# كفت — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%AA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%81%D8%AA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كفت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%AA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: كفت

الكَفْتُ: صَرْفُكَ الشيءَ عن وَجْهه.
كَفَته يَكْفِتُه كَفْتاً فانْكَفَتَ أَي رَجَعَ راجعاً. وكَفَتَه عن وَجْهه أَي صَرَفه. وفي حديث عبد الله بن عمر: صلاةُ الأَوَّابين ما بين أَن يَنْكَفِتَ أَهلُ المَغْرب إِلى أَن يَثُوبَ أَهلُ العُشَراء أَي يَنْصرِفوا إِلى مَنازلهم. وكَفَتَ يَكْفِتُ كَفْتاً وكَفَتاناً وكِفاتاً: أَسْرَع في العَدْوِ والطَّيَرانِ وتَقَبَّضَ فيه. والكَفَتانُ من العَدْوِ والطيران: كالحَيَدانِ في شِدَّة. وفرسٌ كَفْتٌ: سريع؛ وفَرَسٌ كَفِيتٌ وقَبيضٌ؛ وعَدْوٌ كَفيتٌ أَي سَريع؛ قال رؤْبة:
تَكادُ أَيْديها تَهاوى في الزَّهَقْ،
من كَفْتِها شَدًّا، كإِضْرامِ الحَرَقْ
قال الأَزهري: والكَفْتُ في عَدْوِ ذي الحافر سُرْعةُ قَبْضِ اليَدِ. الجوهري: الكَفْتُ السَّوْقُ الشَّديد. ورجل كَفْتٌ وكَفِيتٌ: سريع خفيفٌ دَقيقٌ، مثلُ كَمْشٍ وكَمِيشٍ. وعَدْوٌ كَفِيتٌ وكِفاتٌ: سريعٌ. ومَرُّ كَفِيتٌ وكِفاتٌ: سريعٌ؛ قال زهير:
مَرًّا كِفاتاً، إِذا ما الماءُ أَسْهَلَها،
حتى إِذا ضُرِبَتْ بالسَّوْطِ تَبْتَرِكُ
وكافَتَهُ: سابَقَهُ.
والكَفِيتُ: الصاحب الذي يُكافِتُكَ أَي يُسابِقُك. والكَفِيتُ: القُوتُ من العَيْش؛ وقيل: ما يُقِيمُ العَيْشَ. والكَفِيتُ: القُوَّةُ على النكاح. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: حُبِّبَ إِليّ النساءُ والطِّيبُ، ورُزِقْتُ الكَفِيتَ أَي ما أَكْفِتُ به مَعِيشَتي أَي أَضُمُّها وأُصْلِحُها؛ وقيل في تفسير رُزِقْتُ الكَفِيتَ أَي القُوَّة على الجماع؛ وقال بعضهم في قوله رُزِقْتُ الكَفِيتَ: إِنها قِدْرٌ أُنزلت له من السماء، فأَكل منها وقَوِيَ على الجماع، كما يروى في الحديث الآخر الذي يروي أَنه قال: أَتاني جبريلُ بقِدْرٍ يقالُ لها الكَفِيتُ، فوَجَدْتُ قوَّة أَرْبَعِينَ رجلاً في الجماع.
والكِفْتُ، بالكسر: القِدْرُ الصغيرة، على ما سنذكره في هذا الفصل؛ ومنه حديث جابر: أُعْطِيَ رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، الكَفِيتَ؛ قيل للحَسَنِ: وما الكَفِيتُ؟ قال: البِضَاعُ. الأَصمعي: إِنه ليَكْفِتُني عن حاجَتي ويَعْفِتُني عنها أَي يَحْبِسُني عنها. وكَفَتَ الشيءَ يَكْفِتُه كَفْتاً، وكَفَّتَه: ضَمَّه وقَبَضَه؛ قال أَبو ذؤَيب:
أَتَوْها بِريحٍ حاوَلَتْهُ، فأَصْبَحَتْ
تُكَفَّتُ قد حَلَّتْ، وساغَ شَرابُها
ويقال: كَفَتَه اللهُ أَي قَبَضه اللهُ.
والكِفاتُ: الموضعُ الذي يُضَمُّ فيه الشيءُ ويُقْبَضُ. وفي التنزيل العزيز: أَلَمْ نَجْعَلِ الأَرضَ كِفاتاً أَحْياءَ وأَمواتاً. قال ابن سيده: هذا قول أَهل اللغة، قال: وعندي أَن الكِفاتَ هنا مصدر من كَفَتَ إِذا ضَمَّ وقَبَضَ، وأَنَّ أَحْياءً وأَمواتاً مُنْتَّصَبٌ به أَي ذاتَ كِفاتٍ للأَحياء والأَموات. وكِفاتُ الأَرضِ: ظَهْرُها للأَحْياءِ، وبَطْنُها للأَمْواتِ، ومنه قولهم للمنازل: كِفاتُ الأَحياء، وللمقابر: كِفاتُ الأَمْواتِ. التهذيب: يُريد تَكْفِتُهم أَحياءً على ظَهْرها في دُورهم ومَنازلهم، وتَكْفِتُهم أَمواتاً في بَطْنها أَي تَحْفَظُهم وتُحْرِزهم، ونَصَبَ أَحياءً وأَمواتاً بوُقُوع الكِفاتِ عليه، كأَنك قلت: أَلم نجعل الأَرضَ كِفاتَ أَحياءٍ وأَمواتٍ؟ فإِذا نَوَّنْتَ، نَصَبْتَ. وفي الحديث: يقول الله، عز وجل، للكرام الكاتبين: إِذا مَرِضَ عَبْدي فاكْتُبوا له مِثْل ما كان يَعْمَلُ في صِحَّتهِ، حتى أُعافِيَه أَو أَكْفِتَه أَي أَضُمَّه إِلى القبر؛ ومنه الحديث الآخر: حتى أُطْلِقَه من وَثاقي، أَو أَكْفِتَه إِليّ. وفي حديث الشعبي: أَنه كان بظَهْر الكُوفةِ فالْتَفَتَ إِلى بُيوتها، فقال: هذه كِفاتُ الأَحْياء، ثم الْتَفَتَ إِلى المَقْبُرة، فقال: وهذه كِفاتُ الأَموات؛ يريد تأْويلَ قوله، عز وجل: أَلم نَجْعل الأَرضَ كِفاتاً أَحياءً وأَمواتاً.
وبَقِيعُ الغَرْقَد يسمى: كَفْتة، لأَنه يُدْفَنُ فيه، فيَقْبِضُ ويَضُمُّ.
وكافِتٌ: غارٌ كان في جبل يَأْوِي إِليه اللُّصوصُ، يَكْفِتُون فيه المتاعَ أَي يَضُمُّونه، عن ثعلب، صفةٌ غالبة. وقال: جاءَ رجالٌ إِلى إِبراهيم بن المُهاجِرِ العَرَبيّ، فقالوا: إِننا نَشْكو إِليك كافِتاً؛ يَعْنُونَ هذا الغارَ.
وكَفَتُّ الشيءَ أَكْفِتُه كَفْتاً إِذا ضَمَمْته إِلى نفسك. وفي الحديث: نُهِينا أَن نَكْفِتَ الثِّيابَ في الصلاة أَي نَضُمَّها ونَجْمَعَها من الانتشار، يريد جمعَ الثَّوْب باليدين، عند الركوع والسجود. وهذا جِرابٌ كَفِيتٌ إِذا كان لا يُضَيِّعُ شيئاً مما يُجْعَل فيه؛ وجِرابٌ كِفْتٌ، مثله.
وتَكَفَّتَ ثوبي إِذا تَشَمَّر وقَلَصَ. وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: اكْفِتُوا صبيانَكم، فإِن للشيطان خَطْفةً؛ قال أَبو عبيد: يعني ضُمُّوهم إِليكم،واحْبِسُوهم في البيوت؛ يريد عند انْتِشار الظلام.
وكَفَتَ الدِّرْعَ بالسيف يَكْفِتُها، وكَفَّتها: عَلَّقَها به، فضَّمَها إِليه؛ قال زهير:
خَدْباءُ يَكْفِتُها نِجادُ مُهَنَّدِ
وكلُّ شيء ضَمَمْتَه إِليكَ، فقد كَفَتَّه؛ قال زهير:
ومُقاضةٍ، كالنِّهْيِ تَنْسُجُه الصَّبا،
بَيْضاءَ، كُفِّتَ فَضْلُها بمُهَنَّدِ
يَّصِفُ دِرْعاً عَلَّق لابسُها، بالسيف، فُضُولَ أَسافِلها، فضَمَّها إِليه؛ وشَدَّده للمبالغة.
قال الأَزهري: المُكْفِتُ الذي يَلْبَسُ دِرْعاً طويلة، فيَضُمُّ ذَيْلَها بمعاليقَ إِلى عُرًى في وَسَطها، لتَشَمَّرَ عن لابسها. والمُكْفِتُ: الذي يَلْبَسُ دِرْعَين، بينهما ثوبٌ.
والكَفْتُ: تَقَلُّبُ الشيء ظَهْراً لبَطْنٍ، وبَطْناً لظَهْر. وانْكَفَتُوا إِلى منازلهم: انْقَلَبُوا.
والكَفْتُ: المَوْتُ؛ يقال: وقَعَ في الناس كَفْتٌ شديد أَي موت. والكِفْتُ، بالكسر: القِدْر الصغيرة. أَبو الهيثم في الأَمثال لأَبي عبيد، قال أَبو عبيدة: من أَمثالهم فيمن يظلم إِنساناً ويُحَمِّلُه مكروهاً ثم يَزيدُه: كِفْتٌ إِلى وَئِيَّةٍ أَي بَلِيَّةٌ إِلى جَنْبِها أُخْرَى؛ قال: والكِفْتُ في الأَصل هي القِدْر الصغيرة، والوَئِيَّةُ هي الكبيرة من القُدور؛ قال الأَزهري: هكذا رواه كِفْتٌ، بكسر الكاف، وقاله الفراء كَفْتٌ، بفتح الكاف، للقِدْر؛ قال أَبو منصور: وهما لغتان، كَفْتٌ وكِفْتٌ.والكَفِيتُ: فرسُ حَسَّانَ بن قَتادة.

### Türkçe

**الكَفْتُ**: senin bir şeyi kendi yönünden çevirmendir.

Onu **كَفَته** **يَكْفِتُه** **كَفْتاً** yaptın da o da **فانْكَفَتَ**; yani geri döndü, dönerek geri döndü. Ve onu kendi yönünden **وكَفَتَه عن وَجْهه**; yani onu çevirdi. Ve Abdullah b. Ömer’in hadîsinde: **صلاةُ الأَوَّابين** akşam ehlinin **أَن يَنْكَفِتَ**’inden, **أَهلُ العُشَراء**’ın **أَن يَثُوبَ**’una kadar; yani evlerine dönüp ayrılmaları. Ve **كَفَتَ** **يَكْفِتُ** **كَفْتاً** ve **كَفَتاناً** ve **كِفاتاً**: koşmada ve uçmada hızlandı ve onda büzüldü. Ve koşma ve uçmadan **الكَفَتانُ**: şiddette **الحَيَدانِ** gibidir. Ve **فرسٌ كَفْتٌ**: hızlı; ve **فَرَسٌ كَفِيتٌ** ve **قَبيضٌ**; ve **عَدْوٌ كَفيتٌ** yani hızlı; Rü’be dedi ki:

تَكادُ أَيْديها تَهاوى في الزَّهَقْ،
من **كَفْتِها** شَدًّا، كإِضْرامِ الحَرَقْ

Ezherî dedi: ve toynak sahibinin koşmasında **الكَفْتُ**, elin kavranmasının süratidir. Cevherî: **الكَفْتُ** şiddetli sevktir. Ve **رجل كَفْتٌ** ve **كَفِيتٌ**: hızlı, hafif, ince; **كَمْشٍ** ve **كَمِيشٍ** gibi. Ve **عَدْوٌ كَفِيتٌ** ve **كِفاتٌ**: hızlı. Ve **مَرُّ كَفِيتٌ** ve **كِفاتٌ**: hızlı; Züheyr dedi ki:

مَرًّا **كِفاتاً**، إِذا ما الماءُ أَسْهَلَها،
حتى إِذا ضُرِبَتْ بالسَّوْطِ تَبْتَرِكُ

Ve **وكافَتَهُ**: onunla yarıştı.

Ve **الكَفِيتُ**: sana **يُكافِتُكَ** olan, yani seninle yarışan arkadaştır. Ve **الكَفِيتُ**: geçimden azıktır; ve denildi: geçimi ayakta tutan şeydir. Ve **الكَفِيتُ**: nikâha güçtür. Ve hadîste: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi: Bana **النساءُ** ve **الطِّيبُ** sevdirildi, ve bana **الكَفِيتَ** rızık verildi; yani onunla geçimimi **أَكْفِتُ** ettiğim şey; yani onu toplarım ve düzeltirim; ve **رُزِقْتُ الكَفِيتَ**’in tefsirinde denildi: yani cimaa güç; ve bazısı **رُزِقْتُ الكَفِيتَ** sözünde dedi ki: o, ona gökten indirilen bir tenceredir; ondan yedi de cimaa güçlendi; diğer hadîste rivayet olunduğu gibi ki o dedi: Bana Cebrâil, kendisine **الكَفِيتُ** denilen bir tencere getirdi; ben de cima’da kırk adamın gücünü buldum.

Ve **الكِفْتُ**, kesre ile: bu bölümde zikredeceğimiz üzere küçük tenceredir; ondan Câbir hadîsi: Resûlullah’a, sallallahu aleyhi ve sellem, **الكَفِيتَ** verildi; Hasan’a denildi: **وما الكَفِيتُ؟** dedi: **البِضَاعُ**. Asmaî: Şüphesiz o, beni ihtiyacımdan **ليَكْفِتُني** eder ve ondan **ويَعْفِتُني** eder; yani beni ondan alıkoyar. Ve **كَفَتَ** şeyi **يَكْفِتُه** **كَفْتاً**, ve **وكَفَّتَه**: onu topladı ve sıktı; Ebû Züeyb dedi ki:

أَتَوْها بِريحٍ حاوَلَتْهُ، فأَصْبَحَتْ
تُكَفَّتُ قد حَلَّتْ، وساغَ شَرابُها

Ve denilir: Allah onu **كَفَتَه**; yani Allah onu kabzetti.

Ve **الكِفاتُ**: şeyin toplandığı ve sıkıldığı yerdir. Ve aziz tenzîlde: **أَلَمْ نَجْعَلِ الأَرضَ كِفاتاً أَحْياءَ وأَمواتاً**. İbn Sîde dedi: bu, dil ehlinin sözüdür; dedi ki: ve benim yanımda burada **الكِفاتَ**, **كَفَتَ**’tan bir masdardır; topladı ve sıktı demektir; ve **أَحْياءً وأَمواتاً** onunla mansuptur; yani diriler ve ölüler için **ذاتَ كِفاتٍ**. Ve yerin **كِفاتُ**’ı: diriler için sırtı, ölüler için karnıdır; ondan evlere: **كِفاتُ الأَحْياء** ve kabirlere: **كِفاتُ الأَمْواتِ** demeleri. Tehzîb: onların diriyken sırtında, evlerinde ve meskenlerinde **تَكْفِتُهم**’i; ve onları ölü iken karnında **وتَكْفِتُهم**’i ister; yani onları korur ve muhafaza eder; ve **أَحياءً وأَمواتاً**’ı, **الكِفاتِ**’ın onun üzerine vuku bulmasıyla nasbetti; sanki şöyle demişsin gibi: Yeri dirilerin ve ölülerin **كِفاتَ**’ı kılmadık mı? Öyleyse tenvin edersen, nasbedersin. Ve hadîste: Allah, عز وجل, kerem sahibi yazıcılara der: Kulum hastalanınca, sıhhatinde yaptığı şeyin benzerini ona yazın; ta ki onu iyileştireyim yahut onu **أَكْفِتَه** edeyim; yani onu kabre toplayayım; ondan diğer hadîs: ta ki onu bağlarımdan salıvereyim yahut onu kendime **أَكْفِتَه** edeyim. Şa‘bî hadîsinde: o, Kûfe’nin arka tarafında idi; evlerine döndü de dedi: bunlar dirilerin **كِفاتُ**’ıdır; sonra kabristana döndü de dedi: ve bunlar ölülerin **كِفاتُ**’ıdır; Allah’ın, عز وجل, sözünün te’vilini ister: **أَلم نَجْعل الأَرضَ كِفاتاً أَحياءً وأَمواتاً**.

Ve **بَقِيعُ الغَرْقَد**: **كَفْتة** diye adlandırılır; çünkü onda defnedilir; böylece kabzeder ve toplar.

Ve **وكافِتٌ**: bir dağda, hırsızların sığındığı bir mağaraydı; onda eşyayı **يَكْفِتُون**; yani onu toplarlar; Sa‘leb’den; galip bir sıfattır. Ve dedi: Adamlar, Arap İbrâhîm b. el-Muhâcir’e geldiler de dediler: Biz sana **كافِتاً**’dan şikâyet ediyoruz; bu mağarayı kastediyorlar.

Ve **وكَفَتُّ** şeyi **أَكْفِتُه** **كَفْتاً**: onu kendine topladığında. Ve hadîste: namazda elbiseleri **أَن نَكْفِتَ** etmekten nehyolunduk; yani onları toplamak ve yayılmadan bir araya getirmek; rükû ve secde sırasında el ile elbiseyi toplamayı ister.

Ve bu, içine konulan şeyden hiçbir şeyi zayi etmeyen olduğunda **جِرابٌ كَفِيتٌ**’tir; ve **جِرابٌ كِفْتٌ**, onun gibidir.

Ve **وتَكَفَّتَ ثوبي**: sıvandığında ve kısaldığında. Ve Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, hadîsinde: dedi ki: Çocuklarınızı **اكْفِتُوا** edin; çünkü şeytan için bir kapma vardır; Ebû Ubeyd dedi: yani onları kendinize toplayın ve evlerde alıkoyun; karanlığın yayılması vaktinde ister.

Ve **وكَفَتَ الدِّرْعَ بالسيف** onu **يَكْفِتُها**, ve **وكَفَّتها**: onu onunla astı; böylece onu kendine topladı; Züheyr dedi ki:

خَدْباءُ يَكْفِتُها نِجادُ مُهَنَّدِ

Ve her şeyi kendine topladın mı, onu **كَفَتَّه** etmişsindir; Züheyr dedi ki:

ومُقاضةٍ، كالنِّهْيِ تَنْسُجُه الصَّبا،
بَيْضاءَ، كُفِّتَ فَضْلُها بمُهَنَّدِ

Bir zırhı vasfeder: giyeni, kılıçla, alt eteklerinin fazlalıklarını asmıştır; böylece onu kendine topladı; ve mübalağa için şeddeli yaptı.

Ezherî dedi: **المُكْفِتُ**, uzun bir zırh giyen kimsedir; onun eteğini, ortasındaki halkalara, askılarla toplar; ta ki giyeninden sıvansın. Ve **المُكْفِتُ**: aralarında bir elbise olduğu hâlde iki zırh giyen kimsedir.

Ve **الكَفْتُ**: şeyin sırtını karnına, karnını sırtına çevirmesidir.

Ve **وانْكَفَتُوا إِلى منازلهم**: döndüler.

Ve **الكَفْتُ**: ölümdür; denilir: insanlar içinde şiddetli bir **كَفْتٌ** vuku buldu; yani ölüm.

Ve **الكِفْتُ**, kesre ile: küçük tenceredir. Ebû’l-Heysem, Ebû Ubeyd’in emsâlinde; Ebû Ubeyde dedi: İnsanlara zulmeden ve ona hoşlanılmayan bir şeyi yükleyen, sonra ona artıran kimse hakkında darb-ı mesellerindendir: **كِفْتٌ إِلى وَئِيَّةٍ**; yani bir belâya onun yanında bir başkası; dedi: ve aslında **الكِفْتُ** küçük tenceredir; **الوَئِيَّةُ** ise tencerelerin büyüğüdür. Ezherî dedi: onu **كِفْتٌ**, kâfın kesresiyle, böyle rivayet etti; ve Ferrâ, tencere için, kâfın fethasıyla **كَفْتٌ** dedi. Ebû Mansûr dedi: ikisi de iki lehçedir: **كَفْتٌ** ve **كِفْتٌ**. Ve **الكَفِيتُ**: Hassân b. Katâde’nin atıdır.
