# كظر (ك-ظ-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B8%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B8%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ك - ظ - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B8%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والظاء والراء معهما
ك ظ ر مستعمل فقط كظر: الكُظْرُ: محز الفرضة في سية القوس التي فيها حلقة الوتر، والجميع الكظارُ. كَظرتها أكْظُرها كَظْراً. والكُظرة: الشحمة التي قد أقامت الكلية، فإذا انتزعت الكلية كان موضعها كُظْراً، وجمعه: كِظار.

##### Türkçe

**الكاف** ve **الظاء** ve **الراء** birlikte

**ك ظ ر** yalnızca **كظر** olarak kullanılır: **الكُظْرُ**: yayın kiriş halkasının bulunduğu yer olan yay kabzasındaki **الفرضة**’nin oyuntusu; hepsi **الكظارُ**’dır. Onu **كَظرتها**; onu **أكْظُرها** **كَظْراً** (yaptım). Ve **الكُظرة**: böbreği yerinde tutmuş olan iç yağ; böbrek çıkarıldığında onun yeri **كُظْراً** olur; onun çoğulu: **كِظار**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B8%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الكُظْرُ في سِيَةِ القوس، هو الفَرْضُ الذي فيه الوَتَرُ. والكُظْرُ أيضاً: ما بين التَرْقُوَتَيْنِ.

##### Türkçe

**الكُظْرُ** yayın **سِيَةِ**’sinde: kendisinde kirişin bulunduğu **الفَرْضُ**’dur. Ve **الكُظْرُ** ayrıca: iki **التَرْقُوَتَيْنِ** arasındaki şeydir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B8%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ظ ر
كظر : ( مستعملة ) .
كظر : ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : في سِيَةِ القَوْس : الكُظْرُ وهو الفَرْضُ الذي فيه الوَتَر .
وقال الليث : وجمعُه : الكِظَارُ ، يقال : كظَرها كَظْراً .
قال : والكُظْرةُ أيضاً : الشَّحمة التي قد اقتمَّت الكُلْية فإذا انتُزعَت الكُلْية كان موضعُها كُظْراً ، وهما الكُظران .
وقال أبو عمرٍ و الشَّيْبَانيُّ : الكُظر : جانبُ الفَرْج ، وجمعه : أَكْظارٌ : وأَنشد :
واكْتَشَفَتْ لناشِىءٍ دَمَكْمَكِ
عن وَارِمٍ أَكظَارُه عَضَنَّكِ
ويقال : اكظُرْ زَنْدَتَك أي حُزَّ فيها فُرْضةً .

##### Türkçe

ك ظ ر
**كظر**: (kullanılan).
**كظر**: (Ebû Ubeyd, el-Asmaʿî’den): Yayın **سِيَةِ القَوْس**’unda: **الكُظْرُ**; içinde kiriş bulunan **الفَرْضُ**’dur.
Leys dedi: Onun çoğulu: **الكِظَارُ**; “Onu **كظَرها كَظْراً**” denir.
Dedi: **الكُظْرةُ** da: böbreği kaplamış olan iç yağdır; böbrek çıkarıldığında onun yeri **كُظْراً** olur; ikisi **الكُظران**’dır.
Ebû ʿAmr ve eş-Şeybânî dedi: **الكُظر**: ferçin yanı; çoğulu: **أَكْظارٌ**; ve şu şiiri okudu:
واكْتَشَفَتْ لناشِىءٍ دَمَكْمَكِ
عن وَارِمٍ أَكظَارُه عَضَنَّكِ
Ve denir: “**اكظُرْ زَنْدَتَك**”, yani onda bir **فُرْضةً** yar.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B8%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الكاف والظاء وما يثلثهما)
(كظر) الكاف والظاء والراء كلمة. يقولون: الكُظْر: مَحَزُّ الفُرْضة في سِيَة القَوس.‏
(كظم) الكاف والظاء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على معنىً واحد، وهو الإمساك والجمعُ للشَّيء. من ذلك الكَظْم: اجتراع الغَيظ والإمساك عن إبدائه، وكأنَّه يجمعه الكاظمُ في جوفه. قال الله تعالى: ﴿وَالكَاظِمِينَ الغَيْظَ﴾ [آل عمران 134]. والكُظُوم: السُّكوت. [و] الكُظوم: إمساك البعير عن الجِرَّة. والكَظَم: مَخْرج النَّفَس. يقال أخَذَ بكَظَمه. ومعنى ذلك قياسُ ما ذكرناه؛ لأنّه كأنَّه منَعَ نفَسَه أن يخرج. والكظائم: خُروق تُحفَر يجري فيها الماءُ من بئرٍ إلى بئر. وإنَّما سُمِّيت كِظَامةً لإمساكها الماء. والكِظامة أيضاً: الحَلْقة التي تجمع خيوطَ حديدةِ الميزان؛ وذلك من الإمساك أيضاً. والكِظَامة: سَير يُوصَل بوَتَرِ القَوس العربيّة ثم يُدار بطرف السِّيَة العُليا. والقياس في جميع ذلك واحد.‏
(كظا) الكاف والظاء والحرف المعتل كلمةٌ من الإبدال. يقولون كَظَا لحمُه، مثلُ خَظَا، وهو يَكظُو.‏

ـ

##### Türkçe

(كاف بابı ve **الظاء** ve ikisini üçleyen şey)
(**كظر**) **الكاف** ve **الظاء** ve **الراء** bir kelimedir. Derler: **الكُظْر**: yayın **سِيَة**’sinde **الفُرْضة**’nin oyuk yeri.
(**كظم**) **الكاف** ve **الظاء** ve **الميم** tek bir mânaya delâlet eden sahih bir asıldır; o da şey için tutma ve toplamadır. Bundan: **الكَظْم**: öfkeyi yutmak ve onu açığa vurmaktan tutmak; sanki **الكاظم** onu iç boşluğunda toplar. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَالكَاظِمِينَ الغَيْظَ﴾ [Âl-i İmrân 134]. Ve **الكُظُوم**: susma. [Ve] **الكُظوم**: devenin gevişten tutulması. Ve **الكَظَم**: nefesin çıkış yeri. Denir: **كَظَمه**’sinden tuttu. Bunun mânası, zikrettiğimizin kıyasıdır; çünkü sanki nefesini çıkmaktan men etti. Ve **الكظائم**: bir kuyudan bir kuyuya suyun aktığı, kazılan deliklerdir. Ancak suyu tutmalarından dolayı **كِظَامة** diye adlandırılmıştır. Ve **الكِظامة** ayrıca: terazinin demirinin ipliklerini toplayan halka; bu da tutmadan dolayıdır. Ve **الكِظَامة**: Arap yayının kirişiyle birleştirilen, sonra üst **السِّيَة**’nin ucuyla döndürülen kayış. Ve bütün bunlarda kıyas birdir.
(**كظا**) **الكاف** ve **الظاء** ve illetli harf, ibdâlden bir kelimedir. Derler: **كَظَا** eti; **خَظَا** gibi; ve o **يَكظُو**dur.‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B8%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ك ظ ر
ردّ حلقة الوتر في كظل القوس وهو فرضتها وردوا حلق الأوتار في الأكظار والنار تستل من كظر الزندة‏:‏ من فرضها‏.‏

##### Türkçe

ك ظ ر
**ردّ حلقة الوتر**: **كظل القوس** içinde, o da onun **فرضتها**’sıdır. Ve **حلق الأوتار**’ı **الأكظار** içinde geri çevirdiler. Ve ateş, **كظر الزندة**’den çekilip çıkarılır: yani onun **فرضها**’sından.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B8%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الكُظْرُ: حرف الفَرْج. أَبو عمرو: الكُظْرُ جانب الفرج، وجمعه أَكْظار؛ وأَنشد:
واكْتَشَفَتْ لِنَاشِئٍ دَمَكْمَكِ
عن وارِمٍ، أَكْظارُه عَضَنَّكِ
قال ابن برّيّ: وذكر ابن النحاس أَن الكُظْرَ رَكَبُ المرأَة؛ وأَنشد: وذاتِ كُظْرٍ سَبِطِ المَشافِرِ
ابن سيده: والكُظْرُ والكُظْرَةُ شَحْمُ الكُلْيَتَيْن المحيطُ بهما. والكُظْرَة إَيضاً: الشحمة التي قُدّام الكُلْية فإذا انْتُزِعَت الكُلْية كان موضعُها كُظْراً، وهما الكُظْرانِ. والكُظْرُ: ما بين التَّرْقُوَتَيْنِ؛ قال الجوهري: هذا الحرف نقلته من كتاب من غير سماع. والكُظْرُ: مَحَزُّ القوس
(* قوله« والكظر محز القوس إلخ» هذا والذي قبله بضم الكاف كالذي بعده، وأما بكسرها فهو العقبة تشدّ في أصل فوق السهم؛ نبه عليه المجد.) الذي تقع فيه حَلَقَةُ الوَتَرِ، وجمعه كِظارٌ، وقد كَظَرَ القوسَ كَظْراً. الأَصمعي في سِيَةِ القَوْسِ: الكُظْرُ،وهو الفَرْضُ الذي فيه الوَتَرُ، وجمعه الكِظارَةُ. ويقال: اكْظُرْ زَنْدَتك أَي حُز فيها حَزّاً.

##### Türkçe

**الكُظْرُ**: ferç harfi. Ebû Amr: **الكُظْرُ** ferç yanı; çoğulu **أَكْظار**; ve inşâd etti:

واكْتَشَفَتْ لِنَاشِئٍ دَمَكْمَكِ
عن وارِمٍ، **أَكْظارُه** عَضَنَّكِ

İbn Berrî dedi: İbn en-Nahhâs, **الكُظْرَ**’ın kadının **رَكَبُ**’u olduğunu zikretti; ve inşâd etti:

وذاتِ **كُظْرٍ** سَبِطِ المَشافِرِ

İbn Sîdeh: **الكُظْرُ** ve **الكُظْرَةُ**, iki böbreği kuşatan onların çevresindeki böbrek yağıdır.

Ve **الكُظْرَة** ayrıca: böbreğin önündeki yağ parçası; böbrek çıkarıldığında onun yeri **كُظْراً** olur; ve ikisi **الكُظْرانِ**’dır. Ve **الكُظْرُ**: iki **التَّرْقُوَتَيْنِ** arası; el-Cevherî dedi: bu harfi işitme olmaksızın bir kitaptan naklettim. Ve **الكُظْرُ**: yayın **مَحَزُّ**’ı
(* Onun sözü: “ve **الكظر** yayın **محز**’ı, ilh.” bu ve ondan önceki, kâfın dammesi iledir; ondan sonraki gibi; ama onun kesresi ile olan ise, okun üstünde kökün aslında bağlanan **العقبة**’dır; buna mecd dikkat çekti.)
ki onda **حَلَقَةُ الوَتَرِ** vâki olur; çoğulu **كِظارٌ**; ve yayı **كَظَرَ** eder, **كَظْراً**. el-Asma‘î, yayın **سِيَةِ القَوْسِ**’unda: **الكُظْرُ**; ve o, onda **الوَتَرُ** bulunan **الفَرْضُ**’dur; çoğulu **الكِظارَةُ**. Ve denir: **اكْظُرْ** **زَنْدَتك** yani onda bir **حَزّاً** yar.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B8%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الكظر، بالضم: حرف الفرج. قال ابن بري: وذكر ابن النحاس أن الكظر ركب المرأة، وأنشد:
  وذات كظر سبط المشافر وقال أبو عمرو: الكظر: جانب الفرج، وجمعه أكظار، وأنشد:
  واكتشفت لناشئ دمكمـك                      عن وارم أكظاره غضنك
  تقول دلص ساعة لا بل نك                      فداسها بأذلغي بـكـبـك قال ابن سيده: الكظر: الشحم على الكليتين المحيط بهما، أو الشحم الذي قدام الكليتين إذا نزعتا منه، فالموضع كظر وكظرة، بضمهما، وهما الكظران، قاله الليث. الكظر أيضا: محز القوس الذي تقع فيه حلقة الوتر، وجمعها كظار، تقول: رد حلقة الوتر في كظر القوس، وهو فرضتها. وقد كظر القوس كظرا: جعل لها كظرا. وقال الأصمعي: في سية القوس الكظر وهو الفرض الذي فيه الوتر، وجمعه الكظارة. وقال الزمخشري: يقال ردوا حلق الأوتار في الأكظار. يقال: كظر الزندة كظرا، إذا حز فيها فرضة. والنار تستل من كظر الزند: من فرضتها. قال ابن دريد: الكظر، بالكسر: عقبة تشد في أصل فوق السهم، وأنشد:
  يشد على حز الكظامة بالكظر

  وذكر الجوهري هنا الكظر: ما بين الترقوتين وقال: هذا الحرف نقلته من كتاب من غير سماع، ولعل هذا وجه عدم ذكر المصنف إياه، ولكن الجوهري ثقة فيما نقل، وإنما لم يقع له فيه السماع فلم يذكره. وأما المصنف فقد سمى كتابه البحر، وأورد فيه ما هو أقل مرتبة منه مما هو ليس بثبت، واستدرك به عليه وحشى به كتابه، وقد مر له قريبا لفظ كربر الذي نقله عن ابن جني وادعى فيه انه تصحيف، فكيف يكون مثله مستدركا على الصحاح المشتمل على صحيح اللغة وحسنها، كما هو ظاهر، فتأمل.

##### Türkçe

**الكظر**، (ötre ile): ferç harfi. İbn Berrî dedi: İbnü’n-Nahhâs’ın **الكظر**’ın kadının biniti olduğunu zikrettiğini söyledi; ve şu beyti okudu:
  وذات كظر سبط المشافر وقال Ebû Amr dedi: **الكظر**: ferçin yanı; çoğulu **أكظار**’dır; ve şu beyti okudu:
  واكتشفت لناشئ دمكمـك                      عن وارم أكظاره غضنك
  تقول دلص ساعة لا بل نك                      فداسها بأذلغي بـكـبـك İbn Sîde dedi: **الكظر**: böbreklerin üzerindeki, onları kuşatan yağ; yahut böbrekler ondan çıkarıldığında böbreklerin önündeki yağdır; yer ise **كظر** ve **كظرة**’dir, ikisi de ötre iledir; ikisi **الكظران**’dır; bunu Leys söyledi. **الكظر** ayrıca: yayın, kiriş halkasının içine düştüğü oyuktur; çoğulu **كظار**’dır. “Kiriş halkasını yayın **كظر**’ına geri koy” dersin; o, onun **فرضتها**’sıdır. Ve yayı **كظرا** ile **كظر** etti: ona bir **كظر** yaptı. Asma‘î dedi: yayın **سية**’sinde **الكظر** vardır; o, içinde kiriş bulunan **الفرض**’tur; çoğulu **الكظارة**’dır. Zemahşerî dedi: “**الأكظار**’da kirişlerin halkalarını geri koyun” denir. “**الزندة**’yi **كظرا** ile **كظر** etti” denir; onda bir **فرضة** oyduğunda. Ve ateş, **الزند**’in **كظر**’ından çıkarılır: onun **فرضة**’sından. İbn Düreyd dedi: **الكظر**, (esre ile): okun üst tarafının kökünde bağlanan bir topuk; ve şu beyti okudu:
  يشد على حز الكظامة بالكظر

Cevherî burada **الكظر**’ı, iki köprücük kemiği arasındaki şey olarak zikretti ve dedi ki: “Bu harfi, işitme olmaksızın bir kitaptan naklettim; musannifin onu zikretmemesinin vechi belki budur; fakat Cevherî naklettiği hususta güvenilirdir; ancak onda işitme vâki olmadı da onu zikretmedi. Musannife gelince, kitabını **البحر** diye adlandırdı; onda, ondan daha aşağı mertebede olan, sabit olmayan şeyleri de getirdi; onunla ona istidrâk yaptı ve kitabını onunla doldurdu. Yakında, İbn Cinnî’den naklettiği ve onda bunun bir tashîf olduğunu iddia ettiği **كربر** lafzı ona geçti; öyleyse, sahih dilini ve güzelini ihtiva eden **الصحاح** üzerine istidrâk edilmiş olan nasıl onun benzeri olur; göründüğü üzere; öyleyse düşün.”

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B8%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

كَظَرَ القَوْسَ
1 كَظَرَ القَوْسَ ذ , (K,) aor. كَظُرَ , (TK,) inf. n. كَظْرٌ, (TA,) He made to the bow a كُظْر, or notch to receive the ring of the string. (K.) ― -b2- كَظَرَ الزَّنْدَةَ, (K,) inf. n. as above, (TA,) He cut in the [piece of wood called] زندة a notch [from which to produce fire]. (K.)

كُظْرُ القَوْسِ
كُظْرُ القَوْسِ ذ The notch in the curved extremity of the bow, in which is the string; (As, S;) the notch of the bow, into which falls the ring of the string: (A, K:) pl. [of pauc.] أَكْظَارٌ (A) and [of mult.] كِظَارٌ and كِظَارَةٌ. (TA.) ― -b2- كُظْرُ الزَّنْدَةِ The notch [from which the fire is produced] in the [piece of wood called] زندة. You say النَّارُ تَسِيلُ مِنْ كُظْرِ الزَّنْدَةِ Fire flows from the notch of the زندة. (A.)

كِظْرٌ
كِظْرٌ ذ The piece of sinew which is tied upon the base of the notch of an arrow. (IDrd, K.)

##### Türkçe

كَظَرَ القَوْسَ
1 **كَظَرَ القَوْسَ** ذ, (K,) muzâri‘ı **كَظُرَ**, (TK,) mastarı **كَظْرٌ**, (TA,) O, yaya **كُظْر** (yahut kirişin halkasını almak için bir çentik) yaptı. (K.) ― -b2- **كَظَرَ الزَّنْدَةَ**, (K,) mastarı yukarıdaki gibi, (TA,) O, **زَنْدَة** denilen [tahta parçası]nda bir çentik kesti [ondan ateş çıkarmak için]. (K.)

كُظْرُ القَوْسِ
**كُظْرُ القَوْسِ** ذ Yayın eğri ucundaki, içinde kiriş bulunan çentik; (As, S;) yayın çentiği; kirişin halkasının içine düştüğü yer: (A, K:) azlık çoğulu **أَكْظَارٌ** (A) ve çokluk çoğulu **كِظَارٌ** ve **كِظَارَةٌ**. (TA.) ― -b2- **كُظْرُ الزَّنْدَةِ** **زَنْدَة** denilen [tahta parçası]ndaki [ateşin çıkarıldığı] çentik. Şöyle dersin: **النَّارُ تَسِيلُ مِنْ كُظْرِ الزَّنْدَةِ** Ateş, **زَنْدَة**nin çentiğinden akar. (A.)

كِظْرٌ
**كِظْرٌ** ذ Okun çentiğinin tabanına bağlanan sinir parçası. (IDrd, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B8%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَظَرَ
كَظَرَ U ( n. ac. كَظْر 1 ),
a.  Notched ( bow ).

كِظْر
كِظْر 2 ,
a.  Sinew ( of a bow ).

كُظْر
كُظْر 3 , ( pl. )  كِظَاْر 23 ,  كِظَاْرَة 23t ,  أَكْظَاْر 38 ),
a.  Notch.

b.  Fat of the kidneys.

##### Türkçe

كَظَرَ
**كَظَرَ** U (mastar: **كَظْر** 1),
a. (yay) çentikli oldu.

كِظْر
**كِظْر** 2,
a. (yayın) kirişi.

كُظْر
**كُظْر** 3, (çoğul:) **كِظَاْر** 23, **كِظَاْرَة** 23t, **أَكْظَاْر** 38),
a. çentik.

b. böbreklerin yağı.
