# كعس — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B9%D8%B3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B9%D8%B3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كعس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B9%D8%B3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: كعس

باب العين و الكاف والسين معهما
)ع ك س، ك ع س، ك س ع، ع س ك مستعملات( عكس: العكس: ردّك آخر الشيء على أوّله. قال:
وهنّ لدى الأكوار يُعْكَسْنْ بالبرى		على عَجَلٍ منها ومنهـنّ نُـزّع
ويقال: عكست أي عطفت على معني النّسقْ. ويُكَس: يُطْرد. والعكيس من اللبن: الحليبُ يصبّ عليه الإهالة ثم يشرب، ويقال: بل هو مَرَقٌ يُصَبُّ على اللبن. يقال:
فلمّا سقيناها العكـيس تـمـلأت		مذاخرها وارفضَّ رجحاً وريدها
مذاخرها: حوايا بطنها. والتَّعَكُّسُ: مشيٌ كمشي الأفعة، كأنه قد يبست عروقه. والسَّكران يتعكّس في مشيه إذا مشى كذلك.
كعس: الكعْسُ: عظام السُّلامَى، وجمعه: كِعاس، وهو أيضاً عظام البراجم من الأصابع، ومن الشَّاء أيضاً وغيرها.
كسع:
الكسع: ضربُ يدٍ أو رجلٍ على دبر شيءٍ. وكَسَعَهم، وكسَع أدبارهم إذا تبع أدبارهم فضربهم بالسيف. وكسعته بما ساءه إذا تكلّم فرميته على إثر قوله بكلمةٍ تسوءه بها. وكسعتُ الناقةَ بغُبْرِها إذا تركت بقيّة اللبن في ضرعها وهو أشدُّ لها، قال:
لا تكسعِ الشول بأغبارها		إنّك لا تدري مَنِ النّاتجُ
هذا مثل. يقول: إذا نالت يدُك ممن بينك وبينه إحنةٌ فلا تُبْقِ على شيء، لأنك لا تدري ما يكون في غد، وقال الليث: لا تَدَعْ في خِلْفها لبناً تريد قوّة ولدها، فإنك لا تدري من ينتجها، أي لمن يصير ذلك الولد، وقال أبو سعيد: الكَسْعُ كسعان، فكسعٌ للدِّرّة، وهو أن يَنْهَزَ الحالب ضرعَها فتدِرَّ، أو أن ينهزه الولد. والكسع الآخر: أن تدع ما اجتمع في ضرعها، ولا تحلبه حتى يتراد اللبن في مجاريه ويغزر. وقوله:
لا تكسعِ الشولَ بأغبارها
أي: احلُبْ وافضل. والكُسَعُ: حيٌ من اليمن رماة. قال:
ندمت ندامةَ الكَّسَعيّ لمّـا		رأت عيناه ما عملت يداه
والكُسْعَة: ريشٌ أبيض يجتمع تحت ذَنَب العُقاب ونحوها من الطير. وجمعه: كُسَع. والكَسْعة الحمير والدواب كلها، سمّيت كُسْعة لأنها تكسع من خلفها.
سكع: سَكَعَ فلانٌ إذا مشى متعسّفاً، لا يدري أين يَسْكَعُ من أرض الله، أي أين يأخذ. قال:
ألا إنّه في غمرةٍ يتسكّع
عسك: تقول: عَسِكْتُ بالرجل أعْسَكُ عَسَكاً إذا لزمتَه ولم تفارقه.

### Türkçe

باب **العين** و **الكاف** و**السين** onlarla birlikte
(**ع ك س**، **ك ع س**، **ك س ع**، **ع س ك** kullanılanlardır)

**عكس**: **العكس**: bir şeyin sonunu onun başına geri çevirmendir. Dedi ki:
وهنّ لدى الأكوار يُعْكَسْنْ بالبرى		على عَجَلٍ منها ومنهـنّ نُـزّع
Ve denilir: **عكست** yani, **النّسقْ** mânâsı üzere (diziliş/tertib mânâsı üzere) büktüm/çevirdim. Ve **يُكَس**: kovulur. Ve sütten **العكيس**: üzerine içyağı dökülüp sonra içilen süttür; ve denilir: bilakis o, süte dökülen bir et suyudur. Denilir:
فلمّا سقيناها العكـيس تـمـلأت		مذاخرها وارفضَّ رجحاً وريدها
**مذاخرها**: karnının iç kıvrımlarıdır. Ve **التَّعَكُّسُ**: engereğin yürüyüşü gibi bir yürüyüştür; sanki damarları kurumuştur. Ve sarhoş, böyle yürüdüğü zaman yürüyüşünde **يتعكّس** eder.

**كعس**: **الكعْسُ**: **السُّلامَى** kemikleridir; çoğulu: **كِعاس**; ve o, ayrıca parmakların boğum kemikleridir; ve koyundan da ve başkalarından da (olan kemiklerdir).

**كسع**:
**الكسع**: bir elin veya bir ayağın, bir şeyin arkasına vurmasıdır. Ve **كَسَعَهم**; ve **كسَع أدبارهم**: arkalarına tâbi olup onları kılıçla vurduğu zaman (denir). Ve **كسعته بما ساءه**: konuştu da ben, sözünün ardından onu kendisiyle kötüleyeceğim bir kelime ile onu attım (yani ona kötü söz söyledim). Ve **كسعتُ الناقةَ بغُبْرِها**: memesindeki sütün geri kalanını bıraktığım zaman (denir); ve bu, ona daha şiddetlidir. Dedi ki:
لا تكسعِ الشول بأغبارها		إنّك لا تدري مَنِ النّاتجُ
Bu bir meseldir. Der ki: seninle onun arasında kin bulunan kimseden elin bir şeye erişirse, hiçbir şeyi bırakma; çünkü yarın ne olacağını bilmezsin. Ve **الليث** dedi: yavrusunun kuvvetini istemek üzere onun arka memesinden süt bırakma; çünkü onu kimin doğurtacağını bilmezsin; yani o yavru kime varır (kimin olur). Ve Ebû Saîd dedi: **الكَسْعُ** iki **كسعان**dır: bir **كسع** **للدِّرّة** içindir; o da, sağanın, süt versin diye onun memesini dürtmesidir; yahut yavrunun onu dürtmesidir. Ve diğer **الكسع**: memesindeki toplananı bırakmandır; onu sağmazsın; ta ki süt, yollarında geri dönüp (akıp) çoğalsın. Ve onun sözü:
لا تكسعِ الشولَ بأغبارها
yani: sağ ve fazla bırak. Ve **الكُسَعُ**: Yemen’den okçular (olan) bir kabiledir. Dedi ki:
ندمت ندامةَ الكَّسَعيّ لمّـا		رأت عيناه ما عملت يداه
Ve **الكُسْعَة**: kartalın kuyruğu altında ve onun benzeri kuşlardan olanların altında toplanan beyaz tüydür. Çoğulu: **كُسَع**. Ve **الكَسْعة**: eşekler ve bütün binek hayvanlarıdır; arkalarından tekme attıkları için **كُسْعة** diye adlandırılmıştır.

**سكع**: **سَكَعَ** falan kimse: zorlayarak yürüdüğü zaman (denir); Allah’ın arzından nerede **يَسْكَعُ** edeceğini bilmez; yani nereden alacağını (nereye yöneleceğini). Dedi ki:
ألا إنّه في غمرةٍ يتسكّع

**عسك**: dersin ki: **عَسِكْتُ بالرجل أعْسَكُ عَسَكاً**: ona yapışıp onu bırakmadığım zaman (denir).
