# كعر (ك-ع-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B9%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B9%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ك - ع - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B9%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الكاف والراء معهما
)ع ك ر، ع ر ك، ك ع ر، ك ر ع، ر ك ع مستعملات، و ر ع ك مهمل( عكر: عكر على الشيء يَعْكَرِ عُكُوراً وعَكْراً، وهو انصرافه عليه بعد مضيه عنه، واعتكر اللّيلُ إذا اختلط سوادُه والْتَبَسَ. قال:
تطاوَلَ اللّيلُ علينا واعتكر
واعتكرت الريح إذا جاءت بالغبار.
قال:
وبارحٌ معتكرُ الأشواط
يصف بلدا. أي: من ساره يحتاج إلى أن يعيد شوطاً بعد شوطٍ في السير. واعتكر العسكرُ: أي رجع بعضه على بعض فلا يُقْدَرُ على عده. قال رؤبة:
إذا أرادوا أن يَعُدّوهُ اعتكر
والعَكَرُ: رديء النبيذ والزّيت. يقال: عكّرته تعكيراً. والعَكَرُ: القطيع الضخم من الإبل فوق خمسمائة قال:
فيه الصواهل والرايات والعَكَرُ
قال حماس: رجالٌ معتكرون أي كثير.
عرك: عَرَكْتُ الأديم عَرْكا: دَلَكْتُهُ. وعِرِكْتُ القوم في الحرب عَرَكاً. قال جرير:
قد جرّبت عَرَكي في كلّ مُعْتَرَك
واعترك القوم للقتال والخصومة، والموضع المُعْتَرَكُ، والمعركة. وعريكة البعير: سنامه إذا عَرَكَهُ الحمل. قال سلامة بن جندل:
نهضنّا إلى أكوار عيسٍ قد تعرّكتْ		عرائِكَها شدُّ القُوى بالمـحـازم
أي: انكسرت أسنمتها من الحمل. وقال:
خِفاف الخُطى مطلنفئاتُ العرائك
أي: قد هُزِلت فلصِقَتْ أسنمتها بأصلابها. وفلانٌ ليّنُ العريكة: أي: ليس ذا إباءٍ فهو سلس.
وأرضَ معروكة: عَرَكَتْها السائمة بالرّعي فصارت جَدْبة.
وعَرَكْتُ الشاة عَرْكاً: جَسَسْتُها وغبطتها لأنْظُرَ سِمَنها، الغَبْطُ أحسنُ الجسّ، أما العَرْك فكثرة الجسّ. وناقةٌ عَروك: لا يُعْرف سِمَنها من هُزالها إلا بجسّ اليد لكثرة وبرها. ولقيته عَرْكَةً بعد عركةٍ: أي مّرةً بعد مرة، وعَركات: مرّات. وامرأةٌ عارِكٌ، أي طامن. وقد عَرَكَتْ تَعْرُكُ عِراكاً، قال:
لن تغسلوا أبداً عارا أظـلّـكُـمُ		غسل العوارك حيضاً بعد أطهار
ويُرْوَى: لن ترحضوا، ورَحْضَ العوارك. ورجلٌ عِركٌ وقومٌ عَرِكُونَ وهم الأِشدّاء الصُّرَّاع. والعَرْكُ عركُ مرفق البعير جنبه، قال الطرماح:
قليلُ العَرْكِ يهجر مِرْفَقَاهـا		خليف رحىً كقرزوم القيون
أي: كعلاة القيون. والخليف: ما بين العضُد والكركرة. ويهجر: يتنحّى عن. والرحى: الكركرة. والعَرَكْرَكُ: الرَّكَبُ الضخم من اركاب النساء وأصله من الثلاثيّ ولفظه خماسيّ، إنما هو من العَرْك فأردف بحرفين. وعَرَكْتُ القَومَ في الحرب عَرْكاً. قال زهير:
وتعرككم عرك الرّحى بثفالها
كعر: كَعِرَ الصبيُّ كَعَراً فهو كَعِرٌ: إذا امتلأ بطنه من كثرة الأكل. وكَعِرَ البطنُ، وكل شيءٍ يشبه هذا المعنى فهو الكَعِرُ. وأكْعَرَ البعيرُ اكتنز سنامه وكبر، فهو مُكْعِرٌ. قال الضرير: إذا حمل الحُوارُ أول الشحم فهو مُكْعِرٌ.
كرع: كَرَعَ في الماء يكرَعُ كَرْعاً وكُروعاً: إذا تناوله بفيه. وكَرَع في الإناء أمال عُنُقه نحوه فشرب. قال النابغة:
وتسقي إذا ما شئت غير مصـرّدٍ		بزوراء في أكنافها المسك كارع
قوله: بزوراء، أي: بسقاية يشرب بها. سُميت زوراء لازورار البصر فيها من شدة ما ثقلت. ورجلٌ كَرِعٌ: غَلِمٌ، وامرأةٌ كَرِعةٌ: غلمةٌ. وكَرِعَتِ المرأةُ إلى الفحل تكرَعُ كَرَعاً. والكُراعُ من الإنسان ما دون الركبة ومن الدواب ما دون الكعب. تقول: هذه كُراعٌ، وهو الوظيف نفسه. قال:
يا نفس لا تُراعي
إنْ قطعت كُراعي
إنّ معي ذراعـي
رعاكِ خيرُ راعي
وثلاثةُ أكْرُع. قال سيبويه: الكُراع: الماء الذي يُكْرَعُ فيه. الأكرعُ من الدواب: الدقيق القوائم، لقد كَرِعَ كَرَعاً، وكُراع كل شيء طَرَفُهُ، مثل كُراع الأرض، أي ناحيتها. والكُراعُ: اسم الخيل، إذا قال الكُراعُ والسِّلاحُ فإنَّه الخيل نفسها. ورجلا الجندب كُراعاه. قال أبو زيد:
ونَفَى الجندُب الحصَى بكُراعي		هِ وأذكت نيرانَها المـعـزاءُ
والكُراعُ أنف سائل من جَبَلٍ أو حرَّةٍ ويقال: الكُراعُ من الحرة ما استطال منها. قال الشماخ:
وهَمَّت بورد القنتين فصـدَّهـا		مضيق الكُراع والقنانُ اللواهز
ركع: كلّ قومةٍ من الصلاة ركعة، وركَعَ ركوعاً. وكلُّ شيءٍ ينكبُّ لوجهه فتمسُ ركبته الأرض أولا تمسها بعد أن يطأطئ رأسَه فهو راكع.
قال لبيد:
أُخبّر أَخْبار القرون التي مضت		أدِبّ كأنّي، كلّما قمت، راكع
وقال:
ولكنّي أنصّ العيس تدمع		أظلالها وتركع بالحزوم

##### Türkçe

باب **العين** و **الكاف** و**الراء** onlarla birlikte
(**ع ك ر**، **ع ر ك**، **ك ع ر**، **ك ر ع**، **ر ك ع** kullanılanlardır; **و ر ع ك** ise ihmaldir.) **عكر**: **عكر على الشيء** **يَعْكَرِ** **عُكُوراً** ve **عَكْراً**: o, ondan geçip gittikten sonra ona geri dönmesidir. Ve **اعتكر اللّيلُ**: karalığı karışıp birbirine girdiği ve karışık hâle geldiği zaman. Dedi ki:
Gece üzerimize uzadı ve **اعتكر**
Ve **اعتكرت** rüzgâr: toz ile geldiği zaman.
Dedi ki:
Ve dün gece, dolaşımları **معتكر**
Bir beldeyi vasfeder. Yani: ona yürüyen kimse, yürüyüşte turdan sonra turu iade etmeye muhtaç olur. Ve **اعتكر العسكرُ**: yani bir kısmı bir kısmının üzerine döndü de sayılmasına güç yetirilemez. Rü’be dedi ki:
Onu saymak istedikleri zaman **اعتكر**
Ve **العَكَرُ**: kötü şarap ve zeytinyağı. Denir: onu **عكّرته** **تعكيراً**. Ve **العَكَرُ**: beş yüzün üstünde, develerden iri sürü. Dedi ki:
Onda kişnemeler, sancaklar ve **العَكَرُ** vardır
Hammâs dedi: **رجالٌ معتكرون** yani çok.

**عرك**: **عَرَكْتُ** deriyi **عَرْكاً**: onu ovaladım. Ve **عِرِكْتُ** kavmi savaşta **عَرَكاً**. Cerîr dedi ki:
Her **مُعْتَرَك** içinde **عَرَكي**mi denedim
Ve kavim, savaş ve çekişme için **اعترك** etti; ve yer **المُعْتَرَكُ**, ve **المعركة**. Ve devenin **عريكة**si: yük onu **عَرَكَهُ** ettiği zaman hörgücüdür. Selâme b. Cendel dedi ki:
Güçlerin bağlarla sıkmasıyla, hörgüçleri **تعرّكتْ** olan beyaz develerin semerlerine kalktık
Yani: yükten hörgüçleri kırıldı. Ve dedi ki:
Adımları hafif, hörgüçleri yapışık olanlar
Yani: zayıflamışlardır da hörgüçleri sırt kemiklerinin aslına yapışmıştır. Ve falan kimse **ليّنُ العريكة**dir: yani inat sahibi değildir; o hâlde yumuşaktır.
Ve **أرضَ معروكة**: otlayan hayvanlar onu otlayarak **عَرَكَتْ** da çorak oldu.
Ve **عَرَكْتُ** koyunu **عَرْكاً**: onu yokladım ve gıpta ettim ki semizliğine bakayım; **الغَبْطُ** yoklamanın en iyisidir; أما **العَرْك** ise yoklamanın çokluğudur. Ve **ناقةٌ عَروك**: çok kıllı oluşundan dolayı, elin yoklaması dışında semizliği zayıflığından bilinmez. Ve onu **عَرْكَةً** بعد **عركةٍ** gördüm: yani bir kereden sonra bir kere; ve **عَركات**: kereler. Ve **امرأةٌ عارِكٌ**: yani alçak (boylu). Ve gerçekten **عَرَكَتْ** **تَعْرُكُ** **عِراكاً**; dedi ki:
Sizi gölgeleyen bir ayıbı asla yıkamayacaksınız; **العوارك**in, temizliklerden sonra hayzı yıkaması (gibi)
Ve şöyle rivayet edilir: **لن ترحضوا**; ve **رَحْضَ العوارك**. Ve **رجلٌ عِركٌ** ve **قومٌ عَرِكُونَ**: onlar, en şiddetli güreşçi güçlülerdir. Ve **العَرْكُ**: devenin dirseğinin yanını **عركُ** etmesi. Tırmâh dedi ki:
**العَرْكِ**i azdır; dirseklerini uzak tutar;
Bir **خليف** (vardır), bir **رحى** gibi, demircilerin **قرزوم**u gibi
Yani: demircilerin **علاة**sı gibi. Ve **الخليف**: pazı ile **الكركرة** arasıdır. Ve **يهجر**: uzaklaşır. Ve **الرحى**: **الكركرة**dir. Ve **العَرَكْرَكُ**: kadınların bineklerinden iri binek; aslı üçlüdendir, lafzı beşlidir; ancak o, **العَرْك**tandır; iki harf ile ardına eklenmiştir. Ve **عَرَكْتُ** kavmi savaşta **عَرْكاً**. Züheyr dedi ki:
Sizi, altlığıyla değirmenin **عرك** etmesi gibi **تعرككم**

**كعر**: **كَعِرَ** çocuk **كَعَراً**; o hâlde o **كَعِرٌ**dir: çok yemekten karnı dolduğu zaman. Ve **كَعِرَ** karın; ve bu manaya benzeyen her şey, o **الكَعِرُ**dür. Ve deve **أكْعَرَ**: hörgücü sıklaşıp toplandı ve büyüdü; o hâlde o **مُكْعِرٌ**dir. **الضرير** dedi: yavru deve ilk yağı yüklendiği zaman o **مُكْعِرٌ**dir.

**كرع**: **كَرَعَ** suda **يكرَعُ** **كَرْعاً** ve **كُروعاً**: onu ağzıyla aldığı zaman. Ve **كَرَع** kapta: boynunu ona doğru eğdi de içti. Nâbiga dedi ki:
İstersen, soğutulmamış olarak içirirsin;
Kenarlarında misk bulunan bir **كارع** ile, **بزوراء**da
Onun sözü: **بزوراء**; yani: onunla içilen bir suluk ile. Görüşün onda, ağırlığının şiddetinden dolayı yana kaymasından ötürü **زوراء** diye adlandırıldı. Ve **رجلٌ كَرِعٌ**: azgın; ve **امرأةٌ كَرِعةٌ**: azgın. Ve kadın, erkeğe **كَرِعَتْ**; **تكرَعُ** **كَرَعاً**. Ve **الكُراعُ** insandan dizin altı; hayvanlardan topuğun altıdır. Dersin: bu bir **كُراعٌ**dur; o, **الوظيف**in kendisidir. Dedi ki:
Ey nefs, korkma
Eğer **كُراعي**mi kesersem
Şüphesiz benimle **ذراعـي**m vardır
Seni, en hayırlı çoban korusun
Ve üç **أكْرُع**. Sîbeveyh dedi: **الكُراع**: içinde **يُكْرَعُ** olunan sudur. Dört ayaklılardan **الأكرعُ**: ince bacaklıdır; gerçekten **كَرِعَ** **كَرَعاً**. Ve her şeyin **كُراع**ı onun ucudur; **كُراع الأرض** gibi, yani onun yanı. Ve **الكُراعُ**: atın adıdır; **الكُراعُ** ve **السِّلاحُ** dediği zaman, o bizzat attır. Ve çekirgenin iki ayağı **كُراعاه**dır. Ebû Zeyd dedi ki:
Çekirge, iki **كُراعي** ile çakılı savurdu; ve **المـعـزاءُ** onun ateşlerini alevlendirdi
Ve **الكُراعُ**: bir dağdan yahut bir **حرَّة**den akan suyun burnudur; ve denir: **الكُراعُ** **الحرة**den, ondan uzayıp giden kısımdır. Şemmâh dedi ki:
**القنتين**e varmaya niyet etti de onu engelledi;
**الكُراع**ın darlığı ve sivri tepeler, yapışıp kalanlar

**ركع**: namazdan her bir kalkış bir **ركعة**dır; ve **ركَعَ** **ركوعاً**. Ve her şey, yüzü üzerine kapanır da başını eğdikten sonra dizleri yere değse de değmese de, o **راكع**tır.
Lebîd dedi ki:
Geçmiş çağların haberlerini haber veririm;
Sürünürüm sanki ben, her ne zaman kalksam, **راكع** (gibi)
Ve dedi ki:
Fakat ben develeri sürerim; gölgeleri yaş döker;
Ve bağlarla **تركع** ederler

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B9%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الأصمعي: إذا حمل الفَصيلُ في سنامه شحماً قيل: أكْعَرَ فهو مُكْعِرٌ، أي مُجْذٍ.

##### Türkçe

الأصمعي: **الفَصيلُ** hörgücünde yağ taşıdığı zaman şöyle denir: **أكْعَرَ**; o da **مُكْعِرٌ**dur; yani **مُجْذٍ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B9%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والكاف مع الراء
عكر ، عرك ، كرع ، كعر ، ركع : مستعملات
عكر : أبو عُبيد : عَكِرَ الماءُ عكَراً ، إذا كدِر ؛ وكذلك النبيذ . وأعكرته وعكّرته : جعلت فيه عكَراً .
وفي الحديث : ( أنتم العكارون لا الفرَّارون ) قال ابن الأعرابي : العكّار : الذي يحمل في الحرب تارة بعد تارة . وقال غيره : العكّار : الذي يولِّي في الحرب ثم يكرُّ راجِعاً . يقال عَكَر واعتكر بمعنًى واحد .
وقال اللِّحياني : اعتكر الشبابُ ، إذا دامَ وثبتَ حتَّى ينتهيَ منتهاه . وقال غيره : اعتكر الليلُ ، إذا اختلط سوادُه . وأنشد :
وأعسف الليل إذا الليلُ اعتكرْ
وحدّثني حاتم بن محبوب عن عبد الجبار عن سفيان عن عبد الملك بن عمير قال : عاد عمرو بن حُريث أبا العُريانِ الأسديَّ فقال له : كيف تجدك ؟ فأنشده :
تقارُبُ المشي وسُوءٌ في البصر
وكثرة النسيان فيما يُدَّكَر
وقلُة النوم إذَا اللَّيلُ اعتكَرْ
وتركيَ الحسناء في قُبل الطُّهُرْ
وقال الليث : اعتكر العسكرُ ، إذا رجَعَ بعضُه على بعض فلم يُقدَر على عدِّه . واعتكر المطر ، إذا اشتدَّ . واعتكرت الرياح ، إذا جاءت بالغُبار .
وقال ابن شميل : طعام معتكِر ، أي كثير .
أبو عبيد عن أبي زيد : العكَرة : الكثير من الإبل .
وقال الليث : العكَر : دُرديُّ النَّبيذ . قال : والعَكَر من الإبل : ما فوق الخمسمائة .
أبو عبيد عن أبي عبيدة : العِكْر : الأصل . ورجَع فلانٌ إلى عِكره . وأنشد :
ليَعُودَنْ لمعدَ عِكْرها
دَلجُ الليلِ وتأخاذ المِنَحْ
وقال أبو عمرو : لبنٌ عكركرٌ : غليظ . وأنشد :
فجَّعهم باللَّبنِ العكركرِ
عِضٌّ لئيمُ المنتمَى والعُنصُرِ
ويقال : بَاع فلانٌ عِكرةَ أرضه ، أي أصلها .
والعكَدة والعَكَرة : أصل اللسان .
ثعلب عن ابن الأعرابي : العكَر : الصَّدأ على السَّيف وغيره . قال : وأنشدني المفضَّل :
فصرتُ كالسَّيفِ لا فِرِنْدَ له
وقد علاه الخَبَاطُ والعكَرَا
قال : الخَباط : الغُبار . ونسَقَ بالعكر على الهاء فكأنه قال : وقد علاه يعني السيف وعكرَه الغبارُ . قال : ومن جعل الهاء للخباط فقد لحنَ ، لأنّ العرب لا تقدِّم المكنَّى على الظاهر .
عرك : في الحديث أن العَرَكيَّ سأل النبي ( صلى الله عليه وسلم ) عن الطُّهور بماء البحر . قال أبو عبيد عن أبي عمرو : والعَرَكيُّ : صيّاد السمَك ، وجمعه عَرَك . قال : ومنه قيل للملاّحين عَرَك لأنّهم يَصيدون السمكَ . وقال زُهير :
يَغْشَى الحداةُ بهم حُرَّ الكثيب كما
يُغْشِي السَّفائنَ موجَ اللُّجّة العَرَكُ
أبو عبيد عن الأصمعي : العَرَك والعَرِك : الصوت .
وقال غيره : العَروك : ناقة فيها بقيَّة من سَمِنها وسَنامها ، لا يُعلَم ذلك حتَّى يُعرَك سَنامُها باليد . وقال غيره : العَركيّة المرأة الفاجرة . وقال ابن مقْبل يهجو النجاشيّ :
وجاءت به حيّاكة عَرَكيّةٌ
تنازعَها في طُهرها رجُلانِ
والعِراك : ازدحام الإبل على الماء ، وقد اعتركت اعتراكاً . واعتراك الرِّجال في الحرب : ازدحامُهم ، وعَرْكُ بعضِهم بعضاً .
والمعركة : الموضع الذي يعتركون فيه إذا التقَوا ؛ والجمع المعارك . ويقال عاركتُه عراكاً ومعاركة ، وبه سمِّي الرجلُ مُعارِكاً .
ويقال عركتُ الأديم عَرْكاً ، إذا دلكتَه دَلْكاً . وعركت القومَ في الحرب عَركاً .
وعريكة البعير : سَنامه إذا عرَكه الحِمْل ، وجمعه العَرِيكُ . ويقال : إنّ فلاناً لليِّنُ العريكة ، إذا كان سَلِسَ الأخلاق سهلَها .
وفلان شديد العريكة ، إذا كان شديد النَّفس أبيّاً .
وأرضٌ معروكة ، وقد عَرِكت ، إذا جرَدتها الماشيةُ من الرَّعي .
وناقةٌ عَرُوك ، إذا لم يُعلَم سِمنُها من هُزالها إلاّ بالجسّ .
ويقال لقيتُه عَرْكةً أو عَرْكتين ، أي مرةً أو مرَّتين . ولقيتُه عَرَكات .
وفي الحديث : أن بعض أزواج النبي ( صلى الله عليه وسلم ) كانت مُحرِمةً فذكرت العِراك قبل أن تُفِيض . والعِراك : المَحيض . وامرأة عارك ، أي حائض . وقد عَرَكت تَعْركُ عِراكاً . ونساءٌ عواركُ ، أي حُيَّض .
ورجلٌ عَرِكٌ ، إذا كان شديداً صِرِّيعاً لا يُطاق . وقوم عركون .
أبو عبيد عن العَدَبَّس الكناني قال : العَرْك والحازّ واحد ، وهو أن يَحُزَّ المِرفَق في الذِّراع حتّى يخلُص إلى اللحم ويقطع الجلدَ بحدِّ الكِرْكِرة . وقال الشاعر يصف بعيراً بائن المِرفَق ، فقال :
قليل العرك يَهجر مِرفقاها
أبو عبيد عن أبي زيد قال : العركركة من النساء : الكثيرة اللَّحم الرَّسحاء القبيحة . وسمعتُ غير واحدٍ من العرب يقول : ناقةٌ عَركركةٌ وجمعها عَرَكْركات ، إذا كانت ضخمةً سمينة . وأنشدني أعرابي :
يا صاحبَيْ رحلي بلَيلٍ قوما
وقرِّبا عَركركاتٍ كُوما
أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : بعيرٌ به ضاغطٌ عركرك . وأنشد :
أصبر من ذي ضاغطٍ عَرَكْركِ
ألقَى بَوَانِي زَوْره للمبرَكِ
وقال الليث : ركَبٌ عركرك ، وهو الضَّخم من أركاب النساء . قال : وأصله ثلاثي ، ولفظه خماسيّ .
وقال شجاعٌ السُّلمي : اعترك القوم واعتوَكوا ، إذا ازدحموا .
عمرو عن أبيه : فلانٌ ميمون العريكة ، والحريكة ، والسَّليقة ، والنقيمة ، والنقيبة ، والنخيجة ، والجَبِيلة ، والطبيعة ، بمعنًى واحد .
كرع : شمر عن أبي عمرو : أكرعَ القومُ ، إذا صَبَّتْ عليهم السماءُ فاستنقع الماءُ حتَّى سقَوا إبلَهم من ماء السماء .
قلت : وسمعت العرب تقول لماء السماء إذا اجتمع في غدير كَرَعٌ ، وقد شرِبنا الكَرَع ، وأروينا نَعمَنا بالكَرَع . ومنه قول الراعي يصف إبلاً وراعيَها :
يَسُنُّها آبِلٌ ما إنْ يجزِّئها
جَزْءاً شديداً وما إنْ ترتَوي كَرَعا
وروي عن عكرمة أنه كرِه الكَرْع في النهر .
شمر عن أبي زيد : الكَرْع : أن يشرب الرجل بفَّيهِ من النَّهر غير أن يشرب بكفَّيه أو بإناء . وكلُّ شيء شربتَ منه بفيك من إناء أو غيره فقد كرَعتَ فيه . وقال الأخطل :
يُروى العِطاشَ لها عَذْبٌ مقَبَّلهُ
إذا العِطاشُ على أمثاله كَرَعوا
والكارع : الذي رمَى بفمه في الماء .
وقال أبو عمرو : الكَرِيع : الذي يشرب بيديه من النهر إذا فَقَد الإناء .
وقال أبو عبيد : الكارعات والمُكْرِعات من النخيل : التي على الماء . وقد أكرعَتْ وكرعت ، وهي كارعةٌ ومُكْرِعة . وقال ابن الأعرابي : المكرِعات من الإبل : اللواتي تدخل رؤوسها إلى الصِّلاء فيسودُّ أعناقها . وقال الأخطل :
ولا تنزلْ بجعديَ إذا ما
تردَّى المُكرَعاتُ من الدُّخانِ
وجعل غيره المكرعات هاهنا النَّخيلَ النابتةَ على الماء ، كما قال لبيدٌ يصف نخلاً :
يشربن رِفْهاً عراكا غير صادرة
فكلُّها كارعٌ في الماء مغتَمرُ
وقال الليث : كرعَ الإنسان في الماء يكرع كرْعاً وكُروعاً ، إذا تناولَه بفيه من موضعه . وكرع في الإناء ، إذا أمال نحوه عنقَه فشرِب منه . وقال النابغة :
بصهباء في حافاتها المسك كارع
أي مجعول فيه . وقال شمر : أنشدَنيه أبو عدنان :
بزوراء في أكنافها المسك كارع
قال : والكارع الإنسان ، أي أنتَ المِسك لأنّك أنت الكارعُ فيها ، أي نَفَسُك مثل المسك .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : إذا سالَ أنفٌ من الحَرَّة فهو كُراع . وقال غيره : الكُراع : ركنٌ من الجبل يعترض في الطريق . وكُراع الغَمِيم : موضع معروف بناحية الحجاز . وفرسٌ مُكرَع القوائم : شديدها . قال أبو النجم :
أحقبُ مجلوزٌ شَواهُ مُكرَعْ
وأكارعُ الأرضِ : أطرافُها القاصية ، شبِّهت بأكارع الشاة ، وهي قوائمها . والأكارع من الناس : السَّفِلة ، شُبِّهوا بأكارع الدوابّ ، وهي قوائمها . وفي الحديث : ( لا بأس بالطلَب في أكارع الأرض ) .
وقال الليث : جارية كرعةٌ : مِغْليمٌ . ورجل كرِعٌ ، وقد كَرِعت إلى العمل كَرَعاً .
قال : والكُراع من الإنسان : ما دونَ الرُّكبة ، ومن الدوابّ : ما دُونَ كعوبها . ويقال هذه كُراعٌ ؛ وهي الوظيف . قال : وكُراع كلِّ شيء : طرَفه . وكُراع الأرض : ناحيتُها .
أبو عبيد عن أبي عمرو : الأكرع : الدقيق مقدَّم الساقين ، وفيه كَرَعٌ ، أي دقّة . وقال أبو عمرو أيضاً فيما روى عَمرو عنه : تطهَّر الغلام ، وتكرَّعَ ، وتمكَّى ، إذا تطهَّر للصلاة .
وقال الليث : الكُراع : اسمٌ يجمع الخَيلَ والسِّلاح إذا ذُكر مع السلاح . والكُراع : الخيلُ نفسُها . ورِجلا الجنْدَب : كُراعاه . ومنه قول أبي زُبَيدٍ الطائي :
ونفى الجُندَبُ الحَصَى بكُرَاعيه وأوفى في عُوده الحِرباءُ
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال أكرعَك الصَّيدُ ، وأخْطَبك ، وأصقبك ، وأقنى لك ، بمعنى أمكنك . وكرِع الرجلُ ، إذا تطيَّبَ بطيبٍ فصاكَ به ، أي لصِقَ به . والكَرَّاع : الذي يخادِن الكَرَعَ ، وهم السِّفَلُ من
الناس ، يقال للواحد كَرَعٌ ثم هلَّم جرّا . والكرَّاع : الذي يسقى مالَه بالكَرَع ، وهو ماء السماء وفي الحديث : أن رجلا سمع قائلاً يقول في سحابة : ( اسقِي كَرَعَ فلان ) ، وإنَّما أراد موضعاً يجتمع فيه ماء السماء فيسقي به صاحبُه زرعَه .
أبو عبيد عن أبي زيد : أكرعَ القومُ ، إذا أصابوا الكرَع ، وهو ماء السَّماء ، فأوردوه إبلَهم .
كعر : أبو عبيد عن الأصمعي : إذا حَمَل الحُوارُ في سَنامه شحماً فهو مُكْعِرٌ ، وقد أكعرَ إكعاراً .
وفي ( النوادر ) : مرَّ فلانٌ مُكعِراً ، إذا مرَّ يعدو مُسرِعاً . والكَيْعَر من الأشبال : الذي قد سَمِن وحَدَرَ لحمُه .
الليث : كَعِر الصبيُّ كَعَراً ، إذا امتلأ بطنُه من كثرة الأكل . وكَعِرَ بطنُه كَعَراً أيضاً ، إذا سَمِن . وقال ابن الأعرابي في كَعِر الصبيّ وكَعِر بطنُه مثله .
ركع : صلاة الصُّبح ركعتان ، وصلاة الظهر أربع ركعات . وكلُّ قَومةٍ يتلوها الركوع والسجدتان من الصَّلواتِ كلِّها فهي ركعة . ويقال ركَع المصلِّي ركعةً وركعتين وثلاث ركَعات . وأما الرُّكوع فهو أن يَخفض المصلّي رأسَه بعد القَومة التي فيها القراءةُ حتَّى يطمئنَّ ظهره راكعاً . يقال ركع ركوعاً ، والأول تقول فيه رَكع ركعةً . وقال لبيد :
أدِبُّ كأنِّي كلَّما قُمتُ راكعُ
فالراكع المنحني في قول لبيد .
وكلُّ شيء ينكَبُّ لوجهه فتمسُّ ركبتُه الأرض أولاً تمسُّها بعد أن يخفض رأسه فهو راكع ، وجمع الراكع رُكَّعٌ ورُكوع .
وكانت العرب في الجاهلية تسمِّي الحنيفَ راكعاً ، إذا لم يعبُد الأوثان . ويقولون : ركَعَ إلى الله .
ومنه قول الشاعر :
إلى ربّه ربِّ البرية راكعُ
ويقال : ركع الرجلُ ، إذا افتقرَ بعد غنًى وانحطَّت حالُه . وقال الشاعر :
ولا تهينَ الفقير عَلَّكَ أن ترْ
كعَ يوماً والدَّهرُ قد رفَعَه
أراد : ولا تهيننْ ، فجعل النون ألفاً ساكنة ، فاستقبلها ساكن آخر فسقطت .

##### Türkçe

باب العين والكاف مع الراء
**عكر** ، **عرك** ، **كرع** ، **كعر** ، **ركع** : kullanımdadırlar.

**عكر** : Ebû ʿUbeyd: **عَكِرَ الماءُ عكَراً**, bulanıklaştığı zaman; ve aynı şekilde **النبيذ** de. Ve **أعكرته** ve **عكّرته**: onda **عكَراً** yaptım (ona bulanıklık kattım).

Ve hadiste: (Siz **العكارون**sunuz, kaçanlar değilsiniz) İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **العكّار**: savaşta bir defadan sonra bir defa (tekrar tekrar) yüklenen kimsedir. Başkası dedi: **العكّار**: savaşta arkasını dönüp sonra dönerek geri hücum eden kimsedir. Denir: **عَكَر** ve **اعتكر** bir mânâdadır.

El-Liḥyânî dedi: **اعتكر الشبابُ**: devam edip sabit kaldığı, nihayetine varıncaya kadar. Başkası dedi: **اعتكر الليلُ**: karalığı karıştığı zaman. Ve şu beyit okundu:
Ve gece **اعتكر** ettiği vakit gecenin (karanlığını) zorla sürerim

Hâtim b. Maḥbûb bana ʿAbdülcebbâr’dan, o Süfyân’dan, o ʿAbdülmelik b. ʿUmeyr’den haber verdi; dedi ki: ʿAmr b. Ḥureys, Esedî **أبا العُريانِ**’ı ziyaret etti; ona dedi: Kendini nasıl buluyorsun? O da ona şu beyitleri okudu:
Yürüyüşün yakınlaşması ve görmede kötülük
Ve hatırlanacak şeylerde unutkanlığın çokluğu
Ve gece **اعتكَر** ettiği zaman uykunun azlığı
Ve güzel kadını temizlikten önceki öpüşte terk edişim

El-Leys dedi: **اعتكر العسكرُ**: bir kısmı bir kısmının üzerine döndüğü (karıştığı) zaman; artık sayılmasına güç yetmez. Ve **اعتكر المطر**: şiddetlendiği zaman. Ve **اعتكرت الرياح**: tozla geldiği zaman.

İbn Şümeyl dedi: **طعام معتكِر**: yani çok (yemek).

Ebû ʿUbeyd, Ebû Zeyd’den: **العكَرة**: develerin çok olanı.

El-Leys dedi: **العكَر**: **النَّبيذ**’in tortusu. Dedi: ve develerden **العَكَر**: beş yüzün üstü olan.

Ebû ʿUbeyd, Ebû ʿUbeyde’den: **العِكْر**: asıl/kök. Ve falan kimse **عِكره**’ine döndü. Ve şu beyit okundu:
Onun **عِكْر**’ının madenine mutlaka dönecektir
Gecenin yürüyüşü ve bağışları almak

Ebû ʿAmr dedi: **لبنٌ عكركرٌ**: kalın (koyu). Ve şu beyit okundu:
Onları **اللَّبنِ العكركرِ** ile acıya boğdu
Isırıcı; soyu ve unsuru itibarıyla alçak

Ve denir: falan kimse **عِكرةَ** toprağını sattı; yani aslını.

Ve **العكَدة** ve **العَكَرة**: dilin kökü.

Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **العكَر**: kılıç ve başkası üzerinde pas. Dedi: ve el-Mufaḍḍal bana şu beyiti okudu:
Böylece ben, üzerinde **فِرِنْد** olmayan kılıç gibi oldum
Ve üzerine **الخَبَاطُ** ve **العكَرَا** yükseldi

Dedi: **الخَباط**: toz. Ve **العكر**’ı **الهاء** üzerine atfetti; sanki şöyle dedi: ve üzerine yükseldi, yani kılıcın üzerine; ve toz onun **عكر**’ını yaptı. Dedi: **الهاء**’yı **الخباط** için yapan hata etmiştir; çünkü Araplar zamirle anılanı açık ismin önüne geçirmezler.

**عرك** : Hadiste: **العَرَكيَّ** Peygamber’e (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) deniz suyuyla temizlik hakkında sordu. Ebû ʿUbeyd, Ebû ʿAmr’dan: **العَرَكيُّ**: balıkçı; çoğulu **عَرَك**. Dedi: bundan dolayı gemicilere **عَرَك** denildi; çünkü onlar balık avlarlar. Züheyr dedi:
Onlarla birlikte kılavuzlar, serbest kum tepesini kaplar; tıpkı
**العَرَكُ**’un, gemileri derin denizin dalgasıyla kaplaması gibi

Ebû ʿUbeyd, el-Aṣmaʿî’den: **العَرَك** ve **العَرِك**: ses.

Başkası dedi: **العَروك**: semizliğinden ve hörgücünden bir kalıntı bulunan dişi deve; bu, hörgücü elle **يُعرَك** edilinceye kadar bilinmez. Başkası dedi: **العَركيّة**: fâhişe kadın. İbn Muḳbil, en-Neceşî’yi hicvederek dedi:
Ve onu, bir **عَرَكيّة** dokumacı getirdi
Onun temizliğinde iki adam çekişir

Ve **العِراك**: develerin su üzerinde sıkışmasıdır; ve **اعتركت** **اعتراكاً**. Ve erkeklerin savaşta **اعتراك**’ı: onların sıkışması; ve bazılarının bazısını **عَرْك** etmesi.

Ve **المعركة**: karşılaştıklarında içinde **يعتركون** ettikleri yer; çoğulu **المعارك**. Ve denir: **عاركتُه** **عراكاً** ve **معاركة**; ve bununla adama **مُعارِكاً** adı verildi.

Ve denir: **عركتُ الأديم عَرْكاً**: onu ovduğum zaman, ovma ile. Ve **عركت القومَ في الحرب عَركاً**.

Ve **عريكة البعير**: yük onu **عرَكه** ettiği zaman hörgücü; çoğulu **العَرِيكُ**. Ve denir: falan kimse **لليِّنُ العريكة**’dır: ahlâkı yumuşak, kolay olduğu zaman.

Ve falan kimse **شديد العريكة**’dir: nefsi şiddetli, onurlu olduğu zaman.

Ve bir yer **معروكة**; ve **عَرِكت**: hayvanlar onu otlamadan soyup çıplak bıraktığı zaman.

Ve bir dişi deve **عَرُوك**: semizliği zayıflığından ancak yoklayarak bilinirse.

Ve denir: Onunla **عَرْكةً** yahut **عَرْكتين** karşılaştım: yani bir kere yahut iki kere. Ve onunla **عَرَكات** karşılaştım.

Ve hadiste: Peygamber’in (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) bazı eşleri ihramlı idi; **العِراك**’ı, **تُفِيض** etmeden önce zikretti. Ve **العِراك**: hayızdır. Ve **امرأة عارك**: yani hayızlı. Ve **عَرَكت** **تَعْركُ** **عِراكاً**. Ve **نساءٌ عواركُ**: yani hayızlılar.

Ve bir adam **عَرِكٌ**: şiddetli, yere seren, dayanılmaz olduğu zaman. Ve bir kavim **عركون**.

Ebû ʿUbeyd, el-ʿAdabbas el-Kinânî’den: **العَرْك** ve **الحازّ** birdir; o da dirseğin kolda yarıp ete ulaşması ve deriyi **الكِرْكِرة**’nin keskinliğiyle kesmesidir. Şair, dirseği ayrık bir deveyi vasfederek dedi:
Az **العرك** eder; onun iki dirseğini terk eder

Ebû ʿUbeyd, Ebû Zeyd’den dedi: kadınlardan **العركركة**: eti çok, gevşek etli, çirkin olan. Ve Araplardan birden fazlasını işittim; derlerdi: **ناقةٌ عَركركةٌ**; çoğulu **عَرَكْركات**: iri, semiz olduğu zaman. Bir bedevî bana şu beyiti okudu:
Ey yükümün iki arkadaşı, geceleyin kalkın
Ve iki hörgüçlü **عَركركاتٍ**’ı yaklaştırın

Ebû’l-ʿAbbâs, İbnü’l-Aʿrâbî’den: bir deve; onda **ضاغطٌ عركرك** vardır. Ve şu beyit okundu:
**عَرَكْركِ** bir **ضاغط** sahibinden daha sabırlı
Göğsünün iki yanını çökmeye (yatmaya) attı

El-Leys dedi: **ركَبٌ عركرك**: kadınların binek semerlerinden iri olan. Dedi: aslı üç harflidir; lafzı beş harflidir.

Şücâʿ es-Sülemî dedi: **اعترك القوم واعتوَكوا**: sıkıştıkları zaman.

ʿAmr, babasından: falan kimse **ميمون العريكة**’dir; ve **الحريكة** ve **السَّليقة** ve **النقيمة** ve **النقيبة** ve **النخيجة** ve **الجَبِيلة** ve **الطبيعة**: bir mânâdadır.

**كرع** : Şemmer, Ebû ʿAmr’dan: **أكرعَ القومُ**: gök onlara boşalıp su birikinti yaptı da develerini gök suyundan suladıkları zaman.

Ben dedim: Arapların, gök suyu bir gölcükte toplandığı zaman ona **كَرَعٌ** dediklerini işittim; ve biz **الكَرَع** içtik; ve hayvanlarımızı **بالكَرَع** kandırdık. Ve bundan, er-Râʿî’nin, develeri ve çobanını vasfederek sözü:
Onları bir deveci sürer; onları paylaştırmaz
Şiddetli bir paylaştırma ile; ve **كَرَعا** kanmazlar

Ve ʿİkrime’den rivayet edildi ki nehirde **الكَرْع**’ı kerih görürdü.

Şemmer, Ebû Zeyd’den: **الكَرْع**: adamın, elleriyle yahut bir kapla içmeksizin, nehirden ağzıyla içmesidir. Ve bir kaptan yahut başkasından ağzınla içtiğin her şeyde, onda **كرَعتَ** etmiş olursun. El-Aḫṭal dedi:
Susuzları, onun için, önü tatlı (su) ile sular
Susuzlar, benzerleri üzerine **كَرَعوا** ettikleri zaman

Ve **الكارع**: ağzını suya atan kimsedir.

Ebû ʿAmr dedi: **الكَرِيع**: kap kaybolduğu zaman nehirden elleriyle içen kimsedir.

Ebû ʿUbeyd dedi: hurmalıklardan **الكارعات** ve **المُكْرِعات**: su üzerinde olanlardır. Ve **أكرعَتْ** ve **كرعت**; o **كارعةٌ** ve **مُكْرِعة**’dır. İbnü’l-Aʿrâbî dedi: develerden **المكرِعات**: başlarını **الصِّلاء**’a sokanlar; boyunları kararır. El-Aḫṭal dedi:
Ve **جعديَ**’de konaklama; ne zaman ki
**المُكرَعاتُ** dumandan düşüp yuvarlanır

Başkası burada **المكرعات**’ı, Lebîd’in hurmayı vasfederek dediği gibi, su üzerinde biten hurmalar yaptı:
Rahatça içerler; **عراكا**; dönüp giden değil
Hepsi suda **كارعٌ**; dalmış

El-Leys dedi: **كرعَ الإنسان في الماء يكرع كرْعاً وكُروعاً**: onu yerinden ağzıyla aldığı zaman. Ve **كرع في الإناء**: boynunu ona doğru eğip ondan içtiği zaman. En-Nâbiġa dedi:
Kenarlarında miskin **كارع** olduğu bir **صهباء** ile
Yani içine konulmuş. Şemmer dedi: Ebû ʿAdnân bana onu okuttu:
Kenarlarında miskin **كارع** olduğu bir **زوراء** ile

Dedi: ve **الكارع** insandır; yani sen misksin; çünkü sen onda **الكارع**sın; yani nefesin misk gibidir.

Ebû ʿUbeyd, el-Aṣmaʿî’den: **الحَرَّة**’den bir burun akarsa o **كُراع**’dır. Başkası dedi: **الكُراع**: yolda karşıdan çıkan dağın bir köşesidir. Ve **كُراع الغَمِيم**: Hicaz tarafında bilinen bir yerdir. Ve bir at **مُكرَع القوائم**: bacakları kuvvetli. Ebû’n-Necm dedi:
**مُكرَعْ**; incikleri bağlanmış, kalçaları çıplak

Ve **أكارعُ الأرضِ**: onun uzak uçlarıdır; koyunun **أكارع**’ına benzetildi; o da onun ayaklarıdır. Ve insanlardan **الأكارع**: aşağı tabaka; binek hayvanlarının **أكارع**’ına benzetildiler; o da onların ayaklarıdır. Ve hadiste: (Yerin **أكارع**’ında talep etmekte sakınca yoktur).

El-Leys dedi: **جارية كرعةٌ**: **مِغْليمٌ**. Ve bir adam **كرِعٌ**; ve ben işe **كَرِعت** oldum, **كَرَعاً**.

Dedi: ve insandan **الكُراع**: dizin altı; ve binek hayvanlarından: topuklarının altı. Ve denir: bu bir **كُراعٌ**’dır; o **الوظيف**’tir. Dedi: her şeyin **كُراع**’ı: onun ucudur. Ve **كُراع الأرض**: onun tarafıdır.

Ebû ʿUbeyd, Ebû ʿAmr’dan: **الأكرع**: inciklerin ön kısmı ince olan; onda **كَرَعٌ** vardır: yani incelik. Ebû ʿAmr da, ʿAmr’ın ondan rivayet ettiğine göre: çocuk temizlendi, ve **تكرَّعَ** etti, ve **تمكَّى** etti: namaz için temizlendiği zaman.

El-Leys dedi: **الكُراع**: silahla birlikte zikredildiği zaman atı ve silahı toplayan bir isimdir. Ve **الكُراع**: atın kendisidir. Ve çekirgenin iki ayağı: onun iki **كُراع**’ıdır. Ebû Zübeyd et-Tâî’nin sözü bundandır:
Çekirge, iki **كُراع**’ıyla çakılı uzaklaştırdı; ve kertenkele, çubuğunda tamamladı

Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: denir: av seni **أكرعَك** etti, ve seni **أخْطَبك** etti, ve seni **أصقبك** etti, ve sana **أقنى** etti: “sana mümkün kıldı” mânâsında. Ve adam **كرِع** oldu: bir koku ile kokulandı da o ona yapıştı; yani ona yapıştı. Ve **الكَرَّاع**: **الكَرَع** ile dostluk eden kimsedir; onlar insanların aşağı tabakasıdır; tekine **كَرَعٌ** denir, sonra böylece sürer gider. Ve **الكرَّاع**: malını **بالكَرَع** ile sulayan kimsedir; o da gök suyudur. Ve hadiste: bir adam, bir söyleyenin bir bulutta şöyle dediğini işitti: (Falanın **كَرَع**’ını sula); o, ancak gök suyunun toplandığı bir yeri kastetti; sahibi onunla ekinini sular.

Ebû ʿUbeyd, Ebû Zeyd’den: **أكرعَ القومُ**: **الكرَع**’a isabet ettikleri zaman; o gök suyudur; onu develerine suvarırlar.

**كعر** : Ebû ʿUbeyd, el-Aṣmaʿî’den: yavru deve hörgücünde yağ taşıdığı zaman o **مُكْعِرٌ**’dir; ve **أكعرَ إكعاراً** etti.

Ve (**النوادر**)’de: falan kimse **مُكعِراً** geçti: koşarak, hızlı geçtiği zaman. Ve aslan yavrularından **الكَيْعَر**: semizlemiş ve eti sarkmış olan.

El-Leys: **كَعِر الصبيُّ كَعَراً**: çok yemekten karnı dolduğu zaman. Ve **كَعِرَ بطنُه كَعَراً** da: semirdiği zaman. İbnü’l-Aʿrâbî, **كَعِر الصبيّ** ve **كَعِر بطنُه** hakkında: onun gibidir dedi.

**ركع** : Sabah namazı iki rekattır; öğle namazı dört rekattır. Bütün namazlarda, ardından rükû ve iki secde gelen her bir kıyam bir **ركعة**’dır. Ve denir: namaz kılan **ركَع** bir **ركعة** ve iki ve üç **رَكَعات**. Rükû ise, namaz kılanın, içinde kıraat olan kıyamdan sonra başını indirip, sırtı rükû halinde yatışıncaya kadar (sükûnet buluncaya kadar) indirmesidir. Denir: **ركع ركوعاً**; birincide ise **رَكع ركعةً** dersin. Lebîd dedi:
Yavaşça yürürüm; sanki ben, her ne zaman kalksam, **راكعُ**um

Lebîd’in sözünde **الراكع**: eğilen kimsedir.

Ve her şey yüzüstü kapanıp da dizleri yere önce değerse, başını indirdikten sonra yere değen ilk şey dizleri olursa, o **راكع**tır; **الراكع**’ın çoğulu **رُكَّعٌ** ve **رُكوع**dur.

Araplar cahiliye devrinde, putlara tapmadığı zaman **الحنيف**’e **راكعاً** derlerdi. Ve derlerdi: **ركَعَ إلى الله**.

Ve bundan şairin sözü:
Yaratılmışların Rabbi olan Rabbine **راكعُ**

Ve denir: adam **ركع** etti: zenginlikten sonra fakir düştüğü ve hâli aşağı indiği zaman. Şair dedi:
Fakiri hor görme; umulur ki sen
Bir gün **تركعَ** olursun; hâlbuki zaman onu yükseltmiştir

Muradı: “**ولا تهيننْ**” idi; nûnu sâkin bir elif yaptı; onunla başka bir sâkin karşılaştı da düştü.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B9%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الكاف والعين وما يثلثهما)
(كعم)  الكاف والعين والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على سَدِّ شيءٍ بشيءٍ وإمساك. فالكِعَام: شيءٌ يُجعَل في فم البعير فلا يَرغُو. ويقال: كَعَمه فهو مكعوم. وتقول: كعَمه الخَوفُ فلا يَنطِق. قال ذو الرُّمَّة:
* يَهْمَاءَ خابطها بالخَوْف مكعومُ([1]) *
ومن الباب: كَعَم الرّجلُ المرأةَ، إذا قبَّلَها ملتقماً فاهاً، كأنَّه سدَّ فاها بفيه. والكِعْم: وعاء من الأوعية([2]).
(كعظ)  الكاف والعين والظاء. يقولون: الكَعِيظ: الرّجل القصير الضَّخْم.
(كعب)  الكاف والعين والباء أصل صحيح* يدلُّ على نتوٍّ وارتفاعٍ في الشيء. من ذلك الكَعْب: كعب الرّجل، وهو عَظْم طرَفَيِ السّاق عند ملتقَى القدمِ والسّاق. والكعبة: بيتُ الله تعالى، يقال سمِّي لنتوِّه وتربيعه. وذو الكعَبَات: بيتٌ لربيعة، وكانوا يطوفون به. ويقال إنَّ الكَعْبة: الغُرْفة. وكَعَبَتِ المرأةُ كعَابةً، وهي كاعِبٌ، إذا نتأ ثَديُها. وثوبٌ مكعَّب: مطويٌّ شديد الإدراج. وبُردٌ مكَعَّب: فيه وَشْيٌ([3]) مربع. والكعْب من القَصَب، أنبوبُ ما بين العُقْدتَين. وكُعوب الرُّمح كذلك. قال عَنترة:
فطعنتُ بالرُّمْح الأصمِّ كُعوبَه *** ليس الكريمُ على القَنا بمحرَّمِ([4])
والكَعْب من السَّمن: قِطعةٌ منه.
(كعت)  الكاف والعين والتاء. يقولون: الكُعَيْت: طائر. ويقولون: أكْعَتَ الرّجُل إكعاتاً، إذا انطلَقَ مُسرِعاً.
(كعد)  الكاف والعين والدال. يقولون: الكَعْد. الجُوالِق([5]).
(كعر)  الكاف والعين والراء. يقولون: الكَعَر: أن يمتلئ البطنُ من الأكل. وأكعَرَ البعيرُ: عظُم سَنامُه.
(كعس)  الكاف والعين والسين. يقولون: الكَعْس: عَظْم في السُّلامَى. والجمع كِعاسٌ.
--------------ـــ
([1]) صدره كما في ديوانه 575 واللسان (كعم، وصى):
* بين الرجا والرجاء من جنب واصية *
          واصية: فلاة تتصل بأخرى.
([2]) في اللسان: "وعاء توعى فيه السلاح وغيرها".
([3]) في الأصل: "شيء"، صوابه في المجمل.
([4]) البيت من معلقته المشهورة.
([5]) وردت المادة في القاموس ولم ترد في اللسان، وزاد في القاموس: "وبهاء طبق القارورة".

ـ

##### Türkçe

(كaf, عayn ve bunların üçüncülendiği şeyler babı)
(**كعم**)  **الكاف** ve **العين** ve **الميم** sahih bir asıldır; bir şeyi bir şeyle tıkamaya ve tutmaya delâlet eder. Şu hâlde **الكِعَام**: deve ağzına konulan bir şeydir; böylece köpürmez. Ve denilir: **كَعَمه**; o hâlde o **مكعوم**dur. Ve dersin: **كعَمه الخَوفُ**; böylece konuşmaz. **ذو الرُّمَّة** dedi:
* يَهْمَاءَ خابطها بالخَوْف مكعومُ([1]) *
Ve babdandır: **كَعَم** adam kadını; onu öpüp ağzını ağzıyla lokma gibi kavradığı zaman; sanki ağzını ağzıyla tıkamış gibidir. Ve **الكِعْم**: kaplardan bir kaptır([2]).
(**كعظ**)  **الكاف** ve **العين** ve **الظاء**. Derler: **الكَعِيظ**: kısa, iri adam.
(**كعب**)  **الكاف** ve **العين** ve **الباء** sahih bir asıldır; şeyde kabarıklığa ve yükselmeye delâlet eder. Bundan: **الكَعْب**: adamın topuğu; o, ayağın ve baldırın birleştiği yerde baldırın iki ucunun kemiğidir. Ve **الكعبة**: Allah Teâlâ’nın evidir; denilir ki kabarıklığı ve dörtgenliği sebebiyle adlandırıldı. Ve **ذو الكعَبَات**: Rabîa’ya ait bir evdir; onun etrafında tavaf ederlerdi. Ve denilir ki **الكَعْبة**: oda (üst kat odası)dır. Ve kadın **كعَابَةً** **كَعَبَتِ**; o **كاعِبٌ**dur; memesi kabardığı zaman. Ve **مكعَّب** elbise: sıkı dürülmüş, şiddetli sarılmıştır. Ve **مكَعَّب** bürde: içinde kare **وَشْيٌ**([3]) vardır. Ve kamıştan **الكعْب**: iki boğum arasındaki şeyin borusudur. Ve mızrağın **كُعوب**u da böyledir. **عَنترة** dedi:
فطعنتُ بالرُّمْح الأصمِّ كُعوبَه *** ليس الكريمُ على القَنا بمحرَّمِ([4])
Ve yağdan **الكَعْب**: ondan bir parçadır.
(**كعت**)  **الكاف** ve **العين** ve **التاء**. Derler: **الكُعَيْت**: bir kuştur. Ve derler: adam **إكعاتاً** **أكْعَتَ**; hızlıca çıkıp gittiği zaman.
(**كعد**)  **الكاف** ve **العين** ve **الدال**. Derler: **الكَعْد**: **الجُوالِق**([5]).
(**كعر**)  **الكاف** ve **العين** ve **الراء**. Derler: **الكَعَر**: karnın yemekten dolmasıdır. Ve deve **أكعَرَ**: hörgücü büyüdü.
(**كعس**)  **الكاف** ve **العين** ve **السين**. Derler: **الكَعْس**: **السُّلامَى**da bir kemiktir. Çoğulu **كِعاسٌ**dur.
--------------ـــ
([1]) Sadrı, divanında 575’te ve Lisân’da (**كعم**، **وصى**) olduğu gibidir:
* بين الرجا والرجاء من جنب واصية *
          **واصية**: bir başkasına bitişen çöl düzlük.
([2]) Lisân’da: "Silah ve başkası içine konulan bir kap".
([3]) Asılda: "şey"; doğrusu el-Mücmel’dedir.
([4]) Beyit, meşhur muallakasındandır.
([5]) Madde Kâmûs’ta varid olmuştur, Lisân’da varid olmamıştır; Kâmûs’ta artırdı: "ve onunla şişenin tabakası (kapağı)".

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B9%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

كَعِرَ الصبيُّ كَعَراً، فهو كَعِرٌ، وأَكْعَرُ: امْتَلأَ بطنُه وسَمِنَ، وقيل: امتلأ بطنه من كثرة الأَكل. وكَعِرَ البطنُ ونحوه: تَمَلأَ، وقيل: سَمِنَ، وقيل: الكَعَرُ تَمَلُّؤُ بطنِ الصبي من كثرة الأَكل. وأَكْعَرَ البعيرُ: اكْتَنَزَ سَنامه. وكَعِر الفَصِيلُ وأَكْعَرَ وكَعَّرَ وكَوْعَرَ: اعْتَقَدَ في سَنامه الشحمُ، فهو مُكْعِر، وإِذا حَمَلَ الحُوارُ في سَنامه شَحْماً، فهو مُكَعِّر. ويقال: مرّ فلان مُكْعِراً إِذا مَرَّ يَعْدُو مُسْرِعاً. والكَعْرَةُ: عُقْدَة كالغُدَّة. والكُعْرُ: شَوْكٌ ينبسط له وَرَقٌ كِبار أَمثال الذراع كثيرة الشوك ثم تخرج له شُعَبٌ وتظهر في رؤوس شعبه هَناتٌ أَمثالُ الرَّاح يُطِيفُ بها شوك كثير طِوالٌ، وفيها وردة حمراء مُشْرِقة تَجْرُسُها النحل، وفيها حَبٌّ أَمثال العُصْفُر إِلا أَنه شديد السواد.
والكَيْعَرُ من الأَشْبال: الذي قد سَمِنَ وخَدِرَ لَحْمُه. وكَوْعَرُ: اسم.

##### Türkçe

**كَعِرَ** çocuk **كَعَراً** (olarak) oldu; o **كَعِرٌ**’dir; ve **أَكْعَرُ**: karnı doldu ve semirdi; ve denildi: çok yemekten karnı doldu. Ve **كَعِرَ** karın ve benzeri: doldu; ve denildi: semirdi; ve denildi: **الكَعَرُ** çocuğun karnının çok yemekten dolmasıdır. Ve **أَكْعَرَ** deve: hörgücü toplandı (yoğunlaştı). Ve **كَعِر** sütten kesilmemiş deve yavrusu ve **أَكْعَرَ** ve **كَعَّرَ** ve **كَوْعَرَ**: hörgücünde yağ katılaştı; o hâlde o **مُكْعِر**’dir; ve **الحُوارُ** hörgücünde yağ taşıdığı zaman, o **مُكَعِّر**’dir. Ve denilir: falan kimse **مُكْعِراً** geçti; yani hızlı koşarak geçtiği zaman. Ve **الكَعْرَةُ**: bir düğüm, bezeye benzer.

Ve **الكُعْرُ**: bir diken; ona büyük yapraklar yayılır, kol gibi; dikenleri çoktur; sonra ona dallar çıkar ve dallarının başlarında avuç içi gibi şeyler belirir; onları çok ve uzun diken kuşatır; ve onda parlak kırmızı bir çiçek vardır, arılar onu kemirir; ve onda **العُصْفُر** (taneleri) gibi taneler vardır; ancak o, şiddetli siyahlıktadır.

Ve **الكَيْعَرُ** aslan yavrularından: semirmiş ve eti uyuşmuş olan. Ve **كَوْعَرُ**: bir isim.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B9%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

كعر الصبي كعرا، كفرح، فهو كعر وأكعر: امتلأ بطنه وسمن، وقيل: امتلأ بطنه من كثرة الأكل. وكعر البطن ونحوه: تملأ، وقيل: سمن. كعر البعير كعرا: اعتقد في سنامه الشحم فهو كعر، كأكعر وكعر، فهو مكعر ومكعر، كمحسن ومحدث، وكذلك كوعر. قال ابن دريد: كوعر السنام، إذا صار فيه شحم، ولا يكون ذلك إلا للفصيل. والكيعر من الأشبال، كحيدر: السمين الخدر. قال أبو عمرو: الكعورة من الرجال: الضخم الأنف كهيئة الزنجي، كذا في التهذيب. والكعرة، بالفتح: عقدة كالغدة، وكل عقدة كالغدة فهي كعرة. والكعر، بالضم: شوك سبط الورق أمثال الذراع، وكثير الشوك، ثم يخرج له شعب، ويظهر في رءوس شعبه هنات أمثال الراح يطيف بها شوك كثير طوال، وفيها وردة حمراء مشرقة تجرسها النحل، وفيها حب أمثال العصفر إلا أنه شديد السواد. ومر فلان مكعرا، كمحسن، إذا مر يعدو مسرعا. وكوعر كجوهر: اسم.

##### Türkçe

**كعر** çocuk **كعرا** ( **كفرح** gibi): onun karnı doldu ve şişmanladı; “çok yemekten karnı doldu” denilmiştir. Ve **كعر** karın ve benzeri: doldu; “şişmanladı” denilmiştir. **كعر** deve **كعرا**: hörgücünde yağ bağladı; o **كعر**’dır; **كأكعر** ve **كعر** gibi; o **مكعر** ve **مكعر**’dır; **كمحسن** ve **محدث** gibi; aynı şekilde **كوعر**. İbn Düreyd dedi: **كوعر** hörgüç; içinde yağ olduğunda; bu ise ancak yavru deve için olur. Ve **الكيعر** aslan yavrularından, **كحيدر** gibi: şişman, ağırkanlı. Ebû Amr dedi: erkeklerden **الكعورة**: zenci görünümü gibi iri burunlu; **التهذيب**’de böyledir. Ve **الكعرة**, fetha ile: bez gibi bir düğüm; bez gibi her düğüm **كعرة**’dır. Ve **الكعر**, damme ile: yaprağı düz diken; kol gibi örnekler; ve çok dikenli; sonra ona dallar çıkar; dallarının başlarında avuç içi gibi çıkıntılar görünür; etrafını çok, uzun dikenler kuşatır; onda parlak kırmızı bir çiçek vardır, arılar onu toplar; onda aspir gibi taneler vardır, ancak pek siyahdır. Ve falan kimse **مكعرا** ( **كمحسن** gibi) geçti: hızlı koşarak geçtiğinde. Ve **كوعر** ( **كجوهر** gibi): isim.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B9%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَعَرَ
كَعَرَ A ( n. ac. كَعْر 1 )
a.  [ coll. ], Drove away ignominiously.

b.  [ coll. ], Scolded.

c.  [ coll. ], Drove along; roused up game.

كَعِرَ
كَعِرَ A ( n. ac. كَعَر 4 ),
a.  Was big-bellied ( child ).

كَعَّرَ
كَعَّرَ II ,  أَكْعَرَ IV ,
a.  see ( كَعِرَ )

كُعْر
كُعْر 3 ,
a.  A thorny plant.

كَعِر
كَعِر 5 ,
a.  Bigbellied.

##### Türkçe

**كَعَرَ**
**كَعَرَ** A (mastarı **كَعْر** 1)
a. [topluluk], Aşağılayıcı biçimde sürdü, kovdu.

b. [topluluk], Azarladı.

c. [topluluk], Sürüp götürdü; av hayvanını yerinden kaldırıp ürküttü.

**كَعِرَ**
**كَعِرَ** A (mastarı **كَعَر** 4),
a. (çocuk) karınlı, göbekli oldu.

**كَعَّرَ**
**كَعَّرَ** II, **أَكْعَرَ** IV,
a. bkz. (**كَعِرَ**)

**كُعْر**
**كُعْر** 3,
a. Dikenli bir bitki.

**كَعِر**
**كَعِر** 5,
a. Karınlı, göbekli.
