# كظ — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B8/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B8/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B8.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: كظ

باب الكاف والظاء
كظ
استعمل من وجوهه : كظ .
كظ : قال الليث : يقال : كَظّه يَكُظّه كِظّةً ، معناه : غمّه من كثرة الأكل .
وقال الحسن : أخذَتْه الكِظّة فقال لجاريته : هاتي هاضُوماً .
قال الليث : الكَظكَظَة : امتلاءُ السِّقاءِ : إذا ملأتَه ، والكِظاظ في الحرب : الضيِّق عند المعركة .
وقال غيره : الكظيظ : الزحام . يقال : رأيت على بابه كظيظاً .
وفي حديث جاء في ذكر باب الجنَّة :
 ( يأتي عليه زمانٌ وهو كظيظ ) .
قال أبو نصر : كظظت السقاء : إذا ملأته . وسِقاءٌ مكظوظ وكظيظ .
ويقال : كظظت خَصْمي أَكُظّه كَظّاً : إِذا أَخذتَ بكظَمِه وأَفحمتَه حتَّى لا يجد مَخرجاً يخرج إليه .
وفي حديث الحسَن أنه ذكر الموتَ فقال : غَنْطٌ ليس كالغنط وكظُّ ليس كالكظ ، أي : همٌّ يملأ الجوف ليس كالكظ ولكنه أشدّ . وكظّه الشرابُ ، أي : ملأه ؛ وكظ الغيظُ صدره ، أي : ملأه ، فهو كظيظ .
ابن الأنباريّ : كظّني الأمرُ ، أي : ملأني همُّه . واكتظَّ الموضع بالماء ، أي : امتلأ .
وقال رؤبة :
إنا أَناسٌ نلزم الحِفَاظَا
إذْ سئمت ربيعةُ الكِظَاظَا
أي : ملَّت المكاظة ، وهي ها هنا القتال وما يملأ القلبَ من همِّ الحرب .
واكتظَّ الوادي بثجيج السماء ، أي : امتلأ بالماء . ومَثَلٌ للعرب : ليس أخُو الكِظاظ من يسأمه ، يقول : كاظّهم ما كاظوك ، أي : لا تسأمهم أو يسأموا . ومنه كِظاظ الحرب ، قال :
إذْ سئمتْ ربيعةُ الكِظاظا
والكِظّة : غمٌّ وغِلْظة يجدها في بطنه وامتلاءٌ .

### Türkçe

**كاف** ve **ظاء** bâbı
كظ
Yüzlerinden kullanılmıştır: **كظ**.
**كظ**: Leys dedi: Denilir: **كَظّه يَكُظّه كِظّةً**; mânâsı: çok yemekten dolayı onu gamlandırdı.
Hasen dedi: **الكِظّة** onu tuttu da câriyesine dedi ki: “**هاتي هاضُوماً**.”
Leys dedi: **الكَظكَظَة**: kırbanın dolmasıdır; onu doldurduğun zaman. Ve savaşta **الكِظاظ**: muharebe anında darlıktır.
Başkası dedi: **الكظيظ**: izdihamdır. Denilir: “Kapısının üzerinde bir **كظيظ** gördüm.”
Cennet kapısının zikrinde gelen bir hadiste:
(Üzerinden bir zaman gelir de o **كظيظ** olur.)
Ebû Nasr dedi: **كظظت السقاء**: onu doldurduğun zaman. Ve **سِقاءٌ مكظوظ** ve **كظيظ**.
Ve denilir: **كظظت خَصْمي أَكُظّه كَظّاً**: onun **كظَمِه**’inden tuttuğun ve onu susturup acze düşürdüğün zaman; ta ki çıkacağı bir çıkış bulamasın.
Hasen’in hadisinde, ölümü andı da dedi ki: “**غَنْطٌ** **ليس كالغنط** ve **كظُّ** **ليس كالكظ**”; yani: **كظ** gibi olmayan, fakat daha şiddetli olan, iç boşluğu dolduran bir gam. Ve **كظّه الشرابُ**; yani: onu doldurdu. Ve **كظ الغيظُ صدره**; yani: onu doldurdu; o hâlde o **كظيظ**tir.
İbnü’l-Enbârî: **كظّني الأمرُ**; yani: onun gamı beni doldurdu. Ve **اكتظَّ الموضع بالماء**; yani: doldu.
Rü’be dedi:
إنا أَناسٌ نلزم الحِفَاظَا
إذْ سئمت ربيعةُ الكِظَاظَا
Yani: **المكاظة**’dan bıktı; o da burada çarpışmadır ve savaş gamından kalbi dolduran şeydir.
Ve **اكتظَّ الوادي بثجيج السماء**; yani: su ile doldu. Ve Araplara ait bir mesel: “**ليس أخُو الكِظاظ من يسأمه**”; der ki: “**كاظّهم ما كاظوك**”; yani: onlardan bıkma yahut bıksınlar. Ve ondan **كِظاظ الحرب**; dedi ki:
إذْ سئمتْ ربيعةُ الكِظاظا
Ve **الكِظّة**: gam ve karnında bulduğu bir kabalık ve doluluktur.
