# كعع — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B9%D8%B9/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B9%D8%B9/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كعع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B9%D8%B9.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: كعع

باب العين والكاف
)ع ك، ك ع( عك: العُكَّةُ عُكَّة السمن أصغر من القربة، وتُجمع عِكاكا وعُكّا. والأُكَّةُ لغة في العُكَّة فورة الحَرّ شديدة في القيظ، تُجعل الهمزةُ بدل العين.
قال الساجعُ: وإذا طلعت العُذرةُ، لم يبق بعُمان بُسرَةٌ، ولا لأكّارٍ بُرَّة، وكانت عُكَّةٌ نكرة على أهل البصرة. وتُجمعُ عكاكا.
والعُكَّة: رَمْلَةٌ حمِيتْ عليها الشمسُ. وحرٌ عَكِيكٌ، ويومٌ عَكيكٌ، أي شديد الحرِّ، قال طرفة:
تطرد القُرّ بحرّ صـادقٍ		وعَكيكَ القيظ إن جاء بِقُرّ
يصف جارية. وعكيك الصيف: إذا جاء بحرٍ مع سكون الريح.
وَعَكُّ بن عدنان أو مَعَدّ، وهو أبو قَومٍ باليمن.
والعَكَوَّكُ: الرجل القصير المُلَزَّزُ المقتَدرِ الخَلْقِ، إلى القِصَر كله.
والمِعَكُّ -مُشَدَّد الكاف- من الخيل: الذي يجري قليلاً فيحتاجُ إلى الضَّرب.
والعَكَنْكَع: الذَّكر الخبيث من السَّعالِي، قال الراجز يذكر امرأة وزوجها:
كأنّها وهو إذا استَبَّا مـعـا		غُولٌ تُداهي شَرساً عَكَنْكَعا
كع: رجُلٌ كَعٌ، كاعٌّ -بالتشديد- وقد كَعَّ كُعوعاً: إذا تَلَكَّأ وجَبُنَ، قال:
وإنّي لكَرّارٌ بسيفي لَدى الوغى		إذا كان كَعُّ القوم لِلرّحلِ لازما
وأكَعَّهُ الفرق عن ذلك، فهو لا يمضي في حَزم ولا عَزْم، وهو العاجز الناكِصُ على عَقِبَيه.
وكَعْكَعَةُ الخوف تجري مَجْرَى الاكعاع، قال:
كَعْكَعْتُهُ بالرَّجْمِ والتَنَجِّهِ
والكَعْكُ: الخُبزُ اليابس، قال:
يا حبَّذا الكَعْكُ بلحمٍ مَثْرُودْ		وخُشْكَنانٍ بسويق مَقْنُودْ
ويقال: أَكَعَّهُ الرّجُلُ عن كذا يُكِعُّه إذا حبسه عن وجهه.

### Türkçe

باب العين والكاف
)ع ك، ك ع( **عك**: **العُكَّةُ**: **عُكَّة السمن** tulumdan daha küçük olan (yağ) kabıdır; **عِكاكا** ve **عُكّا** diye çoğul yapılır. **الأُكَّةُ**, **العُكَّة** hakkında bir dildir: yaz sıcağında şiddetli bir sıcaklık dalgası; hemze, aynın yerine konulur.
Secili söyleyen dedi ki: “**العُذرةُ** doğduğu vakit, Umân’da bir **بُسرَةٌ** kalmaz; ne de bir **أكّارٍ** için bir **بُرَّة**; ve **عُكَّةٌ** Basra halkına karşı nekre idi.” Ve **عكاكا** diye çoğul yapılır.
Ve **العُكَّة**: güneşin üzerinde kızdırdığı bir kum tepeciğidir. Ve **حرٌ عَكِيكٌ** ve **يومٌ عَكيكٌ**, yani sıcağı şiddetli; **طرفة** dedi ki:
تطرد القُرّ بحرّ صـادقٍ		وعَكيكَ القيظ إن جاء بِقُرّ
Bir cariyeyi vasfeder. Ve **عكيك الصيف**: rüzgârın sükûnetiyle birlikte bir sıcak geldiği vakit.
Ve **عَكُّ بن عدنان** yahut **مَعَدّ**; o, Yemen’de bir kavmin babasıdır.
Ve **العَكَوَّكُ**: kısa, sıkı yapılı, yaratılışı güçlü, bütünüyle kısalığa (meyilli) adamdır.
Ve **المِعَكُّ** -kâfı şeddeli- atlardan: az koşan, bu yüzden dövmeye ihtiyaç duyan (attır).
Ve **العَكَنْكَع**: **السَّعالِي**den habis erkek; recez söyleyen, bir kadını ve kocasını anarak dedi ki:
كأنّها وهو إذا استَبَّا مـعـا		غُولٌ تُداهي شَرساً عَكَنْكَعا

**كع**: **رجُلٌ كَعٌ**; **كاعٌّ** -şedde ile-; ve **كَعَّ كُعوعاً**: ağır davrandığı ve korkaklık ettiği vakit; dedi ki:
وإنّي لكَرّارٌ بسيفي لَدى الوغى		إذا كان كَعُّ القوم لِلرّحلِ لازما
Ve korku onu bundan **أكَعَّهُ** etti; artık ne bir ciddiyetle ne de bir azimle ilerler; o, aciz, topukları üzerinde geri dönen kimsedir.
Ve **كَعْكَعَةُ الخوف** **الاكعاع**ın cereyan ettiği yol üzere cereyan eder; dedi ki:
كَعْكَعْتُهُ بالرَّجْمِ والتَنَجِّهِ
Ve **الكَعْكُ**: kuru ekmektir; dedi ki:
يا حبَّذا الكَعْكُ بلحمٍ مَثْرُودْ		وخُشْكَنانٍ بسويق مَقْنُودْ
Ve denilir: adam onu şu şeyden **أَكَعَّهُ** eder, onu **يُكِعُّه**: onu yönünden alıkoyduğu vakit.
