# كصم — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B5%D9%85/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B5%D9%85/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B5%D9%85.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: كصم

ك ص م
كصم ، صمك ، صكم : مستعملة .
صكم : أبو عبيد عن الأصمعي : صَكَمْتُه ، ولكَمْتُه ، وصَكَكْتُهُ ، ودَكَكْتُهُ ، ولكَكْتُهُ : كلُّهُ إذا دَفَعْتَه .
وقال الليث : الصَّكْمَةُ : صَدْمَةٌ شديدةٌ بحجرٍ أو نحو ذلك ، تقولُ : صَكَمتْهُ صَوَاكِمُ الدَّهرِ ، والفَرَسُ يَصْكُمُ إذا عضَّ على لجامهِ ثم مَدَّ رأسَهُ يُريدُ أن يغالِب .
صمك : ( أبو عبيد عن الفراء ) قال : الصَّمَكُوكُ : الشَّدِيدُ ، ويقال ذلك أيضاً للشيء اللزِجِ ، ويقال لهما أيضاً صَمَكِيكٌ فيما قال شمرٌ .
وأنشد :
وصَمَكِيكٍ صَمَيَانٍ صِلِّ
ابنِ عجوزٍ لم يزلْ في ظِلّ
هاجَ بعِرْسٍ حَوْقلٍ قِثوَلِ
وقال شمر : الصَّمَكِيكُ من اللَّبن : الخاثرُ جدّاً ، وهو حامضٌ ، والصَّمَكِيكُ : التَّارُّ الغَلِيظُ من الرِّجال وغيرهم .
وقال الليث : الصَّمَكِيكُ : الأهوجُ الشَّدِيدُ ، وهو الصَّمَكوكُ ، والمُصْمَئِكُّ : الأهوَجُ الشَّدِيدُ الجيد الجسم القويُّ .
وقال ابن السكيت : اصْمَأَكَّ الرَّجلُ وازْمَأَكَّ واهمأَكَّ إذا غضبَ .
وقال ابن شميل : المُصْمَئِكٌّ : الغضبان ، وحكي عن أبي الهذيل : السماءُ مُصْمَئِكَّةٌ أي مستويةٌ خليقةٌ للمطرِ .
وروى شمر عنه : أصبحَتِ الأرضُ مُصْمَئِكةً عن المطرِ أي مبتلةً ، وجملٌ صَمَكةٌ أي قويٌّ ، وكذلكَ عبدٌ صَمَكةٌ أي قويٌّ .
كصم : أبو نصرٍ : كَصَمَ كُصُوماً إذا ولّى وأَدبرَ .
وقال أبو سعيد فيما رَوَى عنه أبو تراب : قَصَمَ راجعاً ، وكَصَمَ رَاجِعاً إذا رجعَ من حيثُ جاءَ ولم يتِمَّ إلىَ حيثُ قَصَدَ .
وأنشد بيت عديّ بنِ زيدٍ :
وأَمرناهُ بهِ من بينهَا
بعدَما انصاعَ مصرّاً وكصَمْ

### Türkçe

ك ص م
**كصم** , **صمك** , **صكم**: kullanımdadır.

**صكم**: Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: “**صَكَمْتُه** , **ولَكَمْتُه** , **وصَكَكْتُهُ** , **ودَكَكْتُهُ** , **ولكَكْتُهُ**: bunların hepsi, onu ittiğin zaman (söylenir).”

Leys dedi: **الصَّكْمَةُ**: taşla veya buna benzer bir şeyle şiddetli bir çarpma; dersin ki: “**صَكَمتْهُ صَوَاكِمُ الدَّهرِ**”; ve at, gemine ısırıp sonra başını uzattığı zaman **يَصْكُمُ** (denir); (bunu) galip gelmek ister.

**صمك**: (Ebû Ubeyd, el-Ferrâ’dan) dedi: **الصَّمَكُوكُ**: şiddetli/sert olan; bu, yapışkan şey için de söylenir; Şemmer’in söylediğine göre ikisine de **صَمَكِيكٌ** de denir.

Ve inşâd etti:
وصَمَكِيكٍ صَمَيَانٍ صِلِّ
ابنِ عجوزٍ لم يزلْ في ظِلّ
هاجَ بعِرْسٍ حَوْقلٍ قِثوَلِ

Şemmer dedi: sütten **الصَّمَكِيكُ**: pek çok koyu (katılaşmış) olan; ve o ekşidir; ve **الصَّمَكِيكُ**: erkeklerden ve başkalarından olan kalın **التَّارُّ**.

Leys dedi: **الصَّمَكِيكُ**: şiddetli ahmak; o, **الصَّمَكوكُ**tur; ve **المُصْمَئِكُّ**: şiddetli ahmak, bedeni iyi, güçlü.

İbnü’s-Sikkît dedi: adam **اصْمَأَكَّ** ve **ازْمَأَكَّ** ve **اهمأَكَّ** (olur), öfkelendiği zaman.

İbn Şümeyl dedi: **المُصْمَئِكٌّ**: öfkeli olan; Ebû’l-Hüzeyl’den hikâye edildi: “**السماءُ مُصْمَئِكَّةٌ**” yani düz, yağmura elverişli.

Şemmer ondan rivayet etti: “Yer, yağmurdan dolayı **مُصْمَئِكةً** oldu” yani ıslanmış; ve “**جملٌ صَمَكةٌ**” yani güçlü; ve aynı şekilde “**عبدٌ صَمَكةٌ**” yani güçlü.

**كصم**: Ebû Nasr: **كَصَمَ كُصُوماً**; yöneldi ve arkasını döndü (gittiği zaman).

Ebû Saîd dedi; Ebû Turâb’ın ondan rivayet ettiğinde: “**قَصَمَ** dönerek; ve **كَصَمَ** dönerek”, geldiği yerden geri döndüğü ve kastettiği yere kadar tamamlamadığı zaman.

Ve Adî b. Zeyd’in beytini inşâd etti:
وأَمرناهُ بهِ من بينهَا
بعدَما انصاعَ مصرّاً وكصَمْ
