطـم فضرب إلقاحها كشافا بحدثان نتاجها وإفطامها، مثلا لشدة الحرب، وامتداد أيامها. ومن المجاز أيضا: كشف الله غمه. وهو كشف الغم. وحديث مكشوف: معروف.وتكشف فلان: افتضح.

##### Türkçe

**الكشف**، **كالضرب**, ve **الكاشفة**: **فاعلة** vezni üzere gelmiş masdarlardan olan son izhar; **العافية** ve **الكاذبة** gibi. Allah Teâlâ dedi: “**ليس لها من دون الله كاشفة**” yani: **كشف** ve izhar. Sa‘leb dedi: **الهاء** mübalağa içindir. Ve denildi ki: **الهاء** ancak şu sözle seci‘ yapsın diye girdi: “**أزفت الآزفة**”.

Leys dedi: **الكشف**: onu örten ve kapatan şeyden bir şeyi kaldırmaktır; **كالتكشيف** gibi. İbn Abbâd dedi: o, **الكشف**’in mübalağasıdır.

Ve **الكشوف** ( **كصبور** ): erkek devenin, gebe olduğu hâlde üzerine çıktığı dişi deve; bazen karnı büyümüşken de üzerine çıkar; bunu Leys nakletti, Cevherî de ona tâbi oldu. Ezherî dedi: bu tefsir hatadır. Ebû Ubeyd, Asma‘î’den nakletti ki o dedi: erkek deve onun üzerine iki yıl peş peşe çekerse, işte o **الكشاف**’dır, kesre ile; ve o, **ناقة كشوف**’tur; ve dişi deve **كشفت** eder, **تكشف** eder, **كشافا**.

Veya o, doğurduğu zaman döl tutmasıdır. Ve **الأساس**’ta: **ناقة كشوف**: her ne zaman doğursa, kanı üzerindeyken döl tutar; sanki çok döl tuttuğu ve kuyruğunu kaldırdığı için, hayâsından çokça **الكشف** edendir. Ezherî’nin nassı: o, doğurduktan sonra, o hâl üzere iken, yeni doğurmuşken dişi devenin üzerine çekilmesidir. Veya her sene onun üzerine çekilmesidir. Leys dedi: bu, doğumun en kötüsüdür. Veya onun üzerine bir sene çekilir, sonra iki yahut üç sene bırakılır. **الكشوف**’un cem‘i: **كشف**. Ezherî dedi: develerin doğumunun en iyisi, erkek devenin onu aşmasıdır; doğurduğunda bir sene bırakılır, erkek deve onu aşmaz; yavrusu ondan ayrıldığında—bu, doğurduğu günden itibaren senenin tamamında olur—erkek deve, içinde bulunduğu develerin arasına salınır da onu aşar. Eğer doğumundan sonra bir sene içinde tekrar gebe kalırsa, sütü daha az, yavrusu daha zayıf, kuvveti daha çok tüketilmiş ve aşılması daha çok olur.

Ve **الأكشف**: kendisinde **كشف** bulunan kimse; harekeli; yani: perçemin ön saç çizgisinden bir dönme; sanki bir daire gibidir; o, yukarı doğru biten küçük kıllardır, daire olmamıştır; bunu Cevherî nakletti. Leys dedi: onunla uğursuzluk sayılır. Başkası dedi: alındaki **الكشف**: koparma olmaksızın perçeminin geri dönmesidir. Ve denildi ki: o, bıngıldaktan önce perçem saçının geri dönmesidir. Ebû’t-Tufeyl hadîsinde: ona kızıl, **أكشف** bir genç arz oldu. İbnü’l-Esîr dedi: **الأكشف**: perçeminin ön saç çizgisinde, kabarmış, neredeyse salınmayan küçük kıllar biten kimsedir; o yer **كشفة**’dir, harekeli; **كالنزعة** gibi.

Ve atlardan **الأكشف**: kuyruğunun sert kısmında bir bükülme olan; bunu Cevherî nakletti.

Ve **الأكشف**: savaşta yanında kalkanı olmayan; bunu Cevherî nakletti; sanki açığa çıkmış, örtülü olmayan gibidir. Cem‘i: **كشف**; bunu İbnü’l-Esîr söyledi. Ve denildi ki: **الأكشف**: savaşta bozulan ve sebat etmeyen kimsedir. Ve iki mânâ ile Ka‘b b. Züheyr’in—Allah ondan razı olsun—şu sözü tefsir edildi:

  زالوا فما زال أنكاس ولا كشف                      عند اللقاء ولا ميل مـعـازيل

Ve denildi ki: buradaki **الكشف**: savaşmayı doğrulamayan kimselerdir; onun bir teki bilinmez. İbn Abbâd dedi: **الأكشف**: başında miğferi olmayan kimsedir. Başkası dedi: **كشفته الكواشف**; yani: onu rezil edenler rezil etti.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **كشف** ( **كفرح** ): bozuldu; ve şu beyti inşâd etti:

  فما ذم جاديهـم ولا فـال رأيهـم                      ولا كشفوا إن أفزع السرب صائح

yani: bozulmadılar.

Ve **كشاف** ( **كغراب** ): bir yer adı; Musul’un **بزاب**’ında, İbn Abbâd’dan.

Ve **أكشف الرجل**: güldü de dudağı döndü, ta ki azı dişleri görününceye kadar; bunu Asma‘î söyledi.

Zeccâc dedi: **أكشفت الناقة**: iki doğum arasında peş peşe yaptı. Başkası dedi: **أكشف القوم**: develeri **كشفت** etti yahut develeri **كشف** oldu. İbn Abbâd dedi: **أكشف الناقة**: onu **كشوفا** yaptı.

Ve **الجبهة الكشفاء**: perçemi geri dönmüş olandır; bazı nüshalarda “döndürülmüş” gelmiştir; bu yanlıştır; **العباب**’da olduğu gibi perçemidir.

İbn Düreyd dedi: **كشفته عن كذا تكشيفا**: onu onu izhara zorladığın zaman; onda mübalağa mânâsı vardır.

Ve **تكشف الشيء**: göründü; **كانكشف** gibi; ikisi de **كشفه كشفا**’nın mutâvi‘idir.

Ve mecazdan: **تكشف البرق**: şimşek göğü doldurduğu zaman; bunu Cevherî ve Zemahşerî nakletti.

Ve **اكتشفت المرأة لزوجها**: cima‘ esnasında ona karşı **التكشف**’te mübalağa ettiği zaman. Bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi; ve şu beyti inşâd etti:

  واكتشفت لنا شيء دمكمك
  عن وارم أكظاره عضنك
  تقول دلص ساعة لا بل نك
  فداسها بأذلغي بكبك

Ve **اكتشف الكبش النعجة**: onun üzerine atladığı zaman.

Ve **استكشف عنه**: onun hakkında kendisine açığa çıkarılması istenildiği zaman.

Ve **الصحاح**’ta: **كاشفه بالعداوة**: yani onu onunla yüzleştirdi; **مكاشفة** olarak; ve **كشافا**.

Ve hadiste denilir: “**لو تكاشفتم ما تدافنتم**”. Cevherî dedi: yani bazınızın ayıbı bazınıza açığa çıksaydı. İbnü’l-Esîr dedi: yani bazınız bazınızın iç yüzünü bilseydi, cenazesini uğurlamayı ve defnetmeyi ağır görürdü.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **ريط كشيف**: açılmış; yahut açığa çıkmış. Sahr el-Gayy dedi:

  أجش ربحلا له هـيدب                      يرفع للخال ريطا كشيفا

Ebû Hanîfe dedi: yani şimşek parladığında bulutu aydınlatır; onu beyaz görürsün; sanki bir **ريط**’tan **كشف** etmiş gibidir.

Ve **المكشوف** **عروض السريع**’de: aslı **مفعولات** olan, **التاء**’sı hazfedilmiş, böylece **مفعولا** kalmış, sonra takti‘de **مفعولن**’e nakledilmiş olan cüzdür. Musannif onu bir önceki terkîbde zikretmiştir. Ve **الشين**’in i‘câmının tashîf olduğu hususunda Zemahşerî’ye tâbi oldu; hâlbuki **أئمة العروض** onu **الشين المعجمة** ile zikrettiklerini bilmiş oldun.

Ve **كاشفه** ve **كاشف عليه**: ona göründüğü zaman; bundan, sûfîler katında **المكاشفة** vardır.

Ve **كشفة**—fetha ile—: Benî Esed’den Benî Nu‘âme’ye ait bir yer. Musannif onu bir öncekinde zikretmiştir ve orada **الشين**’i ihmâl etmenin onda tashîf olduğunu açıkça söylemiştir.

Ve mecazdan: **لقحت الحرب كشافا**: yani sürdü; bundan Züheyr’in sözü:

  فتعرككم عرك الرحى بثفالها                      وتلقح كشافا ثم تنتج فتفطـم

Onun **إلقاح**’ını **كشافا** olarak, onun doğurmasının ve sütten kesmesinin zamanlarıyla, savaşın şiddetine ve günlerinin uzamasına misal olarak vurdu.

Ve mecazdan ayrıca: Allah onun gamını **كشف** etti. Ve o, gamın **كشف**’idir.

Ve **حديث مكشوف**: bilinen. Ve **تكشف فلان**: rezil oldu.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

١
1 كَشَفَهُ ذ and كَشَفَ عَنْهُ He uncovered it; unveiled it; laid it open; displayed it; exposed it to view; discovered it; detected it; revealed it; disclosed it. ― -b2- كَشَفَ عَنْهُ He investigated, explored, or scrutinized, it; searched, examined, or inquired, into it. ― -b3- كَشَفَهُ He removed it; namely, a cover, or covering, or the like: and he uncovered it, laid it open, &c.; as also كَشَفَ عَنْهُ. ― -b4- كَشَفَ شَيْأً عَنْ شَىْءٍ He removed, put off, took off, or stripped off, a thing from over, or from before, a thing which it covered or concealed. (K.) ― -b5- كَشَفَ He removed, cleared away, or dispelled, grief, or sorrow: see فَرَجَ (of which it is an explanation in the Msb and K). ― -b6- See 7.

كَاشَفَهُ
3 كَاشَفَهُ ذ , inf. n. مُكَاشَفَةٌ, [He acted openly with him, or towards him;] syn. of the inf. n. مُجَاهَرَةٌ. (Har, p. 470.) He, or it, appeared to him; as also كَاشَفَ عَلَيْهِ; syn. ظهر له. (TA.) ― -b2- كُوشِفَ بِمَا أَخْفَيْتُ He became acquainted with, knew, or got knowledge of, what I concealed: syn. اِطَّلَعَ عَلَيْهِ. (Har. p. 686.) ― -b3- مُكَاشَفَةٌ The showing open enmity, or hostility, with any one. (KL.) [I. e. كَاشَفَهُ alone, or] كاشفه بِالعَدَاوَةِ signifies He showed open enmity, or hostility, with him; (S, MA, K;) and so كاشفه العَدَاوَةَ. (MA.) See صَفْحَةٌ. ― -b4- [Also Discovery, or revelation: pl. مُكَاشَفَاتٌ: see Hلjjee Khaleefeh, s. v.] ― -b5- كَاشَفَهُ الحَرْبَ [He made war with him openly]. (Msb, art. نبذ.)

تَكَشَّفَ
5 تَكَشَّفَ ذ He uncovered, or exposed, himself in sitting. (TA, voce أَعْفَتُ.)

تَكَاشَفُوا
6 تَكَاشَفُوا ذ They revealed their faults, or secrets, one to another: see تَدَافَنُوا.

اِنْكَشَفَ عَنْهُ
7 اِنْكَشَفَ عَنْهُ ذ [He, or it, withdrew, or became withdrawn, or removed or became removed, from him, or it, or from over it] ― -b2- اِنْكَشَفَتْ said of a she-camel: see مُفَنَّنٌ. ― -b3- اِنْكَشَفُوا [They were routed, defeated, or put to flight; like ↓ كَشِفُوا: the former is quasi-pass. of كَشَفَ, “ he routed, ” &c.]. (K, voce جال in art. جول.) See also تِفْرِجَةٌ, in art. فرج.

كَشَّافٌ
كَشَّافٌ ذ : see Ham, p. 49, 1. 2.

مَكْشُوفٌ
مَكْشُوفٌ ذ Uncovered, &c.; overt.

مُكَاشِفٌ
مُكَاشِفٌ ذ [A discoverer, or revealer: thus I have rendered it voce عَيْنٌ.]

##### Türkçe

١
1 **كَشَفَهُ** ذ ve **كَشَفَ عَنْهُ** Onu açığa çıkardı; onu örttüğünü kaldırdı; onu açıkta bıraktı; onu gösterdi; onu görüşe maruz bıraktı; onu keşfetti; onu tespit etti; onu ortaya çıkardı; onu ifşa etti. ― -b2- **كَشَفَ عَنْهُ** Onu araştırdı, yokladı yahut didikledi; onu aradı, inceledi yahut hakkında soruşturdu. ― -b3- **كَشَفَهُ** Onu kaldırdı; yani bir örtüyü yahut örtmeyi yahut benzerini: ve onu açığa çıkardı, açıkta bıraktı, vb.; bunun gibi **كَشَفَ عَنْهُ** da. ― -b4- **كَشَفَ شَيْأً عَنْ شَىْءٍ** Bir şeyin örttüğü yahut gizlediği bir şeyin üzerinden yahut önünden bir şeyi kaldırdı, çıkardı, çıkarttı yahut soydu. (K.) ― -b5- **كَشَفَ** Kederi yahut hüznü giderdi, uzaklaştırdı yahut dağıttı: bk. **فَرَجَ** (Msb ve K’da bunun açıklaması olan). ― -b6- 7’ye bak.

**كَاشَفَهُ**
3 **كَاشَفَهُ** ذ, mastar ismi **مُكَاشَفَةٌ**, [Onunla yahut ona karşı açıkça davrandı;] mastar ismi **مُجَاهَرَةٌ**’nin eşanlamlısı. (Har, s. 470.) Ona göründü; **كَاشَفَ عَلَيْهِ** de böyledir; **ظهر له**’nin eşanlamlısı. (TA.) ― -b2- **كُوشِفَ بِمَا أَخْفَيْتُ** Gizlediğim şeye vâkıf oldu, bildi yahut bilgisine ulaştı: **اِطَّلَعَ عَلَيْهِ**’nin eşanlamlısı. (Har. s. 686.) ― -b3- **مُكَاشَفَةٌ** Herhangi biriyle açık düşmanlık yahut husumet göstermektir. (KL.) [Yani yalnız **كَاشَفَهُ** yahut] **كاشفه بِالعَدَاوَةِ** Onunla açık düşmanlık yahut husumet gösterdi demektir; (S, MA, K;) ve **كاشفه العَدَاوَةَ** da böyledir. (MA.) **صَفْحَةٌ**’ye bak. ― -b4- [Ayrıca keşif yahut ifşa: çoğulu **مُكَاشَفَاتٌ**: bk. Hلjjee Khaleefeh, md.]. ― -b5- **كَاشَفَهُ الحَرْبَ** [Onunla açıkça savaş yaptı]. (Msb, **نبذ** maddesi.)

**تَكَشَّفَ**
5 **تَكَشَّفَ** ذ Otururken kendini açtı yahut açığa çıkardı. (TA, **أَعْفَتُ** maddesinde.)

**تَكَاشَفُوا**
6 **تَكَاشَفُوا** ذ Birbirlerine kusurlarını yahut sırlarını açığa vurdular: bk. **تَدَافَنُوا**.

**اِنْكَشَفَ عَنْهُ**
7 **اِنْكَشَفَ عَنْهُ** ذ [O, yahut o şey, ondan yahut onun üzerinden çekildi, yahut çekilmiş oldu; yahut ondan kaldırıldı yahut kaldırılmış oldu] ― -b2- **اِنْكَشَفَتْ** dişi deve hakkında söylenir: bk. **مُفَنَّنٌ**. ― -b3- **اِنْكَشَفُوا** [Bozguna uğratıldılar, yenildiler yahut kaçırıldılar; aşağıdaki ↓ **كَشِفُوا** gibi: birincisi, **كَشَفَ**’ın “bozguna uğrattı”, vb. anlamındaki fiilinin sanki edilgenidir]. (K, **جال** maddesinde, **جول** babında.) Ayrıca **تِفْرِجَةٌ**’ye de bak, **فرج** babında.

**كَشَّافٌ**
**كَشَّافٌ** ذ : bk. Ham, s. 49, 1. 2.

**مَكْشُوفٌ**
**مَكْشُوفٌ** ذ Açığa çıkarılmış, vb.; açık.

**مُكَاشِفٌ**
**مُكَاشِفٌ** ذ [Bir keşfeden yahut ifşa eden: bunu **عَيْنٌ** maddesinde böyle çevirdim.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَشَفَ
كَشَفَ I ( n. ac. كَشْف 1 ,  كَاْشِفَة 21t ),
a.  Uncovered, bared, unveiled; exposed; disclosed.

b.  Explored ( country ).

c.  [ 'Ala ] [ coll. ], Visited ( the sick ). _ast;

كَشِفَ
كَشِفَ A ( n. ac. كَشَف 4 ),
a.  Was routed.

b.  Was unarmed.

كَشَّفَ
كَشَّفَ II ,
a.  see I (a) , ( b ).

c.  [ acc. &  Bi ], Showed, disclosed to.

d.  [ acc. &  'An ], Forced to disclose.

كَاْشَفَ
كَاْشَفَ III ,
a.  see II (c) .

أَكْشَفَ
أَكْشَفَ IV ,
a.  Showed his teeth; grinned.

تَكَشَّفَ
تَكَشَّفَ V ,
a.  Was bared & c.; uncovered himself.

b.  Was revealed & c.

c.  Covered ( the sky: lightning ).

تَكَاْشَفَ
تَكَاْشَفَ VI ,
a.  Showed one another their faults.

اِنْكَشَفَ
اِنْكَشَفَ VII ,
a.  see V (a) , ( b ).

اِسْتَكْشَفَ
اِسْتَكْشَفَ X ,
a.  Asked to disclose.

كَشْف
كَشْف 1 ,
a.  Disclosure; exposure; discovery.

b.  Inspection, investigation, examination; inquiry.

c.  [ coll. ], Report.

كَشَفَة
كَشَفَة 4t ,
a.  Bare place.

أَكْشَفُ
أَكْشَفُ 14 ,
a.  Unarmed ( warrior ).

كَاْشِف
كَاْشِف 21 , ( pl. كَشَفَة 4t ),
a.  Uncovering & c.

b.  Inquirer.

c.  Overseer ( in Egypt ).

d.  [ coll. ], Probe.

كَاْشِفَة
كَاْشِفَة 21t , ( pl. كَوَاْشِفُ 41 ),
a.  fem. of كَاْشِف 21 .

b.  Disgraceful action.

كَشِيْف
كَشِيْف 25 ,
a.  Uncovered, bare.

b.  Declared; manifested.

c.  Explained.

كَشَّاْف
كَشَّاْف 28 ,
a.  Explorer; scout.

كَشْفَاْنِيَّة
كَشْفَاْنِيَّة 33yit
a.  [ coll. ], Present made to a sick person.

كَشْفَآءُ
كَشْفَآءُ 42 ,
a.  Bare ( forehead ).

كَشڤفَ
N. P. كَشڤفَ I ,
a.  see 25 .

مَكْشُوْف الرَّأْس
مَكْشُوْف الرَّأْس
a.  Bare-headed.

كَشْك
كَشْك
a.  Barley-water.

كِشْك
كِشْك
a.  Oatmeal-porridge.

##### Türkçe

**كَشَفَ**
**كَشَفَ** I (n. ac. **كَشْف** 1, **كَاْشِفَة** 21t),
a. Örttüyü kaldırdı, açtı, peçeyi kaldırdı; açığa çıkardı; ifşa etti.

b. (Ülkeyi) keşfetti.

c. [ **'Ala** ] [ coll. ], Hastayı ziyaret etti. _ast;

**كَشِفَ**
**كَشِفَ** A (n. ac. **كَشَف** 4),
a. Bozguna uğratıldı.

b. Silahsız idi.

**كَشَّفَ**
**كَشَّفَ** II,
a. I (a), (b)’ye bak.

c. [ acc. & **Bi** ], (Birine) gösterdi, (ona) açığa çıkardı.

d. [ acc. & **'An** ], İfşa etmeye zorladı.

**كَاْشَفَ**
**كَاْشَفَ** III,
a. II (c)’ye bak.

**أَكْشَفَ**
**أَكْشَفَ** IV,
a. Dişlerini gösterdi; sırıttı.

**تَكَشَّفَ**
**تَكَشَّفَ** V,
a. Açıldı vb.; kendini açtı.

b. Açığa çıktı vb.

c. (Göğü: şimşek) kapladı.

**تَكَاْشَفَ**
**تَكَاْشَفَ** VI,
a. Birbirlerine kusurlarını gösterdiler.

**اِنْكَشَفَ**
**اِنْكَشَفَ** VII,
a. V (a), (b)’ye bak.

**اِسْتَكْشَفَ**
**اِسْتَكْشَفَ** X,
a. Açığa çıkarmasını istedi.

**كَشْف**
**كَشْف** 1,
a. İfşa; açığa çıkarma; keşif.

b. Teftiş, tahkik, muayene; soruşturma.

c. [ coll. ], Rapor.

**كَشَفَة**
**كَشَفَة** 4t,
a. Çıplak yer.

**أَكْشَفُ**
**أَكْشَفُ** 14,
a. Silahsız (savaşçı).

**كَاْشِف**
**كَاْشِف** 21, (pl. **كَشَفَة** 4t),
a. Örtüyü kaldıran vb.

b. Soruşturan.

c. (Mısır’da) nazır.

d. [ coll. ], Sonda.

**كَاْشِفَة**
**كَاْشِفَة** 21t, (pl. **كَوَاْشِفُ** 41),
a. **كَاْشِف** 21’in müennesi.

b. Rezil edici fiil.

**كَشِيْف**
**كَشِيْف** 25,
a. Açık, çıplak.

b. İlan edilmiş; ortaya konmuş.

c. Açıklanmış.

**كَشَّاْف**
**كَشَّاْف** 28,
a. Kâşif; keşifçi.

**كَشْفَاْنِيَّة**
**كَشْفَاْنِيَّة** 33yit
a. [ coll. ], Hastaya yapılan hediye.

**كَشْفَآءُ**
**كَشْفَآءُ** 42,
a. Çıplak (alın).

**كَشڤفَ**
N. P. **كَشڤفَ** I,
a. 25’e bak.

**مَكْشُوْف الرَّأْس**
**مَكْشُوْف الرَّأْس**
a. Başı açık.

**كَشْك**
**كَشْك**
a. Arpa suyu.

**كِشْك**
**كِشْك**
a. Yulaf lapası.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

كشف
كََشَفَ - يَكْشِفُ - كََشْف - كَاشِف - كَاشِفَة
كََشَفَ - يَكْشِفُ + كائن + عن كائن + شيئاً: يرفع عنه أثره الضار والسيء: يرفع ويبعد ويزيل أثرَ كائنٍ أو عاملٍ خارجي، التصق أو علق على شيء أو كائن، فأضر به وأثر عليه بسوء
﴿فلما كشفنا عنه ضره﴾: كشف الضر عنه: رفعه وأزاله وأبعده عنه، فلم يعد يؤثر عليه فيضره
﴿لقد كنت في غفلة من هذا فكشفنا عنك غطاءك فبصرك اليوم حديد﴾:كشف الغطاء: رفعه وأزاله عنه: فلم يعد يؤثر عليه فيحجبه
كََشْف: اسم فعل " كَشَفَ "
كَاشِف: اسم فاعل صفة مشبهة من " كََشَفَ - يَكْشِفُ ": الذي يرفع ثم يبعد ويزيل أثرَ شيءٍ التصق بكائن أو شيء
كَاشِفة: مؤنث " كاشِف "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " إبطال وإيقاف أثر كائن ضار في شيء أو كائن"، وهي:
بَرَأَ - يَبْرَأُ، كََشَفَ - يَكْشِف، شَفا - يَشْفِي، بَرَّ - يَبَرُّ (المتعدي)، رَفَقَ - يَرْفُقُ، رقى - يَرْقِيْ
كَشَفَ - يكشف
عن ساق	﴿يوم يكشف عن ساق ويدعون إلى السجود فلا يستطيعون(42)﴾ القلم ﴿قيل لها ادخلي الصرح فلما رأته حسبته لجة وكشفت عن ساقيها قال إنه صرح ممرد من قوارير قالت رب إني ظلمت نفسي وأسلمت مع سليمان لله رب العالمين(44)﴾ النمل
الغطاء	﴿لقد كنت في غفلة من هذا فكشفنا عنك غطاءك فبصرك اليوم حديد(22)﴾ ق
 	﴿ثم إذا كشف الضر عنكم إذا فريق منكم بربهم يشركون(54)﴾ النحل
 	﴿وإذا مس الإنسان الضر دعانا لجنبه أو قاعدا أو قائما فلما كشفنا عنه ضره مر كأن لم يدعنا إلى ضر مسه كذلك زين للمسرفين ما كانوا يعملون(12)﴾ يونس
الرجز	﴿ولما وقع عليهم الرجز قالوا ياموسى ادع لنا ربك بما عهد عندك لئن كشفت عنا الرجز لنؤمنن لك ولنرسلن معك بني إسرائيل(134)﴾ الأعراف ﴿فلما كشفنا عنهم الرجز إلى أجل هم بالغوه إذا هم ينكثون(135)﴾ الأعراف
الضر	﴿فاستجبنا له فكشفنا ما به من ضر وآتيناه أهله ومثلهم معهم رحمة من عندنا وذكرى للعابدين(84)﴾ الأنبياء
 	﴿بل إياه تدعون فيكشف ما تدعون إليه إن شاء وتنسون ما تشركون(41)﴾ الأنعام ﴿ثم إذا كشف الضر عنكم إذا فريق منكم بربهم يشركون(54)﴾ النحل
 	﴿وإذا مس الإنسان الضر دعانا لجنبه أو قاعدا أو قائما فلما كشفنا عنه ضره مر كأن لم يدعنا إلى ضر مسه كذلك زين للمسرفين ما كانوا يعملون(12)﴾ يونس ﴿ولو رحمناهم وكشفنا ما بهم من ضر للجوا في طغيانهم يعمهون(75)﴾ المؤمنون
 	﴿أمن يجيب المضطر إذا دعاه ويكشف السوء ويجعلكم خلفاء الأرض أئله مع الله قليلا ما تذكرون(62)﴾ النمل
العذاب	﴿فلولا كانت قرية آمنت فنفعها إيمانها إلا قوم يونس لما آمنوا كشفنا عنهم عذاب الخزي في الحياة الدنيا ومتعناهم إلى حين(98)﴾ يونس ﴿ربنا اكشف عنا العذاب إنا مؤمنون(12)﴾ الدخان
كاشف - كاشفة
﴿وإن يمسسك الله بضر فلا كاشف له إلا هو وإن يمسسك بخير فهو على كل شيء قدير(17)﴾ الأنعام ﴿وإن يمسسك الله بضر فلا كاشف له إلا هو وإن يردك بخير فلا راد لفضله يصيب به من يشاء من عباده وهو الغفور الرحيم(107)﴾ يونس
	﴿ولئن سألتهم من خلق السماوات والأرض ليقولن الله قل أفرأيتم ما تدعون من دون الله إن أرادني الله بضر هل هن كاشفات ضره أو أرادني برحمة هل هن ممسكات رحمته قل حسبي الله عليه يتوكل المتوكلون(38)﴾ الزمر
	﴿إنا كاشفوا العذاب قليلا إنكم عائدون(15)﴾ الدخان ﴿فلما كشفنا عنهم العذاب إذا هم ينكثون(50)﴾ الزخرف
	﴿ليس لها من دون الله كاشفة(58)﴾ النجم
كَشْف
{ قل ادعوا الذين زعمتم من دونه فلا يملكون كشف الضر عنكم ولا تحويلا(56)  الإسراء
مختار الصحاح
● [كشف] ك ش ف: كشَفَ الشيء من باب ضرَبَ فانكشَفَ و تكَشَّف و كاشَفَهُ بالعداوة باداه بها ويقال لو تَكاشَفْتم ما تدافنتم أي لو انكشف عيب بعضكم لبعض
الراغب
كشف
- كشفت الثوب عن الوجه وغيره، ويقال كشف غمه. قال تعالى: }وإن يمسسسك الله بضر فلا كاشف له إلا هو﴿[الأنعام/17]،﴾فكيشف ما تدعون إليه﴿[الأنعام/41]،﴾لقد كنت في غفلة من هذا فكشفنا عنك غطاءك﴿[ق/ 22]،﴾أم من يجيب المضطر إذا دعاه ويكشف السوء﴿[النمل/62]، وقوله:﴾يوم يكشف عن ساق{ [القلم/42] قيل: أصله من: قامت الحرب على ساق، أي: ظهرت الشدة، وقال بعضهم: أصله من تذمير الناقة، وهو أنه إذا أخرج رجل الفصيل من بطن أمه، فيقال: كشف عن الساق.
ملخص اللسان:
1.     الكشْفُ: رفعُك الشيء عما يُواريه ويغطّيه، كشَفه يكشِفه كشْفاً   وكشَّفه فانكَشَف وتكَشَّفَ.
2.     وكشَف الأَمر يكْشِفه كَشْفاً: أظهره.
3.     وأَكْشَفَ الرجلُ إكشافاً إذا ضحك فانقلبت شفَته حتى تبدو دَرادِرُه.
4.     والكشَفُ في الجَبْهة: إدبار ناصيتها من غير نَزَعٍ،
5.      وتكشَّفت الأَرض: تَصَوَّحت منها أَماكن ويبست.
6.     والأَكْشَفُ: الذي لا تُرْس معه في الحرب، وقيل: هو الذي لا يثبت في   الحرب.
7.     وكشِف القومُ: انهزموا؛ عن ابن الأَعرابي؛
لسان العرب
● - كشف: الكشْفُ: رفعُك الشيء عما يُواريه ويغطّيه، كشَفه يكشِفه كشْفاً   وكشَّفه فانكَشَف وتكَشَّفَ. ورَيْطٌ كَشِيفٌ: مكْشُوف أَو مُنْكَشِف؛ قال   صخر الغيّ:   أَجَشَّ رِبَحْلاً، له هَيْدَبٌ   يُرَفِّعُ للخالِ رَيْطاً كَشِيفا   قال أَبو حنيفة: يعني أَن البرق إذ لَمَع أَضاء السحابَ فتراه أَبيض   فكأَنه كشَف عن رَيْطٍ. يقال: تكشَّف البرق إذا ملأَ السماء.   والمَكشوف في عَروض السريع: الجُزء الذي هو مفعولن أَصله مفْعولات، حذفت   التاء فبقي مفعولاً فنقل في التقطيع إلى مفعولن.   وكشَف الأَمر يكْشِفه كَشْفاً: أظهره. وكَشَّفه عن الأَمر: أَكرهه على   إظهاره. وكاشَفه بالعَداوة أَي بادأَه بها. وفي الحديث: لو تَكاشَفْتم ما   تَدافَنْتم أَي لو انكشَفَ عَيبُ بعضكم لبعض. وقال ابن الأَثير: أَي لو   علم يعضُكم سَريرةَ بعض لاستثقل تَشْيِيع جنازَتِه ودَفْنَه. والكاشِفةُ:   مصدر كالعافِية والخاتِمة. وفي التنزيل العزيز: ليس لها من دون اللّه   كاشِفة؛ أَي كَشْف، وقيل: إنما دخلت الهاء ليساجع قوله أَزِفت الآزفة، وقيل:   الهاء للمبالغة، وقال ثعلب: معنى قوله ليس لها من دون اللّه كاشفة أَي   لا يَكْشِفُ الساعةَ إلا ربُّ العالمين، فالهاء على هذا للمبالغة كما   قلنا. وأَكْشَفَ الرجلُ إكشافاً إذا ضحك فانقلبت شفَته حتى تبدو   دَرادِرُه.والكَشَفةُ: انقِلاب من قُصاص الشعَر اسم كالنَّزَعَةِ، كَشِفَ كَشَفاً،   وهو أَكْشَفُ. والكشَفُ في الجَبْهة: إدبار ناصيتها من غير نَزَعٍ،   وقيل: الكَشَفُ رجوع شعر القُصّة قِبَلَ اليافوخ. والكشَف: مصدر الأَكْشَفِ.   والكشَفَةٌ: الاسم وهي دائرة في قُصاص الناصية، وربما كانت شعرات تَنْبُت   صُعُداً ولم تكن دائرة، فهي كشَفَةٌ، وهي يُتشاءم بها. الجوهري:   الكشَفُ، بالتحريك، انقلاب من قُصاص الناصية كأَنها دائرة، وهي شُعيرات تنبت   صُعُداً، والرجل أَكْشَف وذلك الموضع كشَفةٌ. وفي حديث أَبي الطُّفَيل: أَنه   عَرَض له شاب أَحمر أَكْشَفُ؛ قال ابن الأَثير: الأَكشف الذي تنبت له   شعرات في قُصاص ناصيته ثائرةً لا تكاد تسْترسِل، والعرب تتشاءم به.   وتكشَّفت الأَرض: تَصَوَّحت منها أَماكن ويبست.   والأَكْشَفُ: الذي لا تُرْس معه في الحرب، وقيل: هو الذي لا يثبت في   الحرب. والكُشُف: الذين لا يَصْدُقون القِتال، لا يُعْرف له واحد؛ وفي قصيد   كعب:   زالوا فما زالَ أنْكاسٌ ولا كُشُفٌ   قال ابن الأَثير: الكُشُف جمع أَكْشف. وهو الذي لا ترس معه كأَنه   مُنْكشِف غير مستور. وكشِف القومُ: انهزموا؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:   فما ذُمَّ حاديهمْ، ولا فالَ رأْيُهُم،   ولا كَشِفُوا، إن أَفزَعَ السِّرْبَ صائح   ولا كَشِفُوا أَي لم ينهزمزا.   والكِشافُ: أَن تَلْقَح الناقةُ في غير زمان لَقاحها، وقيل: هو أَن   يَضْرِبها الفحل وهي حائل، وقيل: هو أَن يُحْمَل عليها سنتين متواليتين أو   سنين متوالية، وقيل: هو أَن يُحْمَل عليها سنة ثم تترك اثنتين أَو ثلاثاً،   كَشَفَت الناقة تَكْشِف كِشافاً، وهي كَشوف، والجمع كُشُفٌ، وأَكْشَفتْ.   وأَكشَفَ القومُ: لَقِحَت إبلُهم كِشافاً. التهذيب: الليث والكَشُوف من   الإبل التي يضربها الفحل وهي حامل، ومصدره الكِشافُ؛ قال أَبو منصور هذا   التفسير خطأٌ، والكِشافُ أَن يُحمل على الناقة بعد نتاجها وهي عائذ قد   وضَعت حديثاً، وروى أَبو عبيد عن الأَصمعي أَنه قال: إذا حُمِلَ على الناقة   سنتين متواليتين فذلك الكِشاف، وهي ناقة كشُوف. وأَكشَفَ القوم أَي   كَشفَت إبلُهم. قال أَبو منصور: وأَجودُ نتاج الإبل أَن يضربها الفحل، فإذا   نُتِجَت تُركت سنة لا يضربها الفحل، فإذا فُصِل عنها فصيلها وذلك عند تمام   السنة من يوم نِتاجها أُرسل الفحل في الإبل التي هي فيها فيضربها، وإذا   لم تَجِمّ سنة بعد نِتاجها كان أَقلَّ للبنها وأَضعفَ لولدها وأَنْهَك   لقوَّتها وطَرْقِها؛ ولَقِحت الحربُ كِشافاً على المثل؛ ومنه قول زهير:   فَتعْرُكْكُمُ عَرْكَ الرَّحى بثِفالِها،   وتَلْقَحْ كِشافاً ثم تُنْتَجْ فتُتْئمِ   فضرب إلقاحها كِشافاً بحِدْثان نِتاجها وإتْآمها مثلاً لشدّة الحرب   وامتداد أَيامها، وفي الصحاح: ثم تنتج فتَفْطِم.   وأَكشفَ القومُ إذا صارت إبلهم كُشُفاً، الواحدة كَشُوف في الحمل.   والكشَفُ في الخيل: التواء في عَسِيب الذنَب.   واكتشَف الكبْشُ النعجة: نزَا عليها.
مقاييس اللغة:
(كشف) الكاف والشين والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على سَرْوِ الشّيء عن الشَّيء، كالثَّوب يُسْرَى عن البدن. ويقال كَشَفْتُ الثوب وغيرَه أكْشِفه. والكَشَف: دائرةٌ في قُصَاص النّاصية، كأنَّ بعضَ ذلك الشَّعْر ينكشف عن مَغْرِزِهِ([1]) وَمَنْبتِه. وذلك يكون في الخيل التواءً يكون في عَسيب الذَّنب. والأكشف: الرجل الذي لا تُرْسَ معه في الحرب. ويقال: تكشَّفَ البرقُ، إذا  مَلأ* السَّماء. والمعنى صحيحٌ، لأنَّ المتكشِّف بارز. والكِشَاف: نِتاج في [إثر]([2]) نتاج. [قال ابن دريد: الكِشاف([3])]: أن تبقى الأنثى سنتين أو ثلاثاً لا يُحمَل عليها. قال الشاعر([4]):
...................                                 .................
القاموس المحيط:
الكَشْفُ، كالضَّرْبِ، والكاشِفةُ الإِظْهارُ، ورَفْعُ شيءٍ عما يُواريهِ ويُغَطِّيهِ، كالتَّكْشيفِ. وكصَبورٍ الناقةُ يَضْرِبُها الفَحْلُ وهي حامِلٌ، ورُبَّما ضَرَبَها وقد عَظُمَ بَطْنُها، فإِن حُمِلَ عليها الفَحْلُ سَنَتَيْنِ وِلاءً، فذلك الكِشافُ، بالكسر، وقد كَشَفَتِ الناقةُ تَكْشِفُ كِشافاً، أو هو أن تُلْقِحَ حين تُنْتَجُ، أو أن يُحْمَلَ عليها في كلِّ سَنَةٍ، وذلك أرْدَأُ النِتاجِ. والأكْشَفُ مَن به كَشَفٌ، محرَّكةً، أي انْقِلابٌ من قُصاصِ الناصِيَةِ، كأنها دائِرَةٌ، وهي شُعَيْراتٌ تَنْبُتُ صُعُداً، وذلك المَوْضعُ
كَشَفَةٌ، محرَّكةً، و من الخَيْلِ: الذي في عَسيبِ ذَنَبِه الْتِواءٌ، ومَن لا تُرْسَ معه في الحَرْبِ، ومَن يَنْهَزِمُ في الحَرْبِ، ومَن لا بَيْضَةَ على رأسِه. وكَشَفَتْهُ الكَواشِفُ: فَضَحَتْهُ. وكفرِحَ: انْهَزَمَ.
وكغُرابٍ: ع بِزابِ المَوْصِلِ. وأكْشَفَ: ضَحِكَ فانْقَلَبَتْ شَفَتُه حتى تَبْدُوَ دَرَادِرُهُ، و الناقةُ: تابَعَتْ بين النِتاجَيْنِ، و القومُ: كَشَفَتْ إبِلُهُم، و الناقةَ: جَعَلَها كَشُوفاً. والجَبْهَةُ الكَشْفاءُ: التي أدْبَرَتْ ناصِيَتُها. وكَشَّفْتُه عن كذا تَكْشيفاً: أكْرَهْتُهُ على إِظْهارِهِ. وتَكَشَّفَ: ظَهَرَ، كانْكَشَفَ
و البَرْقُ: مَلأَ السَّماءَ. واكْتَشَفَتْ لِزَوْجها: بالَغَتْ في التَّكَشُّفِ له عند الجِماعِ، و الكَبْشُ: نَزا.
واسْتَكْشَفَ عنه: سألَ أنْ يُكْشَفَ له. وكاشَفَهُ بالعَداوَةِ: باداهُ بها. و " لو تَكاشَفْتُم ما تَدافَنْتُم " ، أي: لَو انْكَشَفَ عَيْبُ بعضِكم لِبَعْضٍ.
تاج العروس:
ك - ش - ف
الكَشْفُ كالضَّرْب والكاشِفَةُ : الإظْهارُ الأَخِيرُ من المَصادِرِ التي جاءَتْ على فاعِلَةٍ كالعافِيَةِ والكاذِبَةِ قالَ الله تعالى : " لَيْسَ لَها مِنْ دُونِ الله كاشِفَةٌ " أَي : كَشْفٌ وإظهارٌ وقال ثعْلَبٌ : الهاءُ للمبالغة وقيلَ : إنما دَخلت الهاءُ ليُساجِعَ قوله : " أَزِفَت الآزفَةُ " . وقالَ الليثُ : الكَشْفُ : رَفْعُ شيءٍ عمّا يُواريهِ ويُغَطِّيه كالتَّكْشِيفِ قالَ ابنُ عَبّادٍ : هو مُبالَغَةُ الكَشْفِ . والكَشُوفُ كصَبُورٍ : النَّاقَةُ يَضْربُها الفحْلُ وهي حامِلٌ ورُبَّما ضَرَبَها وقد عَظُمَ بَطْنُها نَقَلَهُ اللَّيْثُ وتَبِعَهُ الجَوْهَريُّ وقالَ الأزهريُّ : هذا التَّفْسِيرُ خَطَأٌ ونقَلَ أَبو عُبَيْدٍ عن الأَصْمَعِيِّ أَنّه قالَ : فإِن حُمِلَ عَلَيْها الفَحْلُ سَنَتَيْن ولاءً فذلِكَ الكِشافُ بالكَسْر وهي ناقَةٌ كَشُوفٌ وقد كَشَفَتِ الناقَةُ تَكْشِفُ كِشافاً . أَو هُوَ أَن تُلْقِحَ حِينَ تُنْتَجُ وفي الأَساسِ : ناقَةٌ كَشُوفٌ : كُلَّما نُتجَتْ لَقِحَتْ وهي في دَمِها كأَنَّها لكَثْرَةٍ لِقاحِها وإِشالَتِها ذَنَبَها كثيرةُ الكَشْفِ عن حَيائِها ونصُّ الأزهرِيّ : هو أن يُحْمَلَ على النَّاقَةِ بَعْدَ نِتاجها وهي عائدٌ وقد وَضَعَتْ حديثاً . أو أَنْ يُحْمَلَ عليها في كُلِّ سَنَةٍ قالَ اللَّيْثُ : وذلِكَ أَرْدأُ النِّتاج أَو هو أَنْ يُحْمَلَ عليها سنةً ثم تُتْرَكَ سنَتَيْنِ أَو ثلاثاً وجَمْعُ الكَشُوفِ : كُشُفٌ قالَ الأَزهَريُّ : وأَجْودُ نِتاجِ الإِبلِ أَنْ يَضْرِبَها الفَحْلُ فإذا نُتِجَتْ تُرِكَتْ سنةً لا يضرِبُها الفَحْلُ فإذا فُصِلَ عَنْها فَصِيلُها وذلك عند تمام السنة من يوم نِتاجِها أُرْسِلَ الفَحْلُ في الإِبِلِ التي هي فيها فيَضْرِبُها وإذا تلم تَجِمِّ سنَةً بعد نِتاجها كان أَقَلَّ للبَنِها وأضعفَ لَولَدِها وأَنْهَكَ لقُوَّتِها وطِرْقِها . والأَكْشَفُ : مَنْ بهِ كَشَفٌ محرَّكَةً أَي : انْقِلابٌ من قصاصِ النّاصِيَةِ كأنها دائِرةٌ وهي شُعَيْراتٌ تَنْبُتُ صُعُداً ولم يَكُنْ دائِرةً نقله الجَوْهَرِيُّ قالَ اللَّيْثُ : ويُتَشاءَمُ بها وقالَ غيرُه : الكَشَفُ في الجَبْهَةِ : إِدْبارُ ناصِيَتِها من غيرِ نَزَعٍ وقِيلَ : هو رُجُوع شَعْرِ القُصَّةِ قِبَلَ اليَافُوخِ وفي حَدِيث أَبي الطفيلِ : أَنّه عَرَضَ له شابٌّ أَحْمَرُ أَكْشَفُ قالَ ابنُ الاَثِيرِ : الأَكْشَفُ : الذي تَنْبُتُ له شَعراتٌ في قُصاصِ ناصَيَتِه ثائِرَةٌ لا تَكادُ تَستَرْسِلُ وذلِكَ المَوْضِعُ كَشَفَةٌ مَحَرَّكَةً كالنَّزَعَةِ . والأَكْشَفُ من الخَيْلِ : الذي في عَسِيبِ ذَنَبِه الْتِواءٌ نقلَهَ الجَوهَرِيُّ . والأَكْشَفُ : مَنْ لا تُرْسَ مَعَهُ في الحَرْبِ نقلَه الجَوْهَريُّ كأَنَّهُ مُنْكَشِفٌ غيرُ مَسْتُورٍ والجمعُ : كُشُفٌ قالَه ابنُ الأَثِيرِ . وقِيل : الأَكْشَفُ : من يَنْهَزمُ في الحَرْبِ ولا يَثْبُتُ وبالمعنَيَيْنِ فُسِّرَ قولُ كَعْبٍ بن زُهيرٍ رضيَ الله عنه :
زَالُوا فما زالَ أَنْكاسٌ ولا كُشُفٌ ... عندَ اللِّقاءِ ولا مِيلٌ مَعازِيلُ وقِيلَ : الكُشُفُ هنا : الَّذِينَ لا يَصْدُقونَ القِتالَ لا يُعْرَفُ له واحدٌ . وقالَ ابنُ عَبّادٍ : الأَكْشَفُ : مَنْ لا بَيْضَةَ على رَأْسِه . وقالَ غَيْرُه : كَشَفَتْهُ الكَواشِفُ أَي : فَضَحَتْه الفَواضِحُ . وقالَ ابنُ الأَعرابِيِّ : كَشِفَ كفَرِحَ : انْهَزَمَ وأَنْشَدَ :
فما ذَمَّ جادِيهِم ولا فَالَ رَأَيُهُمْ ... ولا كَشِفُوا إِنْ أَفْزَعَ السِّرْبَ صائِحُ
أَي : لم يَنْهَزِمُوا . وكُشاف كغُرابٍ : ع بزابِ المَوْصِل عن ابنِ عَبّادٍ . وأَكْشَفَ الرَّجُلُ : ضَحِك فانْقَلَبَتْ شَفَتُه حَتَّى تَبْدُوَ دَرادِرُه قالَه الأَصمَعِيُّ . وقال الزَّجَاجُ : أَكْشَفَت النّاقَةُ : تابَعَتْ بينَ النِّتاجَيْنِ : . وقالَ غيرُه : أَكْشَفَ القَوْمُ : كَشَفَتْ إِبْلُهُم أَو صارَتْ إِبلُهم كُشُفاً وقالَ ابنُ عَبّادٍ : أَكْشفَ النَّاقَةَ : جَعَلَها كَشُوفاً . والجَبْهَةُ الكَشْفاءُ : هي التِي أَدْبَرَتْ وفي بَعْضِ النُّسَخِ أُدِيرَتْ وهو غَلَطٌ ناصِيَتُها كما في العُبابِ . وقالَ ابنُ دُرَيْدٍ : كَشَّفْتُه عن كَذَا تكْشِيفاُ : إذا أَكْرَهْتَه على إِظْهارِه ففيهِ مَعْنَى المُبالَغَةِ . وتَكَشَّفَ الشَّيءِ : ظَهَرَ كانْكَشَفَ وهُما مُطاوِعَا كَشَفَه كَشْفاً . ومن المَجازِ : تَكَشَّفَ البَرْقُ : إِذا مَلأَ السَّماءَ نَقَلَه الجَوْهَرِيُّ والزَّمَخْشَرِيُّ . واكْتَشَفَت المَرْأَةُ لزَوْجِها : إذا بالَغَتْ في التَّكَشُّفِ له عندَ الجِماعِ . قاله ابنُ الأعرابيِّ وأَنشد :
" واكْتَشَفَتْ لنا شِيءٍ دَمَكْمَكِ
" عن وَارمٍ أَكظارُه عَضَنَّكِ
" تَقولُ دَلَّصْ ساعةً لا بَلْ نِكِ
" فَداسَها بأَذْلَغِيِّ بَكْبَكِ واكْتَشَفَ الكَبْشُ النَّعْجَةَ : إذ نَزَا عَلَيْها . واسْتَكْشَفَ عنهُ : إذا سأَلَ أَنْ يُكْشَفَ لَهُ عنه . وفي الصَّحاح : كاشَفَه بالعَداوَة : أَي بادَاهُ بِها مُكاشَفةً وكِشافاً . ويقالُ في الحديث : " لو تَكاشَفْتُمْ ما تَدَافَنْتُم " قال الجوهريُّ : أَي لو انْكَشَفَ عَيْبُ بَعْضِكُم لبَعْضٍ وقالَ ابنُ الأَثير : أَي لو عَلِمَ بَعْضُكمُ سَرِيرَةَ بعضٍ لاسْتَثْقَلَ تَشْييِعَ جنازَتِه ودَفْنَه
ومما يستدرك عليه : رَيْطٌ كَشِيفٌ : مَكْشُوفٌ أَو مُنْكَشِفٌ قالَ صخْرُ الغَيِّ :
أَجَشَّ رِبَحْلاً لهُ هَيْدَبٌ ... يَرَفِّعُ للخالِ رَيْطاً كَشِيفَا قالَ أَبو حَنِيفَةَ : يَعْنِي أَنَّ البَرْقَ إذا لَمَعَ أَضاءَ السَّحابَ فتَراه أَبيضَ فكأَنَّه كَشَفَ عن رَيْطٍ . والمَكْشُوفُ في عَرُوضِ السَّريع : الجزءُ الذي هو مَفْعُولُنْ أَصْلُه مَفْعُولات حُذِفَت التاءُ فَبقِيَ مَفْعُولاً فنُقِلَ في التَّقْطِيع إِلى مَفْعًولُن وقد ذَكَرَه المصنِّفُ في التَّرْكِيبِ الذي قَبْلَه وتَبِع الزَّمَخْشَرِيَّ في أنَّ إِعجامَ الشِّين تَصْحِيفٌ وقد عَرَفْتَ أَنّ أَئِمَّةَ العَروضِ ذكَرُوه بالشِّينِ المُعْجَمةِ . وكاشَفَه وكاشَفَ عليه : إِذا ظَهَرَ له ومنه المُكاشَفَةُ عند الصُّوفِيَّة . وكَشْفَةُ بالفَتْح : موضعٌ لبَنِي نَعامَةَ من بَنِي أَسَدٍ وقد ذكَرَه المُصَنِّفُ في الذي قَبْلَهُ وصَرَّحَ فيه بأَنّ إِهمالَ الشينِ فيه تَصْحِيفٌ . ومن المجازِ : لَقِحَت الحَرْبُ كِشافاً : أَيْ دامَتْ ومنه قَوْلُ زُهَيْرٍ :
فتَعْرُكْكُمُ عَرْكَ الرَّحَى بِثِفالِها ... وتَلْقَحْ كِشافاً ثمَّ تُنْتَجْ فتَفْطِمِ فضَرب إلْقاحَها كِشافاً بحِدْثان نِتاجِها وإِفْطامِها مَثَلاً لشِدَّةِ الحَرْبِ وامْتِدادِ أَيّامِها . ومن المجاز أيضاً : كَشَفَ اللهُ غَمَّه . وهو كَشّفُ الغَمِّ . وحَدِيثٌ مَكْشُوفٌ : مَعْرُوفٌ . وتَكَشَّفَ فُلانٌ : افْتَضَحَ

##### Türkçe

كشف
**كََشَفَ** - **يَكْشِفُ** - **كََشْف** - **كَاشِف** - **كَاشِفَة**
**كََشَفَ** - **يَكْشِفُ** + bir varlık + bir varlıktan + bir şeyi: onun zararlı ve kötü etkisini kaldırır: bir varlığın veya dış bir etkenin, bir şeye veya bir varlığa yapışmış ya da tutunmuş olup ona zarar vermiş ve onu kötü etkilemiş olan etkisini kaldırır, uzaklaştırır ve giderir.
﴿فلما كشفنا عنه ضره﴾: ondan zararı **كَشَفَ** etti: onu kaldırdı, giderdi ve ondan uzaklaştırdı; artık onu etkilemez de ona zarar vermez.
﴿لقد كنت في غفلة من هذا فكشفنا عنك غطاءك فبصرك اليوم حديد﴾: örtüyü **كَشَفَ** etti: onu kaldırdı ve ondan giderdi; artık onu etkilemez de onu perdelemez.

**كََشْف**: “**كَشَفَ**” fiilinin isim-fiilidir.

**كَاشِف**: “**كََشَفَ - يَكْشِفُ**”ten ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: bir varlığa veya bir şeye yapışmış olan bir şeyin etkisini kaldıran, sonra uzaklaştıran ve gideren kimse.

**كَاشِفة**: “**كاشِف**”in müennesi.

Ve lafız, “bir şeyde veya bir varlıkta zararlı bir varlığın etkisini iptal etme ve durdurma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**بَرَأَ - يَبْرَأُ**، **كََشَفَ - يَكْشِف**، **شَفا - يَشْفِي**، **بَرَّ - يَبَرُّ** (müteaddî olan)، **رَفَقَ - يَرْفُقُ**، **رقى - يَرْقِيْ**

**كَشَفَ - يكشف**
عن ساق	﴿يوم يكشف عن ساق ويدعون إلى السجود فلا يستطيعون(42)﴾ القلم ﴿قيل لها ادخلي الصرح فلما رأته حسبته لجة وكشفت عن ساقيها قال إنه صرح ممرد من قوارير قالت رب إني ظلمت نفسي وأسلمت مع سليمان لله رب العالمين(44)﴾ النمل
الغطاء	﴿لقد كنت في غفلة من هذا فكشفنا عنك غطاءك فبصرك اليوم حديد(22)﴾ ق
 	﴿ثم إذا كشف الضر عنكم إذا فريق منكم بربهم يشركون(54)﴾ النحل
 	﴿وإذا مس الإنسان الضر دعانا لجنبه أو قاعدا أو قائما فلما كشفنا عنه ضره مر كأن لم يدعنا إلى ضر مسه كذلك زين للمسرفين ما كانوا يعملون(12)﴾ يونس
الرجز	﴿ولما وقع عليهم الرجز قالوا ياموسى ادع لنا ربك بما عهد عندك لئن كشفت عنا الرجز لنؤمنن لك ولنرسلن معك بني إسرائيل(134)﴾ الأعراف ﴿فلما كشفنا عنهم الرجز إلى أجل هم بالغوه إذا هم ينكثون(135)﴾ الأعراف
الضر	﴿فاستجبنا له فكشفنا ما به من ضر وآتيناه أهله ومثلهم معهم رحمة من عندنا وذكرى للعابدين(84)﴾ الأنبياء
 	﴿بل إياه تدعون فيكشف ما تدعون إليه إن شاء وتنسون ما تشركون(41)﴾ الأنعام ﴿ثم إذا كشف الضر عنكم إذا فريق منكم بربهم يشركون(54)﴾ النحل
 	﴿وإذا مس الإنسان الضر دعانا لجنبه أو قاعدا أو قائما فلما كشفنا عنه ضره مر كأن لم يدعنا إلى ضر مسه كذلك زين للمسرفين ما كانوا يعملون(12)﴾ يونس ﴿ولو رحمناهم وكشفنا ما بهم من ضر للجوا في طغيانهم يعمهون(75)﴾ المؤمنون
 	﴿أمن يجيب المضطر إذا دعاه ويكشف السوء ويجعلكم خلفاء الأرض أئله مع الله قليلا ما تذكرون(62)﴾ النمل
العذاب	﴿فلولا كانت قرية آمنت فنفعها إيمانها إلا قوم يونس لما آمنوا كشفنا عنهم عذاب الخزي في الحياة الدنيا ومتعناهم إلى حين(98)﴾ يونس ﴿ربنا اكشف عنا العذاب إنا مؤمنون(12)﴾ الدخان

كاشf - kاشِفة
﴿وإن يمسسك الله بضر فلا كاشف له إلا هو وإن يمسسك بخير فهو على كل شيء قدير(17)﴾ الأنعام ﴿وإن يمسسك الله بضر فلا كاشف له إلا هو وإن يردك بخير فلا راد لفضله يصيب به من يشاء من عباده وهو الغفور الرحيم(107)﴾ يونس
	﴿ولئن سألتهم من خلق السماوات والأرض ليقولن الله قل أفرأيتم ما تدعون من دون الله إن أرادني الله بضر هل هن كاشفات ضره أو أرادني برحمة هل هن ممسكات رحمته قل حسبي الله عليه يتوكل المتوكلون(38)﴾ الزمر
	﴿إنا كاشفوا العذاب قليلا إنكم عائدون(15)﴾ الدخان ﴿فلما كشفنا عنهم العذاب إذا هم ينكثون(50)﴾ الزخرف
	﴿ليس لها من دون الله كاشفة(58)﴾ النجم

**كَشْف**
{ قل ادعوا الذين زعمتم من دونه فلا يملكون كشف الضر عنكم ولا تحويلا(56)  الإسراء

مختار الصحاح
● [**كشف**] ك ش ف: **كشَفَ** şeyi, **ضرَبَ** bâbından; böylece **انكشَفَ** ve **تكَشَّف**; ve ona düşmanlıkla **كاشَفَهُ**: onunla açıkça başladı. Ve denir: “لو **تَكاشَفْتم** ما **تدافنتم**” yani: eğer bazınızın ayıbı bazınıza açığa çıksaydı, birbirinizi gömmezdiniz.

الراغب
كشف
- Elbiseyi yüzden ve başkasından **كشفت**; ve denir: gamını **كشف** etti. Yüce Allah dedi ki: }وإن يمسسسك الله بضر فلا كاشف له إلا هو﴿[الأنعام/17]،﴾فكيشف ما تدعون إليه﴿[الأنعام/41]،﴾لقد كنت في غفلة من هذا فكشفنا عنك غطاءك﴿[ق/ 22]،﴾أم من يجيب المضطر إذا دعاه ويكشف السوء﴿[النمل/62]، ve O’nun sözü:﴾يوم يكشف عن ساق{ [القلم/42]. Denildi: aslı şundandır: “قامت الحرب على ساق” yani: şiddet ortaya çıktı. Ve bazısı dedi: aslı, devenin “تذمير”indendir; o da şudur: bir adam, yavru deveyi anasının karnından çıkardığında, denir: “**كشف** عن الساق”.

ملخص اللسان:
1. **الكشْفُ**: bir şeyi, onu örten ve gizleyenden kaldırmandır; onu **كشَفه** **يكشِفه** **كشْفاً**; ve **كشَّفه**; böylece **انكَشَف** ve **تَكَشَّفَ**.
2. Ve işi **كشَف** eder, onu **يكْشِفه** **كَشْفاً**: onu ortaya koydu.
3. Ve adam **أَكْشَفَ** eder **إكشافاً**: güldüğünde, dudağı dönüp **دَرادِرُه** görünür oluncaya kadar.
4. Ve alın bölgesindeki **الكشَفُ**: perçeminin, **نَزَعٍ** olmaksızın geri çekilmesidir.
5. Ve yer **تكشَّفت**: ondan yerler güneş gördü ve kurudu.
6. Ve **الأَكْشَفُ**: savaşta yanında kalkan olmayan; ve denildi: savaşta sebat etmeyen odur.
7. Ve kavim **كشِف** oldu: bozguna uğradılar; İbnü’l-A‘râbî’den.

لسان العرب
● - **كشف**: **الكشْفُ**: bir şeyi, onu örten ve gizleyenden kaldırmandır; onu **كشَفه** **يكشِفه** **كشْفاً**; ve **كشَّفه**; böylece **انكَشَف** ve **تَكَشَّفَ**. Ve **رَيْطٌ كَشِيفٌ**: açığa çıkmış yahut açılmış; Sahr el-Gayy dedi ki:
أَجَشَّ رِبَحْلاً، له هَيْدَبٌ
يُرَفِّعُ للخالِ رَيْطاً كَشِيفا
Ebû Hanîfe dedi: yani şimşek parladığında bulutu aydınlatır; onu beyaz görürsün; sanki bir **رَيْطٍ** üzerinden **كشف** etmiş gibidir. Denir: şimşek **تكشَّف** etti: göğü doldurduğunda.
Ve hızlı bahri arûzunda **المَكشوف**: aslı **مفْعولات** olan, **مفعولن** olan cüzdür; **التاء** düşürüldü de **مفعولاً** kaldı; sonra takti‘de **مفعولن**e nakledildi.
Ve işi **كشَف** eder, onu **يكْشِفه** **كَشْفاً**: onu ortaya koydu. Ve onu işten **كَشَّفه**: onu onu ortaya koymaya zorladı. Ve ona düşmanlıkla **كاشَفه**: yani onunla açıkça başladı.
Hadiste: “لو **تَكاشَفْتم** ما **تَدافَنْتم**” yani: eğer bazınızın ayıbı bazınıza açığa çıksaydı. İbnü’l-Esîr dedi: yani eğer bazınız bazınızın iç yüzünü bilseydi, onun cenazesini uğurlamayı ve gömmeyi ağır görürdü.
Ve **الكاشِفةُ**: **العافِية** ve **الخاتِمة** gibi bir masdardır. Ve Aziz Tenzîl’de: “ليس لها من دون اللّه **كاشِفة**”; yani: **كَشْف**. Ve denildi: **الهاء** ancak “أَزِفت الآزفة” sözüyle seci olsun diye girdi. Ve denildi: **الهاء** mübalağa içindir. Sa‘leb dedi: “ليس لها من دون اللّه **كاشفة**” sözünün manası: yani kıyameti ancak âlemlerin Rabbi **يَكْشِفُ** eder; bu durumda **الهاء** dediğimiz gibi mübalağa içindir.
Ve adam **أَكْشَفَ** eder **إكشافاً**: güldüğünde, dudağı dönüp **دَرادِرُه** görünür oluncaya kadar.
Ve **والكَشَفةُ**: saçın **قُصاص**ından bir dönme; **النَّزَعَةِ** gibi bir isim; **كَشِفَ** **كَشَفاً**; ve o **أَكْشَفُ**tur.
Ve alın bölgesindeki **الكشَفُ**: perçeminin, **نَزَعٍ** olmaksızın geri çekilmesidir; ve denildi: **الكَشَفُ** perçem saçının **اليافوخ** tarafına dönmesidir.
Ve **الكشَف**: **الأَكْشَفِ**in masdarıdır.
Ve **الكشَفَةٌ**: isimdir; perçem **قُصاص**ında bir dairedir; bazen daire olmayan, yukarı doğru biten birkaç kıl olur; o da **كشَفَةٌ**dir; ve onunla uğursuzluk sayılır.
Cevherî: **الكشَفُ** (harekeli): perçem **قُصاص**ından bir dönmedir; sanki dairedir; o, yukarı doğru biten küçük kıllardır; adam **أَكْشَفُ**tur; ve o yer **كشَفةٌ**dir.
Ebû’t-Tufeyl hadîsinde: ona kızıl, **أَكْشَفُ** bir genç arz oldu. İbnü’l-Esîr dedi: **الأَكشف**: perçem **قُصاص**ında, kabarmış, neredeyse sarkmayan kıllar biten kimsedir; Araplar onunla uğursuzluk sayar.
Ve yer **تكشَّفت**: ondan yerler güneş gördü ve kurudu.
Ve **الأَكْشَفُ**: savaşta yanında kalkan olmayan; ve denildi: savaşta sebat etmeyen odur.
Ve **الكُشُف**: savaşta doğru durmayanlar; onun tekili bilinmez; Ka‘b’ın kasidesinde:
زالوا فما زالَ أَنْكاسٌ ولا كُشُفٌ
İbnü’l-Esîr dedi: **الكُشُف** **أَكْشف**in cem‘idir; o, yanında kalkan olmayan kimsedir; sanki örtüsüz, açığa çıkmış gibidir.
Ve kavim **كشِف** oldu: bozguna uğradılar; İbnü’l-A‘râbî’den; ve şu beyti okudu:
فما ذُمَّ حاديهمْ، ولا فالَ رأْيُهُم،
ولا كَشِفُوا، إن أَفزَعَ السِّرْبَ صائح
“ولا **كَشِفُوا**” yani bozguna uğramadılar.
Ve **الكِشافُ**: devenin, gebelik zamanının dışında gebe kalmasıdır; ve denildi: aygırın onu kısır iken aşmasıdır; ve denildi: iki yıl peş peşe yahut yıllar peş peşe üzerine çekilmesidir; ve denildi: bir yıl üzerine çekilip sonra iki yahut üç yıl bırakılmasıdır. Deve **كَشَفَت** **تَكْشِف** **كِشافاً**; ve o **كَشوف**tur; cem‘i **كُشُفٌ**; ve **أَكْشَفتْ**.
Ve kavim **أَكشَفَ** etti: develeri **كِشافاً** gebe kaldı.
Tehzîb: Leys’e göre **الكَشُوف** develerden, aygırın onu gebe iken aştığıdır; masdarı **الكِشافُ**tur. Ebû Mansûr dedi: bu tefsir hatadır; **الكِشافُ**, devenin doğumundan sonra, yeni doğurmuş **عائذ** iken üzerine çekilmesidir. Ebû Ubeyd, Asma‘î’den rivayet etti: deve iki yıl peş peşe üzerine çekilirse, işte bu **الكِشاف**tır; o, **كشُوف** devedir. Ve kavim **أَكشَفَ** etti: yani develeri **كَشفَت** etti.
Ebû Mansûr dedi: develerin en iyi doğumu, aygırın onları aşmasıdır; doğurunca bir yıl bırakılır, aygır aşmaz; yavrusu ondan ayrılınca—bu, doğum gününden bir yıl tamam olunca—aygır, içinde bulunduğu deve sürüsüne salınır da onları aşar. Doğumdan sonra bir yıl dinlenmezse, sütü daha az, yavrusu daha zayıf, gücü daha yıpranmış olur; ve onun aşımı.
Ve “**لَقِحت الحربُ كِشافاً**” mesel olarak; ondan Züheyr’in sözü:
فَتعْرُكْكُمُ عَرْكَ الرَّحى بثِفالِها،
وتَلْقَحْ كِشافاً ثم تُنْتَجْ فتُتْئمِ
Onun **كِشافاً** gebe kalmasını, doğumunun yeniliği ve ikiz doğurmasıyla, savaşın şiddetine ve günlerinin uzamasına misal yaptı. Ve Sıhâh’ta: “ثم تنتج فتَفْطِم”.
Ve kavim **أَكشفَ** etti: develeri **كُشُفاً** olduğunda; tekili, gebelikte **كَشُوف**tur.
Ve atlarda **الكشَفُ**: kuyruğun **عَسِيب**inde bir bükülmedir.
Ve koç, koyunu **اكتشَف** etti: üzerine atladı.

مقاييس اللغة:
(**كشف**) **الكاف** ve **الشين** ve **الفاء**: sahih bir asıldır; bir şeyin bir şey üzerinden sıyrılıp gitmesine delalet eder; elbisenin beden üzerinden sıyrılması gibi. Ve denir: elbiseyi ve başkasını **كَشَفْتُ**; onu **أكْشِفه**.
Ve **الكَشَف**: perçem **قُصَاص**ında bir dairedir; sanki o saçın bir kısmı, **مَغْرِزِهِ** ve **مَنْبتِه** üzerinden açığa çıkmış gibidir. Ve bu, atlarda kuyruğun **عَسيب**inde bir bükülme olur.
Ve **الأكشف**: savaşta yanında kalkan olmayan adamdır.
Ve denir: şimşek **تكشَّفَ** etti: göğü doldurduğunda. Mana sahihtir; çünkü **المتكشِّف** açığa çıkmış olandır.
Ve **الكِشَاف**: doğumun, doğumun [ardından] doğumudur. [İbn Düreyd dedi: **الكِشاف**]: dişinin iki yahut üç yıl, üzerine çekilmeden kalmasıdır. Şair dedi:
...................                                 .................

القاموس المحيط:
**الكَشْفُ**—**الضَّرْبِ** gibi—ve **الكاشِفةُ**: izhar; ve bir şeyi, onu örten ve gizleyenden kaldırmaktır; **التَّكْشيف** gibi.
Ve **كصَبورٍ**: aygırın, deveye o gebe iken vurmasıdır; bazen karnı büyümüşken de vurur. Eğer aygır iki yıl peş peşe üzerine çekilirse, işte bu **الكِشافُ**tur (kesre ile). Deve **كَشَفَت** **تَكْشِفُ** **كِشافاً**; yahut o, doğurduğu sırada gebe kalmasıdır; yahut her yıl üzerine çekilmesidir; bu ise doğumun en kötüsüdür.
Ve **الأكْشَفُ**: kendisinde **كَشَفٌ** (harekeli) bulunan; yani perçem **قُصاص**ından bir dönme; sanki dairedir; o, yukarı doğru biten küçük kıllardır; ve o yer **كَشَفَةٌ**dur (harekeli).
Ve atlardan: kuyruğunun **عَسيب**inde bükülme olan; ve savaşta yanında kalkan olmayan; ve savaşta bozguna uğrayan; ve başında **بَيْضَة** olmayan.
Ve **كَشَفَتْهُ الكَواشِفُ**: onu rezil etti.
Ve **كفرِحَ** gibi: bozguna uğradı.
Ve **كغُرابٍ**: **ع بِزابِ المَوْصِلِ**.
Ve **أكْشَفَ**: güldü de dudağı dönüp **دَرادِرُهُ** görünür oluncaya kadar.
Ve deve: iki doğum arasında peş peşe yaptı.
Ve kavim: develeri **كَشَفَت** etti.
Ve deveyi: onu **كَشُوفاً** yaptı.
Ve **الجَبْهَةُ الكَشْفاءُ**: perçemi geri çekilmiş olan.
Ve onu şundan **كَشَّفْتُه** **تَكْشيفاً**: onu onu izhar etmeye zorladım.
Ve **تَكَشَّفَ**: göründü; **انْكَشَفَ** gibi.
Ve şimşek: göğü doldurdu.
Ve kadın, kocası için **اكْتَشَفَتْ**: cima‘ sırasında ona karşı **التَّكَشُّف**te mübalağa etti.
Ve koç: sıçradı.
Ve ondan **اسْتَكْشَفَ**: kendisine onun açığa çıkarılmasını istedi.
Ve ona düşmanlıkla **كاشَفَهُ**: onunla açıkça başladı.
Ve “لو **تَكاشَفْتُم** ما **تَدافَنْتُم**”: yani eğer bazınızın ayıbı bazınıza açığa çıksaydı.

تاج العروس:
ك - ش - ف
**الكَشْفُ** **كالضَّرْب** ve **الكاشِفَةُ**: izhar; ikincisi, **العافِيَة** ve **الكاذِبَة** gibi **فاعِلَة** vezninde gelen masdarlardandır. Yüce Allah dedi ki: "لَيْسَ لَها مِنْ دُونِ الله **كاشِفَةٌ**" yani: **كَشْفٌ** ve izhar. Sa‘leb dedi: **الهاءُ** mübalağa içindir. Ve denildi: **الهاء** ancak "أَزِفَت الآزفَةُ" sözüyle seci olsun diye girdi.
Leys dedi: **الكَشْفُ**: bir şeyi, onu örten ve gizleyenden kaldırmaktır; **التَّكْشِيف** gibi. İbn Abbâd dedi: o, **الكَشْفِ**in mübalağasıdır.
Ve **الكَشُوفُ** **كصَبُورٍ**: aygırın, deveye o gebe iken vurmasıdır; bazen karnı büyümüşken de vurur; bunu Leys nakletti, Cevherî de ona tâbi oldu. Ezherî dedi: bu tefsir hatadır. Ebû Ubeyd, Asma‘î’den nakletti: eğer aygır iki yıl peş peşe üzerine çekilirse, işte bu **الكِشافُ**tur (kesre ile); o, **كَشُوفٌ** devedir; deve **كَشَفَت** **تَكْشِفُ** **كِشافاً**.
Yahut o, doğurduğu sırada gebe kalmasıdır. Ve **الأَساس**’ta: **ناقَةٌ كَشُوفٌ**: her doğurduğunda, kanı üzerindeyken gebe kalır; sanki çok gebe kalması ve kuyruğunu kaldırması sebebiyle, hayâsı üzerinden çokça **الكَشْف** eden gibidir. Ezherî’nin nassı: o, devenin doğumundan sonra, yeni doğurmuş **عائد** iken üzerine çekilmesidir.
Yahut her yıl üzerine çekilmesidir. Leys dedi: bu, doğumun en kötüsüdür.
Yahut bir yıl üzerine çekilip sonra iki yahut üç yıl bırakılmasıdır. **الكَشُوف**un cem‘i: **كُشُفٌ**.
Ezherî dedi: develerin en iyi doğumu, aygırın onları aşmasıdır; doğurunca bir yıl bırakılır, aygır aşmaz; yavrusu ondan ayrılınca—bu, doğum gününden bir yıl tamam olunca—aygır, içinde bulunduğu deve sürüsüne salınır da onları aşar. Doğumdan sonra bir yıl dinlenmezse, sütü daha az, yavrusu daha zayıf, gücü daha yıpranmış olur; ve onun aşımı.
Ve **الأَكْشَفُ**: kendisinde **كَشَفٌ** (harekeli) bulunan; yani perçem **قصاص**ından bir dönme; sanki dairedir; o, yukarı doğru biten küçük kıllardır; daire olmasa da; bunu Cevherî nakletti. Leys dedi: onunla uğursuzluk sayılır.
Ve başkası dedi: alın bölgesindeki **الكَشَفُ**: perçeminin, **نَزَعٍ** olmaksızın geri çekilmesidir. Ve denildi: perçem saçının **اليَافُوخ** tarafına dönmesidir.
Ebû’t-Tufeyl hadîsinde: ona kızıl, **أَكْشَفُ** bir genç arz oldu. İbnü’l-Esîr dedi: **الأَكْشَفُ**: perçem **قُصاص**ında, kabarmış, neredeyse sarkmayan kıllar biten kimsedir; o yer **كَشَفَةٌ**dur (harekeli), **النَّزَعَةِ** gibi.
Ve atlardan **الأَكْشَفُ**: kuyruğunun **عَسِيب**inde bükülme olan; bunu Cevherî nakletti.
Ve **الأَكْشَفُ**: savaşta yanında kalkan olmayan; bunu Cevherî nakletti; sanki örtüsüz, açığa çıkmış gibidir; cem‘i: **كُشُفٌ**; bunu İbnü’l-Esîr söyledi.
Ve denildi: **الأَكْشَفُ**: savaşta bozguna uğrayan ve sebat etmeyen. Ve Ka‘b b. Züheyr’in (Allah ondan razı olsun) sözü, iki manaya göre tefsir edildi:
زَالُوا فما زالَ أَنْكاسٌ ولا كُشُفٌ ... عندَ اللِّقاءِ ولا مِيلٌ مَعازِيلُ
Ve denildi: buradaki **الكُشُفُ**: savaşta doğru durmayanlardır; onun tekili bilinmez.
İbn Abbâd dedi: **الأَكْشَفُ**: başında **بَيْضَة** olmayan kimsedir.
Ve başkası dedi: **كَشَفَتْهُ الكَواشِفُ** yani: rezil ediciler onu rezil etti.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **كَشِفَ**—**كفَرِحَ** gibi—bozguna uğradı; ve şu beyti okudu:
فما ذَمَّ جادِيهِم ولا فَالَ رَأَيُهُمْ ... ولا كَشِفُوا إِنْ أَفْزَعَ السِّرْبَ صائِحُ
yani: bozguna uğramadılar.
Ve **كُشاف** **كغُرابٍ**: İbn Abbâd’dan, **ع بزابِ المَوْصِل**.
Ve adam **أَكْشَفَ** etti: güldü de dudağı dönüp **دَرادِرُه** görünür oluncaya kadar; bunu Asma‘î söyledi.
Zeccâc dedi: deve **أَكْشَفَت**: iki doğum arasında peş peşe yaptı.
Ve başkası dedi: kavim **أَكْشَفَ** etti: develeri **كَشَفَت** etti; yahut develeri **كُشُفاً** oldu.
İbn Abbâd dedi: deveyi **أَكْشفَ** etti: onu **كَشُوفاً** yaptı.
Ve **الجَبْهَةُ الكَشْفاءُ**: perçemi geri çekilmiş olandır; bazı nüshalarda “أُدِيرَتْ” geçmiştir; o yanlıştır.
İbn Düreyd dedi: onu şundan **كَشَّفْتُه** **تكْشِيفاُ**: onu onu izhar etmeye zorladığımda; onda mübalağa manası vardır.
Ve şey **تَكَشَّفَ** etti: göründü; **انْكَشَفَ** gibi; ikisi de, onu **كَشَفَه** **كَشْفاً**ın mutâvi‘idir.
Ve mecazdan: şimşek **تَكَشَّفَ** etti: göğü doldurduğunda; bunu Cevherî ve Zemahşerî nakletti.
Ve kadın, kocası için **اكْتَشَفَت**: cima‘ sırasında ona karşı **التَّكَشُّف**te mübalağa etti; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi; ve şu beyti okudu:
" واكْتَشَفَتْ لنا شِيءٍ دَمَكْمَكِ
" عن وَارمٍ أَكظارُه عَضَنَّكِ
" تَقولُ دَلَّصْ ساعةً لا بَلْ نِكِ
" فَداسَها بأَذْلَغِيِّ بَكْبَكِ
Ve koç, koyunu **واكْتَشَفَ** etti: üzerine atladığında.
Ve ondan **واسْتَكْشَفَ**: kendisine onun açığa çıkarılmasını istediğinde.
Ve **الصَّحاح**’ta: ona düşmanlıkla **كاشَفَه**: yani onunla açıkça başladı; **مُكاشَفةً** ve **كِشافاً**.
Ve hadiste denir: "لو **تَكاشَفْتُمْ** ما **تَدَافَنْتُم**". Cevherî dedi: yani eğer bazınızın ayıbı bazınıza açığa çıksaydı. İbnü’l-Esîr dedi: yani eğer bazınız bazınızın iç yüzünü bilseydi, onun cenazesini uğurlamayı ve gömmeyi ağır görürdü.
Ve “مما يستدرك عليه”: **رَيْطٌ كَشِيفٌ**: açığa çıkmış yahut açılmış; Sahr el-Gayy dedi ki:
أَجَشَّ رِبَحْلاً لهُ هَيْدَبٌ ... يَرَفِّعُ للخالِ رَيْطاً كَشِيفَا
Ebû Hanîfe dedi: yani şimşek parladığında bulutu aydınlatır; onu beyaz görürsün; sanki bir **رَيْطٍ** üzerinden **كَشَفَ** etmiş gibidir.
Ve hızlı bahri arûzunda **المَكْشُوفُ**: **مَفْعُولُنْ** olan cüzdür; aslı **مَفْعُولات**tır; **التاء** düşürüldü de **مَفْعُولاً** kaldı; sonra takti‘de **مَفْعًولُن**e nakledildi. Ve musannif onu, ondan önceki terkîbde zikretti; ve Zemahşerî’ye, **الشِّين**in i‘câmının tashîf olduğu hususunda tâbi oldu; hâlbuki arûz imamlarının onu **الشِّينِ المُعْجَمةِ** ile zikrettiklerini bildin.
Ve ona **كاشَفَه** ve **كاشَفَ عليه**: ona karşı ortaya çıktığında; ondan sûfîlerdeki **المُكاشَفَةُ**.
Ve **كَشْفَةُ** (fetha ile): Benî Nu‘âme’den, Benî Esed’e ait bir yerdir; musannif onu, ondan önceki maddede zikretti; ve orada **الشين**in ihmâlinin tashîf olduğunu açıkça söyledi.
Ve mecazdan: **لَقِحَت الحَرْبُ كِشافاً**: yani sürdü; ondan Züheyr’in sözü:
فتَعْرُكْكُمُ عَرْكَ الرَّحَى بِثِفالِها ... وتَلْقَحْ كِشافاً ثمَّ تُنْتَجْ فتَفْطِمِ
Onun **كِشافاً** gebe kalmasını, doğumunun yeniliği ve sütten kesmesiyle, savaşın şiddetine ve günlerinin uzamasına misal yaptı.
Ve mecazdan ayrıca: Allah onun gamını **كَشَفَ** etti; bu, gamın **كَشّفُ**udur.
Ve **حَدِيثٌ مَكْشُوفٌ**: bilinen.
Ve falan **تَكَشَّفَ** etti: rezil oldu.
