# كعب — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B9%D8%A8/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B9%D8%A8/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B9%D8%A8.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: كعب

باب العين و الكاف والباء معهما
)ع ك ب، ع ب ك، ك ع ب، ك ب ع، ب ك ع مستعملات وب ع ك مهمل( عكب: العَكَبُ: غِلَظٌ في لَحْي الإنسان. وأمَةٌ عكباء: عِلْجَةٌ جافية الخلق من آمٍ عُكْب. وفي لغة الخفجّيين: عَكَبَتْ حولهم الطيرُ فهي عكوب أي: عكوف. قال شاعرهم:
تَظَلُّ نسورٌ من شَمامٍ عليهـم		عُكُوباً من العقبان عِقبان يذبُل
عبك: يقال: ما ذقت عَبَكَةً ولا لَبَكَةً. العَبَكَة: قطعة من شيء أو كسرة. واللَّبَكَةُ: لقمة من ثريدة ونحوها. قال عرام: العَبَكَةُ ما ثردته من خبز، وعبكت بعضه فوق بعض، واللّبك سمن تصبّه على الدّقيق، أو السويق ثم تروّيه.
كعب: الكَعْبُ: العُظَيْم لكل ذي أربع، وكَعْبُ الإنسان: ما أشرف فوق رُسْغه عند قدمه، وكعب الفرس: عظم الوظيف، وعظم ناتئ من الساق من خلف.
والكعبة: البيت الحرام، وكَعْبَتُهُ تربيع أعلاه. وأهل العراق يسمون البيت المربَّع: كَعبة. وإنما قيل: كعبة البيت فاضيف إليه، لأن كعبته تربّع أعلاه. وبيت لربيعة كانوا يطوفون به يسمونه: ذا الكَعَبات. قال الأسود بن يعفر:
أهل الخَوَرْنق والسدير وبارقٍ		والبيت ذي الكعبات من سنداد
وكَعَبَتِ الجارية تَكْعُبُ كُعُوبة وكَعَابَة فهي كَعاب، وكاعب. وتَكَعَّبَ ثدياها. وثدي كاعب ومتكعّب. وقد كعّب تكعيبا. كل ذلك قد قيل.
والثوب المكعّب المطويّ الشديد الإدراج كعّبته تكعيبا. والكّعْبَةُ: الغُرفة. والكعب من القصب ونحوه معروف. ويجمع على كُعوب. والكَعْبُ من السمن قَدْرُ صُبَّة أو كيلة. قال عرّام: إذا كان جامدا ذائبا لا يسمّى كعبا. ويقال: كعّبت الشيء إذا ملأته تكعيبا. وكِعاب الزَّرْعِ عُقَدُ قَصَبِهِ وكَعَابِرُهُ.
كبع: الكَبْعُ: نقدُ الدراهم ووزنها. قال الراجز:
قالوا لي اكْبعْ قلتُ: لستُ كابعا
أي: الغُرَّام قالوا له: انقد لنا، وزن لنا.
بكع: البَكْعُ: شدَّة الضَّرب المتتابع، تقول: بَكَعْناه بالعصا والسيف بَكْعا وبكَعتُهُ بالكلام إذا وَّبخُتُه، بكعة يَبْكَعُهُ بَكعاً.

### Türkçe

باب **العين** و **الكاف** و**الباء** معهما
(**ع ك ب**، **ع ب ك**، **ك ع ب**، **ك ب ع**، **ب ك ع** kullanımdadır; **ب ع ك** ihmaldir.)

**عكب**: **العَكَبُ**: insanın çenesinde bir kalınlıktır. **أمَةٌ عكباء**: **آمٍ عُكْب**’dan, yaratılışı kaba bir yabancı kadındır. Hufeciyyîn’in dilinde: **عَكَبَتْ** kuşlar onların etrafında (döndü); o hâlde onlar **عكوب**tur; yani: **عكوف**. Şairleri dedi ki:
تَظَلُّ نسورٌ من شَمامٍ عليهـم		عُكُوباً من العقبان عِقبان يذبُل

**عبك**: denir ki: “Ne bir **عَبَكَةً** tattım ne de bir **لَبَكَةً**.” **العَبَكَة**: bir şeyden bir parça yahut bir kırıntıdır. **اللَّبَكَةُ**: **ثريدة**’den ve benzerinden bir lokmadır. Arrâm dedi ki: **العَبَكَةُ**: ekmekten ufaladığın şeydir; onun bir kısmını bir kısmının üstüne **عبكت** (yığdın). **اللّبك**: una yahut **السويق**’e döktüğün içyağıdır; sonra onu ıslatırsın.

**كعب**: **الكَعْبُ**: dört ayaklı her şey için (olan) büyük kemiktir. İnsanın **كَعْبُ**’ı: ayağında, bileğinin üstünde yükselen şeydir. Atın **كعب**’ı: **الوظيف** kemiği ve baldırdan arkada (bulunan) çıkıntılı bir kemiktir.
**الكعبة**: Beyt-i Harâm’dır; onun **كَعْبَتُهُ**: üstünün dörtgen oluşudur. Irak ehli, dörtgen evi **كَعبة** diye adlandırır. Ancak “evin **كعبة**’si” denildi ve ona izafe edildi; çünkü onun **كعبته**’si üstünün dörtgen oluşudur. Rabîa’ya ait bir ev vardı; onun etrafında tavaf ederlerdi; ona **ذا الكَعَبات** derlerdi. Esved b. Ya‘fer dedi ki:
أهل الخَوَرْنق والسدير وبارقٍ		والبيت ذي الكعبات من سنداد
Cariyenin **كَعَبَتِ**i: **تَكْعُبُ** **كُعُوبة** ve **كَعَابَة** olarak; o hâlde o **كَعاب** ve **كاعب**tir. Ve iki memesi **تَكَعَّبَ**. **ثدي كاعب** ve **متكعّب** (meme). Ve gerçekten o, **كعّب** etti; **تكعيبا**. Bütün bunlar söylenmiştir.
Katlanmış, dürümü sıkı olan **الثوب المكعّب**: onu **كعّبته**; **تكعيبا**. **الكّعْبَةُ**: odadır. Kamıştan ve benzerinden olan **الكعب** bilinir. **كُعوب** üzerine cem‘ olunur. İçyağından **الكَعْبُ**: bir döküm yahut bir ölçek miktarıdır. Arrâm dedi ki: eğer katı (iken) erimiş olursa **كعبا** diye adlandırılmaz. Denir ki: **كعّبت** şeyi; onu **تكعيبا** (doldurduğun zaman). Ekine ait **كِعاب**: onun kamışının düğümleridir ve onun **كَعَابِرُهُ**.

**كبع**: **الكَبْعُ**: dirhemleri saymak ve onları tartmaktır. Râciz dedi ki:
قالوا لي اكْبعْ قلتُ: لستُ كابعا
Yani: borçlular ona dediler ki: “Bizim için say; bizim için tart.”

**بكع**: **البَكْعُ**: peş peşe (gelen) şiddetli vuruştur. Dersin ki: onu değnekle ve kılıçla **بَكْعا** olarak **بَكَعْناه**. Ve onu sözle **بكَعتُهُ**; onu azarladığım zaman. **بكعة**: onu **يَبْكَعُهُ**; **بَكعاً**.
