# كظظ (ك-ظ-ظ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B8%D8%B8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B8%D8%B8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ك - ظ - ظ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B8%D8%B8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والظا
ك ظ مستعمل فقط كظ: كظّه يكُظُّه، كِظَّةٌ أي: غمه من شدة الأكل وكثرته، ويجوز كَظَّهُ كَظّاً.
والمُكاظّة في الحرب: الضّيق عند المعركة، والقوم يُكاظُّ بعضهم بعضاً في الحرب ونحوها، قال رؤية:
قد كرهت ربيعة الكظاظا
والكَظْكَظة: امتلاء السقاء حتى يستوي.
والإنسان يتكظكظُ عند الأكل. تراه منحنياً، فكلما امتلأ بطنه تكظكظه حتى يمتليء بطنه فينتصب حينئذ قاعداً.
واكتظّ المسيل: ضاق بسيله من كثرته.
ورجل كظٌّ، وهو الذي تبهظه الأشياء، وتكُظُّهُ ويعجز عنها.

##### Türkçe

**الكاف** ve **الظا**
**ك ظ** yalnızca **كظ** olarak kullanılmıştır: **كظّه يكُظُّه**; **كِظَّةٌ** yani: yemenin şiddetinden ve çokluğundan dolayı onu gamlandırdı; ve **كَظَّهُ كَظّاً** caizdir.
Ve savaşta **المُكاظّة**: muharebe anında darlık; kavim savaş ve benzerinde birbirlerini **يُكاظُّ** ederler; **رؤية** dedi ki:
قد كرهت ربيعة الكظاظا
Ve **الكَظْكَظة**: kırbanın dolup eşitleninceye kadar dolmasıdır.
Ve insan yemek sırasında **يتكظكظُ** olur. Onu eğilmiş görürsün; böylece karnı her doldukça onu **تكظكظه** eder, ta ki karnı dolup o vakit oturur hâlde doğruluncaya kadar.
Ve **اكتظّ المسيل**: akıntısının çokluğundan dolayı akıntısıyla daraldı.
Ve **رجل كظٌّ**; o, eşyaların kendisini ağır yük altına soktuğu, onu **تكُظُّهُ** ettiği ve onlara karşı âciz kaldığı kimsedir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B8%D8%B8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الكِظَّةُ بالكسر: شيءٌ يعتري الإنسان عن الامتلاء من الطعام. يقال: كَظَّهُ الطعامُ يَكُظُّهُ كَظًّا. وكَظَّني هذا الأمر، أي جَهَدَني من الكَرب. والمُكاظَّةُ: الممارسة الشديدة في الحرب. ويقال: تَكاظَّ القومُ إذا تجاوزوا الحدَّ في العداوة. وبينهم كِظاظٌ. واكْتَظَّ المسيلُ، أي ضاق بسَيْلِه من كثرته. ورجلٌ كَظٌّ لَظٌّ، أي عَسرٌ متشدِّدٌ.

##### Türkçe

**الكِظَّةُ** (kesre ile): insana yemekten doluluk sebebiyle arız olan bir şey. Denir ki: **كَظَّهُ الطعامُ يَكُظُّهُ كَظًّا**. Ve **كَظَّني هذا الأمر**; yani kederden beni yordu. Ve **المُكاظَّةُ**: savaşta şiddetli uğraşma. Ve denir ki: **تَكاظَّ القومُ**; düşmanlıkta haddi aştıkları zaman. Ve aralarında **كِظاظٌ** vardır. Ve **اكْتَظَّ المسيلُ**; yani çokluğundan seliyle daraldı. Ve **رجلٌ كَظٌّ لَظٌّ**; yani güç, katı.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B8%D8%B8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ك ظ ظ
علته البطنة وأخذته الكظة وكظّه الطعام وطعام مكظّةٌ واكتظّ بطنه‏.‏
ورأيت على باب داره كظيظاً‏.‏
زحاماً‏.‏
وفي ذكر باب الجنة‏:‏ يأتي عليه زمان وله كظيظ‏.‏
واكتظّ القوم في المسجد‏:‏ ازدحموا‏.‏
ومن المجاز‏:‏ كظّني الأمر‏:‏ غمّني وملأني غيظاً‏.‏
واكتظّ الوادي بثجيجه‏.‏

##### Türkçe

ك ظ ظ
Ona oburluk arız oldu ve onu **الكظة** aldı; ve yiyecek onu **كظّه** etti; ve (bu) yiyecek **مكظّةٌ**(dir); ve karnı **اكتظّ** oldu.

Onun evinin kapısında bir **كظيظاً** gördüm.
Bir sıkışıklık.

Cennet kapısının zikrinde: “Üzerine bir zaman gelir; ve onun bir **كظيظ**’i vardır.”

Ve topluluk mescitte **اكتظّ** oldu: sıkıştılar.

Mecazdan: İş beni **كظّني** etti: beni kederlendirdi ve beni öfkeyle doldurdu.

Ve vadi, gürültüsüyle **اكتظّ** oldu.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B8%D8%B8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الكِظَّةُ: البِطْنة. كظَّه الطعامُ والشرابُ يَكُظُّه كَظّاً إِذا ملأه حتى لا يُطِيقَ على النَّفَسِ، وقد اكتَظَّ. الليث: يقال كظّه يكُظّه كظّة، معناه غَمَّه من كثرة الأَكل. قال الحسن: فإِذا علَتْه البِطْنةُ وأَخذته الكِظَّةُ فقال هاتِ هاضُوماً. وفي حديث ابن عمر: أَهْدَى له إِنسانٌ جُوارشْن، قال: فإِذا كَظَّك الطعامُ أَخذت منه أَي إِذا امتلأْتَ منه وأَثقلك، ومنه حديث الحسن: قال له إِنسان: إِن شَبِعْتُ كَظَّني وإِن جُعْتُ أَضْعَفَني. وفي حديث النخعي: الأَكِظَّةُ على الأَكِظَّةِ مَسْمَنةٌ مَكْسَلةٌ مَسْقَمةٌ؛ الأَكِظّةُ: جمع الكِظّةِ وهو ما يعتري المُمْتَلِئَ من الطعام أَي أَنها تُسْمِن وتُكْسِلُ وتُسْقِمُ. والكِظَّة: غَمٌّ وغِلْظةٌ يجدها في بطنه وامتلاء. الجوهري: الكِظَّة، بالكسر، شيء يعتري الإِنسان عند الامتلاء من الطعام؛ وأَما قول الشاعر: وحُسَّدٍ أَوْشَلْتُ من حِظاظِها،
على أَحاسِي الغَيْظِ، واكتِظاظِها
قال ابن سيده: إِنما أَراد اكتِظاظي عنها فحذف وأَوْصَل، وتعليل الأَحاسِي مذكور في موضعه. والكَظِيظُ: المُغْتاظُ أَشدّ الغيظ؛ ومنه قول الحُضَيْنِ بنِ المُنْذِر:
عَدُوُّكَ مَسْرُورٌ، وذُو الوُدِّ، بالذي
يرَى منك من غَيْظٍ، عليك كَظِيظُ
والكَظْكَظةُ: امتلاء السِّقاءِ، وقيل: امتدادُ السقاء إِذا امتلأَ، وقد تَكَظْكَظَ، وكظَظتُ السقاءَ إِذا ملأته، وسِقاءٌ مكْظُوظ وكظيظ. ويقال: كَظظْتُ خَصْمِي أَكُظُّه كَظّاً إِذا أَخَذتَ بكَظَمِه وأَلْجَمْتَه حتى لا يَجِدَ مَخْرَجاً يخرج إِليه. وفي حديث الحسن: أَنه ذكر الموت فقال: غَنْظ ليس كالغَنْظ وكَظٌّ ليس كالكَظِّ أَي هَمٌّ يملأُ الجَوف ليس كالكظّ أَي كسائر الهُموم ولكنه أَشدّ. وكَظَّه الشرابُ أَي ملأَه. وكظَّ الغيظُ صدرَه أَي ملأَه، فهو كظيظ. وكظني الأَمر كَظّاً وكَظاظة أَي ملأَني همه. واكتظ الموضعُ بالماء أَي امتلأ. وكظه الأَمرُ يكُظُّه كَظّاً: بهَظَه وكرَبَه وجهَدَه. ورجل كَظٌّ: تَبْهَظُه الأُمور وتغلبه حتى يَعْجِزَ عنها. ورجل لَظٌّ كَظٌّ أَي عَسِرٌ متشدّد.
والكِظاظُ: الشدّة والتَّعب. والكِظاظُ: طولُ المُلازمةِ على الشدّة؛ أَنشد ابن جني:
وخُطّة لا خَيْرَ في كِظاظِها،
أَنْشَطْت عَنِّي عُرْوَتَيْ شِظاظِها،
بَعْدَ احْتِكاء أُرْبَتَيْ إِشْظاظِها
والكِظاظُ في الحَرب: الضِّيقُ عند المَعْركة.
والمُكاظَّةُ: المُمارَسةُ الشديدةُ في الحرب. وكاظَّ القومُ بعضُهم بعضاً مُكاظّة وكِظاظاً وتَكاظُّوا: تضايَقُوا في المعركة عند الحرب، وكذلك إِذا تجاوزُوا الحدَّ في العَداوة؛ قال رؤبة:
إِنّا أُناسٌ نَلْزَمُ الحِفاظا،
إِذْ سَئِمَت رَبِيعةُ الكِظاظا
أَي نَلَّت المُكاظَّةَ، وهي ههنا القِتال وما يَمْلأُ القلب من هَمّ الحَرْب. ومَثَل العرب: ليس أَخُو الكِظاظِ مَن تَسْأَمُه. يقول: كاظِّهم ما كاظُّوكَ أَي لا تَسْأَمْهم أَو يَسْأَموا، ومنه كِظاظ الحرب، والكِظاظُ في الحَرب: المُضايَقةُ والمُلازَمةُ في مَضِيقِ المَعْركة. واكْتَظَّ المَسِيلُ بالماء: ضاقَ من كثرته، وكَظَّ المَسِيلُ أَيضاً. وفي حديث رُقَيْقةَ: فاكْتَظَّ الوادي بثَجِيجِه أَي امتلأَ بالمطر والسيْلِ، ويروى: كَظّ الوادي بثَجِيجِه. اكْتَظَّ الوادي بثجِيج الماء أَي امتلأَ بالماء.
والكَظِيظُ: الزّحام، يقال: رأَيت على بابه كظيظاً. وفي حديث عُتْبة بن غَزْوانَ في ذكر باب الجنة: وليَأْتِينَّ عليه يوم وهو كظيظ أَي ممتلئ.

##### Türkçe

**الكِظَّةُ**: oburluk. **كظَّه الطعامُ والشرابُ يَكُظُّه كَظّاً**: onu, nefese güç yetiremeyecek derecede doldurduğu zaman. Ve gerçekten **اكتَظَّ**.

**الليث**: **كظّه يكُظّه كظّة** denir; manası: çok yemekten dolayı onu boğdu.

**قال الحسن**: Oburluk ona galip gelip **الكِظَّةُ** onu tuttuğu zaman, “Ver, hazmettiren (bir şey)” der.

İbn Ömer hadîsinde: Ona bir insan **جُوارشْن** hediye etti; dedi ki: “Yemek seni **كَظَّ** ettiği zaman ondan alırsın”; yani ondan doyduğun ve o seni ağırlaştırdığı zaman.

Hasen’in hadîsinden: Ona bir insan dedi ki: “Şayet doyarsam beni **كَظَّني** eder; şayet acıkırsam beni zayıflatır.”

Nehâî’nin hadîsinde: “**الأَكِظَّةُ** üstüne **الأَكِظَّةُ**: şişmanlatmadır, tembelleştirmedir, hastalandırmadır.” **الأَكِظّةُ**: **الكِظّةِ**’nin çoğuludur; o, yemekten dolu olana arız olan şeydir; yani o, şişmanlatır, tembelleştirir ve hastalandırır.

**الكِظَّة**: karnında bulduğu bir boğuntu ve kabalık ve doluluk.

Cevherî: **الكِظَّة**, kesre ile: insana yemekten dolma hâlinde arız olan bir şeydir. Şairin sözüne gelince:
وحُسَّدٍ أَوْشَلْتُ من حِظاظِها،
على أَحاسِي الغَيْظِ، واكتِظاظِها

İbn Sîde dedi ki: Ancak “ondan dolayı benim **اكتِظاظ**’ım”ı kastetti; sonra (mef’ûlü) hazfetti ve (fiili) geçişli kıldı. **الأَحاسِي**’nin ta‘lîli kendi yerinde zikredilmiştir.

**الكَظِيظُ**: en şiddetli öfkeli olan; bundan, Hudayn b. Münzir’in sözü:
عَدُوُّكَ مَسْرُورٌ، وذُو الوُدِّ، بالذي
يرَى منك من غَيْظٍ، عليك كَظِيظُ

**الكَظْكَظةُ**: kırbanın dolması; ve denildi ki: kırbanın dolduğu zaman uzaması; ve gerçekten **تَكَظْكَظَ**. **كظَظتُ السقاءَ**: onu doldurduğum zaman. Ve **سِقاءٌ مكْظُوظ** ve **كظيظ** (denir).

Ve denilir: **كَظظْتُ خَصْمِي أَكُظُّه كَظّاً**: onun gırtlağından tuttuğun ve onu gemlediğin zaman; ta ki çıkacağı bir çıkış bulamasın.

Hasen’in hadîsinde: Ölümü andı; sonra dedi ki: “**غَنْظ** (bir boğuntu) **الغَنْظ** gibi değildir; ve **كَظٌّ** (bir dolma/boğma) **الكَظِّ** gibi değildir”; yani içi dolduran bir kederdir; **الكظّ** gibi değildir; yani diğer kederler gibi değildir, bilakis o daha şiddetlidir.

**كَظَّه الشرابُ**: yani onu doldurdu.

**كظَّ الغيظُ صدرَه**: yani onu doldurdu; o hâlde o **كظيظ**’dir.

**وكظني الأَمر كَظّاً وكَظاظة**: yani onun kederi beni doldurdu.

**واكتظ الموضعُ بالماء**: yani su ile doldu.

**وكظه الأَمرُ يكُظُّه كَظّاً**: onu ağır yük altına soktu, onu sıkıntıya soktu ve onu yordu.

**ورجل كَظٌّ**: işler onu ağır yük altına sokar ve ona galip gelir; ta ki onlardan âciz kalır.

**ورجل لَظٌّ كَظٌّ**: yani güç, katı.

**والكِظاظُ**: şiddet ve yorgunluk.

**والكِظاظُ**: şiddet üzere uzun süreli yapışıp kalma; İbn Cinnî inşâd etti:
وخُطّة لا خَيْرَ في كِظاظِها،
أَنْشَطْت عَنِّي عُرْوَتَيْ شِظاظِها،
بَعْدَ احْتِكاء أُرْبَتَيْ إِشْظاظِها

Savaşta **الكِظاظُ**: çarpışma anında darlıktır.

**المُكاظَّةُ**: savaşta şiddetli mümarese. **وكاظَّ القومُ بعضُهم بعضاً مُكاظّة وكِظاظاً وتَكاظُّوا**: savaşta çarpışma yerinde birbirlerine daraldılar; ve aynı şekilde düşmanlıkta haddi aştıkları zaman; Ru’be dedi ki:
إِنّا أُناسٌ نَلْزَمُ الحِفاظا،
إِذْ سَئِمَت رَبِيعةُ الكِظاظا

Yani **المُكاظَّةَ**’yi (mukâzaaşmayı) sürdürdü; o burada, savaş ve savaşın kederinden kalbi dolduran şeydir.

Arapların meseli: “**ليس أَخُو الكِظاظِ مَن تَسْأَمُه**.” Der ki: “Onlarla **كاظِّهم** (mukâzaaş) et, onlar seninle **كاظُّوكَ** (mukâzaaş) ettikleri gibi”; yani onlardan usanma yahut onlar usansınlar (diye değil). Bundan **كِظاظ الحرب** (savaşın kîzâzı) gelir. Savaşta **الكِظاظُ**: çarpışma yerinin darlığında sıkıştırma ve yapışıp kalmadır.

**واكْتَظَّ المَسِيلُ بالماء**: çokluğundan dolayı daraldı; ve **كَظَّ المَسِيلُ** da (böyledir).

Ruqayka hadîsinde: “Vadi, onun şiddetli akışıyla **اكْتَظَّ** etti”; yani yağmur ve sel ile doldu. Ve rivayet olunur: “Vadi, onun şiddetli akışıyla **كَظّ** etti.” “Vadi, suyun şiddetli akışıyla **اكْتَظَّ** etti”: yani su ile doldu.

**والكَظِيظُ**: kalabalık; denilir: “Kapısının üzerinde bir **كظيظاً** gördüm.”

Utbe b. Gazvân’ın cennet kapısını anmada hadîsinde: “Mutlaka onun üzerine bir gün gelecek; o gün o **كظيظ** olacak”; yani dolu.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B8%D8%B8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الكظة، بالكسر: البطنة، كما في المحكم. وفي الصحاح: شيء يعتري الإنسان. وفي الأساس: الحيوان من امتلاء. وفي الصحاح: عن الامتلاء من الطعام. يقال: كظه الطعام، وكذلك الشراب، يكظه كظا، أي ملأه حتى لا يطيق على النفس، فاكتظ، أي امتلأ. وفي بطنه حديث الحسن البصري: فإذا علته البطنة، وأخذته الكظة، قال: هات هاضوما. وفي حديث ابن عمر أهدى له إنسان جوارشن قال: فإذا كظك الطعام أخذت منه أي امتلأت منه وأثقلك. وفي حديث آخر، قال رجل للحسن: إن شبعت كظني، وإن جعت أضعفني.

  وكظه الأمر يكظه كظا، وكظاظا وكظاظة، بفتحهما: بهظه وملأه هما، وكربه وجهده وأثقله، وهو مجاز. ومنه قول عمر بن عبد العزيز وذكر الموت فقال: وكظ ليس كالكظ، أي هم يملأ الجوف ليس كسائر الهموم، ولكنه أشد.
 ورجل كظ لظ، أي عسر متشدد، كما في الصحاح. وقال ابن عباد: رجل كظ للذي تبهظه الأمور وتغلبه حتى يعجز عنها.
 وكظ الغيظ صدره، أي ملأه، فهو كظيظ، ومكظوظ، ومكظظ، كمعظم، أي مغموم ملآن من الثقل.
 والكظاظ، ككتاب: الشدة والتعب في الأمر حتى يأخذ بالنفس. قال رؤبة: ويروى للعجاج:
  إنا أناس نلزم الحفـاظـا                      إذ سئمت ربيعة الكظاظا والكظاظ أيضا: طول الملازمة على الشدة، أنشد ابن جني:
  وخطة لا خير في كظاظها والكظاظ أيضا: الممارسة الشديدة في الحرب، كالمكاظة، نقله الجوهري، ويقال: الكظاظ في الحرب: المضايقة والملازمة في مضيق المعركة. وقد كاظ القوم بعضهم بعضا مكاظة وكظاظا، وتكاظوا: تضايقوا في المعركة عند الحرب. ومن أمثالهم: ليس أخو الكظاظ من تسأمه يقول: كاظهم ما كاظوك، أي لا تسأمهم أو يسأموا.
 وقال ابن عباد: هو يتكظكظ عند الأكل، أي ينتصب قاعدا. وقال الليث: أي تراه منحنيا، وكلما امتلأ بطنه ينتصب جسده قاعدا.
 واكتظ المسيل بالماء: إذا ضاق به لكثرته. ومنه حديث رقيقة: فاكتظ الوادي بثجيجه أي امتلأ بالمطر والسيل، وهو مجاز.
 والكظكظة: امتداد السقاء إذا ملأته، قاله الليث، وقد كظظته، وهو مكظوظ، وكظيظ. وفي العباب: وهي أن تراه يستوي كلما صببت فيه الماء.
 ومما يستدرك عليه: كظه كظة: غمه من كثرة الأكل، قاله الليث.
 وجمع الكظة أكظة. ومنه حديث النخعي: الأكظة على الأكظة مسمنة مكسلة مسقمة.
 واكتظه الغيظ ككظه. والكظيظ، كأمير: المغتاظ أشد الغيظ. قال الحضين بن المنذر يهجو ابنه:
  عدوك مسرور وذو الود بالـذي                      يرى منك من غيظ عليك كظيظ وتكظكظ السقاء: امتلأ.
 وكظ خصمه كظا: ألجمه حتى لا يجد مخرجا يخرج إليه.
 وهذا الطعام مكظة، أي متخمة، واكتظ بطنه.
 واكتظ القوم في المسجد: ازدحموا. والكظيظ: الازدحام والامتلاء.
 والتكاظ والمكاظة: تجاوز الحد في العداوة. والكظاظ: ما يملأ القلب من الهم. وكظ المسيل، مثل اكتظ. وقال ابن عباد: يقال: كظ الحبل أي شده. قال: ويقال: جاء يكظه للذي يطرد شيئا من خلفه، وقد كاد يلحقه، كما في العباب.
 والصواب يكظه بالتخفيف، وكظا، كما سيأتي. ورجل كظ لظ أي عسر متشدد، نقله الجوهري. وذكره المصنف في ل ظ ظ.

##### Türkçe

**الكظة**، kesre ile: **البطنة** (tıkabasa yeme), **المحكم**’de olduğu gibi. **الصحاح**’ta: insana arız olan bir şey. **الأساس**’ta: doluluktan hayvan. **الصحاح**’ta: yemekten doluluk hakkında. Denir ki: **كظه** yemeği, aynı şekilde içeceği; **يكظه كظا**; yani onu, nefse güç yetiremeyecek derecede doldurdu; böylece **فاكتظ**; yani doldu. **وفي بطنه** Hasan el-Basrî hadisi: “Ne zaman ona **البطنة** galip gelse ve onu **الكظة** alsa, dedi: ‘Getir **هات هاضوما**.’” İbn Ömer hadisi: Bir kimse ona **جوارشن** hediye etti; dedi: “Ne zaman yemek seni **كظك** ederse ondan al”; yani ondan dolarsın ve seni ağırlaştırır. Başka bir hadiste: Bir adam Hasan’a dedi: “Eğer doyarsam beni **كظني** eder, eğer acıkırsam beni zayıflatır.”

**وكظه** iş onu **يكظه كظا** ve **كظاظا** ve **كظاظة**—ikisi fetha ile—: onu yordu ve ikisini doldurdu; ve onu sıkıntıya soktu, onu zorladı ve onu ağırlaştırdı; bu mecazdır. Ondan, Ömer b. Abdülazîz’in sözü; ölümü anıp dedi ki: “Ve **كظ** vardır, **الكظ** gibi değildir”; yani içi dolduran bir keder, diğer kederler gibi değildir; bilakis daha şiddetlidir.
Ve **رجل كظ لظ**: yani zor, katı; **الصحاح**’ta olduğu gibi. İbn Abbâd dedi: **رجل كظ**; işleri onu yoran ve ona galip gelip onlardan aciz bırakandır.
Ve **كظ الغيظ صدره**: yani onu doldurdu; o hâlde o **كظيظ** ve **مكظوظ** ve **مكظظ**—**كمعظم**—; yani ağırlıktan dolu, gamlı.
Ve **الكظاظ**—**ككتاب**—: işte şiddet ve yorgunluk; ta ki nefse ilişsin. Rü’be dedi—ve A‘câc’a rivayet olunur:
  “Biz öyle kimseleriz ki **الحفـاظـا**’yı iltizam ederiz,
                      Rabîa **الكظاظا**’dan bıkınca.”
Ve **الكظاظ** ayrıca: şiddet üzere uzun süreli ملازمة. İbn Cinnî inşâd etti:
  “Ve bir plan ki onun **كظاظها**’sında hayır yoktur.”
Ve **الكظاظ** ayrıca: savaşta şiddetli ممارسة; **كالمكاظة**; Cevherî onu nakletti. Ve denir ki: savaşta **الكظاظ**: muharebe darlığında sıkıştırma ve ملازمة. Kavim birbirini **كاظ** etti; **مكاظة** ve **كظاظا**; ve **تكاظوا**: savaşta muharebe sırasında birbirlerini sıkıştırdılar. Onların darb-ı mesellerindendir: “**ليس أخو الكظاظ من تسأمه**”; der ki: “Onları **كاظهم** et, seni **كاظوك** ettikleri gibi”; yani onlardan usanma yahut onlar usansınlar.
İbn Abbâd dedi: “O, yemek yerken **يتكظكظ** eder”; yani oturur hâlde doğrulur. Leys dedi: yani onu eğilmiş görürsün; her ne zaman karnı dolsa, bedeni oturur hâlde doğrulur.
Ve **واكتظ المسيل بالماء**: çokluğundan dolayı onunla daraldığı zaman. Ondan, Rakîka hadisi: “Vadi onun gürültüsüyle **فاكتظ** etti”; yani yağmur ve sel ile doldu; bu mecazdır.
Ve **الكظكظة**: kırbayı doldurduğun zaman onun uzaması; Leys söyledi. Ve onu **كظظته**; o **مكظوظ** ve **كظيظ**’dir. **العباب**’da: o, içine su döktükçe onu düzleşmiş görmendir.
Ve ona istidrâk olunanlardandır: **كظه كظة**: çok yemekten onu gamlandırdı; Leys söyledi.
Ve **الكظة**’nin cem‘i **أكظة**’dir. Ondan, Neha‘î hadisi: “**الأكظة** üstüne **الأكظة**: semirten, gevşeten, hastalandıran.”
Ve **واكتظه الغيظ**; **ككظه** gibi. Ve **الكظيظ**—**كأمير**—: en şiddetli öfkeyle öfkelenen. Hadayn b. el-Münzir, oğlunu hicvederek dedi:
  “Düşmanın sevinçlidir; ve sevgi sahibi,
                      senden, sana karşı öfkeden **كظيظ** olanı gördüğü şeyle.”
Ve **تكظكظ السقاء**: doldu.
Ve **كظ خصمه كظا**: onu susturdu; ta ki çıkacağı bir çıkış bulamasın.
Ve bu yemek **مكظة**’dir: yani tıka basa doyuran; ve karnı **واكتظ** etti.
Ve kavim mescitte **واكتظ** etti: sıkıştılar. Ve **الكظيظ**: izdiham ve doluluk.
Ve **التكاظ** ve **المكاظة**: düşmanlıkta haddi aşma. Ve **الكظاظ**: kalbi kederden dolduran şey. Ve **كظ المسيل**: **اكتظ** gibi. İbn Abbâd dedi: denir ki: **كظ الحبل**; yani onu sıktı. Dedi: ve denir ki: “O, onu **يكظه** olarak geldi”; arkasından bir şeyi kovan kimse için; ona neredeyse yetişmişken; **العباب**’da olduğu gibi.
Ve doğru olan **يكظه**’dir, tahfîf ile; ve **كظا**; ileride geleceği üzere. Ve **رجل كظ لظ**: yani zor, katı; Cevherî onu nakletti. Musannif onu **ل ظ ظ**’da zikretti.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B8%D8%B8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَظَّ
كَظَّ U ( n. ac. كَظّ 1 ),
a.  Surfeited ( food ).

b.  ( n. ac. كَظَاْظ 22 ,  كَظَاْظَة 22t ), Oppressed; pained.

c.  Filled.

d.  Made fast ( rope ).

e.  Hemmed in ( adversary ).

f.  see VIII (b) .

كَاْظَظَ
كَاْظَظَ III ,
a.  Strove with.

تَكَاْظَظَ
تَكَاْظَظَ VI ,
a.  Hated one another.

b.  Strove.

اِكْتَظَظَ
اِكْتَظَظَ VIII
a.  [ Min ], Was surfeited.

b.  [ Bi ], Overflowed with.

c.  Jostled each other.

d.  see I (c) .

كَظّ
كَظّ 1 ,
a.  Intractable, obstinate.

b.  Troubled, overburdened.

c.  Grief, disquietude.

كِظَّة
كِظَّة 2t . ( pl. أَكْظِظَة 15t ),
a.  Surfeit; repletion.

مَكْظَظَة
مَكْظَظَة 17t ,
a.  Indigestible ( food ).

كِظَاْظ
كِظَاْظ 23 ,
a.  Distress; fatigue.

b.  Strife.

c.  see 1 (c) .

كَظِيْظ
كَظِيْظ 25 ,
a.  Surfeited; full, overfull.

b.  see 1 (b) .

c.  Angry.

d.  Fulness, impletion.

e.  Press, throng.

كَظڤظَ
N. P. كَظڤظَ I ,  N. P. كَظَّظَ II ,
a.  see 1 (b) &  25 ( a ).

##### Türkçe

**كَظَّ**
**كَظَّ** U (n. ac. **كَظّ** 1),
a. Doymuş (yemek).

b. (n. ac. **كَظَاْظ** 22, **كَظَاْظَة** 22t), Ezilmiş; acı çekmiş.

c. Doldurulmuş.

d. Sıkıca bağlanmış (ip).

e. Sıkıştırılmış (hasım).

f. VIII (b)’ye bak.

**كَاْظَظَ**
**كَاْظَظَ** III,
a. İle çekişti.

**تَكَاْظَظَ**
**تَكَاْظَظَ** VI,
a. Birbirlerinden nefret ettiler.

b. Çekişti.

**اِكْتَظَظَ**
**اِكْتَظَظَ** VIII
a. [Min], Doymuş oldu.

b. [Bi], İle taşmış oldu.

c. Birbirlerini itiştiler.

d. I (c)’ye bak.

**كَظّ**
**كَظّ** 1,
a. İnatçı, dikbaşlı.

b. Sıkıntılı, aşırı yüklenmiş.

c. Keder, huzursuzluk.

**كِظَّة**
**كِظَّة** 2t. (pl. **أَكْظِظَة** 15t),
a. Aşırı doyma; tokluk.

**مَكْظَظَة**
**مَكْظَظَة** 17t,
a. Hazmı güç (yemek).

**كِظَاْظ**
**كِظَاْظ** 23,
a. Sıkıntı; yorgunluk.

b. Çekişme.

c. 1 (c)’ye bak.

**كَظِيْظ**
**كَظِيْظ** 25,
a. Doymuş; dolu, aşırı dolu.

b. 1 (b)’ye bak.

c. Öfkeli.

d. Doluluk, dolma.

e. Kalabalık, izdiham.

**كَظڤظَ**
N. P. **كَظڤظَ** I, N. P. **كَظَّظَ** II,
a. 1 (b) ve 25 (a)’ya bak.
