# كعظ (ك-ع-ظ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B9%D8%B8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B9%D8%B8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ك - ع - ظ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B9%D8%B8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الكاف والظاء معهما
) ع ك ظ، ك ع ظ مستعملان فقط( عكظ: عُكاظ اسم سوق كان العرب يجتمعون فيه كل سنة شهراً ويتناشدون ويتفاخرون ثم يفترقون، فهدمه الإسلام، وكانت فيه وقائع. يقول فيها دريد بن الصِمّة:
تغيّبت عن يومَىْ عكاظ كليهما		وإن يكُ يومٌ ثالثٌ أتـغـيّب
وهو من مكَّة على مرحلتين أو ثلاث، قيل من رُكبة والرُكْبة من السِيِّ يقال: أديمٌ عُكاظيّ، منسوب إلى عُكاظ، وسمي به لأن العرب كانت تجتمع كل سنةٍ فيعكِظُ بعضها بعضا بالمفاخرة والتناشد، أي يَدْعَكُ ويَعْرُكُ. وفلان يعكِظُ خصمه بالخصومة: يَمْعَكُهُ.
كعظ: الكعيظُ المُكَعَّظ: القصير الضَّخم من الناس

##### Türkçe

باب العين و الكاف والظاء معهما
) **ع ك ظ**، **ك ع ظ** yalnızca ikisi de kullanılır( **عكظ**: **عُكاظ** her yıl bir ay Arapların içinde toplandıkları, karşılıklı şiir okudukları ve övünüp sonra ayrıldıkları bir pazarın adıdır; İslâm onu yıktı; onda vakıalar vardı. Onun hakkında Düreyd b. es-Sımme şöyle der:
تغيّبت عن يومَىْ عكاظ كليهما		وإن يكُ يومٌ ثالثٌ أتـغـيّب
Ve o, Mekke’den iki yahut üç merhale uzaklıktadır; **رُكبة**’den (olduğu) söylendi; **الرُكْبة** **السِيِّ**’dendir; “**أديمٌ عُكاظيّ**” denir: **عُكاظ**’a nispetlidir. Ve onunla adlandırıldı; çünkü Araplar her yıl toplanırdı da, övünme ve karşılıklı şiir okuma ile birbirlerini **يعكِظُ** ederdi; yani, **يَدْعَكُ** ve **يَعْرُكُ**. Ve falan kimse, hasmını husumetle **يعكِظُ** eder: onu **يَمْعَكُهُ**.
**كعظ**: **الكعيظُ المُكَعَّظ**: insanlardan kısa, iri olan.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B9%D8%B8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والكاف والظاء
عكظ ، كعظ
استعمل من وجوهه : عكظ ، كعظ .
عكظ : أخبرني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : إذا اشتدَّ على الرجل السفرُ وبَعُدَ قيل : قد تنكَّظ ، فإذا التوى عليه أمره فقد تعكَّظ .
وقال إسحاق بن الفرج : سمعت بعضَ بني سليم يقولون : عكَّظه عن حاجته ونكَّظه ، إذا صرفَه عنها . وعكَّظ عليه حاجته ونكَّظها ، إذا نكَّدها .
وقال غير واحد : عُكاظ : اسم سوقٍ من أسواق العرب ، وموسمٌ من مواسمهم الجاهلية . وكانت قبائل العرب تجتمع بعكاظ كلّ سنة ويتفاخرون بها ويحضرها شعراؤهم فيتناشدون ما أحدثوا من الشعر ثم يتفرّقون .
وأديمٌ عُكاظيٌّ نُسب إلى عكاظ ، وهو
ما يُحمل إلى عكاظ فيباع به .
وقال الليث : سمِّي عكاظ عُكاظَ لأنَّ العرب كانت تجتمع بها فيعكِظ بعضُهم بعضاً بالفَخار ، أي يَدْعَك . وعكظَ فلانٌ خصمَه باللَّدد والحُجَج عَكْظاً .
وقال غيره : عكَظ الرجلُ دابّتَه يعكِظها عكظاً ، إذا حبَسَها . وتعكّظ القومُ تَعكُّظاً ، إذا تحبَّسوا ينظرون في أمورهم . قال : وبه سمِّيت عكاظ .
كعظ : قال ابن المظفّر : يقال للرجل القصير الضّخم كَعيظٌ ومكعَّظٌ .

##### Türkçe

باب **العين** و**الكاف** و**الظاء**
**عكظ** ، **كعظ**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **عكظ** ، **كعظ** .

**عكظ** : el-Münzirî bana Sa‘leb’den, o da İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi ki: Yolculuk adama şiddetli olup uzaklaştığında “**قد تنكَّظ**” denilir; işi ona dolaşıp karmaşık hâle gelince de “**فقد تعكَّظ**” (denilir).

İshâk b. el-Ferec dedi ki: Ben Benî Süleym’den bazısını şöyle derken işittim: “**عكَّظه عن حاجته** ve **نكَّظه**”, yani onu ondan çevirdiği zaman. “**وعكَّظ عليه حاجته** ve **نكَّظها**”, yani onu (ihtiyacını) sıkıntılı/kederli kıldığı zaman.

Birden fazla kimse dedi ki: **عُكاظ** Arapların pazarlarından bir pazarın adıdır ve onların câhiliye mevsimlerinden bir mevsimdir. Arap kabileleri her sene **عكاظ**’da toplanır, onunla övünürler; şairleri de ona katılır, şiirden ortaya koyduklarını karşılıklı okurlar; sonra da dağılırlar.

Ve **أديمٌ عُكاظيٌّ**: **عكاظ**’a nisbet edilmiştir; o,
**عكاظ**’a taşınıp onunla satılan şeydir.

el-Leys dedi ki: **عكاظ**’a **عُكاظ** adı verildi; çünkü Araplar orada toplanır, övünme ile birbirlerini **يعكِظ** ederlerdi; yani sürter/ovalar. Falan kimse hasmını inatçılık ve delillerle **عَكْظاً** olarak **عكظَ** etti.

Başkası dedi ki: Adam binitini **عكَظ** eder, onu **يعكِظها عكظاً** (yapar); yani onu hapsettiği zaman. Topluluk **تعكّظ** eder, **تَعكُّظاً** (yapar); yani işlerinde bakıp durmak için alıkonulup bekledikleri zaman. Dedi ki: Ve bununla **عكاظ** adlandırılmıştır.

**كعظ** : İbnü’l-Muzaffer dedi ki: Kısa boylu, iri yapılı adama **كَعيظٌ** ve **مكعَّظٌ** denilir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B9%D8%B8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الكاف والعين وما يثلثهما)
(كعم)  الكاف والعين والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على سَدِّ شيءٍ بشيءٍ وإمساك. فالكِعَام: شيءٌ يُجعَل في فم البعير فلا يَرغُو. ويقال: كَعَمه فهو مكعوم. وتقول: كعَمه الخَوفُ فلا يَنطِق. قال ذو الرُّمَّة:
* يَهْمَاءَ خابطها بالخَوْف مكعومُ([1]) *
ومن الباب: كَعَم الرّجلُ المرأةَ، إذا قبَّلَها ملتقماً فاهاً، كأنَّه سدَّ فاها بفيه. والكِعْم: وعاء من الأوعية([2]).
(كعظ)  الكاف والعين والظاء. يقولون: الكَعِيظ: الرّجل القصير الضَّخْم.
(كعب)  الكاف والعين والباء أصل صحيح* يدلُّ على نتوٍّ وارتفاعٍ في الشيء. من ذلك الكَعْب: كعب الرّجل، وهو عَظْم طرَفَيِ السّاق عند ملتقَى القدمِ والسّاق. والكعبة: بيتُ الله تعالى، يقال سمِّي لنتوِّه وتربيعه. وذو الكعَبَات: بيتٌ لربيعة، وكانوا يطوفون به. ويقال إنَّ الكَعْبة: الغُرْفة. وكَعَبَتِ المرأةُ كعَابةً، وهي كاعِبٌ، إذا نتأ ثَديُها. وثوبٌ مكعَّب: مطويٌّ شديد الإدراج. وبُردٌ مكَعَّب: فيه وَشْيٌ([3]) مربع. والكعْب من القَصَب، أنبوبُ ما بين العُقْدتَين. وكُعوب الرُّمح كذلك. قال عَنترة:
فطعنتُ بالرُّمْح الأصمِّ كُعوبَه *** ليس الكريمُ على القَنا بمحرَّمِ([4])
والكَعْب من السَّمن: قِطعةٌ منه.
(كعت)  الكاف والعين والتاء. يقولون: الكُعَيْت: طائر. ويقولون: أكْعَتَ الرّجُل إكعاتاً، إذا انطلَقَ مُسرِعاً.
(كعد)  الكاف والعين والدال. يقولون: الكَعْد. الجُوالِق([5]).
(كعر)  الكاف والعين والراء. يقولون: الكَعَر: أن يمتلئ البطنُ من الأكل. وأكعَرَ البعيرُ: عظُم سَنامُه.
(كعس)  الكاف والعين والسين. يقولون: الكَعْس: عَظْم في السُّلامَى. والجمع كِعاسٌ.
--------------ـــ
([1]) صدره كما في ديوانه 575 واللسان (كعم، وصى):
* بين الرجا والرجاء من جنب واصية *
          واصية: فلاة تتصل بأخرى.
([2]) في اللسان: "وعاء توعى فيه السلاح وغيرها".
([3]) في الأصل: "شيء"، صوابه في المجمل.
([4]) البيت من معلقته المشهورة.
([5]) وردت المادة في القاموس ولم ترد في اللسان، وزاد في القاموس: "وبهاء طبق القارورة".

ـ

##### Türkçe

(كaf, **العين** ve ikisini üçleyen(ler) babı)

(**كعم**)  **الكاف** ve **العين** ve **الميم**; sahih bir asıldır; bir şeyi bir şeyle tıkamaya ve tutmaya delâlet eder. Şu hâlde **الكِعَام**: devenin ağzına konulan bir şeydir; böylece köpürmez. Ve denilir: **كَعَمه**; o hâlde o **مكعوم**dur. Ve dersin: **كعَمه** korku; böylece konuşmaz. **ذو الرُّمَّة** dedi:
* ıssız bir (yer); onu korkuyla yoklayan, **مكعوم**dur([1]) *

Babdan: **كَعَم** adam kadını; onu ağzını ağzına alarak öptüğü zaman; sanki ağzını ağzıyla tıkamış gibidir. Ve **الكِعْم**: kaplardan bir kaptır([2]).

(**كعظ**)  **الكاف** ve **العين** ve **الظاء**. Derler: **الكَعِيظ**: kısa, iri adam.

(**كعب**)  **الكاف** ve **العين** ve **الباء** sahih bir asıldır; şeyde bir çıkıntıya ve yükselmeye delâlet eder. Bundan: **الكَعْب**: adamın topuğu; o, ayağın ve baldırın birleştiği yerde baldırın iki ucunun kemiğidir. Ve **الكعبة**: Allah Teâlâ’nın evidir; denilir ki çıkıntısı ve dörtgen oluşu sebebiyle adlandırıldı. Ve **ذو الكعَبَات**: Rabîa’ya ait bir evdir; onun etrafında tavaf ederlerdi. Ve denilir ki **الكَعْبة**: oda (üst kat odası)dır. Ve kadın **كعَابةً** **كَعَبَتِ**; o **كاعِبٌ**dir; memesi kabardığı zaman. Ve **مكعَّب** elbise: katlanmış, sıkı dürülmüş. Ve **مكَعَّب** bürd: içinde kare **وَشْيٌ**([3]) vardır. Ve kamıştan **الكعْب**: iki boğum arasındaki kısmın borusudur. Ve mızrağın **كُعوب**u da böyledir. **عَنترة** dedi:
فطعنتُ بالرُّمْح الأصمِّ كُعوبَه *** ليس الكريمُ على القَنا بمحرَّمِ([4])
Ve yağdan **الكَعْب**: ondan bir parçadır.

(**كعت**)  **الكاف** ve **العين** ve **التاء**. Derler: **الكُعَيْت**: bir kuştur. Ve derler: adam **أكْعَتَ** **إكعاتاً**; hızlıca çıkıp gittiği zaman.

(**كعد**)  **الكاف** ve **العين** ve **الدال**. Derler: **الكَعْد**: **الجُوالِق**([5]).

(**كعر**)  **الكاف** ve **العين** ve **الراء**. Derler: **الكَعَر**: karnın yemekten dolmasıdır. Ve deve **أكعَرَ**: hörgücü büyüdü.

(**كعس**)  **الكاف** ve **العين** ve **السين**. Derler: **الكَعْس**: parmak boğumunda bir kemiktir. Çoğulu **كِعاسٌ**dur.

--------------ـــ
([1]) Sadrı, divanında 575’te ve Lisân’da (**كعم**; **وصى**) olduğu gibidir:
* بين الرجا والرجاء من جنب واصية *
          **واصية**: bir çöl düzlük; bir başkasına bitişir.
([2]) Lisân’da: “silah ve başkası içine konulan bir kap”.
([3]) Asılda: “şey”; doğrusu el-Mücmel’dedir.
([4]) Beyit, meşhur muallakasındandır.
([5]) Madde Kâmûs’ta geldi, Lisân’da gelmedi; Kâmûs’ta artırdı: “ve onunla şişe kapağı (vardır)”.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B9%D8%B8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

حكى الأَزهري عن ابن المظفَّر: يقال للرجل القصير الضخم كَعِيظٌ ومُكعَّظ، قال: ولم أَسمع هذا الحرف لغيره.

##### Türkçe

Ezherî, İbnü’l-Muzaffar’dan hikâye etti: Kısa, iri yapılı adama **كَعِيظٌ** ve **مُكعَّظ** denir. Dedi ki: Bu harfi ondan başkası için işitmedim.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B9%D8%B8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الكعيظ، كأمير ومعظم، بالعين المهملة، أهمله الجوهري. وقال الليث: هو الرجل القصير الضخم، كذا حكاه الأزهري عنه، قال: ولم أسمع هذا الحرف لغيره.

##### Türkçe

**الكعيظ**; **كأمير** ve **معظم** gibi; **بالعين المهملة** ile; el-Cevherî onu ihmal etti. Leys dedi ki: O, kısa, iri yapılı adamdır; Ezhârî bunu ondan böyle hikâye etti; dedi ki: Bu harfi ondan başkası için işitmedim.
