# كفأ — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%A3/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%81%D8%A3/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كفأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%A3.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: كفأ

كفَأتُ القومَ كَفْأً، إذا أرادوا وَجْهاً فصرفتهم إلى غيره، فانْكَفَؤُوا أي رَجَعوا. وتَكَفَّأتِ المرأة في مِشْيَتها: ترَهْيَأتْ ومادَتْ كما تتحرك النخلَةُ العَيْدانَةُ. قال الشاعر:
وكأنَّ ظُعْنَهُمُ غداة تَحَمَّلـوا		سُفُنٌ تَكَفَّأُ في خليج مُغْرَبِ
وكفَأتْ الإناءَ: كَبَبْتُهُ وقلبْتُه، فهو مكفوءٌ. وزعم ابن الأعرابي أن أكْفَأْتُه لغة. والكِفاءُ بالكسر والمد: شُقَّة أو شُقَّتانِ تُنْصَحُ إحداهما بالأخرى ثم يُخَلُّ به مُؤَخَّرُ الخِباءِ. تقول منه: أكْفَأتُ البيتَ إكفاءً. والإكفاء في الشعر: أن يُخالفَ بين قوافيه بعضها ميم وبعضها نون، وبعضها دال وبعضها طاء، وبعضها حاء وبعضها خاء ونحو ذلك، كقول رؤبة:
أزْهَرُ لم يولَد بِنَجْمِ الشُحِّ
مُيَمَّمُ البيت كريمُ السِنْخِ
وقال الفراء: أكْفَأَ الشاعِر، إذا خالف بين حركات الرَوِيِّ، وهو مثل الإقْواءِ. الكسائي: كَفَأتُ الإناءَ: كَبَبْتُه. وأكْفَأْتُه: أمَلْتُه، قال: ولهذا قيل: أكْفَأْتُ القوسَ، إذا أمَلْتَ رَأسَها ولم تَنْصِبْها نصباً حين ترمي عنها. قال: ومنه قول ذي الرمّة:
قَطَعْتُ بها أرضاً تَرى وَجْهَ رَكْبِها		إذا ما عَلَوْها مُكْفَأً غَيرَ سـاجِـعِ
وقال أبو زيد: يعني جائراً غير قاصد. والكَفيءُ: النظير. وكذلك الكُفْءُ والكُفُؤُ. والمصدر الكَفاءَةُ. وتقول: لا كِفاءَ له بالكسر، وهو في الأصل مصدر، أي لا نظير له وكل شيء ساوى شيئاً حتَّى يكون مثله فهو مُكافئٌ له. وكافأتُهُ على ما كان منه مُكافَأةً وكِفاءً: جازَيْتُه. تقول: ما لي به قِبَلٌ ولا كِفاء، أي ما لي به طاقة على أن أكافئه. والتكافُؤُ: الاستواءُ، يقال المسلمون تتكافأ دِماؤُهُم. واكْتَفَأتُ الإناءَ مثل كَفَأتُهُ، أي قَلَبْتُهُ. واسْتَكْفَأتُ فلاناً إبلَهُ، أي سألته نِتاجَ إبله سَنةً، فأكْفَأنيها، أي أعطاني لَبَنها ووَبَرَها وأولادَها سَنةً. والاسم الكُفْأةُ والكَفْأَةُ، يُضمُّ ويُفتحُ، تقول: اعْطني كُفْأةَ ناقَتِك وكَفْأَةَ ناقَتِكَ. وتقول أيضاً: أكْفَأتُ إبلي كَفْأَتَيْن، إذا جَعلتَها نِصْفَين تُنْتجُ كلَّ عامٍ نِصْفَها وتترك نِصفاً، لأن أفضل النِتاج أن تُحملَ على الإبل الفُحولَة عاماً وتُتْرَك عاماً، كما يُصْنَع بالأرض في الزراعة. أبو زيد: وَهَبْتُ له كُفْأةَ ناقتي وكَفْأةَ ناقتي إذا وَهَبْتَ له ولدَها ولَبنَها ووبَرها سَنة.

### Türkçe

**كَفَأتُ** kavmi **كَفْأً** (ile) yaptım; (bu,) bir yüze (yöne) irade ettiklerinde onları ondan başkasına çevirdiğim zamandır; böylece **فانْكَفَؤُوا** yani döndüler. Ve kadın yürüyüşünde **تَكَفَّأتِ**: salındı ve (sağa sola) meyletti; tıpkı **النخلَةُ العَيْدانَةُ**’nın hareket ettiği gibi. Şair dedi ki:
وكأنَّ ظُعْنَهُمُ غداة تَحَمَّلـوا		سُفُنٌ تَكَفَّأُ في خليج مُغْرَبِ

Ve **كفَأتْ الإناءَ**: onu devirdim ve ters çevirdim; o da **مكفوءٌ**dur. İbnü’l-A‘râbî, **أكْفَأْتُه**’nun bir lehçe olduğunu ileri sürdü. Ve **الكِفاءُ** (kesre ve med ile): bir parça yahut iki parça; bunların biri diğeriyle dikilir, sonra onunla çadırın arka tarafı bırakılır. Ondan (şöyle) dersin: **أكْفَأتُ البيتَ إكفاءً**. Ve şiirde **الإكفاء**: kafiyeleri arasında muhalefet etmesidir; bazısı **ميم** bazısı **نون**; bazısı **دال** bazısı **طاء**; bazısı **حاء** bazısı **خاء** ve bunun benzeri; Ru’be’nin sözü gibi:
أزْهَرُ لم يولَد بِنَجْمِ الشُحِّ
مُيَمَّمُ البيت كريمُ السِنْخِ

Farrâ dedi ki: Şair **أكْفَأَ** eder; (bu,) **الرَوِيِّ**’nin harekeleri arasında muhalefet ettiğinde; ve o, **الإقْواء** gibidir. Kisâî: **كَفَأتُ الإناءَ**: onu devirdim. Ve **أكْفَأْتُه**: onu eğdim. Dedi ki: Bunun için denildi: **أكْفَأْتُ القوسَ**; başını eğdiğinde ve ondan atarken onu dikme dikmesiyle dikmediğinde. Dedi ki: Ondan, Zü’r-Rumme’nin sözü:
قَطَعْتُ بها أرضاً تَرى وَجْهَ رَكْبِها		إذا ما عَلَوْها مُكْفَأً غَيرَ سـاجِـعِ

Ebû Zeyd dedi ki: yani meyilli, kasıtlı olmayan. Ve **الكَفيءُ**: benzer. Aynı şekilde **الكُفْءُ** ve **الكُفُؤُ**. Masdar **الكَفاءَةُ**’dır. Ve dersin: **لا كِفاءَ له** (kesre ile); o aslında masdardır; yani onun benzeri yoktur. Ve her şey bir şeye eşit oldu da onun gibi oluncaya kadar, o ona **مُكافئٌ**dur. Ve onu, ondan olan şeye karşı **مُكافَأةً** ve **كِفاءً** ile **كافأتُهُ**: onu karşılıklandırdım. Dersin: Benim ona karşı **قِبَلٌ**üm yoktur ve **كِفاء** yoktur; yani onu karşılıklandırmaya gücüm yoktur. Ve **التكافُؤُ**: eşitliktir; “Müslümanların kanları birbirine **تتكافأ** eder” denir. Ve **واكْتَفَأتُ الإناءَ** **كَفَأتُهُ** gibidir; yani onu ters çevirdim. Ve **اسْتَكْفَأتُ** falancadan develerini; yani ondan develerinin bir yılki doğumunu istedim; o da bana onları **فأكْفَأنيها**; yani bir yıl sütünü, yününü ve yavrularını bana verdi. İsim **الكُفْأةُ** ve **الكَفْأَةُ**’dır; damme ile de fetha ile de (gelir). Dersin: Bana dişi devenin **كُفْأةَ**sini ve dişi devenin **كَفْأَةَ**sini ver. Ve ayrıca dersin: Develerimi **أكْفَأتُ** iki **كَفْأَتَيْن** (yaptım); onları iki yarı kıldığında; her yıl yarısını doğurtur ve yarısını bırakırsın; çünkü doğumun en iyisi, erkek develere bir yıl yükletilmesi ve bir yıl bırakılmasıdır; tıpkı ziraatte toprakla yapıldığı gibi. Ebû Zeyd: Ona dişi devem(in) **كُفْأةَ**sini ve dişi devem(in) **كَفْأَةَ**sini **وَهَبْتُ**; ona yavrusunu, sütünü ve yününü bir yıl bağışladığında.
