# كفت (ك-ف-ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%81%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Küçük kapaklı tencere demektir

- Harfler: ك - ف - ت
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [كِفَاتًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%AA/siga/%D9%83%D9%90%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8B%D8%A7.md) | فِعَالًا | Depolamak | 1 | 1 | [77:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%AA/ayet/77:25.md) |

## Mücavir kökler — 2 mücavir (3 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
2. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كفت |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md), [ضمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%85.md), [قبض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B6.md), [وعي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [نثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi dağılmayacak ve saçılmayacak şekilde içine alıp büzmek, toplamak, sarmak ve kapatmak |
| Çekirdek Özet 2 | Yeryüzünün insanları hem hayattayken üstünde hem de öldüklerinde bağrında toplayıp barındıran kuşatıcı bir hazne oluşu |
| Çekirdek Özet 3 | Varoluşsal muhafaza, kabir ve yerleşimin dağılmayı önleyen doğal bir kap veya sınır sistemi olarak iş görmesi |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin yalnızca alelade bir mezar veya çukur olarak daraltılıp, dirileri ve ölüleri aynı anda kuşatan dinamik ve çift yönlü ekolojik muhafaza işlevinin gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كف | El ayası, engelleme, çevreleme, sarıp tutma ve sınır çekme; nitekim [كفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) el çekme ve sınırlama, [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) örtme ve saklama, [كفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%84.md) üstlenme ve himaye etme, [كفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%8A.md) ise ihtiyacı tam sarıp karşılama anlamını taşır | ت | Çekirdeğin sınır çekme ve sarma hareketine kesin bir kapanma, iki yüzü birbirine katlama ve sımsıkı bir hazneye dönüştürme boyutu katarak dağılmayı sonlandıran nihai bir kavrama ve içine alma işlevi kazandırmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Dağılan unsurları toparlamak üzere açılan ve nesneyi çevreleyen kavrayıcı iç bükey alan |
| ف | Ağız; açıklık, kenar, dışa açılan sınır | Nesnenin içine gireceği açıklık, giriş ağzı ve kabın çevre çeperi |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, sonlandırma | Hareketi sınırlandırma, içeri gireni sabitleme ve kabın ağzını kapatıp muhafaza altına alma |
| كفت | Avucun bir ağız gibi açılıp nesneyi içine alması ve sınır koyarak kapatması | Saçılma eğilimindeki varlıkları bünyesine çekip kenarlarını üstüne kapatan, böylece içeriğini zayi etmeden muhafaza eden kuşatıcı toplama hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesneyi iki taraftan sıkarak bağrına basmak, içine almak; deriden yapılmış dağarcığın (cerâb) içindekileri dökmeden tutması; kuşun kanatlarını hızla vücuduna toplayıp büzerek dalışa geçmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Züheyr b. Ebî Sülmâ, suyun akışıyla hızlanan atın adımlarını toparlayıp hızla atılmasını şu mısra ile tasvir eder: مَرًّا كِفاتاً، إِذا ما الماءُ أَسْهَلَها / Suyun zemini kayganlaştırdığı anda bacaklarını dağıtmadan hızla toplayıp akarcasına koşması |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem şiirinde Rû‘be b. el-Accâc süratli atın koşusunu kanat toplayan kuşun çevikliğine benzeterek şöyle der: تَكادُ أَيْديها تَهاوى في الزَّهَقْ / من كَفْتِها شَدًّا كإِضْرامِ الحَرَقْ |

Kaynak: Lisânü’l-ʿArab, Mekâyîsü’l-Luğa, Kitâbü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesi genelinde kök, içbükey bir hacim oluşturma, avuç içine alma, bükme ve bir şeyi iki ucundan kapatma morfolojisiyle ilişkilidir. Arapçadaki كفت kökü, merkezi Sami dillerinde el ayası ve kavrama dairesini ifade eden كف tabanından gelişmiştir. Doğu ve Batı Sami kollarında doğrudan /k-p-t/ dizilimi sınırlı olmakla birlikte, İbranicede k-p-t (כפת) kökü nesneleri birbirine bağlama, büküp düğümleme ve kıvırarak zapt etme fiilini karşılar; Süryanicede kfat / kpet (ܟܦܬ) formu benzer şekilde büzmek, bir araya toplayıp bağlamak ve kıvırmak manasında kullanılır. Kökün Akkadca karşılıklarında doğrudan üçlü biçim yerine kabātu/kapāpu (bükmek, yay biçimi vermek, çevrelemek) kök ailesi semantik olarak aynı havzada yer alır. Kökün Arapçada kazandığı özgün karakter ise büzme ve bağlama hareketini doğrudan bir hazne, yeryüzünün hem dirileri sırtında hem ölüleri karnında saklayan kapsayıcı bir kap hüviyeti kazanması yönündedir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, HALOT, Lane's Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | كفت ile [كفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) ve [كتف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D9%81.md) ilişkisi | İç bükey kavrama, toparlama ve kanat/omuz gibi uzuvları gövdeye doğru çekerek büzme hareketinden türemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice כפת (kapat/bağlamak), Süryanice ܟܦܬ (kfat/büzmek) | Nesneleri dağılmaktan korumak amacıyla bir araya getirip bağlama ve büzme eylemi ortak Sami çekirdeğidir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik bükme, kap oluşturma tabanı | Nesneleri çevreleyen çanak, sepet veya bükülü kap biçimindeki ilksel araç adlandırmalarıyla fonetik paralellik taşır. | Muhtemel |

Kaynak: HALOT, Payne Smith, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كفت | Anlamlı | Toplamak, büzmek, içine almak | Dağılmayı önleyecek biçimde bağrına basmak, kap içine almak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [كتف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D9%81.md) | Anlamlı | Omuz başı, bağlamak | Kolların gövdeye bağlandığı omuz kemiği ve elleri arkadan bağlama | Hedef kökle gövdeye toplama bağı vardır; Kur'an'da geçmez |
| فكت | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [فتك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%83.md) | Anlamlı | Ansızın yakalamak, yok etmek | Gafil avlayıp ansızın bastırmak, parçalamak | Sıkı kavramanın yıkıcı zıt yönüdür; Kur'an'da geçmez |
| تكف | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| تفك | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كفت | Merkez | Toplama ve hazne içine alma | Dağılmayı önleyerek iki zıt durumu (diri ve ölü) aynı hacimde büzüp barındırma | Nesneyi kendi bünyesinde sımsıkı tutan kapsayıcı toplayıcılık |
| [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) | Komşu | Bir araya getirme | Ayrı parçaları tek bir yerde buluşturur ancak mutlaka kapalı bir hazne içine alması gerekmez | Genel birleştirme ve cem etme eylemi |
| [ضمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%85.md) | Komşu | Bağrına basma, katma | Bir şeyi kendine yaklaştırıp bitiştirir; fiziksel sarılma boyutu öne çıkar | İki nesneyi temas ettirerek bir araya getirme |
| [قبض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B6.md) | Komşu | Avuçlama, tutma | Nesneyi dışarıdan güç uygulayarak zapt eder ve hareketini sınırlar | Mülkiyet veya kontrol amaçlı elle kavrama |
| [وعي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D9%8A.md) | Komşu | Kap olma, muhafaza | Bir kabın içine sıvı veya nesne doldurularak hıfzedilmesidir | Zihinsel veya fiziksel dağarcıkta koruma |
| [نثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1.md) | Zıt | Saçma, dağıtma | Toplu duran nesneleri çevreye fırlatarak bağlarını koparmak ve dağıtmak | Kökün toplama ve büzme işlevinin tam zıddı |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كفت | Toplamak, içine alıp sarmak | Dağılmayı engelleyecek şekilde kendi bağrına çekip saklama | Kesin |
| Latince | Continere, colligere | Bir arada tutmak, kapsamak | Continere kavramı dağılmayı önleyici kap olma işlevini tam karşılar, mezar boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Enfold, hold together, receptacle | Bağrına basmak, toplamak, kap | Enfold kuşatıcı sarmayı, receptacle ise toplayıcı kap olmayı karşılar | Güçlü |
| Almanca | Zusammenfassen, bergen | Bir araya getirmek, bağrında saklamak | Bergen kelimesi hem barındırma hem de tehlikeden koruyup örtme yönünü içerir | Güçlü |
| Fransızca | Englober, rassembler, réceptacle | Kuşatıp toplamak, içine almak | Bir sınır içine alarak dağılmayı önleme anlamını verir | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كِفَاتًا | Kuşatıcı barınak ve toplayıcı hazne | Yeryüzünün hem yaşayanları sırtında hem de ölüleri karnında barındırıp dağılmadan muhafaza etmesi; Mürselât [77:25](https://lisan.digital/tr/ayet/77:25.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ve ba‘s doktrini | Yeryüzünün bedeni toplayıp dağılmasını engellemesi ve yeniden dirilişe kadar bir depo vazifesi görmesi | İnsan bedeninin unsurlarının kozmik bir haznede saklanması fikri |
| Fıkıh | Kabir hukuku ve yerleşim | Ölülerin toprağa gömülmesinin (defnin) farziyeti ve yeryüzünün dirilere mesken, ölülere kabir kılınması | Defnin yeryüzünün fıtri kifat vasfının bir gereği olarak kabul edilmesi |
| Tefsir | Kevnî ayetlerin izahı | Mürselât [77:25](https://lisan.digital/tr/ayet/77:25.md) tefsirinde yerin sırtının dirilere mesken, karnının ise ölülere sığınak olması | Zıt varoluş hallerinin tek bir gövdede intizamla toplanması |
| Hadis | Korunma ve hıfz terbiyesi | Gece bastırdığında çocukların eve toplanmasını emreden rivayette kökün kullanımı | Tehlike anında dağılmayı kesip güvenli sınıra büzülme |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve ölüm döngüsü | İlahi emanet haznesi | Hayat ile ölüm arasındaki geçişi aynı toprak zemininde muhafaza etme | Yeryüzü, ilahi nizamda insanın dağılıp yok olmasını önleyen tabii sığınaktır. | Kesin |
| İlmi | Ekoloji ve jeoloji | Biyosfer ve litosfer dengesi | Canlı ve cansız artıklarını geri dönüştüren kapalı sistem | Yeryüzünün bir atık yığınına dönüşmeyip her şeyi dönüştürerek içine çekmesi | Güçlü |
| Siyasi | Mülkiyet ve vatan telakkisi | Toprak ve sınır bütünlüğü | Toplumu ve nesilleri tek bir egemenlik havzasında bir arada tutma | Dağılmayı engelleyen, vatandaşlarını bağrında toplayan korunaklı yurt | Muhtemel |
| İktisadi | Kaynak yönetimi ve depolama | Rezerv ve stok haznesi | Değerlerin israf ve zayi olmasını engelleyen koruyucu depo | Üretimin tüketime kadar bozulmadan saklandığı kapalı ve güvenli ambar | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Korunumlu kapalı sistem ve çekimsel kuyu | Fizik ve termodinamikte kütlenin uzaya saçılmasını engelleyen yerçekimsel potansiyel kuyusu ve entropiye karşı sınır oluşturan kontrol hacmi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal sığınak ve toplumsal hafıza kabı | Bireylerin dağılmasını, yabancılaşmasını ve yok olmasını engelleyen, hem geçmiş kuşakları (ölüleri) hem yaşayanları kuşatan ortak kimlik kubbesi | Muhtemel |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca pasif bir kabir, çukur veya cansız bir depo biçiminde algılanması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Yeryüzünün dinamik bir şekilde hem dirilerin hayat alanını hem de ölülerin çürüme ve korunma sürecini aynı anda yöneten iki yönlü canlı bir koruyucu hazne olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetin getirdiği derin ekolojik ve varoluşsal kuşatıcılığın göz ardı edilerek sadece bir defin işleminden ibaret zannedilmesi |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kâinat tasavvurunda yeryüzünün pasif bir kaya parçası değil, insan türünü her iki varoluş evresinde (hayat ve ölüm) sımsıkı bağrına basan canlı bir beşik ve koruyucu olduğunu gösterdiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış delillerinin, ahiret gününün kaçınılmazlığının ve insanın toprakla olan ontolojik rabıtasının işlendiği kıyamet ve kudret konulu Mekkî surelerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yeryüzünü insanın hoyratça tükettiği geçici bir platform olarak gören anlayışı düzeltir; yerin insan bedenini saklayan, çürümeyi dahi nizama bağlayan kutsal ve kuşatıcı bir emanet kabı olduğunu hatırlatır. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Dağılmakta olan parçaları hızla içeri çekip kenarları üstüne kapatarak güvenli bir haznede muhafaza etmek.
- Soyut anlam: Zıt halleri (hayat ve ölüm) kendi varlık alanında toplayarak kozmik ve toplumsal dağılmayı engelleyen varoluşsal koruma.
- Sistematik karşılık: Sistemin içindeki tüm unsurların dağılmasını önleyen, giriş-çıkış dengesini sağlayan sınırlandırılmış koruyucu hacim.
- LaTeX modeli: $$K = \partial V \cup \int_{t_1}^{t_2} (A(t) + \Omega(t)) \, dt$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $K$ kuşatıcı hazneyi (كفت) temsil eder. $\partial V$ sistemi çevreleyip saçılmayı önleyen sınır yüzeyini simgeler. $A(t)$ zamana bağlı yaşayan unsurları (ahya'), $\Omega(t)$ ise ölerek toprağın altına intikal eden unsurları (emvat) gösterir. $t_1$ ile $t_2$ arasındaki integral, yeryüzünün her iki durumu da bünyesinde kesintisiz toplayıp muhafaza eden korunumlu hacim işlevini ifade eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%81%D8%AA/occurrences?meal=IK

### [Mürselat 77:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%AA/ayet/77:25.md) — كِفَاتًا

أَلَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ كِفَاتًا

Meal (IK): Biz; yeryüzünü toplantı mahalli kılmadık mı?

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Küçük kapaklı tencere demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%AA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والتاء والفاء معهما
ك ت ف، ك ف ت، ف ت ك مستعملات كتف: الكَتِفُ: عظم عريض خلف المنكب تؤنث، وتجمع على أكتاف.
والكِتْفُ: شد اليدين من خلف، والفعل: التَّكْتيف.
والكَتَفُ: مصدر الأكتف، وهو الذي انضمت كتفاه على وسط كاهله، وهي خلقة قبيحة.
والكِتْافُ: مصدر المِكْتافِ من الدواب، وهو الذي يعقر السرج كَتِفَهُ.
والكِتاف: وثاق في الرحل والقتب، وهو أسرُ عودين أو حنوين يشد أحدهما إلى الآخر.
والكَتيفةُ: حديدة طويلة عريضة كأنها صفيحة، قال حسان:
سيوف الهند لم تضرب كتيفاً
أي: لم تطبع طبع الكتائف.
والكَتَفانُ: ضرب من الطيران. كأنه يضم جناحيه من خلف شيئاً.
والكُتْفانُ من الجراد: أول ما يطير وتستوي أجنحته، الواحدة بالهاء.
فتك: الفَتْك: أن تهم بالشيء فتركبه، وإن كان قتلاً، قال:
وما الفَتْكُ إلا أن تهم فتفعلا
والفاتكُ: الذي يرتكب ما تدعوه إليه نفسه من الجنايات، والجميع الفُتّاك، قال:
وإذا فَتَكَ النعمان بالناس محرمـاً		فملئ من عوف بن كعب سلاسله
أي: فتك بهم فأسرهم.
كفت: الكَفْتُ: صرفك الشيء عن وجهه، تكفِتُهُ فينكَفِتُ، أي: يرجع راجعاً. كَفَتَ يكْفِتُ كِفاتاً وكَفَتاناً.
والكِفاتُ من العدو والطيران كالحيدان في شدة. وكفات الأرض: ظهرها للأحياء وبطنها للأموات.
والمُكَفِّتُ: الذي يلبس درعين بينهما ثوب.
والكَفْتُ: تقليب الشيء ظهراً لبطن، وبطناً لظهر.
وانكفتوا إلى منازلهم، أي: انقلبوا.
وكَفَّت إليك ولدك، أي: ضمهم إليك.. وهو يكفت في مشه، أي: يقصر.
وشد كَفيتٌ: أي سريع.

##### Türkçe

**الكاف** ve **التاء** ve **الفاء** onlarla birlikte

**ك ت ف**، **ك ف ت**، **ف ت ك** kullanımdadır. **كتف**: **الكَتِفُ**: omuz başının arkasında geniş bir kemik; müennes yapılır ve **أكتاف** üzerine cem‘ edilir.
Ve **الكِتْفُ**: iki elin arkadan bağlanması; fiil: **التَّكْتيف**.
Ve **والكَتَفُ**: **الأكتف**’in masdarıdır; o, iki **كتف**’i **كاهل**’inin ortası üzerine birleşmiş olandır; bu çirkin bir yaratılıştır.
Ve **الكِتْافُ**: binek hayvanlarında **المِكْتافِ**’ın masdarıdır; o, eyerin onun **كَتِفَهُ**’sini yaraladığı kimsedir.
Ve **الكِتاف**: **الرحل** ve **القتب**’te bir bağdır; o, iki çubuğun yahut iki eğrinin bağlanmasıdır; bunlardan biri diğerine bağlanır.
Ve **والكَتيفةُ**: uzun geniş bir demir; sanki bir levha gibidir. **حسان** dedi ki:
سيوف الهند لم تضرب كتيفاً
Yani: **الكتائف**’in tab‘ı gibi tab‘ edilmedi.
Ve **والكَتَفانُ**: uçmanın bir türüdür; sanki iki kanadını arkadan bir şeye doğru birleştirir.
Ve çekirgede **الكُتْفانُ**: ilk uçtuğu ve kanatlarının düzleştiği zamandır; bir tanesi **الهاء** iledir.

**فتك**: **الفَتْك**: bir şeye kastetmendir de ona binmendir; öldürme olsa bile. Dedi ki:
وما الفَتْكُ إلا أن تهم فتفعلا
Ve **الفاتكُ**: nefsinin kendisini çağırdığı cinayetlerden olan şeyi işleyen kimsedir; hepsi **الفُتّاك**tır. Dedi ki:
وإذا فَتَكَ النعمان بالناس محرمـاً		فملئ من عوف بن كعب سلاسله
Yani: onlara **فتك** etti de onları esir aldı.

**كفت**: **الكَفْتُ**: senin bir şeyi yüzünden çevirmendir; onu **تكفِتُهُ** de o **ينكَفِتُ**; yani geri dönerek döner. **كَفَتَ** **يكْفِتُ** **كِفاتاً** ve **كَفَتاناً**.
Ve koşmada ve uçmada **الكِفاتُ**: şiddette **الحيدان** gibidir. Ve yerin **كفات**’ı: diriler için sırtı ve ölüler için karnıdır.
Ve **المُكَفِّتُ**: aralarında bir elbise bulunan iki zırh giyen kimsedir.
Ve **الكَفْتُ**: bir şeyi sırtını karnına, karnını sırtına çevirmektir.
Ve **انكفتوا** evlerine; yani: döndüler.
Ve **كَفَّت** sana çocuğunu; yani: onları sana topladı.. Ve o, yürüyüşünde **يكفت** eder; yani: kısaltır.
Ve **شد كَفيتٌ**: yani hızlı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%AA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

كفتُّ الشيء أَكْفِتُهُ كَفْتاً، إذا ضممتَه إلى نفسك. قال زهير يصف دِرعاً وأنَّ صاحبها ضمَّها إليه:
ومُفاضَةٍ كالنِهيِ تَنْسُجُهُ الصَبابيضاءَ كُفِّتَ فَضْلُها بمُهَنَّـدِ
وإنما شدَّده للمبالغة. وكَفَتَهُ عن وجهه، أي صرفه. وكَفَتَ، أي أسرع، والكَفْتُ: السَوق الشديد. ورجل كَفْتٌ وكَفيتٌ، أي سريع، مثال كَمْشٍ وكَميشٍ. والكِفْتُ بالكسر: القِرد الصغيرة. وفي المثل: "كفْتُ إلى وَئيَّةٍ"، أي بليّة إلى جنبها أخرى. والكِفاتُ: الموضع الذي يُكْفَتُ فيه شيءٌ، أي يُضَمُّ. ومنه قوله تعالى: "ألم نَجْعَلِ الأرضَ كِفاتاً. أحياءً وأمواتاً".

##### Türkçe

**كفتُّ** **الشيء** **أَكْفِتُهُ** **كَفْتاً**: onu kendine kattığın (yanına topladığın) zaman. Züheyr, bir zırhı vasfederken ve sahibinin onu kendine kattığını (yanına topladığını) belirtirken dedi ki:
ومُفاضَةٍ كالنِهيِ تَنْسُجُهُ الصَبابيضاءَ كُفِّتَ فَضْلُها بمُهَنَّـدِ

Onu ancak mübalağa için şeddeli kıldı. Ve **كَفَتَهُ** **عن وجهه**: yani onu (yüzünden) çevirdi. Ve **كَفَتَ**: yani hızlandı; ve **الكَفْتُ**: şiddetli sevk (sürme). Ve **رجل كَفْتٌ** ve **كَفيتٌ**: yani hızlı; **كَمْشٍ** ve **كَميشٍ** misali. Ve **الكِفْتُ** (kesre ile): küçük maymun. Ve meselde: "**كفْتُ إلى وَئيَّةٍ**", yani bir belâ (musibet) yanına bir başkası. Ve **الكِفاتُ**: içinde bir şeyin **يُكْفَتُ** edildiği yer; yani (orada) toplanır (katılır). Ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: "**ألم نَجْعَلِ الأرضَ كِفاتاً. أحياءً وأمواتاً**".

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%AA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ت ف
كتف ، كفت ، فتك : مستعملة .
كتف : قال الليثُ : الكَتِفُ : عظمٌ عريضٌ خلفَ المنكِبِ ، تُؤَنّثُ ، والكِتْفُ : شَدُّك
اليدين من خلفُ ؛ والكَتَفُ : مصدر الأكْتَفِ ، وهو الذي انضمت كتفاهُ عَلَى وسَطِ كاهله خلقةً قبيحةً .
والكِتَاف : مصدرُ المِكتَافِ منَ الدوابِّ وهو الذي يعقِرُ السرجُ كَتِفَه . والكِتَافُ : وثاقٌ في الرَّحْل والقتبِ وهو أَسْرِ حِنْوَين أو عودين يُشدُّ أحدهما إلى الآخر .
والكِتَافُ : الحبلُ الذي يُكْتَفُ به الإنسان ، والكَتيفةُ : حديدةٌ عريضةٌ طويلة ، وربما كانت صفيحة .
وقال شمر : قال خالد بن جَنْبَة : كَتِيفُة الرحْل : واحدةُ الكَتَائِفِ وهي حديدةٌ يُكتفُ بها الرَّحْلُ .
قال شمر : وقال ابن الأعرابي : أُخِذَ المكتوفُ من هذا لأنه جمعَ يديه .
( أبو عبيد ) : الكَتيِفُ : الضَّبّةُ . وقال الأعشى :
. . . وداني صُدُوعَهُ بالكَتيفِ
وقال أبو عمرو : الكَتِيفةُ : الضبَّةُ من الحديد .
قال : والكَتيِفَةُ : الجماعةُ من الحديد ، والكتيفةُ : الحِقد ، ويجمع كله الكَتِيف ، ويجمع الحقدُ على الكتائف أيضاً .
قال القَطامِيُّ :
وترفَضُّ عند المُحْفِظاتِ الكتائِفُ
وقال شمر : يقال للسيف الصفيح : كتيفٌ وقال أبو دواد :
فَوَدِدْتُ لو أنِّي لقيتُك خالياً
أمشي بِكفِّي صَعْدةٌ وكتيفُ
أراد سيفاً صفيحاً فسمّاه كتيفاً .
( أبو عبيد ) : يكونُ الجَرادُ بعدَ الغوغاء كُتفَاناً واحدته : كتْفانةٌ .
( قلت ) : وسَماعِي من العرب في الكتفان أنه الْجَرادُ التي ظهرتْ أجنحتها ولما تَطِرْ بعدُ فهي تَنْقُزُ من الأرض نَقَزَاناً مثلَ المكتوفِ الذي يستعينُ بيديه إذا مشى . ويقال للشيء إذا كثُرَ : مثلُ الدّبَا والكتفانُ ، والغوغاء من الجَراد : ما قد طار ونبتت أجنحته .
وقال الليث : الكتَفَانُ : ضرب من الطيران كأنهُ يضمُّ جناحيه من خلف شيئاً .
وقال أبو عبيد : الكَتْفُ : المشيُ الرُّوَيدُ وقال لبيد :
قَرِيحُ سلاحٍ يَكتِفُ المْشيَ فاتِرُ
قال وقولهم : مَشَتْ فكتَفَتْ أَي حَرّكَتْ كتِفيْهَا يعني الفَرَس .
وقال أَبو عبيدة : فَرَسٌ أَكْتَفُ وهو الذي في فُرِوعِ كَتفيْهِ انفرَاجٌ في غَرَاضِيفهَا مَّمِا يلي الكاهِلَ .
وقال اللحيانيُّ : بالْبعيرِ كَتَفٌ شديدٌ إذا اشْتكى كَتِفَهُ .
ورجلٌ أَكْتَفُ : عظيم الكتِفِ ، كما يقال : رجلٌ أَرْأَسُ ، وَأَعْنَقُ ، والأكْتَفُ من الرجال : الذي يَشْتكي كَتِفَهُ .
 ( أبو عبيد عن الأموي ) : إِذا قَطَّعْتَ اللحمَ صِغاراً قلتَ كَتَّفْتُهُ تَكْتيفاً .
وقال الأصمعي : إِذا اسْتَبان حجمُ أَجْنِحةِ الجَرادِ فهي كُتْفَانٌ وَإِذا احمرَّ الجَرادُ فانْسَلَخَ من الألوَانِ كلِّها فهي الغَوْغاءُ .
كفت : قال الله جل وعز : ( ( لِّلْمُكَذِّبِينَ أَلَمْ نَجْعَلِ الاَرْضَ ( ) كِفَاتاً أَحْيَآءً وَأَمْواتاً ) ( المرسلات : 25 ، 26 ) .
قال الفراءُ : يريدُ تَكفِتُهمْ أَحْياءً على ظَهْرِها في دُورهْم ومَنازِلهمْ ، وتَكفِتُهُمْ أَمواتاً في بَطنها أَي تحفَظهُمْ وتحْرِزُهمْ .
قال : ونَصْبهُ أَحياءً وأَمواتاً بِوقُوعِ الكِفاتِ عليهِ كأنَّكَ قلتَ : أَلمْ نجعلِ الأَرضَ كِفَاتَ أَحياءٍ وأَمْواتٍ فإذا نَوَّنْتَ نَصَبْتَ .
قال ويقال : وقعَ في الناس كَفْتٌ أي مَوْتٌ .
ويقال : كفتَهُ الله أَي قبَضهُ الله .
وقال : هذا جِرَابٌ كفيتٌ إذا كان لا يُضيِّع شيئاً مِما يجعل فيهِ .
وجِرَابٌ كِفْتٌ مثله ، ورجلٌ كَفيتٌ قَبيصٌ أَي خفيفٌ سريعٌ ، وتَكفّتَ ثوبي إِذا تَشَمَّرَ وقلص .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( اكفِتُوا صِبيَانَكم ) .
قال أبو عبيد : يعني ضُمُّوهمْ إِليكُمْ وَاحْبِسُوهم في البيوتِ ، وَكلُّ شيءٍ ضَمَمْتَهُ إِليكَ فقد كفتهُ . وقال زُهَيرٌ :
ومُفاضَةٍ كالنِّهْيِ تَنْسُجُهُ الصَّبَا
بَيْضاءَ كَفَّتَ فَضْلَها بمُهنّدِ
يَصفُ دِرْعاً عَلّقَ لابسُهَا فُضولَ أَسافلها فَضَمّها إليهِ .
وقال الليث : الكَفْتُ : صَرْفُكَ الشيءَ عن وجههِ تكفِتُهُ فَينْكفِتُ أي يرجع راجعاً ، والكِفاتُ من العَدْوِ والطَّيرانِ كَالْحَيَدانِ في شدَّةِ .
والمكفِّتُ : الذي يَلْبَسُ دِرعَينِ بينهما ثوبٌ .
( قلت ) : المكفِّتُ الذي يلبس دِرعاً طويلةً فَيضمُّ ذَيلهاَ بمعاليقَ إلى عُراً في وَسطها لتَشَمَّرَ عن لابسها .
وقال الليث : والكَفْتُ : تَقليبُ الشيءِ ظهراً لِبَطْن وبَطناً لظهرٍ ، وانكَفَتَ القومُ إلى مَنازِلهم أي انقلَبُوا .
وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( حُبِّبَ إلي النساءُ والطّيبُ ورُزقْتُ الكَفِيتَ ) أي ما أَكْفِتُ به مَعِيشَتيِ أي أَضمُّها .
وقيل في تفسير قوله : ( ورُزِقْتُ الكَفِيتَ ) أَي القُوّةَ في الجماع .
( قلت ) : وقال بعضهمُ في قوله : رُزقْت الكفِيتَ ، إنها قِدْرٌ أُنْزِلْتُ له من السماءِ فأكلَ منها وقويَ على الجماعِ بما أَكل منها .
وأخبرني المنذري عن أَبي الهيثم في ( الأمثالِ ) لأبي عبيد قال أبو عبيدة : من أمثالهم فيمنْ يَظلمُ إنساناً ويحمِّلهُ مَكروهاً ثم يزيده ( كفْتٌ إلى وَئيّةٍ ) ، والكِفْتُ في الأصل هي القِدْرُ الصغيرة بكسر الكاف ، والوَئِيَّةِ هي الكبيرة من القُدورِ .
( قلت ) : هكذا رواه : كِفتٌ بِكسْرِ الكافِ .
وأخبرني المنذري عن ثعلب عن سلمة عن الفراء أنه قال : كَفْتٌ بالفتحِ للقدرِ .
( قلت ) : وهما لُغتانِ كَفْتٌ ، وَكِفْتٌ ، وفرسٌ كَفِيتٌ وقبِيضٌ ، وعَدْوٌ كَفِيتٌ أي سريعٌ .
وقال رؤبة :
تَكادُ أَيديها تَهادَى في الزّهَقْ
مِنْ كَفْتِها شدّاً كإضْرَامِ الْحَرَق
والكَفْتُ في عَدْوِ ذي الحافرِ : سُرْعةُ قَبْضِ اليَدِ .
وقال الأصمعيُّ إنه ليَكْفِتُني عن حاجتي ويَعْفِتُنِي عنها أي يحبِسُني عنها .
وقال شمر : عَدْوٌ كَفِيتٌ وكفَاتٌ : سَريع .
فتك : في الحديث أن رجلاً أَتى الزُّبيرَ فقال له : أَلاَ أَقْتُلُ لك عَليّاً . قال : وكيفَ تَقتلهُ . قال أَفتِكُ بهِ ، فقال : سمعْتُ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) يقول : ( قيَّدَ الإِيمانُ الفَتْكَ ، لا يَفْتِكُ مؤمنٌ ) .
قال أَبو عبيد : الفَتْكُ ، أن يأتيَ الرجلُ صاحبَه وهو غافلٌ حتى يشدَّ عليه فيقتلَه وإِن لم يكن أَعْطاهُ أَماناً قبل ذلك ، ولكن ينبغي له أَن يعلمه ذلك ، وكلَّ من قتل رجلاً غارّاً فهو فاتِكٌ .
وقال المُخبَّلُ السعديُّ :
وإِذ فَتَكَ النُّعمْانُ بالنَّاس مُحْرِماً
فَمُلِّىءَ من عَوْف بن كعبٍ سَلاسِلُهْ
وكان النعمان بعث إلى بني عوف بن كعب جيْشاً في الشهرِ الحرامِ وهم آمِنون غارُّون فَقَتلَ فيهم وَسَبَى .
قال أبو عبيد : وقال الفرّاء : الفَتْكُ ، والفُتْكُ للرجل يَفْتِكُ بالرّجل : يَقْتلهُ مُجاهَرةً . وقال بعضهم : الفِتْكُ .
وقال شمر : قال الفرّاء أيضاً : فَتَكَ به وأَفْتَكَ وذكر عنه اللغات الثلاث .
وقال ابن شميل : تَفَتَّكَ فُلانٌ بأمرهِ أي مَضى عليه لا يُؤامِرُ أَحداً .
وقال الأصمعي : الفَاتكُ : الجريءُ الصَّدْر . وقال في قول رُؤْبة :
ليس امْرؤٌ يمضي به مَضَاؤُهُ
إِلاَّ امْرُؤٌ من فَتْكِهِ دَهَاؤُهُ
أي مع فَتْكهِ كَقَوْلِه : ( الحَيَاء مِنَ الإيمَانِ ) أَيْ هو معهُ لا يُفارِقهُ .
قال : ومضاؤُه : نفَاذُهُ وذهابُهُ .
وفي ( النَّوادر ) : فَاتَكْتُ فلاناً مُفاتَكةً أي دَاوَمتُه وَاسْتأْكلته ، وإِبلٌ مُفاتِكَةٌ للحَمْضِ إذا داوَمتْ عليه مُستأْكِلةً مُسْتمرِئَةً .
أَخبرني المنذريُّ عن ثعلبٍ عن ابن الأعرابيِّ قال : فاتَكَ فُلانٌ فلاناً إِذا أَعْطاه ما اسْتامَ بِبيْعِهِ ، وفاتحهُ إذا ساوَمَهُ ولم يُعْطه شيئاً .
قال أبو منصور : أصل الفَتْكِ في اللغةِ : ما ذكره أبو عبيد ثم جَعَلوا كلّ من هَجَم على الأمور العِظامِ فاتِكاً . قال خَوَّاتُ بن جُبَيرٍ :
عَلَى سَمْنِها وَالْفَتْكُ مِنْ فَعَلاتِي
والغِيلة : أن تخدَعَ الرّجل حتى تخرجَه إلى موضع يخفَى فيه أَمره ثم تَقتُله ، وفي مثل : ( لا تَنفعْ حِيلة من غِيلة ) .

##### Türkçe

ك ت ف
**كتف** ، **كفت** ، **فتك**: kullanımdadır.

**كتف**: Leys dedi ki: **الكَتِفُ**: omuzun arkasında geniş bir kemiktir; müennestir. **الكِتْفُ**: elleri arkadan bağlamandır. **الكَتَفُ**: **الأكْتَفِ**’in mastarıdır; o, iki kürek kemiği yaratılışça çirkin bir şekilde kürek kemiğinin ortasına doğru birleşmiş olandır.
**الكِتَاف**: binek hayvanlarından **المِكتَافِ**’ın mastarıdır; o, eyerin kürek kemiğini yaraladığıdır. **الكِتَافُ**: semerde ve **القتب**’de bir bağdır; iki eğriyi yahut iki çubuğu bağlamaktır; bunlardan biri ötekine bağlanır.
**الكِتَافُ**: insanın onunla **يُكْتَفُ** edildiği iptir. **الكَتيفةُ**: geniş uzun bir demirdir; bazen levha olur.

Şemmer dedi ki: Hâlid b. Cenbe dedi ki: **كَتِيفُة الرحْل**: **الكَتَائِفِ**’ten bir tanedir; o, semerin onunla bağlandığı bir demirdir.

Şemmer dedi ki: İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **المكتوفُ** bundan alınmıştır; çünkü iki elini bir araya toplamıştır.

( Ebû Ubeyd ): **الكَتيِفُ**: **الضَّبّةُ**’dir. A‘şâ dedi ki:
. . . ve çatlaklarını **بالكَتيفِ** ile yaklaştırdı

Ebû Amr dedi ki: **الكَتِيفةُ**: demirden **الضبَّةُ**’dir.
Dedi ki: **الكَتيِفَةُ**: demirden topluluktur; **الكتيفةُ**: kindir. Bunun hepsi **الكَتِيف** diye cem‘ edilir; kin de **الكتائف** üzerine de cem‘ edilir.

Katâmî dedi ki:
ve **الكتائِفُ** öfkelendirenler yanında dökülür

Şemmer dedi ki: yassı kılıca **كتيفٌ** denir. Ebû Duvâd dedi ki:
keşke seni boş (yalnız) bulsaydım da
elimde **صَعْدةٌ** ve **كتيفُ** yürüyeydim

Yassı bir kılıç istedi; ona **كتيفاً** adını verdi.

( Ebû Ubeyd ): çekirge **الغوغاء**’dan sonra **كُتفَاناً** olur; onun bir tanesi: **كتْفانةٌ**’dır.

( Dedim ): Araplardan **الكتفان** hakkında işittiğim: kanatları ortaya çıkmış, henüz uçmamış çekirgedir; o, yerden sıçrayarak sıçrar; yürürken elleriyle yardım eden **المكتوفِ** gibi. Bir şey çoğalınca ona denir: **مثلُ الدّبَا والكتفانُ**. Çekirgeden **الغوغاء**: uçmuş ve kanatları bitmiş olandır.

Leys dedi ki: **الكتَفَانُ**: bir tür uçmadır; sanki iki kanadını arkadan bir şeye doğru toplar.

Ebû Ubeyd dedi ki: **الكَتْفُ**: yavaş yürüyüştür. Lebîd dedi ki:
silahı yaralı (aşınmış) bir (kimse), yürüyüşü **يَكتِفُ** eder; gevşektir

Dedi ki: onların sözü: **مَشَتْ فكتَفَتْ** yani iki kürek kemiğini hareket ettirdi; atı kastediyor.

Ebû Ubeyde dedi ki: **فَرَسٌ أَكْتَفُ**: iki kürek kemiğinin üst kısımlarında, kürek kemiğine bitişik kıkırdaklarında bir açıklık olan attır.

Lihyânî dedi ki: devede **كَتَفٌ** şiddetlidir; kürek kemiği ağrıyınca.

Ve **رجلٌ أَكْتَفُ**: kürek kemiği büyük olan; nasıl ki denir: **رجلٌ أَرْأَسُ** ve **وَأَعْنَقُ**. Erkeklerden **الأكْتَفُ**: kürek kemiği ağrıyan kimsedir.

( Ebû Ubeyd, el-Emevî’den ): eti küçük küçük parçaladığında **كَتَّفْتُهُ تَكْتيفاً** dersin.

Asma‘î dedi ki: çekirgenin kanatlarının hacmi belirginleşince o **كُتْفَانٌ**’dır; çekirge kızarınca ve bütün renklerden sıyrılınca o **الغَوْغاءُ**’dır.

**كفت**: Allah جل وعز dedi ki: ( ( **لِّلْمُكَذِّبِينَ أَلَمْ نَجْعَلِ الاَرْضَ ( ) كِفَاتاً أَحْيَآءً وَأَمْواتاً** ) ( **المرسلات**: 25, 26 ) .
Ferrâ dedi ki: “Onları diriler olarak sırtında, evlerinde ve meskenlerinde toplar; onları ölüler olarak karnında toplar” demek ister; yani onları korur ve muhafaza eder.
Dedi ki: **أَحياءً** ve **أَمواتاً**’ın nasbı, **الكِفاتِ**’ın onun üzerine vuku bulmasıyladır; sanki sen demişsin ki: “Yeri diriler ve ölüler için **كِفَاتَ** kılmadık mı?”; tenvin edince nasb edersin.
Dedi ki: denir: insanların içine **كَفْتٌ** düştü; yani ölüm.
Ve denir: Allah onu **كفتَهُ**; yani Allah onu kabzetti.
Ve dedi ki: bu, içine konulan şeyden hiçbir şeyi zayi etmeyen olursa **جِرَابٌ كفيتٌ**’tir.
Ve **جِرَابٌ كِفْتٌ** de onun gibidir. **رجلٌ كَفيتٌ قَبيصٌ**: yani hafif, hızlı. Ve elbisemi **تَكفّتَ** ettim: yani paçaları sıvadı ve kısaldı.

Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde: şöyle dediği (rivayet edildi): ( **اكفِتُوا صِبيَانَكم** ).
Ebû Ubeyd dedi ki: yani onları kendinize toplayın ve evlerde hapsedin; kendine topladığın her şey onu **كفتهُ** etmiş olursun. Züheyr dedi ki:
**ومُفاضَةٍ كالنِّهْيِ تَنْسُجُهُ الصَّبَا
بَيْضاءَ كَفَّتَ فَضْلَها بمُهنّدِ**
Bir zırhı vasfeder: giyeni, alt taraflarının fazlalıklarını asmış, sonra onu kendine toplamıştır.

Leys dedi ki: **الكَفْتُ**: şeyi yüzünden çevirmendir; onu **تكفِتُهُ** de o da **فَينْكفِتُ**; yani geri dönerek döner. **الكِفاتُ** koşmada ve uçmada, şiddette **كَالْحَيَدانِ** gibidir.
**والمكفِّتُ**: aralarında bir elbise bulunan iki zırh giyen kimsedir.

( Dedim ): **المكفِّتُ**: uzun bir zırh giyen, sonra giyen kişiden sıyrılıp toplanması için eteğini askılarla ortasındaki halkalara toplayandır.

Leys dedi ki: **والكَفْتُ**: şeyi sırtını karnına ve karnını sırtına çevirmektir. **وانكَفَتَ القومُ** meskenlerine: yani döndüler.

Peygamberden ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki şöyle dedi: ( **حُبِّبَ إلي النساءُ والطّيبُ ورُزقْتُ الكَفِيتَ** ) yani geçimimi onunla **أَكْفِتُ** ettiğim şeyi; yani onu toplarım.
Ve şu sözün tefsirinde denildi: ( **ورُزِقْتُ الكَفِيتَ** ) yani cinsel ilişkide kuvvet.

( Dedim ): Bazıları onun sözünde: **رُزقْت الكفِيتَ**: onun için gökten indirilen bir tencere olduğunu söyledi; ondan yedi ve ondan yediğiyle cinsel ilişkiye güçlendi.

Münzirî bana, Ebû’l-Heysem’den, Ebû Ubeyd’in ( **الأمثالِ** )’inde haber verdi: Ebû Ubeyde dedi ki: bir kimseye zulmeden, ona hoşlanmadığı şeyi yükleyen, sonra ona artıran kimse hakkında darb-ı mesellerinden: ( **كفْتٌ إلى وَئيّةٍ** ); **الكِفْتُ** aslında kâfın kesresiyle küçük tenceredir; **الوَئِيَّةِ** ise tencerelerin büyüğüdür.

( Dedim ): onu böyle rivayet etti: kâfın kesresiyle **كِفتٌ**.

Münzirî bana, Sa‘leme’den, Ferrâ’dan haber verdi: dedi ki: tencere için fethayla **كَفْتٌ**.

( Dedim ): ikisi iki lehçedir: **كَفْتٌ** ve **كِفْتٌ**. Ve **فرسٌ كَفِيتٌ وقبِيضٌ**; ve **عَدْوٌ كَفِيتٌ**: yani hızlı.

Rü’be dedi ki:
**تَكادُ أَيديها تَهادَى في الزّهَقْ
مِنْ كَفْتِها شدّاً كإضْرَامِ الْحَرَق**
Ve toynaklı hayvanın koşmasında **الكَفْتُ**: elin hızlıca toplanmasıdır.

Asma‘î dedi ki: o, beni ihtiyacımdan **ليَكْفِتُني** eder ve ondan **ويَعْفِتُنِي** eder; yani beni ondan alıkoyar.

Şemmer dedi ki: **عَدْوٌ كَفِيتٌ** ve **كفَاتٌ**: hızlıdır.

**فتك**: hadiste, bir adam Zübeyr’e geldi de ona dedi ki: “Senin için Ali’yi öldüreyim mi?” Dedi ki: “Onu nasıl öldürürsün?” Dedi ki: “Onu **أَفتِكُ** ederim.” Bunun üzerine dedi ki: Resûlullah’ı ( صلى الله عليه وسلم ) şöyle derken işittim: ( **قيَّدَ الإِيمانُ الفَتْكَ ، لا يَفْتِكُ مؤمنٌ** ).

Ebû Ubeyd dedi ki: **الفَتْكُ**: adamın arkadaşına o gafil iken gelmesi, sonra onun üzerine yüklenip onu öldürmesidir; bundan önce ona bir emân vermemiş olsa bile; fakat ona bunu bildirmesi gerekir. Gafil bir adamı öldüren herkes **فاتِكٌ**’tir.

Muhabbel es-Sa‘dî dedi ki:
**وإِذ فَتَكَ النُّعمْانُ بالنَّاس مُحْرِماً
فَمُلِّىءَ من عَوْف بن كعبٍ سَلاسِلُهْ**
Nu‘mân, haram ayda Benî Avf b. Ka‘b’a bir ordu göndermişti; onlar emniyette, gafil iken; içlerinde öldürdü ve esir aldı.

Ebû Ubeyd dedi ki: Ferrâ dedi ki: **الفَتْكُ** ve **الفُتْكُ**; adamın adamı **يَفْتِكُ** etmesi: onu açıktan öldürmesidir. Bazıları dedi ki: **الفِتْكُ**.

Şemmer dedi ki: Ferrâ ayrıca dedi ki: onunla **فَتَكَ** etti ve **أَفْتَكَ** etti; ondan üç lehçeyi zikretti.

İbn Şümeyl dedi ki: falan kişi işiyle **تَفَتَّكَ** etti; yani kimseyle danışmadan onun üzerine yürüdü.

Asma‘î dedi ki: **الفَاتكُ**: göğsü cesur olandır. Rü’be’nin sözü hakkında dedi ki:
**ليس امْرؤٌ يمضي به مَضَاؤُهُ
إِلاَّ امْرُؤٌ من فَتْكِهِ دَهَاؤُهُ**
yani onun **فَتْكِهِ** ile birlikte; onun sözü gibi: ( **الحَيَاء مِنَ الإيمَانِ** ) yani o onunladır, ondan ayrılmaz.
Dedi ki: **ومضاؤُه**: nüfuzu ve gidip geçmesidir.

( **النَّوادر** )’de: falanla **مُفاتَكةً** olarak **فَاتَكْتُ** ettim; yani ona devam ettim ve onu yedirdim. Ve **إِبلٌ مُفاتِكَةٌ للحَمْضِ**: ona devam edip onu yiyerek, onu hazmederek (otlayan) develerdir.

Münzirî bana, Sa‘leme’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: dedi ki: falan, falana **فاتَكَ** etti; onu satımında istediği şeyi ona verdiği zaman. Ve onunla **فاتحهُ** etti: ona pazarlık yaptığı halde ona hiçbir şey vermediği zaman.

Ebû Mansûr dedi ki: dilde **الفَتْكِ**’in aslı: Ebû Ubeyd’in zikrettiğidir; sonra büyük işlere saldıran herkesi **فاتِكاً** kıldılar. Havvât b. Cübeyr dedi ki:
**عَلَى سَمْنِها وَالْفَتْكُ مِنْ فَعَلاتِي**
**والغِيلة**: adamı aldatmandır; ta ki onu işi gizli kalacak bir yere çıkarırsın, sonra onu öldürürsün. Ve meselde: ( **لا تَنفعْ حِيلة من غِيلة** ).

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%AA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الكاف والفاء وما يثلثهما)
(كفل)  الكاف والفاء واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تضمُّنِ الشَّيء للشيء. من ذلك الكِفْل: كِساءٌ يدار حَولَ سَنام البعير. ويقال هو كساءٌ يُعقَد طَرَفاه على عَجُز البعير ليركبَه الرَّدِيف. وفي الحديث: "لا تَشْرَبوا من ثُلْمةِ الإناء فإنَّه كِفْلُ الشَّيطان"، وإنَّما سمِّي بذلك لما ذكرناه من أنَّه يدور على السَّنام أو العَجُز، فكأنَّه قد ضُمِّنه. فأمَّا قولُهم للرّجل الجَبان كِفْل، وهو الذي يكون في آخِرِ الحرب إنَّما هِمَّتُه الإحجام، فهذا إنَّما شبه بالكِفْل الذي ذكرناه، أي إنَّه محمولٌ لا يَقِدرُ على مَشْيٍ ولا حركة، شَبَّهوه بالكِفْل، كما قال الشَّاعر([1]):
أعْيا فنُطْناه مَنَاط الجَرِّ *** ثم شَدَدْنا فوقه بمَرِّ([2])وللشُّعراء في هذا كثير. وجميع هذا الكِفْل أكفال. قال الأعشى:
* ولا عُزَّلٍ ولا أكْفالِ([3]) *
ومن الباب - وهو يصحِّح القياس الذي ذكرناه- الكَفِيل، وهو الضامن([4])، تقول: كَفَل به يَكفُل كَفالةً. والكَافل: الذي يكفُل إنساناً يَعُوله. قال الله جلّ جلالُه: ﴿وَكَفَلَها زَكَرِيَّا([5])﴾ [آل عمران 37]، وأكفَلْتُه المالَ: ضمَّنتُه إياه. والكَفَل: العَجُز، سمِّيَ لما يجمع من اللَّحم. والكِفْل في بعض اللُّغات: الضِّعف من الأجر، وأصله ما ذكرناه أوّلاً([6])، كأنَّه شيء يحمله حاملُه على الكِفْل الذي يحملُه البَعير. ويقال ذلك في الإثم. فأمَّا الكَافل فهو الذي لا يأكل، ويقال إنَّه الذي يصل [الصِّيام([7])]، فهو بعيدٌ مما ذكرناه، وما أدري ما أصْلُه، لكنَّه صحيح في الكلام. قال القُطاميّ:
يَلُذْن بأعقار الحِياض كأنَّها *** نساءُ نَصارَى أصبحَتْ وهي كُفَّلُ([8])(كفا)  الكاف والفاء والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على الحَسْب الذي لا مُستَزَادَ فيه. يقال: كفاك الشّيءُ يَكفِيك. وقد كَفَى كِفاية، إذا قام بالأمر. والكُفْيَةُ: القوت الكَافِي، والجمع كُفىً. ويقال حَسْبُك زيدٌ من رجلٍ، وكافيك.
(كفأ)  الكاف والفاء والهمزة أصلانِ يدلُّ أحدُهما على التَّساوِي في الشَّيئين، ويدلُّ الآخر على المَيْل والإمالة والاعوجاج، فالأول: كافأت فلاناً، إذا قابلتَه بمثل صَنيعه. والكفء: المِثْل. قال الله تعالى: ﴿وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أحَدٌ﴾ [الإخلاص 4]. والتكافؤ: التَّساوِي. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "المسلمون تتكافأ دماؤُهم"، أي تتساوى. والكِفَاء: شُقَّتان تُنْصَح إحداهما بالأخرى([9])، ثم يُردَحان([10]) في مؤخّر الخباء. وبيت مُكْفَأٌ، وقد أكفأتُه. قال:
* بَيتَ حُتوفٍ مُكْفَأً مَردُوحا([11]) *
وجاء في الحديث في ذكر العَقيقة: "شاتان متكافئتان"، قالوا: معناه متساويتان في القَدْر والسنّ.
وأمَّا الآخر* فقولُهم: أكفأت الشيءَ، إذا أمَلْتَه. ولذلك يقال أكفأتُ القوسَ، إذا أمَلْتَ رأسَهَا ولم تَنْصِبْها حين ترمِي عنها([12]). واكتفأتُ الصحفة، إذا أمَلْتَها إليك. وفي الحديث: "لا تُسْألُ المرأةُ طلاقَ أختِها لتكتَفئَ ما في صحيفتها([13])". ويقال: أكفأت الشَّيءَ: قلبتُه، وكفأتُ([14]) أيضاً. ويقال للسَّاهِمِ الوجه: مُكفأ الوجه، كأنَّ وجهَه قد أُمِيلَ عما كان عليه من البَشَارة. ومن الباب الإكفاء في الشِّعر، وهي أن ترفع قافية وتخفض أخرى. ويزعمون أنَّ العرب قد كانت تعرف هذا، وأنَّه ليس من الأنباز المولّدة.
ومما شذَّ عن هذين الأصلين الكُفْأة، وهي حَمْل النَّخلة سَنَتَها. ويقال ذلك في نِتاج الإبلِ أيضاً. ويقال: استكفأتُ فلاناً إبلَه، أي سألتُه نِتاجَ إبلهِ سنةً. ويقال: أنا أكْفيكَ هذه النَّاقةَ سنةً، أي تحلبها ولك ولدُها. وقول ذي الرمَّة:
* تَرى كُفْأَتَيْها([15]) *
(كفن)  الكاف والفاء والنون أصلٌ، فيه الكَفَن، وهو معروف.  والكَفْن: غَزْل الصُّوف. يقال كَفَنَ يَكفُنُ([16]). قال الرَّاعي:
* ويكْفُنُ الدَّهرَ إلاَّ ريْثَ يَهتبِدُ([17]) *
(كفت)  الكاف والفاء والتاء أصلٌ صحيح، يدلُّ على جَمْعٍ وضمّ. من ذلك قولهم: كفَتُّ الشَّيءَ، إذا ضممتَه إليك. قال رسول الله عليه الصلاة والسلام في اللَّيل: "واكفِتُوا صِبْيَانكم"، يعني ضُمُّوهم إليكم واحبسوهم([18]) في البُيوت. وقال عزّ وجلّ: ﴿ألَمْ نَجْعَلِ الأَرْضَ كِفَاتاً. أحياءً وأمْوَاتاً﴾ [المرسلات 25، 26]. يقول: إنَّهم يَمشُون عليها ما دامُوا أحياءً، فإذا ماتُوا ضمَّتهم إليها في جَوْفها. وقال رؤبة:
* من كَفْتـِ [ـها شَدَّاً كإضرام الحَرَقْ([19])] *
ويقال: جَرِابٌ كَفِيتٌ: لا يُضَيِّعُ شيئاً يُجعَل فيه. وأمَّا قولهم إنّ الكَفْتَ: صرفُكَ الشّيءَ عن وجهه فيَكْفِتُ أي يرجع، فهذا صحيح، لأنّه يضمه عن جانب. والكَفْتُ: السَّوق الشديد، لأنَّه يضم الإبل ضمَّاً ويَسوقُها، كما يقال يَقْبِضُها. وسيرٌ كَفِيتٌ، أي سريع، من هذا.
(كفر)  الكاف والفاء والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على معنىً واحد، وهو السَّتْر والتَّغطية. يقال لمن غطّى دِرعَه بثوبٍ: قد كَفَر دِرعَه. والمُكَفِّر([20]): الرّجل المتغطِّي بسلاحه. فأما قولُه:
حتى إذا ألقَتْ يداً في كَافرٍ *** وأجَنَّ عَوراتِ الثُّغورِ ظَلامُها([21])
فيقال: إنَّ الكافر: مَغِيب الشَّمس. ويقال: بل الكافر: البحر. وكذلك فُسِّرَ قولُ الآخَر([22]):
فتذكَّرَا ثَقَلاً رَثِيداً بعدما *** ألقَتْ ذُكاءُ يمِينَها في كافِرِ([23])والنهر العظيم كافر، تشبيهٌ بالبحر. ويقال للزَّارع كافر، لأنَّه يُغطِّي الحبَّ بتُراب الأرض. قال الله تعالى: ﴿أَعْجَبَ الكُفَّارَ نَبَاتُهُ﴾ [الحديد 20]. ورَمادٌ مكفور: سَفَت الرِّيحُ الترابَ عليه حتى غطَّتْه. قال:
* قد دَرَسَتْ غَيرَ رمادٍ مكفورْ([24]) *
والكُفْر: ضِدّ الإيمان، سمِّي لأنَّه تَغْطِيَةُ الحقّ. وكذلك كُفْران النِّعمة: جُحودها وسَترُها. والكافور: كِمُّ العِنَب قبل أن يُنوِّر. وسمِّي كافوراً لأنَّه كفَر الوَلِيع، أي غطَّاه. قال:
* كالكَرْمِ إذْ نادَى من الكافورِ([25]) *
ويقال له الكفرَّى([26]). فأمَّا الكَفِرات والكَفَر فالثَّنايا من الجبال، ولعلَّها سمِّيت كَفِرَات، لأنَّها متطامنة، كأنَّ الجبالَ الشوامخَ قد سترَتْها. قال:
* تَطَلَّعُ ريَّاهُ من الكَفِراتِ([27]) *
والكَفْرُ من الأرض: ما بَعُدَ من الناس، لا يكاد ينْزلُه ولا يمرُّ به أحد. ومَن حَلَّ به فهم([28]) أهل الكُفور. ويقال: بل الكُفور: القُرَى. جاء في الحديث "لتُخْرِجَنَّكُمُ الرُّومُ منها كَفْراً كَفْراً".
--------------ـــ
([1]) يعني الراجز.
([2]) أنشده في اللسان (جرر، مرر). وقد سبق في (جر).
([3]) البيت بتمامه كما في الديوان 11 واللسان (ميل، عور، عزل، كفل):
غير ميل ولا عوارير في الهيـ *** ـجا ولا عزل ولا أكفال
([4]) والأنثى كفيل أيضاً، وقد يقال للجمع كفيل.
([5]) أي ضمن هو القيام بأمرها. وقراءة التخفيف هذه هي قراءة السبعة ما عدا الكوفيين وهم عاصم وحمزة والكسائي، فهؤلاء قرؤوا بتشديد الفاء، أي جعل الله كافلها والقيم بأمرها زكريا. وقرأ أبي: "أكفلها" وقرأ عبد الله والمزني "وكفلها" بكسر الفاء لغة في كفل كعلم يعلم. وقرأ مجاهد: "فتقبلها ربها بقبول حسن وأنبتها نباتاً حسناً وكفلها زكريا" بصيغة الأمر في جميعها بمعنى الدعاء مع نصب "ربها" على النداء. تفسير أبي حيان (2: 442). وإتحاف فضلاء البشر 173.
([6]) في الأصل: "وإلا".
([7]) التكملة من المجمل واللسان.
([8]) ديوان القطامي 32 واللسان (عقر، كفل). وقد ورد بعد هذه المادة في المجمل مادة (كفن) على الترتيب الصحيح، لكنها وردت في الأصل في موضع آخر بعد مادة (كفأ) فآثرت إبقاءها في وضعها الآخر هناك محافظة على أرقام صفحات الأصل.
([9]) تنصح، بالصاد بالمهملة، أي تخاط. وفي الأصل: "شفتان ثتضح"، تحريف.
([10]) يردحان: يبسطان. وفي الأصل: "يردان".
([11]) لأبي النجم في المخصص (6: 3). وورد في الأصل محرفاً على هذه الصورة: * بيت صوف مكفا مروحا *
([12]) في الأصل: "حتى يرمي عنها"، وأثبت ما في المجمل. وانظر اللسان (1: 136).
([13]) في نهاية ابن الأثير: "ما في إنائها".
([14]) في الأصل: "وأكفات".
([15]) في الأصل: "كفأتيه" تحريف. والبيت بتمامه كما في الديوان 321 واللسان (كفأ):
ترى كفأتيها تنفضان ولم يجد *** لها ثيل سقب في النتاجين لامس
 ([16]) كذا ضبط في الأصل والمجمل بضم الفاء في المضارع، لكن ضبط بكسرها في اللسان والقاموس.
([17]) هو بدون نسبة في اللسان (كفن، عمت). وصدره:
* يظل في الشاء يرعاها ويعتمها *
([18]) في الأصل: "واحبسوا".
([19]) في الأصل: "من كفت"، وتصحيحه وإكماله من ديوان رؤبة 106 واللسان (كفت).
([20]) وكذا ضبط في المجمل والقاموس. وضبط في الأصل واللسان بفتح الفاء المشددة.
([21]) البيت للبيد في معلقته المشهورة.
([22]) هو ثعلبة بن صعير المازني، كما في اللسان (كفر، ذكا) والحيوان (5: 131) والمفضليات  (1: 128).
([23]) في الأصل: "فيذكر أهلاً"، صوابه من المراجع السابقة والمخصص (9: 19/ 17: 7). والأمالي (2: 145) وزهر الآداب (4: 115) وإعجاز القرآن 200 والمقصور 44.
([24]) الرجز في اللسان (روح، كفر). وهو لمنظور بن مرثد الأسدي.
([25]) للعجاج في ديوانه 27 واللسان (كفر 465) والمخصص (10: 216).
([26]) بضم الكاف والفاء، وبفتحهما، وبكسرهما، وبضم الكاف وفتح الفاء، كما في اللسان.
([27]) البيت لمحمد بن عبد الله بن نمير الثقفي، المعروف بالنميري، وصدره كما في اللسان (كفر) والأغاني  (6: 24):
* له أرج من مجمر الهند ساطع *
ونسب في اللسان إلى عبد الله بن نمير، وهو خطأ. وانظر مجالس ثعلب 302.
([28]) في الأصل: "فهو"، صوابه في المجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **الكاف** و**الفاء** وما يثلثهما)

(**كفل**)  **الكاف** ve**الفاء** ve**اللام** sahih bir asıldır; şeyin şey için içerilmesine delâlet eder. Bundan **الكِفْل**: devenin hörgücü etrafına dolanan bir örtüdür. Ve denilir: o, devenin sağrısı üzerine iki ucu bağlanan bir örtüdür ki artçı ona binsin. Ve hadiste: “Kabın çentiğinden içmeyin; çünkü o **كِفْلُ الشَّيطان**’dır”; ancak, onu böyle adlandırdı; zikrettiğimizden dolayı: çünkü o, hörgücün yahut sağrının üzerine döner; sanki onu içine almış gibidir. Ama onların korkak adama **كِفْل** demeleri; o, savaşın sonunda olan, himmeti ancak geri durmak olan kimsedir; bu ise ancak zikrettiğimiz **الكِفْل**’e benzetilmiştir; yani o, taşınandır; yürüyüşe de harekete de güç yetiremez; onu **الكِفْل**’e benzettiler; şairin dediği gibi([1]):

أعْيا فنُطْناه مَنَاط الجَرِّ *** ثم شَدَدْنا فوقه بمَرِّ([2])

Ve şairlerin bu hususta çok sözü vardır. Ve bütün bu **الكِفْل**’ün çoğulu **أكفال**’dır. A‘şâ dedi ki:

* ولا عُزَّلٍ ولا أكْفالِ([3]) *

Ve babdandır —ki zikrettiğimiz kıyası sahih kılar— **الكَفِيل**; o, **الضامن**’dır([4]); dersin: **كَفَل** onunla, **يَكفُل** **كَفالةً**. Ve **الكَافل**: bir insanı kefil olup geçindiren kimsedir. Allah celîl celâlühû dedi: ﴿وَكَفَلَها زَكَرِيَّا([5])﴾ [Âl-i İmrân 37]. Ve **أكفَلْتُه المالَ**: onu ona yükledim (onu ona zimmetledim). Ve **الكَفَل**: sağrıdır; etten topladığı şey sebebiyle adlandırıldı. Ve bazı dillerde **الكِفْل**: ecirden iki kattır; aslı, önce zikrettiğimizdir([6]); sanki o, taşıyanının, devenin taşıdığı **الكِفْل** üzerinde taşıdığı bir şey gibidir. Ve bu, günahta da söylenir. Ama **الكَافل**: yemeyen kimsedir; ve denilir ki o, [**الصِّيام**([7])]’ı birleştiren kimsedir; bu, zikrettiğimizden uzaktır; aslının ne olduğunu bilmiyorum; lâkin sözde sahihdir. Kutâmî dedi:

يَلُذْن بأعقار الحِياض كأنَّها *** نساءُ نَصارَى أصبحَتْ وهي كُفَّلُ([8])

(**كفا**)  **الكاف** ve**الفاء** ve illetli harf sahih bir asıldır; kendisinde artırma olmayan **الحَسْب**’a delâlet eder. Denilir: **كفاك** şey, **يَكفِيك**. Ve **كَفَى كِفاية**; işin başında durduğu zaman. Ve **الكُفْيَةُ**: yeterli azık; çoğulu **كُفىً**. Ve denilir: bir adam olarak sana Zeyd yeter; ve **كافيك**.

(**كفأ**)  **الكاف** ve**الفاء** ve**الهمزة** iki asıldır; bunlardan biri iki şeyde eşitliğe delâlet eder; diğeri meyle, eğmeye ve eğriliğe delâlet eder. Birincisi: **كافأت** falanı; onun yaptığının benzeriyle onu karşılıklandırdığın zaman. Ve **الكفء**: misildir. Allah تعالى dedi: ﴿وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أحَدٌ﴾ [İhlâs 4]. Ve **التكافؤ**: eşitliktir. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: “Müslümanların kanları **تتكافأ**”; yani eşit olur. Ve **الكِفَاء**: biri diğeriyle dikilen iki parçadır([9]); sonra ikisi çadırın arka tarafında yayılır([10]). Ve **بيت مُكْفَأٌ**; ve onu **أكفأتُه**. Dedi ki:

* بَيتَ حُتوفٍ مُكْفَأً مَردُوحا([11]) *

Ve hadiste **العَقيقة** zikrinde geldi: “iki koyun **متكافئتان**”; dediler: manası, miktar ve yaşta eşit olan iki koyundur.

Ama diğeri* onların sözü: **أكفأت** şeyi; onu eğdiğin zaman. Bundan dolayı denilir: **أكفأتُ القوسَ**; başını eğdiğin ve ondan atarken onu dikmediğin zaman([12]). Ve **اكتفأتُ الصحفة**; onu kendine doğru eğdiğin zaman. Ve hadiste: “Kadın, kız kardeşinin boşanmasını istemez; ta ki sahifesindekini **لتكتَفئَ**([13]).” Ve denilir: **أكفأت** şeyi: onu çevirdim; ve **كفأتُ**([14]) da. Ve yüzü soluk olana denilir: **مُكفأ الوجه**; sanki yüzü, üzerinde bulunduğu sevinçten eğilmiş gibidir. Ve babdandır: şiirde **الإكفاء**; o, bir kafiyeyi yükseltip diğerini alçaltmandır. Ve zannederler ki Araplar bunu bilirdi; ve bunun, sonradan türetilmiş kusurlardan olmadığını.

Ve bu iki asıldan şâz olan şeylerden: **الكُفْأة**; o, hurma ağacının o seneki yüküdür. Ve bu, develerin doğumu hakkında da söylenir. Ve denilir: **استكفأتُ** falanı develerini; yani ondan develerinin bir senelik doğumunu istedim. Ve denilir: ben sana bu deveyi bir sene **أكْفيكَ**; yani onu sağırsın ve yavrusu senin olur. Ve Zü’r-Rumme’nin sözü:

* تَرى كُفْأَتَيْها([15]) *

(**كفن**)  **الكاف** ve**الفاء** ve**النون** bir asıldır; onda **الكَفَن** vardır; o, bilinen şeydir. Ve **الكَفْن**: yün eğirmedir. Denilir: **كَفَنَ يَكفُنُ**([16]). Râ‘î dedi:

* ويكْفُنُ الدَّهرَ إلاَّ ريْثَ يَهتبِدُ([17]) *

(**كفت**)  **الكاف** ve**الفاء** ve**التاء** sahih bir asıldır; toplama ve katmaya delâlet eder. Bundan onların sözü: **كفَتُّ** şeyi; onu kendine kattığın zaman. Resûlullah عليه الصلاة والسلام gecede dedi: “**واكفِتُوا صِبْيَانكم**”; yani onları kendinize katın ve onları evlerde hapsedin([18]). Ve عزّ وجلّ dedi: ﴿ألَمْ نَجْعَلِ الأَرْضَ كِفَاتاً. أحياءً وأمْوَاتاً﴾ [Mürselât 25, 26]. Der ki: onlar diri oldukları müddetçe onun üzerinde yürürler; öldükleri zaman onları onun içine, iç boşluğuna katar. Rü’be dedi:

* من كَفْتـِ [ـها شَدَّاً كإضرام الحَرَقْ([19])] *

Ve denilir: **جَرِابٌ كَفِيتٌ**: içine konulan hiçbir şeyi zayi etmez. Ama onların sözü: **الكَفْتَ**: şeyi yüzünden çevirmendir; böylece **يَكْفِتُ** yani döner; bu sahihdir; çünkü onu bir yandan kendine katar. Ve **الكَفْتُ**: şiddetli sevktir; çünkü develeri katıp toplar ve onları sürer; tıpkı “onları **يَقْبِضُ**” denildiği gibi. Ve **سيرٌ كَفِيتٌ**; yani hızlı; bu sebeptendir.

(**كفر**)  **الكاف** ve**الفاء** ve**الراء** sahih bir asıldır; tek bir manaya delâlet eder; o da örtme ve kapatmadır. Zırhını bir elbiseyle örtene denilir: zırhını **كَفَر** etti. Ve **المُكَفِّر**([20]): silahıyla örtünen adamdır. Ama onun sözü:

حتى إذا ألقَتْ يداً في كَافرٍ *** وأجَنَّ عَوراتِ الثُّغورِ ظَلامُها([21])

denilir ki: **الكافر**: güneşin battığı yerdir. Ve denilir: bilakis **الكافر**: denizdir. Ve aynı şekilde, başkasının sözü([22]) tefsir edildi:

فتذكَّرَا ثَقَلاً رَثِيداً بعدما *** ألقَتْ ذُكاءُ يمِينَها في كافِرِ([23])

Ve büyük nehir **كافر**’dir; denize benzetmedir. Ve ekinciye **كافر** denilir; çünkü tohumu yerin toprağıyla örter. Allah تعالى dedi: ﴿أَعْجَبَ الكُفَّارَ نَبَاتُهُ﴾ [Hadîd 20]. Ve **رَمادٌ مكفور**: rüzgâr onun üzerine toprağı savurmuştur; ta ki onu örtmüştür. Dedi ki:

* قد دَرَسَتْ غَيرَ رمادٍ مكفورْ([24]) *

Ve **الكُفْر**: imanın zıddıdır; hakikati örtme olduğu için adlandırıldı. Ve aynı şekilde nimetin **كُفْران**’ı: onu inkâr etmek ve örtmektir. Ve **الكافور**: üzümün, parlamadan önceki tomurcuğudur. Ve ona **كافور** denildi; çünkü **كَفَر** etti **الوَلِيع**’ı; yani onu örttü. Dedi ki:

* كالكَرْمِ إذْ نادَى من الكافورِ([25]) *

Ve ona **الكفرَّى**([26]) denilir. Ama **الكَفِرات** ve**الكَفَر**: dağların geçitleridir; belki **كَفِرَات** diye adlandırıldılar; çünkü alçaktırlar; sanki yüksek dağlar onları örtmüştür. Dedi ki:

* تَطَلَّعُ ريَّاهُ من الكَفِراتِ([27]) *

Ve yerden **الكَفْرُ**: insanlardan uzak olan yerdir; neredeyse kimse oraya inmez ve oradan geçmez. Ve kim oraya yerleşirse, onlar([28]) **أهل الكُفور**’dur. Ve denilir: bilakis **الكُفور**: köylerdir. Hadiste geldi: “Rûm sizi ondan **كَفْراً كَفْراً** mutlaka çıkaracaktır.”

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%AA/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الكفت: القبض والجمع. قال تعالى: ﴿ألم نجعل الأرض كفاتا * أحياء وأمواتا﴾ [المرسلات/25 - 26] أي: تجمع الناس أحياءهم وأمواتهم، وقيل: معناه تضم الأحياء التي هي الإنسان والحيوانات والنبات، والأموات التي هي الجمادات من الأرض والماء غير ذلك. والكفات، قيل: هو الطيران السريع، وحقيقته: قبض الجناح للطيران، كما قال: ﴿أو لم يروا إلى الطير فوقهم صافات ويقبضن﴾ [الملك/19] فالقبض ههنا كالكفات هناك. والكفت: السوق الشديد، واستعمال الكفت في سوق الإبل كاستعمال القبض فيهن كقولهم: قبض الراعي الإبل، وراعي قبضة، وكفت الله فلانا إلى نفسه، كقولهم: قبضه، وفي الحديث: (اكفتوا صبيانكم بالليل) (عن جابر رفعه قال: (خمروا الآنية، وأوكوا الأسقية، وأجيفوا الأبواب، واكفتوا صبيانكم عند المساء؛ فإن للجن انتشارا وخطفة) أخرجه البخاري في الأشربة 10/88، والاستئذان؛ وانظر: شرح السنة 11/391).

##### Türkçe

- **الكفت**: tutma ve toplama. Yüce Allah dedi ki: ﴿ألم نجعل الأرض كفاتا * أحياء وأمواتا﴾ [المرسلات/25 - 26] yani: insanları, dirilerini ve ölülerini toplar; ve denildi ki: manası, insan ve hayvanlar ve bitkiler olan dirileri, ve yerden ve sudan olan cansızlar ve bunun dışındakiler olan ölüleri içine alır. Ve **الكفات**; denildi ki: o, hızlı uçmadır; ve onun hakikati: uçmak için kanadı tutmaktır; nitekim dedi: ﴿أو لم يروا إلى الطير فوقهم صافات ويقبضن﴾ [الملك/19]; burada tutma, oradaki **الكفات** gibidir. Ve **الكفت**: şiddetli sevk etmektir; ve **الكفت**’in develeri sevk etmede kullanımı, onlarda **القبض**’ın kullanımı gibidir; onların “çoban develeri tuttu” ve “tutma sahibi çoban” demeleri gibi. Ve “Allah falanı kendi nefsine **كفت** etti”, onların “onu **قبض** etti” demeleri gibidir. Ve hadiste: (Geceleyin çocuklarınızı **اكفتوا**) (Cabir’den, onu merfu olarak rivayet etti; dedi ki: (Kapları örtün, kırbaların ağızlarını bağlayın, kapıları kapatın, akşamleyin çocuklarınızı **اكفتوا** edin; çünkü cinler için bir yayılma ve bir kapıp alma vardır) Bunu Buhârî, Eşribe’de 10/88’de ve İsti’zân’da çıkardı; ve bak: Şerhu’s-sünne 11/391).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%AA/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ك ف ت
كفت المتاع‏:‏ جمعه وضم بعضه إلى بعض‏.‏
وكفت الفراش‏.‏
وفي الحديث ‏"‏ اكفتوا صبيانكم بالليل ‏"‏ وكفت الرعاة مواشيهم‏.‏
والأرض تكفت أهلها أحياءً وأمواتاً وهي كفاتهم‏.‏
وكفت وتأتي العديّ بارزاً نصف ساقها كعدو فريد العانة المتكفّت ومن المجاز‏:‏ كفت الله فلاناً إذا مات واللهم اكفته إليك‏.‏
وفي الحديث‏:‏ ‏"‏ إذا مرض عبدي فاكتبوا له مثل ما كان يعمل في صحته حتى أعافيه أو أكفته ‏"‏‏.‏

##### Türkçe

ك ف ت
**كفت المتاع**: onu topladı ve onun bir kısmını bir kısmına kattı.
Ve **كفت الفراش**.
Hadiste: “**اكفتوا صبيانكم بالليل**” ve çobanlar **كفت** hayvanlarını.
Ve yer, ehlini diriler ve ölüler olarak **تكفت**; ve o, onların **كفاتهم**’idir.
Ve **كفت**; ve **العديّ**’yi, baldırının yarısını açığa çıkararak gelir; **كعدو فريد العانة المتكفّت** gibi. Ve mecazdandır: Allah **كفت** falanı, öldüğü zaman; ve “Allah’ım, onu Sana doğru **اكفته**.”
Hadiste: “Kul’um hastalandığı zaman, ona, sıhhatinde yapmakta olduğu şeyin benzerini yazın; ta ki onu iyileştirinceye veya onu **أكفته**.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%AA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الكَفْتُ: صَرْفُكَ الشيءَ عن وَجْهه.
كَفَته يَكْفِتُه كَفْتاً فانْكَفَتَ أَي رَجَعَ راجعاً. وكَفَتَه عن وَجْهه أَي صَرَفه. وفي حديث عبد الله بن عمر: صلاةُ الأَوَّابين ما بين أَن يَنْكَفِتَ أَهلُ المَغْرب إِلى أَن يَثُوبَ أَهلُ العُشَراء أَي يَنْصرِفوا إِلى مَنازلهم. وكَفَتَ يَكْفِتُ كَفْتاً وكَفَتاناً وكِفاتاً: أَسْرَع في العَدْوِ والطَّيَرانِ وتَقَبَّضَ فيه. والكَفَتانُ من العَدْوِ والطيران: كالحَيَدانِ في شِدَّة. وفرسٌ كَفْتٌ: سريع؛ وفَرَسٌ كَفِيتٌ وقَبيضٌ؛ وعَدْوٌ كَفيتٌ أَي سَريع؛ قال رؤْبة:
تَكادُ أَيْديها تَهاوى في الزَّهَقْ،
من كَفْتِها شَدًّا، كإِضْرامِ الحَرَقْ
قال الأَزهري: والكَفْتُ في عَدْوِ ذي الحافر سُرْعةُ قَبْضِ اليَدِ. الجوهري: الكَفْتُ السَّوْقُ الشَّديد. ورجل كَفْتٌ وكَفِيتٌ: سريع خفيفٌ دَقيقٌ، مثلُ كَمْشٍ وكَمِيشٍ. وعَدْوٌ كَفِيتٌ وكِفاتٌ: سريعٌ. ومَرُّ كَفِيتٌ وكِفاتٌ: سريعٌ؛ قال زهير:
مَرًّا كِفاتاً، إِذا ما الماءُ أَسْهَلَها،
حتى إِذا ضُرِبَتْ بالسَّوْطِ تَبْتَرِكُ
وكافَتَهُ: سابَقَهُ.
والكَفِيتُ: الصاحب الذي يُكافِتُكَ أَي يُسابِقُك. والكَفِيتُ: القُوتُ من العَيْش؛ وقيل: ما يُقِيمُ العَيْشَ. والكَفِيتُ: القُوَّةُ على النكاح. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: حُبِّبَ إِليّ النساءُ والطِّيبُ، ورُزِقْتُ الكَفِيتَ أَي ما أَكْفِتُ به مَعِيشَتي أَي أَضُمُّها وأُصْلِحُها؛ وقيل في تفسير رُزِقْتُ الكَفِيتَ أَي القُوَّة على الجماع؛ وقال بعضهم في قوله رُزِقْتُ الكَفِيتَ: إِنها قِدْرٌ أُنزلت له من السماء، فأَكل منها وقَوِيَ على الجماع، كما يروى في الحديث الآخر الذي يروي أَنه قال: أَتاني جبريلُ بقِدْرٍ يقالُ لها الكَفِيتُ، فوَجَدْتُ قوَّة أَرْبَعِينَ رجلاً في الجماع.
والكِفْتُ، بالكسر: القِدْرُ الصغيرة، على ما سنذكره في هذا الفصل؛ ومنه حديث جابر: أُعْطِيَ رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، الكَفِيتَ؛ قيل للحَسَنِ: وما الكَفِيتُ؟ قال: البِضَاعُ. الأَصمعي: إِنه ليَكْفِتُني عن حاجَتي ويَعْفِتُني عنها أَي يَحْبِسُني عنها. وكَفَتَ الشيءَ يَكْفِتُه كَفْتاً، وكَفَّتَه: ضَمَّه وقَبَضَه؛ قال أَبو ذؤَيب:
أَتَوْها بِريحٍ حاوَلَتْهُ، فأَصْبَحَتْ
تُكَفَّتُ قد حَلَّتْ، وساغَ شَرابُها
ويقال: كَفَتَه اللهُ أَي قَبَضه اللهُ.
والكِفاتُ: الموضعُ الذي يُضَمُّ فيه الشيءُ ويُقْبَضُ. وفي التنزيل العزيز: أَلَمْ نَجْعَلِ الأَرضَ كِفاتاً أَحْياءَ وأَمواتاً. قال ابن سيده: هذا قول أَهل اللغة، قال: وعندي أَن الكِفاتَ هنا مصدر من كَفَتَ إِذا ضَمَّ وقَبَضَ، وأَنَّ أَحْياءً وأَمواتاً مُنْتَّصَبٌ به أَي ذاتَ كِفاتٍ للأَحياء والأَموات. وكِفاتُ الأَرضِ: ظَهْرُها للأَحْياءِ، وبَطْنُها للأَمْواتِ، ومنه قولهم للمنازل: كِفاتُ الأَحياء، وللمقابر: كِفاتُ الأَمْواتِ. التهذيب: يُريد تَكْفِتُهم أَحياءً على ظَهْرها في دُورهم ومَنازلهم، وتَكْفِتُهم أَمواتاً في بَطْنها أَي تَحْفَظُهم وتُحْرِزهم، ونَصَبَ أَحياءً وأَمواتاً بوُقُوع الكِفاتِ عليه، كأَنك قلت: أَلم نجعل الأَرضَ كِفاتَ أَحياءٍ وأَمواتٍ؟ فإِذا نَوَّنْتَ، نَصَبْتَ. وفي الحديث: يقول الله، عز وجل، للكرام الكاتبين: إِذا مَرِضَ عَبْدي فاكْتُبوا له مِثْل ما كان يَعْمَلُ في صِحَّتهِ، حتى أُعافِيَه أَو أَكْفِتَه أَي أَضُمَّه إِلى القبر؛ ومنه الحديث الآخر: حتى أُطْلِقَه من وَثاقي، أَو أَكْفِتَه إِليّ. وفي حديث الشعبي: أَنه كان بظَهْر الكُوفةِ فالْتَفَتَ إِلى بُيوتها، فقال: هذه كِفاتُ الأَحْياء، ثم الْتَفَتَ إِلى المَقْبُرة، فقال: وهذه كِفاتُ الأَموات؛ يريد تأْويلَ قوله، عز وجل: أَلم نَجْعل الأَرضَ كِفاتاً أَحياءً وأَمواتاً.
وبَقِيعُ الغَرْقَد يسمى: كَفْتة، لأَنه يُدْفَنُ فيه، فيَقْبِضُ ويَضُمُّ.
وكافِتٌ: غارٌ كان في جبل يَأْوِي إِليه اللُّصوصُ، يَكْفِتُون فيه المتاعَ أَي يَضُمُّونه، عن ثعلب، صفةٌ غالبة. وقال: جاءَ رجالٌ إِلى إِبراهيم بن المُهاجِرِ العَرَبيّ، فقالوا: إِننا نَشْكو إِليك كافِتاً؛ يَعْنُونَ هذا الغارَ.
وكَفَتُّ الشيءَ أَكْفِتُه كَفْتاً إِذا ضَمَمْته إِلى نفسك. وفي الحديث: نُهِينا أَن نَكْفِتَ الثِّيابَ في الصلاة أَي نَضُمَّها ونَجْمَعَها من الانتشار، يريد جمعَ الثَّوْب باليدين، عند الركوع والسجود. وهذا جِرابٌ كَفِيتٌ إِذا كان لا يُضَيِّعُ شيئاً مما يُجْعَل فيه؛ وجِرابٌ كِفْتٌ، مثله.
وتَكَفَّتَ ثوبي إِذا تَشَمَّر وقَلَصَ. وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: اكْفِتُوا صبيانَكم، فإِن للشيطان خَطْفةً؛ قال أَبو عبيد: يعني ضُمُّوهم إِليكم،واحْبِسُوهم في البيوت؛ يريد عند انْتِشار الظلام.
وكَفَتَ الدِّرْعَ بالسيف يَكْفِتُها، وكَفَّتها: عَلَّقَها به، فضَّمَها إِليه؛ قال زهير:
خَدْباءُ يَكْفِتُها نِجادُ مُهَنَّدِ
وكلُّ شيء ضَمَمْتَه إِليكَ، فقد كَفَتَّه؛ قال زهير:
ومُقاضةٍ، كالنِّهْيِ تَنْسُجُه الصَّبا،
بَيْضاءَ، كُفِّتَ فَضْلُها بمُهَنَّدِ
يَّصِفُ دِرْعاً عَلَّق لابسُها، بالسيف، فُضُولَ أَسافِلها، فضَمَّها إِليه؛ وشَدَّده للمبالغة.
قال الأَزهري: المُكْفِتُ الذي يَلْبَسُ دِرْعاً طويلة، فيَضُمُّ ذَيْلَها بمعاليقَ إِلى عُرًى في وَسَطها، لتَشَمَّرَ عن لابسها. والمُكْفِتُ: الذي يَلْبَسُ دِرْعَين، بينهما ثوبٌ.
والكَفْتُ: تَقَلُّبُ الشيء ظَهْراً لبَطْنٍ، وبَطْناً لظَهْر. وانْكَفَتُوا إِلى منازلهم: انْقَلَبُوا.
والكَفْتُ: المَوْتُ؛ يقال: وقَعَ في الناس كَفْتٌ شديد أَي موت. والكِفْتُ، بالكسر: القِدْر الصغيرة. أَبو الهيثم في الأَمثال لأَبي عبيد، قال أَبو عبيدة: من أَمثالهم فيمن يظلم إِنساناً ويُحَمِّلُه مكروهاً ثم يَزيدُه: كِفْتٌ إِلى وَئِيَّةٍ أَي بَلِيَّةٌ إِلى جَنْبِها أُخْرَى؛ قال: والكِفْتُ في الأَصل هي القِدْر الصغيرة، والوَئِيَّةُ هي الكبيرة من القُدور؛ قال الأَزهري: هكذا رواه كِفْتٌ، بكسر الكاف، وقاله الفراء كَفْتٌ، بفتح الكاف، للقِدْر؛ قال أَبو منصور: وهما لغتان، كَفْتٌ وكِفْتٌ.والكَفِيتُ: فرسُ حَسَّانَ بن قَتادة.

##### Türkçe

**الكَفْتُ**: senin bir şeyi kendi yönünden çevirmendir.

Onu **كَفَته** **يَكْفِتُه** **كَفْتاً** yaptın da o da **فانْكَفَتَ**; yani geri döndü, dönerek geri döndü. Ve onu kendi yönünden **وكَفَتَه عن وَجْهه**; yani onu çevirdi. Ve Abdullah b. Ömer’in hadîsinde: **صلاةُ الأَوَّابين** akşam ehlinin **أَن يَنْكَفِتَ**’inden, **أَهلُ العُشَراء**’ın **أَن يَثُوبَ**’una kadar; yani evlerine dönüp ayrılmaları. Ve **كَفَتَ** **يَكْفِتُ** **كَفْتاً** ve **كَفَتاناً** ve **كِفاتاً**: koşmada ve uçmada hızlandı ve onda büzüldü. Ve koşma ve uçmadan **الكَفَتانُ**: şiddette **الحَيَدانِ** gibidir. Ve **فرسٌ كَفْتٌ**: hızlı; ve **فَرَسٌ كَفِيتٌ** ve **قَبيضٌ**; ve **عَدْوٌ كَفيتٌ** yani hızlı; Rü’be dedi ki:

تَكادُ أَيْديها تَهاوى في الزَّهَقْ،
من **كَفْتِها** شَدًّا، كإِضْرامِ الحَرَقْ

Ezherî dedi: ve toynak sahibinin koşmasında **الكَفْتُ**, elin kavranmasının süratidir. Cevherî: **الكَفْتُ** şiddetli sevktir. Ve **رجل كَفْتٌ** ve **كَفِيتٌ**: hızlı, hafif, ince; **كَمْشٍ** ve **كَمِيشٍ** gibi. Ve **عَدْوٌ كَفِيتٌ** ve **كِفاتٌ**: hızlı. Ve **مَرُّ كَفِيتٌ** ve **كِفاتٌ**: hızlı; Züheyr dedi ki:

مَرًّا **كِفاتاً**، إِذا ما الماءُ أَسْهَلَها،
حتى إِذا ضُرِبَتْ بالسَّوْطِ تَبْتَرِكُ

Ve **وكافَتَهُ**: onunla yarıştı.

Ve **الكَفِيتُ**: sana **يُكافِتُكَ** olan, yani seninle yarışan arkadaştır. Ve **الكَفِيتُ**: geçimden azıktır; ve denildi: geçimi ayakta tutan şeydir. Ve **الكَفِيتُ**: nikâha güçtür. Ve hadîste: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi: Bana **النساءُ** ve **الطِّيبُ** sevdirildi, ve bana **الكَفِيتَ** rızık verildi; yani onunla geçimimi **أَكْفِتُ** ettiğim şey; yani onu toplarım ve düzeltirim; ve **رُزِقْتُ الكَفِيتَ**’in tefsirinde denildi: yani cimaa güç; ve bazısı **رُزِقْتُ الكَفِيتَ** sözünde dedi ki: o, ona gökten indirilen bir tenceredir; ondan yedi de cimaa güçlendi; diğer hadîste rivayet olunduğu gibi ki o dedi: Bana Cebrâil, kendisine **الكَفِيتُ** denilen bir tencere getirdi; ben de cima’da kırk adamın gücünü buldum.

Ve **الكِفْتُ**, kesre ile: bu bölümde zikredeceğimiz üzere küçük tenceredir; ondan Câbir hadîsi: Resûlullah’a, sallallahu aleyhi ve sellem, **الكَفِيتَ** verildi; Hasan’a denildi: **وما الكَفِيتُ؟** dedi: **البِضَاعُ**. Asmaî: Şüphesiz o, beni ihtiyacımdan **ليَكْفِتُني** eder ve ondan **ويَعْفِتُني** eder; yani beni ondan alıkoyar. Ve **كَفَتَ** şeyi **يَكْفِتُه** **كَفْتاً**, ve **وكَفَّتَه**: onu topladı ve sıktı; Ebû Züeyb dedi ki:

أَتَوْها بِريحٍ حاوَلَتْهُ، فأَصْبَحَتْ
تُكَفَّتُ قد حَلَّتْ، وساغَ شَرابُها

Ve denilir: Allah onu **كَفَتَه**; yani Allah onu kabzetti.

Ve **الكِفاتُ**: şeyin toplandığı ve sıkıldığı yerdir. Ve aziz tenzîlde: **أَلَمْ نَجْعَلِ الأَرضَ كِفاتاً أَحْياءَ وأَمواتاً**. İbn Sîde dedi: bu, dil ehlinin sözüdür; dedi ki: ve benim yanımda burada **الكِفاتَ**, **كَفَتَ**’tan bir masdardır; topladı ve sıktı demektir; ve **أَحْياءً وأَمواتاً** onunla mansuptur; yani diriler ve ölüler için **ذاتَ كِفاتٍ**. Ve yerin **كِفاتُ**’ı: diriler için sırtı, ölüler için karnıdır; ondan evlere: **كِفاتُ الأَحْياء** ve kabirlere: **كِفاتُ الأَمْواتِ** demeleri. Tehzîb: onların diriyken sırtında, evlerinde ve meskenlerinde **تَكْفِتُهم**’i; ve onları ölü iken karnında **وتَكْفِتُهم**’i ister; yani onları korur ve muhafaza eder; ve **أَحياءً وأَمواتاً**’ı, **الكِفاتِ**’ın onun üzerine vuku bulmasıyla nasbetti; sanki şöyle demişsin gibi: Yeri dirilerin ve ölülerin **كِفاتَ**’ı kılmadık mı? Öyleyse tenvin edersen, nasbedersin. Ve hadîste: Allah, عز وجل, kerem sahibi yazıcılara der: Kulum hastalanınca, sıhhatinde yaptığı şeyin benzerini ona yazın; ta ki onu iyileştireyim yahut onu **أَكْفِتَه** edeyim; yani onu kabre toplayayım; ondan diğer hadîs: ta ki onu bağlarımdan salıvereyim yahut onu kendime **أَكْفِتَه** edeyim. Şa‘bî hadîsinde: o, Kûfe’nin arka tarafında idi; evlerine döndü de dedi: bunlar dirilerin **كِفاتُ**’ıdır; sonra kabristana döndü de dedi: ve bunlar ölülerin **كِفاتُ**’ıdır; Allah’ın, عز وجل, sözünün te’vilini ister: **أَلم نَجْعل الأَرضَ كِفاتاً أَحياءً وأَمواتاً**.

Ve **بَقِيعُ الغَرْقَد**: **كَفْتة** diye adlandırılır; çünkü onda defnedilir; böylece kabzeder ve toplar.

Ve **وكافِتٌ**: bir dağda, hırsızların sığındığı bir mağaraydı; onda eşyayı **يَكْفِتُون**; yani onu toplarlar; Sa‘leb’den; galip bir sıfattır. Ve dedi: Adamlar, Arap İbrâhîm b. el-Muhâcir’e geldiler de dediler: Biz sana **كافِتاً**’dan şikâyet ediyoruz; bu mağarayı kastediyorlar.

Ve **وكَفَتُّ** şeyi **أَكْفِتُه** **كَفْتاً**: onu kendine topladığında. Ve hadîste: namazda elbiseleri **أَن نَكْفِتَ** etmekten nehyolunduk; yani onları toplamak ve yayılmadan bir araya getirmek; rükû ve secde sırasında el ile elbiseyi toplamayı ister.

Ve bu, içine konulan şeyden hiçbir şeyi zayi etmeyen olduğunda **جِرابٌ كَفِيتٌ**’tir; ve **جِرابٌ كِفْتٌ**, onun gibidir.

Ve **وتَكَفَّتَ ثوبي**: sıvandığında ve kısaldığında. Ve Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, hadîsinde: dedi ki: Çocuklarınızı **اكْفِتُوا** edin; çünkü şeytan için bir kapma vardır; Ebû Ubeyd dedi: yani onları kendinize toplayın ve evlerde alıkoyun; karanlığın yayılması vaktinde ister.

Ve **وكَفَتَ الدِّرْعَ بالسيف** onu **يَكْفِتُها**, ve **وكَفَّتها**: onu onunla astı; böylece onu kendine topladı; Züheyr dedi ki:

خَدْباءُ يَكْفِتُها نِجادُ مُهَنَّدِ

Ve her şeyi kendine topladın mı, onu **كَفَتَّه** etmişsindir; Züheyr dedi ki:

ومُقاضةٍ، كالنِّهْيِ تَنْسُجُه الصَّبا،
بَيْضاءَ، كُفِّتَ فَضْلُها بمُهَنَّدِ

Bir zırhı vasfeder: giyeni, kılıçla, alt eteklerinin fazlalıklarını asmıştır; böylece onu kendine topladı; ve mübalağa için şeddeli yaptı.

Ezherî dedi: **المُكْفِتُ**, uzun bir zırh giyen kimsedir; onun eteğini, ortasındaki halkalara, askılarla toplar; ta ki giyeninden sıvansın. Ve **المُكْفِتُ**: aralarında bir elbise olduğu hâlde iki zırh giyen kimsedir.

Ve **الكَفْتُ**: şeyin sırtını karnına, karnını sırtına çevirmesidir.

Ve **وانْكَفَتُوا إِلى منازلهم**: döndüler.

Ve **الكَفْتُ**: ölümdür; denilir: insanlar içinde şiddetli bir **كَفْتٌ** vuku buldu; yani ölüm.

Ve **الكِفْتُ**, kesre ile: küçük tenceredir. Ebû’l-Heysem, Ebû Ubeyd’in emsâlinde; Ebû Ubeyde dedi: İnsanlara zulmeden ve ona hoşlanılmayan bir şeyi yükleyen, sonra ona artıran kimse hakkında darb-ı mesellerindendir: **كِفْتٌ إِلى وَئِيَّةٍ**; yani bir belâya onun yanında bir başkası; dedi: ve aslında **الكِفْتُ** küçük tenceredir; **الوَئِيَّةُ** ise tencerelerin büyüğüdür. Ezherî dedi: onu **كِفْتٌ**, kâfın kesresiyle, böyle rivayet etti; ve Ferrâ, tencere için, kâfın fethasıyla **كَفْتٌ** dedi. Ebû Mansûr dedi: ikisi de iki lehçedir: **كَفْتٌ** ve **كِفْتٌ**. Ve **الكَفِيتُ**: Hassân b. Katâde’nin atıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%AA/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ك ف ت * * كَفَتَهُ * ضمه إليه وبابه ضرب وفي الحديث ﴿اكفِتُوا صبيانكم بالليل فإن للشيطان خطفةً﴾ و * الكِفَاتُ * الموضع الذي يكفتُ فيه شيء أي يضم ومنه قوله تعالى ﴿ألم نجعل الأرض كِفاتا﴾

##### Türkçe

* ك ف ت * **كَفَتَهُ**: onu kendisine kattı; onu kendisine topladı. Babı **ضرب**’dır. Hadiste: ﴿Geceleyin çocuklarınızı **اكفِتُوا**; çünkü şeytan için bir kapıp alma vardır.﴾

Ve **الكِفَاتُ**: içinde bir şeyin **يكفتُ** edildiği yer; yani (ona) katılır. Ondan (olarak) Yüce Allah’ın sözü: ﴿Yeri **كِفاتا** kılmadık mı?﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%AA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

كفته يكفته  كفتا  :صرفه عن وجهه، فانكفت  أي رجع راجعا، وفي حديث ابن عمر  صلاة الأوابين ما بين أن ينكفت أهل المغرب إلى أن يثوب أهل العشراء  أي ينصرفون إلى منازلهم. كفت  الشيء إليه  يكفته كفتا  :ضمه وقبضه، ككفته  مشددا، يستعمل فيهما، قال أبو ذؤيب:
  أتوها بريح حاولته فأصبحت                      تكفت قد حلت وساغ شرابها ويقال: كفته الله، أي قبضه، وفي حديث النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال:  اكفتوا صبيانكم، فإن للشيطان خطفة  قال أبو عبيد: يعنى ضموهم إليكم، واحبسوهم في البيوت يريد عند انتشار الظلام، وفي الحديث  نهينا أن نكفت الثياب في الصلاة  أي نضمها ونجمعها من الانتشار، يريد جمع الثوب باليدين عند الركوع والسجود. وكفت الدرع بالسيف يكفتها، وكفتها: علقها به فضمها إليه، قال زهير:
  خدباء يكفتها نجاد مهند وكل شيء ضممته إليك فقد كفته، قال زهير:
  ومفاضة كالنهى تنسجه الصبا                      بيضاء كفت فضلها بمهنـد

  يصف درعا علق لابسها بالسيف فضول أسافلها، فضمها إليه، وشدده للمبالغة. كفت  الطائر وغيره  يكفت  كفتا وكفاتا  ككتاب  وكفيتا  كأمير  وكفتانا  محركة:  أسرع في الطيران  . الكفتان من  العدو  والطيران، كالحيدان في شدة. ويقال: كفت الطائر، إذا طار  وتقبض فيه  . الكفت في عدو ذي الحافر: سرعة قبض اليد، قاله الأزهري، وفي الصحاح: الكفت: السوق الشديد. و  رجل كفت وكفيت: سريع خفيف دقيق  مثل كمش وكميش، وفرس كفيت وقبيض. وعدو كفيت، أي سريع، قال رؤبة:
  تكاد أيديها تهاوى في الزهـق                      من كفتها شدا كإضرام الحرق وفي التكملة رجل كفت، لغة في كفت، ككمش وكمش، عن الكسائي. وفي اللسان: عدو كفيت وكفات: سريع، ومر كفيت وكفات: سريع قال زهير:
  مرا كفاتا إذا ما الماء أسهلهـا                      حتى إذا ضربت بالسوط تبترك

   وكافته: سابقه  ، والكفيت: الصاحب الذي يكافتك، أي يسابقك.  والكفات بالكسر: الموضع  الذي  يكفت فيه الشيء، أي يضم  ويقبض  ويجمع، والأرض كفات لنا  الأحياء والأموات، وفي التنزيل العزيز  ألم نجعل الأرض كفاتا أحياء وأمواتا  قال ابن سيده: هذا قول أهل اللغة، قال: وعندي أن الكفات هنا مصدر من كفت إذا ضم وقبض، وأن أحياء وأمواتا منتصب به، أي ذات كفات للأحياء والأموات، وكفات الأرض: ظهرها للأحياء وبطنها للأموات، ومنه قولهم للمنازل: كفات الأحياء، وللمقابر: كفات الأموات. وفي التهذيب: يريد تكفتهم أحياء على ظهرها في دورهم ومنازلهم وتكفتهم أمواتا في بطنها، أي تحفظهم وتحرزهم، ونصب أحياء وأمواتا بوقوع الكفات عليه كأنك قلت: ألم نجعل الأرض كفات أحياء وأموات، فإذا نونت نصبت، وفي حديث الشعبي  أنه كان بظهر الكوفة، فالتفت إلى بيوتها، فقال: هذه كفات الأحياء، ثم التفت إلى المقبرة، فقال: وهذه كفات الأموات، يريد تأويل قوله عز وجل:  ألم نجعل الأرض كفاتا أحياء وأمواتا  .  واكتفت المال: استوعبه  وضمه إليه  أجمع  . و  الكفات ككتان: الأسد  ، وذا من التكملة.  والكفت: القدر الصغيرة، ويكسر  ، الفتح رواية الفراء، وعلى الكسر اقتصر الجوهري والميداني والزمخشري في الفائق، وزاد الأخير أنه يقال له: الكفيت أيضا، على فعيل، وقال أبو منصور: الفتح والكسر لغتان. وعن أبي الهيثم: قال أبو عبيد في الأمثال: من أمثالهم- فيمن يظلم إنسانا، ويحمله مكروها ثم يزيده-:  كفت إلى وئية  أي بلية إلى جنبها أخرى، قال: والكفت في الأصل هي القدر الصغيرة، والوئية هي الكبيرة من القدور. الكفت  تقلب  وفي بعض نسخ اللسان تقليب  الشيء ظهرا لبطن   وبطنا لظهر  من المجاز: الكفت:  الموت  ، وكفت الله فلانا، إذا مات، ويقال: وقع في الناس كفت شديد، أي موت، وكذا في الدعاء: اللهم اكفته إليك، وفي الحديث  يقول الله للكرام الكاتبين: إذا مرض عبدي فاكتبوا له مثل ما كان يعمل في صحته حتى أعافيه أو أكفته أي أضمه إلى القبر، ومنه الحديث الآخر:  حتى أطلقه من وثاقي أو أكفته إلى  . يقال:  خبز كفت  ، بالفتح، إذا كان  بلا أدم  ، وذا من زياداته. يقال:  مات كفاتا ومكافتة  أي فجأة  .  والانكفات:  الانقلاب و  الانصراف  ، يقال: انكفتوا إلى منازلهم، إذا انقلبوا. الانكفات أيضا  :الانقباض  يقال: انكفت الثوب، وتكفت إذا تشمر وقلص. الانكفات  :ضمور الفرس  يقال: فرس منكفت، أي ضامر. الانكفات:  اجتماع الخلق  ، وهو المنكفت، أي الملزز الخلق المجتمع.  والكفيت  كأمير، كذا هو مضبوط في نسختنا، وزعم شيخنا أنه وجد بخط المؤلف بضم الكاف  :فرس حيان  وفي بعض النسخ حسان  بن قتادة السدوسي  ، والذي في التكملة: حبان، بالموحدة. الكفيت،  جراب لا يضيع شيئا  مما يجعل فيه، يقال: جراب كفيت  كالكفت بالكسر  ، أي مثله. وفي الحديث أن النبي صلى الله عليه وسلم قال:  حبب إلى النساء والطيب، ورزقت الكفيت:  الكفيت القوت من العيش، وقيل: ما يقيم العيش وقيل:  ما يكفت به المعيشة أي يضم  ويصلح به، وقيل في تفسيره: القوة على الجماع، وقال بعضهم: إنها قدر أنزلت له من السماء، فأكل منها،

  وقوى على الجماع، كما يروى في الحديث الآخر الذي يروى أنه قال:  أتاني جبريل بقدر يقال لها: الكفيت، فوجدت قوة أربعين رجلا في الجماع  . وقال الصاغاني في التكملة: ولا يصح نزول القدر من السماء، عند أصحاب الحديث، انتهى. ومنه حديث جابر  أعطى رسول الله صلى الله عليه وسلم الكفيت  ، قيل للحسن: وما الكفيت? قال:البضاع. وعن الأصمعي: إنه ليكفتني عن حاجتي، ويعفتني عنها، أي يحبسني عنها.  وكافت  كصاحب، كما في نسخة:  غار  في جبل  كان يأوى إليه اللصوص، ويكفتون فيه المتاع  أي يضمونه، عن ثعلب، صفة غالبة، وقال: جاء رجال إلى إبراهيم ابن المهاجر العربي، فقالوا: إنا نشكو إليك كافتا، يعنون هذا الغار.  وفرس كفت وكفتة، كصرد، وهمزة  إذا كان  يثب جميعا فلا يستمكن منه لاجتماع وثبه  ، كذا في التكملة، وفيه إيماء إلى أنه مأخوذ من كفت الشيء، إذا جمعه، وأما فرس كفت- بالفتح- بمعنى سريع، فقد تقدم في أول المادة.  والمكفت، كمحسن: من يلبس درعين بينهما ثوب  ، وفي التهذيب: هو الذي يلبس درعا طويلة، فيضم ذيلها بمعاليق إلى عرى في وسطها؛ لتشمر عن لابسها.  وكفتة  بالفتح  :اسم بقيع الغرقد  ، قال أبو سعيد: خص بذلك  لأنها  أي المقبرة  تكفت  . وفي نسخة أخرى: تقبض  الناس  ، قال ابن السكيت: فإن كان كما قال فكل مقابر في الدنيا كفتة، وأي مقابر لا تقبض الناس? وليس ذلك كما ذكر، وقد سألت من رأيت من المدنيين: لم سميت كفتة فقال:- وهو الذي أتى به المصنف-  أو لأنها تأكل المدفون سريعا  لا تبقى من الإنسان شيئا من شعر ولا بشر ولا ضرس ولا عظم إلا ذهب، ذلك  لأنها سبخة  فلا تلبث أن تأكل ما يدفن فيها. كذا في التكملة، وعبارة اللسان: لأنه يدفن فيه، فيقبض ويضم. وقد عرفت ما فيها.ى على الجماع، كما يروى في الحديث الآخر الذي يروى أنه قال:  أتاني جبريل بقدر يقال لها: الكفيت، فوجدت قوة أربعين رجلا في الجماع  . وقال الصاغاني في التكملة: ولا يصح نزول القدر من السماء، عند أصحاب الحديث، انتهى. ومنه حديث جابر  أعطى رسول الله صلى الله عليه وسلم الكفيت  ، قيل للحسن: وما الكفيت? قال:البضاع. وعن الأصمعي: إنه ليكفتني عن حاجتي، ويعفتني عنها، أي يحبسني عنها.  وكافت  كصاحب، كما في نسخة:  غار  في جبل  كان يأوى إليه اللصوص، ويكفتون فيه المتاع  أي يضمونه، عن ثعلب، صفة غالبة، وقال: جاء رجال إلى إبراهيم ابن المهاجر العربي، فقالوا: إنا نشكو إليك كافتا، يعنون هذا الغار.  وفرس كفت وكفتة، كصرد، وهمزة  إذا كان  يثب جميعا فلا يستمكن منه لاجتماع وثبه  ، كذا في التكملة، وفيه إيماء إلى أنه مأخوذ من كفت الشيء، إذا جمعه، وأما فرس كفت- بالفتح- بمعنى سريع، فقد تقدم في أول المادة.  والمكفت، كمحسن: من يلبس درعين بينهما ثوب  ، وفي التهذيب: هو الذي يلبس درعا طويلة، فيضم ذيلها بمعاليق إلى عرى في وسطها؛ لتشمر عن لابسها.  وكفتة  بالفتح  :اسم بقيع الغرقد  ، قال أبو سعيد: خص بذلك  لأنها  أي المقبرة  تكفت  . وفي نسخة أخرى: تقبض  الناس  ، قال ابن السكيت: فإن كان كما قال فكل مقابر في الدنيا كفتة، وأي مقابر لا تقبض الناس? وليس ذلك كما ذكر، وقد سألت من رأيت من المدنيين: لم سميت كفتة فقال:- وهو الذي أتى به المصنف-  أو لأنها تأكل المدفون سريعا  لا تبقى من الإنسان شيئا من شعر ولا بشر ولا ضرس ولا عظم إلا ذهب، ذلك  لأنها سبخة  فلا تلبث أن تأكل ما يدفن فيها. كذا في التكملة، وعبارة اللسان: لأنه يدفن فيه، فيقبض ويضم. وقد عرفت ما فيها.

##### Türkçe

**كفته يكفته كفتا**: Onu yüzünden çevirdi/saptırdı; böylece **فانكفت**: yani geri dönerek döndü. İbn Ömer hadîsinde: “**صلاة الأوابين**; Mağrib ehli **ينكفت** edinceye kadar ile **أهل العشاء** **يثوب** edinceye kadar arasıdır”; yani evlerine dönerler.

**كفت الشيء إليه يكفته كفتا**: Onu kendine kattı, sıktı/tuttu; şeddeli **ككفته** gibi; ikisinde de kullanılır. Ebû Züeyb dedi ki:

  Ona, onu zorlayan bir rüzgârla geldiler; derken sabahladı,
  **تكفت**; çözülmüş ve içkisi kolayca içilir olmuştu.

Ve denilir: **كفته الله**; yani onu kabzetti. Nebî (sallallahu aleyhi ve sellem) hadîsinde: “**اكفتوا صبيانكم**; çünkü şeytan için bir kapma vardır.” Ebû Ubeyd dedi ki: yani onları kendinize katın ve evlerde alıkoyun; karanlığın yayılması vaktini kasteder. Hadîste: “Namazda **نكفت الثياب** etmekten nehyolunduk”; yani onları yayılmaktan toplayıp bir araya getiririz; rükû ve secde sırasında iki elle elbiseyi toplamak kastedilir.

**وكفت الدرع بالسيف يكفتها، وكفتها**: Zırhı kılıca astı; onu ona iliştirip kendine kattı. Züheyr dedi ki:

  Kambur (zırh); onu, Hint işi bir kılıcın kayışı kendine katar.

Ve her neyi kendine kattıysan, muhakkak onu **كفته** etmişsindir. Züheyr dedi ki:

  Bir “mufâda” (zırh) ki sabâ onu, “nehy” gibi dokur;
  Beyaz; fazlasını bir Hint işi kılıçla **كفت** etti.

Zırhı vasfeder: giyeninin onu kılıca astığı, eteklerinin fazlalıklarını; böylece onu kendine kattı; mübalağa için şeddeli yaptı.

**كفت الطائر وغيره يكفت كفتا وكفاتا** ( **ككتاب** ) ve **كفيتا** ( **كأمير** ) ve **كفتانا** (harekeli): Uçuşta hızlandı. **الكفتان**: koşuda ve uçuşta; şiddette **الحيدان** gibidir. Ve denilir: **كفت الطائر**; uçtuğu ve onda büzülme bulunduğu zaman.

**الكفت**: toynaklı hayvanın koşusunda elin (ayağın) hızlıca toplanmasıdır; bunu Ezherî söyledi. **الصحاح**’ta: **الكفت**: şiddetli sürüştür.

**رجل كفت وكفيت**: hızlı, hafif, ince; **كمش وكميش** gibi. Ve **فرس كفيت وقبيض**. Ve **عدو كفيت**: yani hızlı. Ru’be dedi ki:

  Neredeyse elleri, boşluğa düşüp yuvarlanır,
  Onun **كفت**’inden; yakmayı tutuşturmak gibi şiddetle.

**التكملة**’de: **رجل كفت**; **كفت**’te bir dildir; **كمش وكمش** gibi; Kisâî’den. **اللسان**’da: **عدو كفيت وكفات**: hızlıdır. Ve **مر كفيت وكفات**: hızlıdır. Züheyr dedi ki:

  Hızlıca geçtiler; su onu kolaylaştırdığı vakit,
  Ta ki kamçıyla vurulunca sıçrayıp geri çekilinceye dek.

**وكافته**: onunla yarıştı. **الكفيت**: seni **يكافتك** eden, yani seninle yarışan arkadaştır.

**والكفات** (kesre ile): şeyin içinde **يكفت** edildiği yer; yani içine katılır, kabzedilir ve toplanır. Ve “yer, bize **كفات**tır: diriler ve ölüler.” Aziz tenzîlde: “Yeri **كفاتا**; diriler ve ölüler kılmadık mı?” İbn Sîde dedi ki: Bu, lugat ehlinin sözüdür. Dedi ki: Bana göre burada **الكفات**; **كفت** “katıp kabzetti”den bir masdardır; ve **أحياء وأمواتا** onunla mansûbdur; yani diriler ve ölüler için **كفات** sahibi (yer). Yerin **كفات**’ı: diriler için üstü, ölüler için altıdır. Bundan dolayı evlere: “**كفات الأحياء**”, kabirlere: “**كفات الأموات**” derler.

**التهذيب**’de: Diriyken onları üstünde, evlerinde ve menzillerinde **تكفت** etmesini; ölü iken de karnında **تكفت** etmesini ister; yani onları korur ve muhafaza eder. **أحياء وأمواتا**’yı, **الكفات**’ın onun üzerine vuku bulmasıyla nasbetti; sanki “Yeri, diriler ve ölüler için **كفات** kılmadık mı?” demiş gibisin; tenvinlediğinde nasbedersin. Şa’bî hadîsinde: Kûfe’nin dışında idi; evlerine döndü, dedi ki: “Bunlar **كفات الأحياء**.” Sonra kabristana döndü, dedi ki: “Ve bunlar **كفات الأموات**.” Aziz ve celîl olanın sözünü te’vil eder: “Yeri **كفاتا**; diriler ve ölüler kılmadık mı?”

**واكتفت المال**: Malı tamamen aldı; onu kendine kattı, tümüyle.

**الكفات** ( **ككتان** ): aslandır; bu **التكملة**’dendir.

**والكفت**: küçük tencere; kesre ile de gelir; fetha, Ferrâ’nın rivayetidir; kesre ile Cevherî, Meydânî ve Zemahşerî **الفائق**’te yetindi; sonuncu, ona **الكفيت** de denildiğini ( **فعيل** üzere) ekledi. Ebû Mansûr dedi ki: fetha ve kesre iki dildir.

Ebû’l-Heysem’den: Ebû Ubeyd **الأمثال**’de dedi ki: Mesellerinden—bir kimseye zulmeden, ona hoşlanmadığı şeyi yükleyen, sonra ona artıran kimse hakkında—: “**كفت إلى وئية**”; yani yanına bir başkası (eklenmiş) bir belâ. Dedi ki: **الكفت** aslında küçük tenceredir; **الوئية** ise tencerelerin büyüğüdür.

**الكفت تقلب**; **اللسان**’ın bazı nüshalarında **تقليب**: şeyi sırtını karnına ve karnını sırtına çevirmektir.

Mecazdan: **الكفت**: ölümdür. **وكفت الله فلانا**: öldüğü zaman. Ve denilir: İnsanlar içinde şiddetli bir **كفت** vuku buldu; yani ölüm. Duada da böyledir: “Allah’ım, onu sana **اكفته** et.” Hadîste: Allah, kerem sahibi yazıcılara der: “Kulum hastalanınca, sıhhatinde yaptığı gibi ona yazın; ta ki onu iyileştirinceye kadar veya onu **أكفته** edinceye kadar”; yani onu kabre katıncaya kadar. Ondan diğer hadîs: “Ta ki onu bağımından salıvereyim veya onu **أكفته إلى** …”

Denilir: **خبز كفت** (fetha ile): katıksız olduğu zaman; bu, onun ziyadelerindendir.

Denilir: **مات كفاتا ومكافتة**: yani ansızın.

**والانكفات**: devrilme ve dönüp gitmedir. Denilir: **انكفتوا إلى منازلهم**; döndükleri zaman.

**الانكفات** ayrıca: büzülmedir. Denilir: **انكفت الثوب**; ve **تكفت**: paçalarını sıvadığı ve kısalıp toplandığı zaman.

**الانكفات**: atın zayıflayıp incelmesidir. Denilir: **فرس منكفت**; yani zayıf.

**الانكفات**: yaratılışın toplanıklığıdır; o da **المنكفت**tir; yani yaratılışı sıkı, toplanık olan.

**والكفيت** ( **كأمير** ): nüshamızda böyle ضبط edilmiştir. Şeyhimiz, müellifin hattıyla kâfın dammesiyle bulduğunu iddia etti: **فرس حيان**; bazı nüshalarda **حسان**; **بن قتادة السدوسي**. **التكملة**’de olan: **حبان**; **الموحدة** ile.

**الكفيت**: içine konulan şeyden hiçbir şeyi zayi etmeyen torbadır. Denilir: **جراب كفيت**; **كالكفت بالكسر**; yani onun gibidir.

Hadîste: Nebî (sallallahu aleyhi ve sellem) dedi ki: “Bana kadınlar ve güzel koku sevdirildi; ve bana **الكفيت** rızık verildi.” **الكفيت**: geçimden azıktır. Ve denildi: geçimi ayakta tutan şeydir. Ve denildi: **ما يكفت به المعيشة**; yani geçim onunla toplanır ve onunla düzelir. Ve onun tefsirinde denildi: cimaa güç. Bazıları dedi ki: Ona gökten indirilen bir tenceredir; ondan yedi,

ve cimaa güçlendi; diğer hadîste rivayet olunduğu gibi—rivayet olunur ki dedi: “Cebrâil bana, ona **الكفيت** denilen bir tencere getirdi; cimada kırk erkeğin gücünü buldum.” Sâğânî **التكملة**’de dedi ki: Hadîs ehli yanında tencerenin gökten inişi sahih değildir; bitti.

Ondan Câbir hadîsi: Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) **الكفيت** verdi. Hasan’a denildi: **الكفيت** nedir? Dedi ki: **البضاع**.

Asma’î’den: “Şüphesiz o, beni ihtiyacımdan **ليكفتني** eder ve ondan **يعفتني** eder”; yani beni ondan alıkoyar.

**وكافت** ( **كصاحب** ), bir nüshada olduğu gibi: dağda bir mağara; hırsızlar ona sığınırdı ve onda eşyayı **يكفتون** ederlerdi; yani onu toplarlar; Sa’leb’den; galip bir sıfattır. Dedi ki: Adamlar, İbrâhîm b. el-Muhâcir el-Arabî’ye geldiler, dediler ki: “Sana **كافتا**’dan şikâyet ediyoruz”; bu mağarayı kastediyorlar.

**وفرس كفت وكفتة** ( **كصرد، وهمزة** ): eğer hep birlikte sıçrarsa, sıçrayışının toplanıklığından dolayı ondan sağlam durulamaz; **التكملة**’de böyledir. Onda, bunun **كفت الشيء** “onu topladı”dan alınmış olduğuna bir işaret vardır. Ama **فرس كفت**—fetha ile—“hızlı” manasında, maddenin başında geçti.

**والمكفت** ( **كمحسن** ): aralarında bir elbise bulunan iki zırh giyen kimsedir. **التهذيب**’de: Uzun bir zırh giyen; eteğini, giyeninden toplanıp kısalsın diye, askılarla ortasındaki halkalara katar.

**وكفتة** (fetha ile): **بقيع الغرقد**’ın adıdır. Ebû Saîd dedi ki: Bununla tahsis edildi; çünkü o—yani mezarlık—**تكفت** eder. Başka bir nüshada: insanları **تقبض** eder. İbnü’s-Sikkît dedi ki: Eğer dediği gibi ise, dünyadaki bütün kabristanlar **كفتة**dır; hangi kabristan insanları kabzetmez? Bu, zikrettiği gibi değildir. Medinelilerden gördüğüm kimselere sordum: Niçin **كفتة** diye adlandırıldı? Dedi ki—bunu musannif getirdi—: “Yahut gömülüyü çabucak yediği için; insandan saç, deri, azı dişi ve kemikten hiçbir şey bırakmaz; hepsi gider; bu, onun tuzlu-bataklık oluşundandır; içine gömülen şeyi yemesi gecikmez.” **التكملة**’de böyledir. **اللسان**’ın ibaresi: “Çünkü onda gömülür; böylece kabzedilir ve katılır.” İçindekini bilmiş oldun.

ى على الجماع، كما يروى في الحديث الآخر الذي يروى أنه قال:  أتاني جبريل بقدر يقال لها: الكفيت، فوجدت قوة أربعين رجلا في الجماع  . وقال الصاغاني في التكملة: ولا يصح نزول القدر من السماء، عند أصحاب الحديث، انتهى. ومنه حديث جابر  أعطى رسول الله صلى الله عليه وسلم الكفيت  ، قيل للحسن: وما الكفيت? قال:البضاع. وعن الأصمعي: إنه ليكفتني عن حاجتي، ويعفتني عنها، أي يحبسني عنها.  وكافت  كصاحب، كما في نسخة:  غار  في جبل  كان يأوى إليه اللصوص، ويكفتون فيه المتاع  أي يضمونه، عن ثعلب، صفة غالبة، وقال: جاء رجال إلى إبراهيم ابن المهاجر العربي، فقالوا: إنا نشكو إليك كافتا، يعنون هذا الغار.  وفرس كفت وكفتة، كصرد، وهمزة  إذا كان  يثب جميعا فلا يستمكن منه لاجتماع وثبه  ، كذا في التكملة، وفيه إيماء إلى أنه مأخوذ من كفت الشيء، إذا جمعه، وأما فرس كفت- بالفتح- بمعنى سريع، فقد تقدم في أول المادة.  والمكفت، كمحسن: من يلبس درعين بينهما ثوب  ، وفي التهذيب: هو الذي يلبس درعا طويلة، فيضم ذيلها بمعاليق إلى عرى في وسطها؛ لتشمر عن لابسها.  وكفتة  بالفتح  :اسم بقيع الغرقد  ، قال أبو سعيد: خص بذلك  لأنها  أي المقبرة  تكفت  . وفي نسخة أخرى: تقبض  الناس  ، قال ابن السكيت: فإن كان كما قال فكل مقابر في الدنيا كفتة، وأي مقابر لا تقبض الناس? وليس ذلك كما ذكر، وقد سألت من رأيت من المدنيين: لم سميت كفتة فقال:- وهو الذي أتى به المصنف-  أو لأنها تأكل المدفون سريعا  لا تبقى من الإنسان شيئا من شعر ولا بشر ولا ضرس ولا عظم إلا ذهب، ذلك  لأنها سبخة  فلا تلبث أن تأكل ما يدفن فيها. كذا في التكملة، وعبارة اللسان: لأنه يدفن فيه، فيقبض ويضم. وقد عرفت ما فيها.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%AA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

كَفَتَ
1 كَفَتَ ذ , [aor. كَفِتَ ,] inf. n. كَفْتٌ, It (a thing) turned over, lit, back for belly: (K:) or, as in a copy of the L, he turned a thing over, back for belly. (TA.) ― -b2- كَفَتَهُ, (K,) or كَفَتَهُ عَنْ وَجْهِهِ, (S,) aor. كَفِتَ , (K,) inf. n. كَفْتٌ; and ↓ كفّته; (TA;) He turned him away, averted him, or diverted him, from his course, or design. (S, K.) (You say) كَفَتَهُ عَنْ حَاجَتِهِ He withheld him, restrained him, or debarred him, from the thing that he wanted. (As.) ― -b3- اللّٰهُ ↓ كفّتهُ God took him; syn. قَبَضَهُ: meaning he died: and so كفتة اللّٰه اليه. (TA.) -A2- كَفَتٌ, [aor. كَفِتَ , (S, K) inf. n. كَفْتٌ and كِفَاتٌ and كَفِيتٌ and كَفَتَانٌ, (K,) He, or it, hastened, or was quick, or swift: (S:) it (a bird &c.) hastened, or was quick, or swift, in flying, and running, and contracted itself therein: (K:) it (a solid-hoofed animal) contracted its fore-legs quickly in running: (Az:) the kind of running and flying termed كَفَتَانٌ is like a turning aside, or starting aside, (حَيَدَانٌ) with violence, or vehemence. (TA.) -A3- كَفَتَهُ, [aor. كَفِتَ ,] inf. n. كَفْتٌ, He drove him, or urged him on, vehemently. (S.) ― -b2- كَفَتَ الشَّىْءَ اِلَيْهِ, (aor. كَفِتَ , inf. n. كَفْتٌ, S,); and ↓ كفّته; (but the latter has an intensive signification; S;) He drew the thing together to himself, (S, K,) and contracted it, grasped it, or took it. (K.) [See an ex. of the latter verb in a verse cited voce رَاجِلَةٌ.] ― -b3- اِكْفِتُوا صِبْيَانَكُمْ بِاللَّيْلِ (S) Draw together your boys, and confine them in the houses, or tents, at night. (A 'Obeyd.) Said by Mohammad. ― -b4- نُهِينَا أَنْ نَكْفِتَ الثِّيَابَ فِى الصَّلَاةِ We have been forbidden to draw together the clothes [that are upon us] in prayer: meaning, in the inclination of the body, and in prostration. (TA, from a trad.) ― -b5- كَفَتَ الدِّرْعَ بِالسَّيْفِ, aor. كَفِتَ ; and ↓ كفّتها; which latter has an intensive signification; He hung the coat of mail [i.e. the lower part of it] by means of, or upon, the sword [which he was wearing], and then drew it together to him. Zuheyr says, describing a coat of mail, of which the wearer had hung upon the sword the redundant lower portions, and drawn it together to him,
وَ مُفَاضَةٍ كَالنَّهْىِ تَنْسِجُهُ الصَّبَا
بَيْضَاءَ كَفَّتَ فَضْلَهَا بِمُهَنَّدِ
[And an ample coat of mail, like the pool which the east wind ripples in transverse directions; white; the redundant lower parts of which he had hung upon the sword of Indian steel, and which he had then drawn together to him.] (TA.)

2 كَفَّتَ see 1, in two places.

كافتهُ
3 كافتهُ ذ He contended with him in running, or in a race. (K.) -A2- مَاتَ كِفَاتًا, and مُكَافَتَةً, He died suddenly. (K.)

انكفت
7 انكفت ذ He turned away, or became averted, or diverted, [عَنْ وَجْهِهِ from his course, or design]. (K.) ― -b2- He returned [عن وجهه from his course, or design; and] اِلَى مَنْزِلِهِ to his abode. (TA.) -A2- He, or it, became contracted; (K;) and so ↓ استكفت. (TA in art. سكف.) ― -b2- It (a garment) was drawn up, or tucked up, and contracted. (TA.) ― -b3- He was compact in make. (K, TA.) ― -b4- He (a horse) was lean, lank, slender, light of flesh, or lank in the belly. (K.) -A3- انكفت لَوْنُهُ His, or its, colour changed. (TA, art. كفأ.)

اكتفت المَالَ
8 اكتفت المَالَ ذ He took the whole of the property, (K,) and drew it together to himself. (TA.)

10 اِسْتَكْفَتَ see 7.

كَفْتٌ
كَفْتٌ ذ and ↓ كَفِيتٌ (and ↓ كَفِتٌ, Ks) A man quick or swift, (S, K,) and light, active, or agile, and slender: (K:) so too a horse. (TA.) ― -b2- ↓ عَدْوٌ كَفِيتٌ, and ↓ كِفَاتٌ, [the latter originally an inf. n.] A quick, or swift, running: and so a passing by, or through. (L.) ― -b3- [Hence] كَفْتٌ (tropical:) Death. (K.) -A2- خُبْزٌ كَفْتٌ Bread without seasoning; without savoury food. (K.) -A3- See also كِفْتٌ.

كِفْتٌ
كِفْتٌ ذ (S, Z, K, &c.) and ↓ كَفْتٌ (Fr. K) and ↓ كَفِتٌ (Z) A small cooking-pot. (S, K, &c.) It is said, in a proverb, كِفْتٌ اِلَى وَئِيَّةٍ [A small cooking-pot (put) next to a large one]: i.e. a calamity next to which is another calamity. (S, TA.) Applied to him who oppresses a man, and compels him to do that which is disagreeable to him, and then adds to his oppression of him. (A 'Obeyd.) [See also Freytag, Arab. Prov. ii. 349.] -A2- See كَفِيتٌ.

كَفِتٌ
كَفِتٌ ذ : see كَفْتٌ and كِفْتٌ.

فَرَسٌ كُفَتٌ
فَرَسٌ كُفَتٌ ذ , and كُفَتَةٌ, A horse that leaps, springs, or bounds, with his whole body and limbs, and so that one cannot get possession of him, or obtain the mastery over him. (K.) See also art. كلت.

كفت
كفت ذ [written without the syll. points] A certain herb. (See كَفُّ الكَلْبِ, in art. كلب.)

كِفَاتٌ
كِفَاتٌ ذ A place in which a thing is drawn together, or comprehended, (S, K,) and collected, or congregated. (K.) So in the words of the Kur [lxxvii. 25 and 26,] أَلَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ كِفَاتًا أَحْيَاءً وَأَمْوَاتًا [Have we not made the earth a place which comprehends the living and the dead? meaning كِفَاتَ أَحْيَاءٍ وَأَمْوَاتٍ:] (S:) EshShaabee, pointing to the houses of El-Koofeh, said, هٰذِهِ كِفَاتُ الأَحْيَاءش; and then, turning to its tombs, he said, هٰدهِ كِفَاتُ الأَمْوَاتِ; meaning to explain the above text of the Kur: but ISd thinks, that كفاتا in this text is an inf. n., and that احياء and امواتا are governed by it in the acc. case. (TA.)

كَفِيتٌ
كَفِيتٌ ذ : see كَفْتٌ. ― -b2- One who contends with another in running, or in a race. (TA.) كَفِيتٌ, as used in the following trad., in which Mohammad says, حُبِّبِ اِلَىَّ النِّسَاءُ وَالطِّيبُ وَرُزِقْتُ الكَفِيتَ [Women and perfumes have been made objects of love, or pleasant, to me; and I have been supplied with, or have received, &c.], signifies Food by which the body is sustained; or, sufficient to sustain life: or what sustains life: (TA:) or that by which food necessary for the support of life is drawn, or collected, together, (K,) and properly prepared for use: (TA:) [or the means of acquiring subsistence, &c.:] or coition; [meaning power for coition;] so accord. to El-Hasan: or strength for coition: or certain food that was sent down to Mohammad from heaven, of which he ate, and whereby he received strength for coition: he is related to have said, that Gabriel came to him with a cooking-pot called الكَفِيتُ, from which he derived the strength of forty men in coition: but Sgh says, in the TS, that the descent of the cookingpot from heaven is not accepted as true by the authors on the traditions. (TA.) ― -b3- See كِفْتٌ. -A2- كَفِيتٌ A traveller's provision-bag that does not lose [or suffer to escape] anything (K) of what is put into it: you say جِرَابٌ كفيتٌ: (TA:) as also ↓ كِفْتٌ. (K.)

الكَفَّاتُ
الكَفَّاتُ ذ The lion. (TS, K.)

مُكْفِتٌ
مُكْفِتٌ ذ One who wears two coats of mail with a garment between them: (K:) or who wears a long coat of mail, and draws together its skirt by means of hooks, or the like, to loops in its middle part, to disencumber himself of the lower part. (T.)

##### Türkçe

**كَفَتَ**
1 **كَفَتَ** ذ, [muzâri‘i **كَفِتَ**,] mastar ismi **كَفْتٌ**, O (bir şey) döndü; yani, sırtı karnına gelecek şekilde: (K:) yahut L’nin bir nüshasında olduğu üzere, bir şeyi döndürdü; sırtı karnına gelecek şekilde. (TA.) ― -b2- **كَفَتَهُ**, (K,) yahut **كَفَتَهُ عَنْ وَجْهِهِ**, (S,) muzâri‘i **كَفِتَ**, (K,) mastar ismi **كَفْتٌ**; ve ↓ **كفّته**; (TA;) Onu yolundan yahut maksadından çevirdi, uzaklaştırdı yahut saptırdı. (S, K.) (Denir ki) **كَفَتَهُ عَنْ حَاجَتِهِ** Onu istediği şeyden alıkoydu, engelledi yahut men etti. (As.) ― -b3- **اللّٰهُ** ↓ **كفّتهُ** Allah onu aldı; eş anlamlısı **قَبَضَهُ**: yani öldü: ve böylece **كفتة اللّٰه اليه**. (TA.) -A2- **كَفَتٌ**, [muzâri‘i **كَفِتَ**, (S, K) mastar ismi **كَفْتٌ** ve **كِفَاتٌ** ve **كَفِيتٌ** ve **كَفَتَانٌ**, (K,) O, yahut o (şey), acele etti, yahut çabuk oldu, yahut süratli oldu: (S:) o (bir kuş vb.) uçmada ve koşmada acele etti, yahut çabuk oldu, yahut süratli oldu; ve bunda kendini topladı: (K:) o (tek tırnaklı bir hayvan) koşmada ön ayaklarını çabucak topladı: (Az:) **كَفَتَانٌ** diye adlandırılan koşma ve uçma türü, şiddetle yahut kuvvetle bir yana dönmeye yahut bir yana sıçramaya (**حَيَدَانٌ**) benzer. (TA.) -A3- **كَفَتَهُ**, [muzâri‘i **كَفِتَ**,] mastar ismi **كَفْتٌ**, Onu şiddetle sürdü, yahut şiddetle sevk etti. (S.) ― -b2- **كَفَتَ الشَّىْءَ اِلَيْهِ**, (muzâri‘i **كَفِتَ**, mastar ismi **كَفْتٌ**, S,); ve ↓ **كفّته**; (lâkin ikincisi pekiştirme anlamı taşır; S;) Şeyi kendine doğru topladı, (S, K,) ve onu büzdü, kavradı, yahut aldı. (K.) [İkincil fiilin bir örneğine **رَاجِلَةٌ** maddesinde zikredilen bir beyitte bak.] ― -b3- **اِكْفِتُوا صِبْيَانَكُمْ بِاللَّيْلِ** (S) Geceleyin oğlanlarınızı toplayın ve onları evlerde yahut çadırlarda tutun. (A ‘Obeyd.) Muhammed tarafından söylenmiştir. ― -b4- **نُهِينَا أَنْ نَكْفِتَ الثِّيَابَ فِى الصَّلَاةِ** Namazda elbiseleri toplamak (büzmek)tan nehyolunduk: yani, bedenin eğilmesinde ve secdede. (TA, bir hadisten.) ― -b5- **كَفَتَ الدِّرْعَ بِالسَّيْفِ**, muzâri‘i **كَفِتَ**; ve ↓ **كفّتها**; ki ikincisi pekiştirme anlamı taşır; Zırhı (yani onun alt kısmını) kılıç vasıtasıyla yahut kılıcın üzerine astı, sonra onu kendine doğru topladı. Züheyr, zırhı tasvir ederek söyler; giyenin, fazla alt kısımları kılıcın üzerine asmış ve onu kendine doğru toplamış olduğu (zırhı):
وَ مُفَاضَةٍ كَالنَّهْىِ تَنْسِجُهُ الصَّبَا
بَيْضَاءَ كَفَّتَ فَضْلَهَا بِمُهَنَّدِ
[Ve doğu rüzgârının enine dalgalandırdığı havuz gibi bol bir zırh; beyaz; fazla alt kısımlarını Hint çeliğinden bir kılıçla asmış ve sonra onu kendine doğru toplamış olduğu.] (TA.)

2 **كَفَّتَ** 1’e bak, iki yerde.

**كافتهُ**
3 **كافتهُ** ذ Onunla koşmada, yahut bir yarışta, çekişti. (K.) -A2- **مَاتَ كِفَاتًا**, ve **مُكَافَتَةً**, Ansızın öldü. (K.)

**انكفت**
7 **انكفت** ذ Yüz çevirdi, yahut çevrilmiş oldu, yahut saptırılmış oldu, [**عَنْ وَجْهِهِ** yolundan yahut maksadından]. (K.) ― -b2- [Yolundan yahut maksadından] döndü; ve] **اِلَى مَنْزِلِهِ** meskenine döndü. (TA.) -A2- O, yahut o (şey), büzülmüş oldu; (K;) ve böylece ↓ **استكفت**. (TA, سكف maddesinde.) ― -b2- O (bir elbise) yukarı çekildi, yahut toplanıp yukarı kıstırıldı, ve büzüldü. (TA.) ― -b3- Yaratılışça derli toplu idi. (K, TA.) ― -b4- O (bir at) zayıf, ince, narin, eti az, yahut karnı ince idi. (K.) -A3- **انكفت لَوْنُهُ** Onun, yahut onun (şeyin), rengi değişti. (TA, كفأ maddesi.)

**اكتفت المَالَ**
8 **اكتفت المَالَ** ذ Malın tamamını aldı, (K,) ve onu kendine doğru topladı. (TA.)

10 **اِسْتَكْفَتَ** 7’ye bak.

**كَفْتٌ**
**كَفْتٌ** ذ ve ↓ **كَفِيتٌ** (ve ↓ **كَفِتٌ**, Ks) Çabuk yahut süratli bir adam, (S, K,) ve hafif, çevik yahut atik, ve ince yapılı: (K:) aynı şekilde bir at. (TA.) ― -b2- ↓ **عَدْوٌ كَفِيتٌ**, ve ↓ **كِفَاتٌ**, [ikincisi aslında bir mastar ismidir.] Çabuk yahut süratli bir koşuş: ve böylece bir geçip gitme, yahut içinden geçme. (L.) ― -b3- [Bundan dolayı] **كَفْتٌ** (mecaz:) Ölüm. (K.) -A2- **خُبْزٌ كَفْتٌ** Katıksız ekmek; katıksız yiyeceksiz. (K.) -A3- Ayrıca **كِفْتٌ**’e de bak.

**كِفْتٌ**
**كِفْتٌ** ذ (S, Z, K, vb.) ve ↓ **كَفْتٌ** (Fr. K) ve ↓ **كَفِتٌ** (Z) Küçük bir pişirme kabı. (S, K, vb.) Bir darbımeselde şöyle denir: **كِفْتٌ اِلَى وَئِيَّةٍ** [büyük bir kabın yanına (konmuş) küçük bir pişirme kabı]: yani, yanında başka bir musibet bulunan bir musibet. (S, TA.) Bir adamı ezen, onu hoşlanmadığı şeyi yapmaya zorlayan, sonra da ona zulmünü artıran kimseye uygulanır. (A ‘Obeyd.) [Ayrıca Freytag, Arab. Prov. ii. 349’a da bak.] -A2- **كَفِيتٌ**’e bak.

**كَفِتٌ**
**كَفِتٌ** ذ: **كَفْتٌ** ve **كِفْتٌ**’e bak.

**فَرَسٌ كُفَتٌ**
**فَرَسٌ كُفَتٌ** ذ, ve **كُفَتَةٌ**, Bütün bedeni ve uzuvlarıyla sıçrayan, atlayan yahut zıplayan; ve öyle ki ona sahip olunamaz, yahut ona üstünlük sağlanamaz, bir at. (K.) Ayrıca كلت maddesine de bak.

**كفت**
**كفت** ذ [hareke noktaları olmaksızın yazılmış] Belli bir ot. (كلب maddesinde **كَفُّ الكَلْبِ**’e bak.)

**كِفَاتٌ**
**كِفَاتٌ** ذ Bir şeyin toplandığı yahut içine alındığı, (S, K,) ve derlendiği yahut bir araya getirildiği yer. (K.) Kur’ân’ın [lxxvii. 25 ve 26] şu sözünde böyledir: **أَلَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ كِفَاتًا أَحْيَاءً وَأَمْوَاتًا** [Yeri, dirileri ve ölüleri içine alan bir yer kılmadık mı? yani **كِفَاتَ أَحْيَاءٍ وَأَمْوَاتٍ**:] (S:) Eş-Şa‘bî, Kûfe evlerine işaret ederek dedi ki: **هٰذِهِ كِفَاتُ الأَحْيَاءش**; sonra onun kabirlerine dönerek dedi ki: **هٰدهِ كِفَاتُ الأَمْوَاتِ**; yukarıdaki Kur’ân metnini açıklamak maksadıyla: fakat İSd, bu metinde **كفاتا**’nın bir mastar ismi olduğu ve **احياء** ile **امواتا**’nın onun tarafından mansûb hâlde yönetildiği kanaatindedir. (TA.)

**كَفِيتٌ**
**كَفِيتٌ** ذ: **كَفْتٌ**’e bak. ― -b2- Koşmada yahut bir yarışta bir başkasıyla çekişen kimse. (TA.) Muhammed’in şöyle dediği şu rivayette kullanılan **كَفِيتٌ**, **حُبِّبِ اِلَىَّ النِّسَاءُ وَالطِّيبُ وَرُزِقْتُ الكَفِيتَ** [Kadınlar ve güzel koku bana sevdirildi; ve bana **الكَفِيتَ** rızık olarak verildi, yahut bana ulaştırıldı, vb.], şu anlama gelir: bedenin ayakta tutulduğu yiyecek; yahut hayatı sürdürmeye yeterli olan: yahut hayatı sürdüren şey: (TA:) yahut hayatın sürdürülmesi için gerekli yiyeceğin kendisiyle çekilip toplandığı, (K,) ve gereğince kullanıma hazırlandığı: (TA:) [yahut geçim elde etme vasıtası, vb.:] yahut cinsel birleşme; [yani cinsel birleşme gücü;] Hasan’a göre böyledir: yahut cinsel birleşme için kuvvet: yahut gökten Muhammed’e indirilen, onun yediği ve onunla cinsel birleşme kuvveti elde ettiği belli bir yiyecek: Cebrâil’in ona **الكَفِيتُ** denilen bir pişirme kabıyla geldiği, ondan cinsel birleşmede kırk erkeğin kuvvetini elde ettiği rivayet edilmiştir: fakat Sğh, TS’de, pişirme kabının gökten inişinin hadis müelliflerince sahih kabul edilmediğini söyler. (TA.) ― -b3- **كِفْتٌ**’e bak. -A2- **كَفِيتٌ** İçine konulan şeylerden (K) hiçbirini kaybetmeyen [yahut dışarı kaçırmayan] bir yolcu azık torbası: **جِرَابٌ كفيتٌ** dersin: (TA:) ve ayrıca ↓ **كِفْتٌ**. (K.)

**الكَفَّاتُ**
**الكَفَّاتُ** ذ Aslan. (TS, K.)

**مُكْفِتٌ**
**مُكْفِتٌ** ذ Aralarında bir giysi olmak üzere iki zırh giyen kimse: (K:) yahut uzun bir zırh giyen ve alt eteğini, alt kısmından kurtulmak için, kancalar yahut benzeri şeylerle onun orta kısmındaki iliklere toplayan kimse. (T.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%AA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَفَتَ
كَفَتَ I ( n. ac. كَفْت 1 ),
a.  Picked up; gathered together; tucked up ( clothes ).

b.  [ acc. &  'An ], Hindered from.

c.  ( n. ac. كَفْت 1 ,  كِفَاْت 23 ,  كَفِيْت 25 ,  كَفَتَاْن 36 ), Flew or ran fast.

d.  ( n. ac. كَفْت 1 ), Drove on.

e.  [ coll. ], Poured out quickly.

كَفَّتَ
كَفَّتَ II ,
a.  see I (a) .

كَاْفَتَ
كَاْفَتَ III ,
a.  Raced.

b.  Died suddenly. -

تَكَفَّتَ
تَكَفَّتَ V ,
a.  see I (c) .

اِنْكَفَتَ
اِنْكَفَتَ VII
a.  [ 'An ], Was diverted from.

b.  Was contracted; was tucked up.

c.  Was lean ( horse ).

d.  Changed ( colour ).

اِكْتَفَتَ
اِكْتَفَتَ VIII ,
a.  Took the whole of.

اِسْتَكْفَتَ
اِسْتَكْفَتَ X ,
a.  Became contracted.

كَفْت
كَفْت 1 ,
a.  Light, active.

b.  Death.

c.  Unseasoned ( bread ).

d.  see 2 (a) .

كِفْت
كِفْت 2 ,
a.  Small cookingpot.

b.  see 25 (c) .

كَفِت
كَفِت 5 ,
a.  see 1 (a) &  2 ( a ).

كُفَت
كُفَت 9 ,  كُفَتَة 9t ,
a.  Fiery, mettlesome ( horse ).

كِفَاْت
كِفَاْت 23 ,
a.  Place of gathering.

كَفِيْت
كَفِيْت 25 ,
a.  see 1 (a) .

b.  Racer, runner.

c.  Provisionbag.

d.  Food; subsistence.

كَفَّاْت
كَفَّاْت 28
a.  [ art. ], Lion.

مَاتَ كِفَاتًا
مَاتَ كِفَاتًا مَاتَ مُكَافَتَةً
a.  He died suddenly.

##### Türkçe

**كَفَتَ**
**كَفَتَ** I (mastarı **كَفْت** 1),
a. Topladı; bir araya getirdi; (elbiseyi) yukarı topladı (kıvırdı).

b. [mef‘ûl ve **عَنْ** ile], -den alıkoydu.

c. (mastarı **كَفْت** 1, **كِفَاْت** 23, **كَفِيْت** 25, **كَفَتَاْن** 36), Hızlı uçtu veya hızlı koştu.

d. (mastarı **كَفْت** 1), Sürdü (sevk etti).

e. [topluluk ismi], Çabucak döktü.

**كَفَّتَ**
**كَفَّتَ** II,
a. I (a)’ya bak.

**كَاْفَتَ**
**كَاْفَتَ** III,
a. Yarıştı.

b. Ansızın öldü. -

**تَكَفَّتَ**
**تَكَفَّتَ** V,
a. I (c)’ye bak.

**اِنْكَفَتَ**
**اِنْكَفَتَ** VII
a. [**عَنْ** ile], -den çevrildi.

b. Büzüldü; yukarı toplandı (kıvrıldı).

c. Zayıf oldu (at).

d. Değişti (renk).

**اِكْتَفَتَ**
**اِكْتَفَتَ** VIII,
a. Tamamını aldı.

**اِسْتَكْفَتَ**
**اِسْتَكْفَتَ** X,
a. Büzülür oldu.

**كَفْت**
**كَفْت** 1,
a. Hafif, çevik.

b. Ölüm.

c. Katıksız (ekmek).

d. 2 (a)’ya bak.

**كِفْت**
**كِفْت** 2,
a. Küçük tencere.

b. 25 (c)’ye bak.

**كَفِت**
**كَفِت** 5,
a. 1 (a) ve 2 (a)’ya bak.

**كُفَت**
**كُفَت** 9, **كُفَتَة** 9t,
a. Ateşli, atılgan (at).

**كِفَاْت**
**كِفَاْت** 23,
a. Toplanma yeri.

**كَفِيْت**
**كَفِيْت** 25,
a. 1 (a)’ya bak.

b. Yarışçı, koşucu.

c. Erzak torbası.

d. Yiyecek; geçimlik.

**كَفَّاْت**
**كَفَّاْت** 28
a. [belirli artikel ile], Aslan.

**مَاتَ كِفَاتًا**
**مَاتَ كِفَاتًا مَاتَ مُكَافَتَةً**
a. Ansızın öldü.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%AA/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

كفت
كَفَتَ - يَكْفِتُ - كـِفات - كـِفاتا
كَفَتَ - يَكْفِتُ + كائن + شيئاً + على شيء: يجعله طبقات منضمة مرصوصة على بعضها: يضغط الشيء بقوة وزخم نحو شيء آخر ليجمعه معه ويضمه إليه، وهي تشبه حركة إفراغ الكيس بقوة من مادة فوق كومة من شبيهها، ثم ضغطها وكبسها عليها (اللحم الكفتاء)
كِفات - كِفاتاً: على وزن " فِعال" اسم فعل مبالغة من " كَفَتَ - يَكْفِتُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: طبقات منضمة وملتصقة بعضها إلى بعض
﴿ألم نجعل الأرض كفاتا(25)أحياء ýوأمواتا﴾: لأرض على شكل طبقات " مكفوت " بعضها على بعض منها طبقات حية ومنها طبقات ميتة، وهذا إشارة إلى الطبقات الحية التي تحوي وحيدات خلية وديدان ومواد عضوية، وهي الطبقة الصالحة لإنبات النبات، تمييزاً عن الطبقات الميتة التي لا تحوي ذلك
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "ضم وشد كائن إلى كائن على شكل طبقات متراصة جانبية أو فوق بعضها"، وهي:
كَفَتَ - يَكْفِتُ، رَصَّ - يَرُصُّ، لَبَدَ - يَلْبُدُ، وَبَرَ - يَبِرُ، نَضَدَ - يَنْضِدُ، طَبَقَ - يَطْبِقُ

كفاتاً
 	﴿ألم نجعل الأرض كفاتا(25)أحياء ýوأمواتا(26)وجعلنا فيها رواسي شامخات وأسقيناكم ماء فراتا(27)﴾ المرسلات
مختار الصحاح
● [كفت] ك ف ت: كَفَتَهُ ضمه إليه وبابه ضرب وفي الحديث ﴿اكفِتُوا صبيانكم بالليل فإن للشيطان خطفةً﴾ و الكِفَاتُ الموضع الذي يكفتُ فيه شيء أي يضم ومنه قوله تعالى ﴿ألم نجعل الأرض كِفاتا﴾
معجم الفرائد القرآنية:
ك ف ت
"كِفَاتاً" فـي قولـه تعالـى : " أَلَمْ نَجْعـَلِ الأرْضَ كِفَـاتاً " (25) المرسلات .
كَفَت : جمع وضم، وكِفاتا: أي جامعة لهم وضامة للأحياء والأموات .
الراغب
كفت
- الكفت: القبض والجمع. قال تعالى: }ألم نجعل الأرض كفاتا * أحياء وأمواتا﴿[المرسلات/25 - 26] أي: تجمع الناس أحياءهم وأمواتهم، وقيل: معناه تضم الأحياء التي هي الإنسان والحيوانات والنبات، والأموات التي هي الجمادات من الأرض والماء غير ذلك. والكفات، قيل: هو الطيران السريع، وحقيقته: قبض الجناح للطيران، كما قال:﴾أو لم يروا إلى الطير فوقهم صافات ويقبضن{ [الملك/19] فالقبض ههنا كالكفات هناك. والكفت: السوق الشديد، واستعمال الكفت في سوق الإبل كاستعمال القبض فيهن كقولهم: قبض الراعي الإبل، وراعي قبضة، وكفت الله فلانا إلى نفسه، كقولهم: قبضه، وفي الحديث: (اكفتوا صبيانكم بالليل) (عن جابر رفعه قال: (خمروا الآنية، وأوكوا الأسقية، وأجيفوا الأبواب، واكفتوا صبيانكم عند المساء؛ فإن للجن انتشارا وخطفة) أخرجه البخاري في الأشربة 10/88، والاستئذان؛ وانظر: شرح السنة 11/391).
ملخص اللسان:
1.     الكَفْتُ: صَرْفُكَ الشيءَ عن وَجْهه.  -كَفَته يَكْفِتُه كَفْتاً فانْكَفَتَ أَي رَجَعَ راجعاً. وكَفَتَه عن  وَجْهه أَي صَرَفه
2.     وكَفَتَ يَكْفِتُ كَفْتاً وكَفَتاناً وكِفاتاً أَسْرَع في العَدْوِ والطَّيَرانِ وتَقَبَّضَ فيه
3.     الكَفْتُ السَّوْقُ الشَّديد. ورجل كَفْتٌ وكَفِيتٌ: سريع خفيفٌ  دَقيقٌ،
4.     والكَفِيتُ: القُوتُ  من العَيْش؛ وقيل: ما يُقِيمُ العَيْشَ.
5.     إِنه ليَكْفِتُني عن  حاجَتي ويَعْفِتُني عنها أَي يَحْبِسُني عنها.
6.     وكَفَتَ الشيءَ يَكْفِتُه  كَفْتاً، وكَفَّتَه: ضَمَّه وقَبَضَه - وكافِتٌ: غارٌ كان في جبل يَأْوِي إِليه اللُّصوصُ، يَكْفِتُون فيه  المتاعَ أَي يَضُمُّونه
7.     والكَفْتُ: تَقَلُّبُ الشيء ظَهْراً لبَطْنٍ، وبَطْناً لظَهْر
8.     وانْكَفَتُوا إِلى منازلهم: انْقَلَبُوا
لسان العرب
● -   كفت: الكَفْتُ: صَرْفُكَ الشيءَ عن وَجْهه.  كَفَته يَكْفِتُه كَفْتاً فانْكَفَتَ أَي رَجَعَ راجعاً. وكَفَتَه عن  وَجْهه أَي صَرَفه. وفي حديث عبد الله بن عمر: صلاةُ الأَوَّابين ما بين  أَن يَنْكَفِتَ أَهلُ المَغْرب إِلى أَن يَثُوبَ أَهلُ العُشَراء أَي  يَنْصرِفوا إِلى مَنازلهم. وكَفَتَ يَكْفِتُ كَفْتاً وكَفَتاناً وكِفاتاً:  أَسْرَع في العَدْوِ والطَّيَرانِ وتَقَبَّضَ فيه. والكَفَتانُ من العَدْوِ  والطيران: كالحَيَدانِ في شِدَّة. وفرسٌ كَفْتٌ: سريع؛ وفَرَسٌ كَفِيتٌ  وقَبيضٌ؛ وعَدْوٌ كَفيتٌ أَي سَريع؛ قال رؤْبة:  تَكادُ أَيْديها تَهاوى في الزَّهَقْ،  من كَفْتِها شَدًّا، كإِضْرامِ الحَرَقْ  قال الأَزهري: والكَفْتُ في عَدْوِ ذي الحافر سُرْعةُ قَبْضِ اليَدِ.  الجوهري: الكَفْتُ السَّوْقُ الشَّديد. ورجل كَفْتٌ وكَفِيتٌ: سريع خفيفٌ  دَقيقٌ، مثلُ كَمْشٍ وكَمِيشٍ. وعَدْوٌ كَفِيتٌ وكِفاتٌ: سريعٌ. ومَرُّ  كَفِيتٌ وكِفاتٌ: سريعٌ؛ قال زهير:  مَرًّا كِفاتاً، إِذا ما الماءُ أَسْهَلَها،  حتى إِذا ضُرِبَتْ بالسَّوْطِ تَبْتَرِكُ  وكافَتَهُ: سابَقَهُ.  والكَفِيتُ: الصاحب الذي يُكافِتُكَ أَي يُسابِقُك. والكَفِيتُ: القُوتُ  من العَيْش؛ وقيل: ما يُقِيمُ العَيْشَ. والكَفِيتُ: القُوَّةُ على  النكاح. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: حُبِّبَ إِليّ  النساءُ والطِّيبُ، ورُزِقْتُ الكَفِيتَ أَي ما أَكْفِتُ به مَعِيشَتي أَي  أَضُمُّها وأُصْلِحُها؛ وقيل في تفسير رُزِقْتُ الكَفِيتَ أَي القُوَّة على  الجماع؛ وقال بعضهم في قوله رُزِقْتُ الكَفِيتَ: إِنها قِدْرٌ أُنزلت له  من السماء، فأَكل منها وقَوِيَ على الجماع، كما يروى في الحديث الآخر  الذي يروي أَنه قال: أَتاني جبريلُ بقِدْرٍ يقالُ لها الكَفِيتُ، فوَجَدْتُ  قوَّة أَرْبَعِينَ رجلاً في الجماع.  والكِفْتُ، بالكسر: القِدْرُ الصغيرة، على ما سنذكره في هذا الفصل؛ ومنه  حديث جابر: أُعْطِيَ رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، الكَفِيتَ؛ قيل  للحَسَنِ: وما الكَفِيتُ؟ قال: البِضَاعُ. الأَصمعي: إِنه ليَكْفِتُني عن  حاجَتي ويَعْفِتُني عنها أَي يَحْبِسُني عنها. وكَفَتَ الشيءَ يَكْفِتُه  كَفْتاً، وكَفَّتَه: ضَمَّه وقَبَضَه؛ قال أَبو ذؤَيب:  أَتَوْها بِريحٍ حاوَلَتْهُ، فأَصْبَحَتْ  تُكَفَّتُ قد حَلَّتْ، وساغَ شَرابُها  ويقال: كَفَتَه اللهُ أَي قَبَضه اللهُ.  والكِفاتُ: الموضعُ الذي يُضَمُّ فيه الشيءُ ويُقْبَضُ. وفي التنزيل  العزيز: أَلَمْ نَجْعَلِ الأَرضَ كِفاتاً أَحْياءَ وأَمواتاً. قال ابن سيده:  هذا قول أَهل اللغة، قال: وعندي أَن الكِفاتَ هنا مصدر من كَفَتَ إِذا  ضَمَّ وقَبَضَ، وأَنَّ أَحْياءً وأَمواتاً مُنْتَّصَبٌ به أَي ذاتَ كِفاتٍ  للأَحياء والأَموات. وكِفاتُ الأَرضِ: ظَهْرُها للأَحْياءِ، وبَطْنُها  للأَمْواتِ، ومنه قولهم للمنازل: كِفاتُ الأَحياء، وللمقابر: كِفاتُ  الأَمْواتِ. التهذيب: يُريد تَكْفِتُهم أَحياءً على ظَهْرها في دُورهم  ومَنازلهم، وتَكْفِتُهم أَمواتاً في بَطْنها أَي تَحْفَظُهم وتُحْرِزهم، ونَصَبَ  أَحياءً وأَمواتاً بوُقُوع الكِفاتِ عليه، كأَنك قلت: أَلم نجعل الأَرضَ  كِفاتَ أَحياءٍ وأَمواتٍ؟ فإِذا نَوَّنْتَ، نَصَبْتَ. وفي الحديث: يقول  الله، عز وجل، للكرام الكاتبين: إِذا مَرِضَ عَبْدي فاكْتُبوا له مِثْل  ما كان يَعْمَلُ في صِحَّتهِ، حتى أُعافِيَه أَو أَكْفِتَه أَي أَضُمَّه  إِلى القبر؛ ومنه الحديث الآخر: حتى أُطْلِقَه من وَثاقي، أَو أَكْفِتَه  إِليّ. وفي حديث الشعبي: أَنه كان بظَهْر الكُوفةِ فالْتَفَتَ إِلى  بُيوتها، فقال: هذه كِفاتُ الأَحْياء، ثم الْتَفَتَ إِلى المَقْبُرة، فقال:  وهذه كِفاتُ الأَموات؛ يريد تأْويلَ قوله، عز وجل: أَلم نَجْعل الأَرضَ  كِفاتاً أَحياءً وأَمواتاً.  وبَقِيعُ الغَرْقَد يسمى: كَفْتة، لأَنه يُدْفَنُ فيه، فيَقْبِضُ  ويَضُمُّ.  وكافِتٌ: غارٌ كان في جبل يَأْوِي إِليه اللُّصوصُ، يَكْفِتُون فيه  المتاعَ أَي يَضُمُّونه، عن ثعلب، صفةٌ غالبة. وقال: جاءَ رجالٌ إِلى  إِبراهيم بن المُهاجِرِ العَرَبيّ، فقالوا: إِننا نَشْكو إِليك كافِتاً؛  يَعْنُونَ هذا الغارَ.  وكَفَتُّ الشيءَ أَكْفِتُه كَفْتاً إِذا ضَمَمْته إِلى نفسك. وفي  الحديث: نُهِينا أَن نَكْفِتَ الثِّيابَ في الصلاة أَي نَضُمَّها ونَجْمَعَها  من الانتشار، يريد جمعَ الثَّوْب باليدين، عند الركوع والسجود.  وهذا جِرابٌ كَفِيتٌ إِذا كان لا يُضَيِّعُ شيئاً مما يُجْعَل فيه؛  وجِرابٌ كِفْتٌ، مثله.  وتَكَفَّتَ ثوبي إِذا تَشَمَّر وقَلَصَ. وفي حديث النبي، صلى الله عليه  وسلم، أَنه قال: اكْفِتُوا صبيانَكم، فإِن للشيطان خَطْفةً؛ قال أَبو  عبيد: يعني ضُمُّوهم إِليكم،واحْبِسُوهم في البيوت؛ يريد عند انْتِشار  الظلام.  وكَفَتَ الدِّرْعَ بالسيف يَكْفِتُها، وكَفَّتها: عَلَّقَها به،  فضَّمَها إِليه؛ قال زهير:  خَدْباءُ يَكْفِتُها نِجادُ مُهَنَّدِ  وكلُّ شيء ضَمَمْتَه إِليكَ، فقد كَفَتَّه؛ قال زهير:  ومُقاضةٍ، كالنِّهْيِ تَنْسُجُه الصَّبا،  بَيْضاءَ، كُفِّتَ فَضْلُها بمُهَنَّدِ  يَّصِفُ دِرْعاً عَلَّق لابسُها، بالسيف، فُضُولَ أَسافِلها، فضَمَّها  إِليه؛ وشَدَّده للمبالغة.  قال الأَزهري: المُكْفِتُ الذي يَلْبَسُ دِرْعاً طويلة، فيَضُمُّ  ذَيْلَها بمعاليقَ إِلى عُرًى في وَسَطها، لتَشَمَّرَ عن لابسها. والمُكْفِتُ:  الذي يَلْبَسُ دِرْعَين، بينهما ثوبٌ.  والكَفْتُ: تَقَلُّبُ الشيء ظَهْراً لبَطْنٍ، وبَطْناً لظَهْر.  وانْكَفَتُوا إِلى منازلهم: انْقَلَبُوا.  والكَفْتُ: المَوْتُ؛ يقال: وقَعَ في الناس كَفْتٌ شديد أَي موت.  والكِفْتُ، بالكسر: القِدْر الصغيرة. أَبو الهيثم في الأَمثال لأَبي  عبيد، قال أَبو عبيدة: من أَمثالهم فيمن يظلم إِنساناً ويُحَمِّلُه مكروهاً  ثم يَزيدُه: كِفْتٌ إِلى وَئِيَّةٍ أَي بَلِيَّةٌ إِلى جَنْبِها أُخْرَى؛  قال: والكِفْتُ في الأَصل هي القِدْر الصغيرة، والوَئِيَّةُ هي الكبيرة  من القُدور؛ قال الأَزهري: هكذا رواه كِفْتٌ، بكسر الكاف، وقاله الفراء  كَفْتٌ، بفتح الكاف، للقِدْر؛ قال أَبو منصور: وهما لغتان، كَفْتٌ  وكِفْتٌ.والكَفِيتُ: فرسُ حَسَّانَ بن قَتادة.
مقاييس اللغة:
(كفت) الكاف والفاء والتاء أصلٌ صحيح، يدلُّ على جَمْعٍ وضمّ. من ذلك قولهم: كفَتُّ الشَّيءَ، إذا ضممتَه إليك. قال رسول الله عليه الصلاة والسلام في اللَّيل: "واكفِتُوا صِبْيَانكم"، يعني ضُمُّوهم إليكم واحبسوهم([18]) في البُيوت. وقال عزّ وجلّ: ﴿ألَمْ نَجْعَلِ الأَرْضَ كِفَاتاً. أحياءً وأمْوَاتاً﴾ [المرسلات 25، 26]. يقول: إنَّهم يَمشُون عليها ما دامُوا أحياءً، فإذا ماتُوا ضمَّتهم إليها في جَوْفها. وقال رؤبة:
* من كَفْتـِ [ـها شَدَّاً كإضرام الحَرَقْ([19])] *
ويقال: جَرِابٌ كَفِيتٌ: لا يُضَيِّعُ شيئاً يُجعَل فيه. وأمَّا قولهم إنّ الكَفْتَ: صرفُكَ الشّيءَ عن وجهه فيَكْفِتُ أي يرجع، فهذا صحيح، لأنّه يضمه عن جانب. والكَفْتُ: السَّوق الشديد، لأنَّه يضم الإبل ضمَّاً ويَسوقُها، كما يقال يَقْبِضُها. وسيرٌ كَفِيتٌ، أي سريع، من هذا.
القاموس المحيط:
كفَتَهُ يَكْفِتُهُ صَرَفَهُ عن وجْهِهِ فانْكَفَتَ، والشيءَ إليه ضَمَّهُ، وقَبَضَهُ، ككَفَّتَهُ، والطائِرُ غيرُهُ كَفْتاً وكِفاتاً وكفيتاً وكَفَتَاناً أسْرَعَ في الطَّيرَانِ والعَدْوِ، وتَقَبَّضَ فيه. ورَجُلٌ كَفْتٌ وكَفيتٌ سريعٌ، خفيفٌ، دقيقٌ. وكافَتَهُ سابَقَهُ. والكِفاتُ، بالكسر المَوْضِعُ يُكْفَتُ فيه الشيءُ، أي يُضَمُّ ويُجْمَعُ. والأرضُ كِفاتٌ لنا. واكْتَفَتَ المالَ اسْتَوْعَبهُ أجْمَعَ. والكَفَّاتُ، ككَتَّانٍ الْأَسَدُ. والكَفْتُ، بالفتح القِدْرُ الصَّغيرَةُ، ويُكْسَرُ، وتَقَلُّبُ الشيءِ ظَهْراً لِبَطْنٍ، والمَوْتُ. وخُبْزٌ كَفْتٌ بِلا أُدْمٍ.
وماتَ كِفاتاً ومُكافَتَةً: فَجْأَةً. والانْكِفاتُ: الانْصِرافُ، والانْقِباضُ، وضُمور الفَرَسِ، واجْتِماعُ الخَلْقِ. والكَفيتُ: فَرَسُ حَيَّانَ بن قَتَادَةَ السَّدُوسِيِّ، وجِرابٌ لا يُضَيِّعُ شيئاً، كالكِفتْتِ، بالكسر، وما يُكْفَتُ به المَعيشَةُ، أي: يُضَمُّ. وكافِتٌ: غارٌ كان يأوي إليه اللُّصوصُ، ويَكْفِتونَ فيه المَتاعَ. وفَرَسٌ كُفَتٌ، وكُفَتَةٌ، كَصُرَدٍ وهُمَزَةٍ: يَثِبُ جميعاً فلا يُسْتَمْكَنُ منه لاِجْتِماعِ وثْبِهِ.
والمُكْفِتُ، كمُحْسِنٍ: من يَلْبَسُ دِرْعَيْنِ بينهما ثَوْبٌ. وكَفْتَةُ: اسْمُ بَقيعِ الغَرْقَدِ، لأِنَّها تَكْفِتُ النَّاسَ، أو لأِنَّها تأكُلُ المَدْفونَ سريعاً، لأِنَّها سَبِخَةٌ.
تاج العروس:
ك - ف - ت
" كَفَتَه يَكْفِتُهُ " كَفْتاً " : صَرَفَهُ عن وَجْهِه فانْكَفَتَ " أي رَجَعَ رَاجِعاً وفي حديث ابن عُمَرَ " صَلاةُ الأَوّابِين ما بَيْنَ أَنْ يَنْكَفِتَ أَهْلُ المَغْرِبِ إِلى أَنْ يَثُوبَ أَهْلُ العُشَراءِ " أَي يَنْصَرِفُون إلى مَنَازِلِهِم . كَفْتَ " الشيءَ إِلَيْه " يَكْفتُه كَفْتاً " : ضَمَّه وقَبَضَه كَكَفَّتَه " مُشَدَّداً يُسْتَعْمل فيهما قال أَبو ذُؤَيب :
أَتَوْهَا بِرِيحٍ حَاوَلَتْهُ فأَصْبَحَتْ ... تُكَفَّتُ قدْ حَلَّتْ وساغَ شَرابُهَا ويقال : كَفَتَه اللهُ أَي قَبَضَه وفي حديثِ النبيّ صلّى الله عليه وسلّم أَنه قال : " اكْفِتُوا صِبْيَانَكُمْ فإِنْ للشَّيْطَانِ خَطْفَةً " قال أَبو عُبيد : يعنى ضُمُّوهم إِليكم واحبِسُوهم في البيوت يريدُ عند انتشارِ الظَّلامِ وفي الحديث " نُهِينَا أَنْ نَكْفِتَ الثِّيابَ في الصَّلاة " أي نضُمَّهَا ونَجْمَعَهَا من الانتشارِ يريدُ جمعَ الثَّوْبِ باليَدينِ عنْد الرُّكوعِ والسُّجود . وكَفَت الدّرْعَ بالسَّيْفِ يَكْفِتُها وكَفَّتَهَا : عَلَّقها بِه فضَمَّهَا إِليه قال زهير :
" خَدْبَاء يَكْفِتُهَا نِجادُ مُهَنَّدِ وكُلُّ شَيْءٍ ضَمَمْتَه إِليك فقد كَفَتَّه قال زُهَيْر :
ومُفَاضَةٍ كالنِّهْىِ تَنْسِجه الصَّبَا ... بيضاءَ كُفِّتَ فَضْلُهَا بِمُهَنَّدِ
يَصِفُ دِرْعاً عَلّق لابِسُهَا بالسَّيْفِ فُضولَ أَسافِلِها فضَمّها إِليه وشَدَّده للمبالغةِ . كَفَتَ " الطائرُ وغيرُه " يَكْفِتُ " كَفْتاً وكِفَاتاً " ككِتَابٍ " وكَفِيتاً " كأَمِيرٍ " وَكَفَتَاناً " محركة : " أَسْرَعَ في الطَّيَرانِ " . الكَفَتَانُ من " العَدْوِ " والطَّيَرَانِ كالحَيَدَانِ في شِدَّةٍ . ويقالُ : كَفَتَ الطائرُ إِذَا طَارَ " وَتَقَبَّضَ فِيهِ " . الكَفْتُ في عَدْوِ ذي الحافِرِ : سُرْعَةُ قَبْضِ اليدِ قاله الأَزهريّ وفي الصّحاحِ : الكَفْتُ : السَّوْقُ الشَّديدُ . و " رَجُلٌ كَفْتٌ وكَفِيتٌ : سَرِيعٌ خَفِيفٌ دَقِيقٌ " مثل كَمْشٍ وكَمِيشٍ وفَرَسٌ كَفِيتٌ وقَبِيضُ . وعَدْوٌ كَفيتٌ أَي سريع قال رُؤْبة :
تَكَادُ أَيْدِيهَا تَهاوَى في الزَّهَقْ ... من كَفْتِهَا شَدّاً كَإِضرَامِ الحَرَقْ وفي التكملَة رجلٌ كَفِتٌ لغةٌ في كَفْتٍ كَكَمِشٍ وكَمْشِ عن الكسائيّ . وفي اللسان : عَدْوٌ كَفِيتٌ وكِفَاتٌ : سريعُ ومَرٌّ كَفِيتٌ وكِفَاتٌ : سريع قال زُهير :
مَرّاً كِفَاتاً إِذا ما المَاءُ أَسْهَلَها ... حتى إِذا ضُرِبَتْ بالسَّوْطِ تَبْتَرِكُ
" وكَافَتَهُ : سَابَقَه " والكَفِيتُ : الصّاحِبُ الذي يُكَافِتُكَ أَي يُسَابِقُكَ . " والكِفاتُ بالكَسْرِ : المَوْضِعُ " الذي " يُكْفَتُ فيهِ الشَّيْءُ أَي يُضَمُّ " ويُقْبَض " ويُجْمَع والأَرْضُ كِفَاتٌ لَنَا " الأَحْيَاءِ والأَمْواتِ وفي التنزيل العزيزِ " أَلَمْ نَجْعَلِ الأَرْضَ كِفَاتاً أَحْيَاءً وأَمْوَاتاً " قال ابنُ سِيدَه : هذا قَولُ أَهْلِ اللُّغَة قال : وعِنْدي أَنّ الكِفَاتَ هنا مَصْدَرٌ مِن كَفَتَ إِذا ضَمَّ وَقَبَضَ وأَنَّ أَحْيَاءً وأَمْوَاتاً مُنْتَصِبٌ بهِ أَي ذاتَ كِفاتٍ للأَحْيَاءً والأَمْوَاتِ وكِفَاتُ الأَرْضِ : ظَهْرُها للأَحْيَاءِ وبَطْنُهَا للأَمْوَاتِ ومنه قولهم للمَنَازِل : كِفَاتُ الأَحْيَاءِ وللمَقَابرِ : كِفَاتُ الأَمْوَاتِ . وفي التهذيب : يريد تَكْفِتُهُم أَحْيَاءً على ظَهْرِها في دُورِهم ومَنَازِلِهِم وَتَكْفِتُهُم أَمْوَاتاً في بَطْنِهَا أَي تَحْفَظُهُم وتُحْرِزُهُم ونَصَبَ أَحياءً وأَمواتاً بِوُقُوعِ الكِفَاتِ عليه كأَنَّكَ قلت : ألَمْ نَجْعَل الأَرْضَ كِفَاتَ أَحْيَاءٍ وأَمواتٍ فَإِذَا نَوَّنْتَ نَصَبْتَ وفي حديث الشَّعبيّ " أَنه كَانَ بِظَهْرِ الكُوفَةِ فالْتَفَتَ إِلى بُيُوتِهَا فقال : هذه كِفاتُ الأَحْيَاءِ ثم التَفَتَ إِلى المَقْبُرةِ فقالَ : وهذِه كِفَاتُ الأَمْوَاتِ يريد تأْوِيل قوله عز وجلّ : " أَلم نَجْعَلِ الأَرْضَ كِفَاتاً أَحْيَاءً وأَمْوَاتاً " . " واكْتَفَتَ المالَ : اسْتَوْعَبَه " وضَمَّه إِليْه " أَجْمَعَ " . و " الكَفَّاتُ ككَتَّانٍ : الأَسَدُ " وذا من التكملة . " والكَفْتُ : القِدْرُ الصَّغِيرَةُ ويُكْسَر " الفتحُ روايةُ الفراءِ وعلى الكَسْر اقتَصَرَ الجَوْهَرِيّ والمَيْدَانيّ والزَّمَخْشَرِيّ في الفائق وزاد الأَخِير أَنه يقال له : الكَفِيتُ أَيْضاً على فَعِيل وقال أَبو منصور : الفَتْح والكسرُ لغتانِ . وعن أَبي الهَيْثَم : قَالَ أَبُو عُبَيْدٍ في الأَمْثَال : مِن أَمثالِهم - فيمن يَظْلِم إِنساناً ويُحَمِّلُه مَكْرُوهاً ثم يَزِيدُه - : " كِفْتٌ إِلى وَئِيَّة " أَي بَلِيَّةٌ إلى جَنْبِهَا أُخْرَى قال : والكِفْتُ في الأَصْلِ هي القِدْرُ الصَّغِيرَة والوَئِيَّةُ هي الكبيرة من القُدُور . الكَفْتُ " تَقَلُّبُ " وفي بعض نسخ اللسان تَقَلُّيُبُ " الشَّيْءِ ظَهْراً لِبَطْنِ " " وبطناً لظَهر " من المَجَاز : الكَفْتُ : " الموْتُ " وكَفَتَ اللهُ فُلاناً إِذا مَات ويقال : وَقَعَ في الناس كَفْتٌ شديد أَي مَوْتٌ وكذا في الدُّعَاءِ : الّلهُمَّ اكْفِتْه إِلَيْك وفي الحديث " يَقُولُ اللهُ للْكِرَامِ الكَاتِبِينَ : إِذَا مَرِضَ عَبْدِي فاكْتُبُوا له مثلَ ما كَانَ يَعملُ في صِحَّتِه حتى أُعافِيَهُ أَو أَكْفِتَهُ أَي أَضُمَّه إِلى القَبر ومنه الحديثُ الآخرُ : " حتى أُطْلِقَهُ من وَثَاقِي أَوْ أَكْفِتَهُ إِلَىَّ " . يُقَال : " خُبْزٌ كَفْتٌ " بالفتح إِذا كان " بِلا أُدْمٍ " وذا من زِيَادَاتِه . يُقَال : " مَاتَ كِفَاتاً ومُكَافَتَةً " أَي فَجْأَةً " . " والانْكِفاتُ : " الانْقِلابُ و " الانْصِرَافُ " يقال : انْكَفَتُوا إلى مَنازِلِهِم إِذا انْقَلَبُوا . الانْكِفاتُ أَيضاً " : الانْقِباضُ " يقال : انْكَفَتَ الثَّوبُ وَتَكَفَّتَ إِذَا تَشَمَّرَ وقَلَصَ . الانْكِفَاتُ " : ضُمُورُ الفَرَس " يقال : فَرَسٌ مُنْكَفِتٌ أَي ضَامِر . الانْكِفاتُ : " اجْتِماعُ الخَلْقِ " وهو المُنْكَفِتُ أَي المُلَزَّزُ الخَلْقِ المُجْتَمِعُ . " والكَفِيتُ " كأَمِيرٍ كذا هو مضبوط في نسختنا وزعم شيخُنَا أَنه وجد بخَطّ المُؤَلف بضمّ الكافِ " : فَرَسُ حَيَّانَ " وفي بعض النُّسخ حَسّان " بنِ قَتَادَةَ السَّدُوسِيّ " والذي في التكملة : حَبَّان بالمُوَحَّدة . الكَفِيتُ " جِرابٌ لا يُضَيِّعُ شيئاً " مما يُجْعَل فيه يقال : جِرابٌ كَفِيتٌ " كالكِفْتِ بالكَسْر " أَي مثله . وفي الحديث أَن النَّبيّ صلّى الله عليه وسلّم قال : " حُبِّبَ إِلىَّ النِّسَاءُ والطِّيبُ ورُزِقْتُ الكَفِيتَ : " الكَفِيتُ القُوتُ من العَيْشِ وقيل : ما يُقِيمُ العَيْشَ وقِيل : " ما يُكْفَتُ به المَعِيشَةُ أَي يُضَمُّ " ويُصْلَحُ به وقيل في تفسيره : القُوَّةُ على الجِمَاع وقال بعضُهُم : إِنّهَا قِدْرٌ أُنْزِلَتْ له من السّمَاءِ فأَكَلَ منها
وقَوِىَ على الجِمَاع كما يُروَى في الحديث الآخر الذي يروى أَنّه قال : " أَتانِي جِبْرِيلُ بِقِدْرٍ يُقَال لَهَا : الكَفِيتُ فوَجَدْتُ قُوَّةَ أَرْبَعِينَ رَجُلاً في الجِمَاعِ " . وقال الصاغانيّ في التكملة : ولا يَصِح نُزولُ القِدْرِ من السّماءِ عند أَصحابِ الحَدِيث انتهى . ومنه حديثُ جابرٍ " أُعْطِىَ رسولُ الله صلَّى الله عليه وسلّم الكَفِيتَ " قيل للحسن : وما الكَفِيتَ ؟ قال : البِضَاعُ . وعن الأَصْمعيّ : إِنَّهُ لَيَكْفِتُنِي عن حاجتي ويَعْفِتُنِي عنها أَي يَحْبِسُنِي عنها . " وكافِتٌ " كصَاحِبٍ كما في نسخة : " غَارٌ " في جَبَلٍ " كانَ يَأْوِى إِليه اللُّصُوصُ وَيَكْفِتُون فيه المَتَاعَ " أَي يَضُمُّونه عن ثعلبٍ صِفَةٌ غَالِبَةٌ وقالَ : جاءَ رِجَالٌ إِلى إبراهيمَ ابنِ المُهَاجِرِ العَرَبِيِّ فقالوا : إِنّا نَشكو إِلَيْكَ كافِتاً يَعنونَ هذا الغَارَ . " وَفَرَسٌ كُفَتٌ وكُفَتَةٌ كصُرَد وهُمَزَةِ " إِذَا كان " يَثِبُ جَميعاً فَلا يُسْتَمْكَنُ منه لاجْتِماعِ وَثْبِه " كذا في التكملة وفيه إيماءٌ إِلى أَنَّه مأْخُوذٌ من كَفَتَ الشَّيءَ إِذا جَمَعَه وأَمّا فَرسٌ كَفْتٌ - بالفتح - بمعنى سَرِيع فقد تَقَدّم في أَول المادّة . " والمُكْفِتُ كمُحْسِنٍ : مَنْ يَلْبَسُ درْعَيْنِ بينَهما ثَوْبٌ " وفي التهذيب : هو الذي يَلْبَس دِرْعاً طويلة فيَضُمٌّ ذَيْلَهَا بمَعالِيقَ إِلى عُرىً في وسَطِها ؛ لتَشَمَّرَ عن لابِسها . " وكَفْتَةُ " بالفَتْح " : اسمُ بَقِيعِ الغَرْقَدِ " قال أَبو سعيد : خُصَّ بذلك " لأَنَّها " أَي المَقْبُرةُ " تَكْفِتُ " . وفي نسخَة أُخرى : تَقْبِضُ " النَّاسُ " قَالَ ابن السِّكِّيت : فإِن كان كما قَالَ فَكُلّ مَقَابِرَ في الدُّنْيَا كَفْتَة وأَي مَقَابِرَ لا تَقْبِضُ الناس ؟ وليس ذلك كما ذكر وقد سأَلت من رأَيْتُ من المَدَنيِّين : لمَ سُمِّيَتْ كَفْتَة فقال : - وهو الذي أَتَى به المُصَنّف - " أَو لأَنّهَا تأْكُلُ المَدْفُونَ سَريعاً " لا تُبْقِى منِ الإِنسان شَيْئاً من شَعَر ولا بَشَرٍ ولا ضِرْسٍ ولا عَظْمٍ إِلاّ ذَهَبَ ذلك " لأَنَّهَا سَبِخَةٌ " فلا تَلْبَثُ أَنْ تأْكُلَ ما يُدْفَنُ فيها . كذا في التكملة وعبارَة اللسان : لأنه يُدْفَنُ فيه فيَقْبِضُ ويَضُمُّ . وقد عرفت ما فيها . ِىَ على الجِمَاع كما يُروَى في الحديث الآخر الذي يروى أَنّه قال : " أَتانِي جِبْرِيلُ بِقِدْرٍ يُقَال لَهَا : الكَفِيتُ فوَجَدْتُ قُوَّةَ أَرْبَعِينَ رَجُلاً في الجِمَاعِ " . وقال الصاغانيّ في التكملة : ولا يَصِح نُزولُ القِدْرِ من السّماءِ عند أَصحابِ الحَدِيث انتهى . ومنه حديثُ جابرٍ " أُعْطِىَ رسولُ الله صلَّى الله عليه وسلّم الكَفِيتَ " قيل للحسن : وما الكَفِيتَ ؟ قال : البِضَاعُ . وعن الأَصْمعيّ : إِنَّهُ لَيَكْفِتُنِي عن حاجتي ويَعْفِتُنِي عنها أَي يَحْبِسُنِي عنها . " وكافِتٌ " كصَاحِبٍ كما في نسخة : " غَارٌ " في جَبَلٍ " كانَ يَأْوِى إِليه اللُّصُوصُ وَيَكْفِتُون فيه المَتَاعَ " أَي يَضُمُّونه عن ثعلبٍ صِفَةٌ غَالِبَةٌ وقالَ : جاءَ رِجَالٌ إِلى إبراهيمَ ابنِ المُهَاجِرِ العَرَبِيِّ فقالوا : إِنّا نَشكو إِلَيْكَ كافِتاً يَعنونَ هذا الغَارَ . " وَفَرَسٌ كُفَتٌ وكُفَتَةٌ كصُرَد وهُمَزَةِ " إِذَا كان " يَثِبُ جَميعاً فَلا يُسْتَمْكَنُ منه لاجْتِماعِ وَثْبِه " كذا في التكملة وفيه إيماءٌ إِلى أَنَّه مأْخُوذٌ من كَفَتَ الشَّيءَ إِذا جَمَعَه وأَمّا فَرسٌ كَفْتٌ - بالفتح - بمعنى سَرِيع فقد تَقَدّم في أَول المادّة . " والمُكْفِتُ كمُحْسِنٍ : مَنْ يَلْبَسُ درْعَيْنِ بينَهما ثَوْبٌ " وفي التهذيب : هو الذي يَلْبَس دِرْعاً طويلة فيَضُمٌّ ذَيْلَهَا بمَعالِيقَ إِلى عُرىً في وسَطِها ؛ لتَشَمَّرَ عن لابِسها . " وكَفْتَةُ " بالفَتْح " : اسمُ بَقِيعِ الغَرْقَدِ " قال أَبو سعيد : خُصَّ بذلك " لأَنَّها " أَي المَقْبُرةُ " تَكْفِتُ " . وفي نسخَة أُخرى : تَقْبِضُ " النَّاسُ " قَالَ ابن السِّكِّيت : فإِن كان كما قَالَ فَكُلّ مَقَابِرَ في الدُّنْيَا كَفْتَة وأَي مَقَابِرَ لا تَقْبِضُ الناس ؟ وليس ذلك كما ذكر وقد سأَلت من رأَيْتُ من المَدَنيِّين : لمَ سُمِّيَتْ كَفْتَة فقال : - وهو الذي أَتَى به المُصَنّف - " أَو لأَنّهَا تأْكُلُ المَدْفُونَ سَريعاً " لا تُبْقِى منِ الإِنسان شَيْئاً من شَعَر ولا بَشَرٍ ولا ضِرْسٍ ولا عَظْمٍ إِلاّ ذَهَبَ ذلك " لأَنَّهَا سَبِخَةٌ " فلا تَلْبَثُ أَنْ تأْكُلَ ما يُدْفَنُ فيها . كذا في التكملة وعبارَة اللسان : لأنه يُدْفَنُ فيه فيَقْبِضُ ويَضُمُّ . وقد عرفت ما فيها

_Türkçe çeviri henüz yok_
