# كفر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%81%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: كفر

الكفر، بالضم: ضد الإيمان، ويفتح، وأصل الكفر من الكفر بالفتح مصدر كفر بمعنى الستر، كالكفور والكفران بضمهما، ويقال: كفر نعمة الله يكفرها، من باب نصر، وقول الجوهري تبعا لخاله أبي نصر الفارابي إنه من باب ضرب لا شبهة في أنه غلط، والعجب من المصنف كيف لم ينبه عليه وهو آكد من كثير من الألفاظ التي يوردها لغير فائدة ولا عائدة، قاله شيخنا. قلت: لا غلط، والصواب ما ذهب إليه الجوهري والأئمة، وتبعهم المصنف، وهو الحق، ونص عبارته: وكفرت الشيء أكفره، بالكسر أي سترته، فالكفر الذي هو بمعنى الستر بالاتفاق من باب ضرب، وهو غير الكفر الذي هو ضد الإيمان فإنه من باب نصر، والجوهري إنما قال في الكفر الذي بمعنى الستر، فظن شيخنا أنهما واحد، حيث إن أحدهما مأخوذ من الآخر.

  وكم من عائب قولا صحيحا                      وآفته من الفهم السـقـيم فتأمل. كذلك كفر بها يكفر كفورا وكفرانا: جحدها وسترها. قال بعض أهل العلم: الكفر على أربعة أنحاء: كفر إنكار، بأن لا يعرف الله أصلا ولا يعترف به، وكفر جحود، وكفر معاندة، وكفر نفاق، من لقي ربه بشيء من ذلك لم يغفر له، ويغفر ما دون ذلك لمن يشاء. فأما كفر الإنكار فهو أن يكفر بقلبه ولسانه، ولا يعرف ما يذكر له من التوحيد، وأما كفر الجحود فأن يعترف بقلبه ولا يقر بلسانه، فهذا كافر جاحد ككفر إبليس وكفر أمية بن أبي الصلت. وأما كفر المعاندة فهو أن يعرف الله بقلبه ويقر بلسانه ولا يدين به حسدا وبغيا، ككفر أبي جهل وأضرابه. وفي التهذيب: يعترف بقلبه ويقر بلسانه ويأبى أن يقبل، كأبي طالب حيث يقول:
  ولقد علمت بأن دين محمد                      من خير أديان البرية دينا
  لولا الملامة أو حذار مسبة                      لوجدتني سمحا بذاك مبينا

  وأما كفر النفاق فإن يقر بلسانه ويكفر بقلبه ولا يعتقد بقلبه، قال الأزهري: وأصل الكفر تغطية الشيء تغطية تستهلكه. قال شيخنا: ثم شاع الكفر في ستر النعمة خاصة، وفي مقابلة الإيمان، لأن الكفر فيه ستر الحق، وستر نعم فياض النعم. قلت: وفي المحكم: الكفر: كفر النعمة، وهو نقيض الشكر، والكفر: جحود النعمة، وهو ضد الشكر، وقوله تعالى  إنا بكل كافرون  أي جاحدون. وفي البصائر للمصنف: وأعظم الكفر جحود الوحدانية أو النبوة أو الشريعة. والكافر متعارف مطلقا فيمن يجحد الجميع. والكفران في جحود النعمة أكثر استعمالا، والكفر في الدين، والكفور فيهما، ويقال فيهما: كفر، قال تعالى في الكفرات:  ليبلوني أأشكر أم أكفر  وقوله تعالى  وفعلت فعلتك التي فعلت وأنت من الكافرين  أي تحريت كفران نعمتي. ولما كان الكفران جحود النعمة صار يستعمل في الجحود.  ولا تكونوا أول كافر به  أي جاحد وساتر. وقد يقال: كفر، لمن أخل بالشريعة وترك ما لزمه من شكر الله تعالى عليه، قال تعالى:  من كفر فعليه كفره  ويدل على ذلك مقابلته بقوله:  ومن عمل صالحا فلأنفسهم يمهدون  . وكافره حقه، إذا جحده. والمكفر، كمعظم: المجحود النعمة مع إحسانه.
 رجل كافر: جاحد لأنعم الله تعالى. قال الأزهري: ونعمه آياته الدالة على توحيده. والنعم التي سترها الكافر هي الآيات التي أبانت لذوي التمييز أن خالقها واحد لا شريك له، وكذلك إرساله الرسل بالآيات المعجزة والكتب المنزلة والبراهين الواضحة نعمة منه ظاهرة، فمن لم يصدق به وردها فقد كفر نعمة الله، أي سترها وحجبها عن نفسه، وقيل سمي الكافر كافرا لأنه مغطى على قلبه. قال ابن دريد: كأنه فاعل في معنى مفعول. جمع كفار، بالضم، وكفرة، محركة، وكفار ككتاب، مثل جائع وجياع ونائم ونيام. قال القطامي:
  وشق البحر عن أصحاب موسى                      وغرقت الفراعنة الـكـفـار

  وفي البصائر: والكفار في جمع الكافر المضاد للمؤمن أكثر استعمالا، كقوله  أشداء على الكفار  . والكفرة في جمع كافر النعمة أكثر استعمالا، كقوله:  أولئك هم الكفرة الفجرة  ، والفجرة قد يقال للفساق من المسلمين. وهي كافرة من نسوة كوافر، وفي حديث القنوت:  واجعل قلوبهم كقلوب نساء كوافر  يعني في التعادي والاختلاف، والنساء أضعف قلوبا من الرجال لا سيما إذا كن كوافر. ورجل كفار، كشداد، وكفور، كصبور: كافر. وقيل: الكفور: المبالغ في كفران النعمة، قال تعالى:  إن الإنسان لكفور  والكفار أبلغ من الكفور كقوله تعالى  كل كفار عنيد  . وقد أجري الكفار مجرى الكفور في قوله:  إن الإنسان لظلوم كفار  كذا في البصائر. جمع كفر، بضمتين، والأنثى كفور أيضا، وجمعه أيضا كفر، ولا يجمع جمع السلامة، لأن الهاء لا تدخل في مؤنثه، إلا أنهم قد قالوا عدوة الله، وهو مذكور في موضعه. وقوله تعالى:  فأبى الظالمون إلا كفورا  قال الأخفش: هو جمع الكفر، مثل: برد وبرود. وكفر عليه يكفر، من حد ضرب: غطاه، وبه فسر الحديث:  إن الأوس والخزرج ذكروا ما كان منهم في الجاهلية فثار بعضهم إلى بعض بالسيوف، فأنزل الله تعالى  وكيف تكفرون وأنتم تتلى عليكم آيات الله وفيكم رسوله  ولم يكن ذلك على الكفر بالله، ولكن على تغطيتهم ما كانوا عليه من الألفة والمودة. وقال الليث: يقال: إنه سمي الكافر كافرا لأن الكفر غطى قلبه كله. قال الأزهري: ومعنى قول الليث هذا يحتاج إلى بيان يدل عليه، وإيضاحه: أن الكفر في اللغة التغطية، والكافر ذو كفر، أي ذو تغطية لقلبه بكفره، كما يقال للابس السلاح كافر، وهو الذي غطاه السلاح، ومثله رجل كاس، أي ذو كسوة، وماء دافق، أي ذو دفق. قال: وفيه قول آخر أحسن مما ذهب إليه، وذلك أن الكافر لما دعاه الله إلى توحيده فقد دعاه إلى نعمة وأحبها له إذا أجابه إلى ما دعاه إليه، فلما أبى ما دعاه إليه من توحيده كان كافرا نعمة الله، أي مغطيا لها بإبائه، حاجبا لها عنه.
 كفر الشيء يكفره كفرا: ستره، ككفره تكفيرا. والكافر: الليل. وفي الصحاح: الليل المظلم، لأنه يستر بظلمته كل شيء. وكفر الليل الشيء وكفر عليه، غطاه، وكفر الليل على أثر صاحبي: غطاه بسواده، ولقد استظرف البهاء زهير حيث قال:
  لي فيك أجر مجاهـد                      إن صح أن الليل كافر الكافر: البحر، لستره ما فيه، وقد فسر بهما قول ثعلبة بن صعير المازني يصف الظليم والنعامة ورواحهما إلى بيضهما عند غروب الشمس:
  فتذكرا ثقلا رثيدا بعـدمـا                      ألقت ذكاء يمينها في كافر وذكاء: اسم للشمس، وألقت يمينها في كافر، أي بدأت في المغيب. قال الجوهري: ويحتمل أن يكون أراد الليل. قلت وقال بعضهم: عنى به البحر، وهكذا أنشده الجوهري. وقال الصاغاني: والرواية فتذكرت على التأنيث، والضمير للنعامة، وبعده:
  طرفت مراودها وغرد سقبها                      بالآء والحدج الرواء الحادر طرفت، أي تباعدت. قلت: وذكر ابن السكيت أن لبيدا سرق هذا المعنى فقال:
  حتى إذا ألقت يدا في كـافـر                      وأجن عورات الثغور ظلامها قال: ومن ذلك سمي الكافر كافرا لأنه ستر نعم الله.
 الكافر: الوادي العظيم. قيل الكافر: النهر الكبير، وبه فسر الجوهري قول المتلمس يذكر طرح صحيفته:
  فألقيتها بالثني من جنب كافر                      كذلك أقنو كل قط مضلـل الكافر: السحاب المظلم لأنه يستر ما تحته.

  الكافر: الزارع لستره البذر بالتراب. والكفار: الزراع وتقول العرب للزارع كافر لأنه يكفر البذر المبذور بتراب الأرض المثارة إذا أمر عليها مالقه، ومنه قوله تعالى:  كمثل غيث أعجب الكفار نباته  أي أعجب الزراع نباته مع علمهم به فهو غاية ما يستحسن، والغيث: المطر هنا، وقد قيل: الكفار في هذه الآية الكفار بالله تعالى، وهم أشد إعجابا بزينة الدنيا وحرثها من المؤمنين. الكافر من الأرض: ما بعد عن الناس، لا يكاد ينزله أو يمر به أحد، وأنشد الليث في وصف العقاب والأرنب:
  تبينت لمحة من فز عكـرشة                      في كافر ما به أمت ولا عوج كالكفر، بالفتح، كما هو مقتضى إطلاقه، وضبطه الصاغاني بالضم هكذا رأيته مجودا الكافر: الأرض المستوية، قاله الصاغاني، قال ابن شميل: الكافر: الغائط الوطئ، وأنشد البيت السابق وفيه:
  فأبصرت لمحة من رأس عكرشة الكافر: النبت، نقله الصاغاني. كافر: ع ببلاد هذيل. الكافر: الظلمة، لأنها تستر ما تحتها، وقول لبيد:
  فاجرمزت ثم سارت وهي لاهية                      في كافر ما به أمت ولا شرف يجوز أن يكون ظلمة الليل، وأن يكون الوادي، كالكفرة، بالفتح، هكذا في سائر النسخ، والذي في اللسان: كالكفر. الكافر: الداخل في السلاح، من كفر فوق درعه، إذا لبس فوقها ثوبا، كالمكفر، كمحدث، وقد كفر درعه بثوب تكفيرا: لبس فوقها ثوبا فغشاها به، ومنه الحديث:  أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال في حجة الوداع: لا ترجعوا، وفي رواية ألا لا ترجعن بعدي كفارا يضرب بعضكم رقاب بعض  قال أبو منصور: في قوله كفارا قولان: أحدهما: لابسين السلاح متهيئين للقتال، كأنه أراد بذلك النهي عن الحرب، أو معناه لا تكفروا الناس فتكفروا، كما يفعل الخوارج إذا استعرضوا الناس فكفروهم. وهو كقوله صلى الله عليه وسلم:  من قال لأخيه يا كافر فقد باء به أحدهما  . لأنه إما أن يصدق عليه أو يكذب، فإن صدق فهو كافر، وإن كذب، عاد الكفر إليه بتكفيره أخاه المسلم. والمكفر، كمعظم: الموثق في الحديد، كأنه غطي به وستر. والكفر، بالفتح: تعظيم الفارسي، هكذا في اللسان والأساس وغيرهما من الأمهات وشذ الصاغاني فقال في التكملة: الفارس ملكه، بغير ياء ولعله تصحيف من النساخ وهو إيماء بالرأس قريب من السجود.
 الكفر: ظلمة الليل وسواده وقد يكسر، قال حميد:
  فوردت قبل انبلاج الفجر                      وابن ذكاء كامن في الكفر أي فيما يواريه من سواد الليل. قال الصاغاني: هكذا أنشده الجوهري، وليس الرجز لحميد وإنما هو لبشير بن النكث، والرواية:
  وردته قبل أفول النسر

  والكفر: القبر ومنه قيل: اللهم اغفر لأهل الكفور. روي عن معاوية أنه قال: أهل الكفور أهل القبور. قال الأزهري: الكفور جمع كفر بمعنى القرية، سريانية، وأكثر من يتكلم بهذه أهل الشام، ومنه قيل: كفر توثى وكفر عاقب، وإنما هي قرى نسبت إلى رجال. وفي حديث أبي هريرة: أنه قال:  لتخرجنكم الروم منها كفرا كفرا إلى سنبك من الأرض. قيل وما ذلك السنبك? قال: حسمى جذام  ، أي من قرى الشام. قال أبو عبيد: كفرا كفرا، أي قرية قرية. وقال الأزهري، في قول معاوية، يعني بالكفور القرى النائية عن الأمصار ومجتمع أهل العلم، فالجهل عليهم أغلب، وهم إلى البدع والأهواء المضلة أسرع. يقول إنهم بمنزلة الموتى لا يشاهدون الأمصار والجمع والجماعات وما أشبهها، وفي حديث آخر:  لا تسكن الكفور فإن ساكن الكفور كساكن القبور  . قال الحربي: الكفور: ما بعد من الأرض عن الناس فلا يمر به أحد، وأهل الكفور عند أهل المدن كالأموات عند الأحياء، فكأنهم في القبور. قلت: وكذلك الكفور بمصر هي القرى النائية في أصل العرف القديم. وأما الآن فيطلقون الكفر على كل قرية صغيرة بجنب قرية كبيرة، فيقولون: القرية الفلانية وكفرها. وقد تكون القرية الواحدة لها كفور عدة، فمن المشاهير: الكفور الشاسعة، وهي كورة مستقلة مشتملة على عدة قرى، وكفر دمنا، وكفر سعدون، وكفر نطرويس، وكفر باويط، وكفر حجازي، وغير ذلك ليس هذا محل ذكرها. وأكفر الرجل: لزمها، أي القرية، كاكتفر، وهذه عن ابن الأعرابي. الكفر: الخشبة الغليظة القصيرة، عن ابن الأعرابي. هو العصا القصيرة، وهي التي تقطع من سعف النخل. الكفر بالضم: القير. قال ابن شميل: القير ثلاثة أضرب: الكفر، والقير، والزفت. فالكفر يذاب ثم يطلى به السفن، والزفت يطلى به الزقاق. الكفر: ككتف: العظيم من الجبال، والجمع كفرات، قال عبد الله بن نمير الثقفي:
  له أرج من مجمر الهند ساطع                      تطلع رياه من الـكـفـرات أو الكفر: الثنية منها، أي من الجبال. والكفر، بالتحريك: العقاب، ضبط بالضم في سائر النسخ، وهو غلط والصواب بكسر العين، جمع عقبة، قال أبو عمرو: الكفر: الثنايا: العقاب، الواحدة كفرة، قال أمية:
  وليس يبقى لوجه الله مختـلـق                      إلا السماء وإلا الأرض والكفر الكفر: وعاء طلع النخل وقشره الأعلى، كالكافور والكافر، وهذه نقلها أبو حنيفة. والكفرى، وتثلث الكاف والفاء معا. وفي حديث  هو الطبيع في كفراه  الطبيع: لب الطلع، وكفراه بالضم: وعاؤه. وقال أبو حنيفة: قال ابن الأعرابي: سمعت أم رباح تقول: هذه كفرى، وهذا كفرى وكفرى وكفراه وكفراه، وقد قالوا فيه كافر. وجمع الكافور كوافير، وجمع الكافر كوافر، قال لبيد:
  جعل قصار وعـيدان ينـوء                      من الكوافر مكموم ومهتصر

  والكافور: نبت طيب، نوره أبيض كنور الأقحوان، قاله الليث ولم يقل طيب، وإنما أخذه من قول ابن سيده. الكافور أيضا: الطلع حين ينشق، أو وعاؤه، وقيل: وعاء كل شيء من النبات كافوره، وهذا بعينه قد تقدم في قول المصنف، فهو تكرار. وفي التهذيب : كافور الطلعة: وعاؤها الذي ينشق عنها، سمي به لأنه قد كفرها، أي غطاها. والكافور: طيب، وفي الصحاح: من الطيب، وفي المحكم: أخلاط من الطيب تركب من كافور الطلع. وقال ابن دريد: لا أحسب الكافور عربيا، لأنهم ربما قالوا القفور والقافور، وقيل الكافور: يكون من شجر بجبال بحر الهند والصين يظل خلقا كثيرا، لعظمه وكثرة أغصانه المتفرعة، تألفه النمورة، جمع نمر، وخشبه أبيض هش، ويوجد في أجوافه الكافور، وهو أنواع، ولونها أحمر، وإنما يبيض بالتصعيد، وله خواص كثيرة ليس هذا محل ذكرها. الكافور زمع الكرم، وهو الورق المغطى لما في جوفه من العنقود، شبهه بكافور الطلع، لأنه ينفرج عما فيه أيضا، ج كوافير وكوافر. قال العجاج:
  كالكرم إذ نادى من الكافور وهو مجاز، والمشهور في جمع الكافور كوافير، وأما كوافر فإنه جمع كافر. قوله تعالى:  إن الأبرار يشربون من كأس كان مزاجها كافورا  قال الفراء: عين في الجنة تسمى الكافور طيبة الريح، قال ابن دريد: وكان ينبغي أن لا ينصرف، لأنه اسم مؤنث معرفة على أكثر من ثلاثة أحرف، لكن إنما صرفه لتعديل رؤوس الآي. وقال ثعلب: إنما أجراه لأنه جعله تشبيها، ولو كان اسما لعين لم يصرفه. قال ابن سيده: قوله جعله تشبيها، أراد كان مزاجها مثل كافور. وقال الزجاج: يجوز في اللغة أن يكون طعم الطيب فيها والكافور، وجائز أن يمزج بالكافور ولا يكون في ذلك ضرورة، لأن أهل الجنة لا يمسهم فيها نصب ولا وصب. والتكفير في المعاصي كالإحباط في الثواب. وفي اليمين: فعل ما يجب بالحنث فيها، والاسم الكفارة. وفي البصائر: التكفير: ستر الذنب وتغطيته، وقوله تعالى:  لكفرنا عنهم سيآتهم  أي سترناها حتى تصير كأن لم تكن، أو يكون المعنى: نذهبها ونزيلها، من باب التمريض لإزالة المرض، والتقذية لإذهاب القذى. وإلى هذا يشير قوله تعالى:  إن الحسنات يذهبن السيآت  . التكفير: أن يخضع الإنسان لغيره وينحني ويطأطئ رأسه قريبا من الركوع، كما يفعل من يريد تعظيم صاحبه، ومنه حديث أبي معشر:  أنه كان يكره التكفير في الصلاة  . وهو الانحناء الكثير في حالة القيام قبل الركوع. وتكفير أهل الكتاب أن يطأطئ رأسه لصاحبه كالتسليم عندنا. وقد كفر له. وقيل: هو أن يضع يده أو يديه على صدره، قال جرير يخاطب الأخطل ويذكر ما فعلت قيس بتغلب في الحروب التي كانت بعدهم:
  وإذا سمعت بحرب قيس بعدها                      فضعوا السلاح وكفروا تكفيرا يقول: ضعوا سلاحكم فلستم قادرين على حرب قيس لعجزكم عن قتالهم، فكفروا لهم كما يكفر العبد لمولاه، وكما يكفر العلج للدهقان يضع يده على صدره ويتطامن له، واخضعوا وانقادوا. وفي الحديث عن أبي سعيد الخدري رفعه قال:  إذا أصبح ابن آدم فإن الأعضاء كلها تكفر للسان، تقول اتق الله فينا فإن استقمت استقمنا، وإن اعوججت اعوججنا  أي تذل وتقر بالطاعة له وتخضع لأمره. وفي حديث عمرو بن أمية والنجاشي:  رأى الحبشة يدخلون من خوخة مكفرين فولاه ظهره ودخل  . التكفير: تتويج الملك بتاج إذا رئي كفر له، والتكفير أيضا: اسم للتاج، وبه فسر ابن سيده قول الشاعر يصف الثور:
  ملك يلاث برأسه تكفير

  قال: سماه بالمصدر، أو يكون اسما غير مصدر، كالتنبيت للنبت، والتمتين للمتن. قال ابن دريد: رجل كفاري: الكفاري بالضم، وفي بعض النسخ كغرابي: العظيم الأذنين، مثل شفاري، والكفارة، مشددة: ما كفر به من صدقة وصوم ونحوهما، كأنه غطي عليه بالكفارة. وفي التهذيب: سميت الكفارات كفارات لأنها تكفر الذنوب، أي تسترها، مثل كفارة الأيمان، وكفارة الظهار والقتل الخطإ، وقد بينه الله تعالى في كتابه وأمر بها عباده، وقد تكرر ذكر الكفارة في الحديث اسما وفعلا مفردا وجمعا، وهي عبارة عن الفعلة والخصلة التي من شأنها أن تكفر الخطيئة، أي تمحوها، وهي فعالة للمبالغة، كقتالة وضرابة من الصفات الغالبة في باب الاسمية. وكفرية، كطبرية: ة بالشام، ذكره الصاغاني. ورجل كفرين كعفرين: داه، وقال الليث: أي عفريت خبيث كعفرين وزنا ومعنى. رجل كفرنى، أي خامل أحمق، نقله صاحب اللسان. والكوافر: الدنان، نقله الصاغاني. في نوادر الأعراب: الكافرتان والكافلتان: الأليتان، أو هما الكاذتان، وهذه عن الصاغاني. وأكفره: دعاه كافرا، يقال: لا تكفر أحدا من أهل قبلتك، أي لا تنسبهم إلى الكفر، أي لا تدعهم كفارا ولا تجعلهم كفارا بزعمك وقولك. وكفر عن يمينه تكفيرا: أعطى الكفارة، وقد تقدم الكلام عليه قريبا، وهذا مع ما قبله كالتكرار. ومما يستدرك عليه: الكفر: البراءة، كقوله تعالى حكاية عن الشيطان في خطيئته إذا دخل النار:  إني كفرت بما أشركتموني من قبل  أي تبرأت. والكافر: المقيم المختبئ، وبه فسر حديث سعد:  تمتعنا مع رسول الله صلى الله عليه وسلم، ومعاوية كافر بالعرش  ، والعرش: بيوت مكة. وكفره تكفيرا: نسبه إلى الكفر. وكفر الجهل على علم فلان: غطاه. والكافر من الخيل: الأدهم، على التشبيه. وفي حديث عبد الملك: كتب إلى الحجاج: من أقر بالكفر فخل سبيله. أي بكفر من خالف بني مروان وخرج عليهم. وقولهم: أكفر من حمار، تقدم في ح-م-ر، وهو مثل. وكافر: نهر بالجزيرة. وبه فسر قول المتلمس. وقال ابن بري: الكافر: المطر، وأنشد:
  وحدثها الرواد أن ليس بينـهـا                      وبين قرى نجران والشام كافر أي مطر، والمكفر، كمعظم: المحسان الذي لا تشكر نعمته. والكفر، بالفتح: التراب، عن اللحياني، لأنه يستر ما تحته. ورماد مكفور: ملبس ترابا، أي سفت عليه الرياح التراب حتى وارته وغطته، قال:
  هل تعرف الدار بأعلى ذي القور                      قد درست غير رماد مكـفـور
  مكتئب اللون مروح ممطـور

  وكفر الرجل متاعه: أوعاه في وعاء. والكافر: الذي كفر درعه بثوب، أي غطاه. والمتكفر: الداخل في سلاحه. وتكفر البعير بحباله، إذا وقعت في قوائمه. وفي الحديث:  المؤمن مكفر  ، أي مرزأ في نفسه وماله لتكفر خطاياه. والكافور: اسم كنانة النبي صلى الله عليه وسلم، تشبيها بغلاف الطلع وأكمام الفواكه، لأنها تسترها، وهي فيها كالسهام في الكنانة. وكفر لآب: بلد بالشام قريب من الساحل عند قيسارية، بناه هشام بن عبد الملك. وكفر لحم: ناحية شامية. وقول العرب: كفر على كفر، أي بعض على بعض. وأكفر الرجل مطيعه: أحوجه أن يعصيه. وفي التهذيب: إذا ألجأت مطيعك إلى أن يعصيك فقد أكفرته. وفيه أيضا: وكلمة يلهجون بها لمن يؤمر بأمر فيعمل على غير ما أمر به فيقولون له: مكفور بك يا فلان، عنيت وآذيت. وقال الزمخشري: أي عملك مكفور لا تحمد عليه لإفسادك له. ويقال: تكفر بثوبك، أي اشتمل به. وطائر مكفر، كمعظم: مغطى بالريش. وحفص بن عمر الكفر، بالفتح، مشهور ضعيف، والكفر لقبه، ويقال بالباء، وقد تقدم. والصواب أن باءه بين الباء والفاء، ومنهم من جعله نسبته، والصواب أنه لقب. والكفير، كأمير: موضع في شعر أبي عبادة. وكافور الإخشيدي اللابي: أمير مصر، معروف، وهو الذي هجاه المتنبي. والشيخ الزاهد أبو الحسن علي الكفوري، دفين المحلة، أحد مشايخنا في الطريقة الأحمدية، منسوب إلى الكفور، بالضم، وهي ثلاث قرى قريبة من البعض، أخذ عنه القطب محمد بن شعيب الحجازي. وشيخ مشايخنا العلامة يونس بن أحمد الكفراوي الأزهري نزيل دمشق الشام، إلى إحدى كفور مصر، أخذ عن الشبراملسي والبابلي والمزاحي والقليوبي والشوبري والأجهوري واللقاني وغيرهم، وحدث عنه الإمام أبو عبد الله محمد بن أحمد بن سعيد المكي، وشيخنا المعمر المسند أحمد بن علي بن عمر الحنفي الدمشقي، وغيرهم.

### Türkçe

**الكفر**، ötre ile: imanın zıddı; fetha ile de gelir. **الكفر**’ün aslı, fetha ile **الكفر**’dendir; **كفر**’ün “örtmek” mânâsında masdarıdır; ötreleriyle **الكفور** ve **الكفران** gibi. Ve denilir: **كفر نعمة الله يكفرها**; **نصر** bâbındandır. **الجوهري**’nin, dayısı Ebû Nasr el-Fârâbî’ye tâbi olarak, bunun **ضرب** bâbından olduğu sözü; onda şüphe yok ki yanlıştır. Hayret, musannifin buna nasıl dikkat çekmediğidir; hâlbuki bu, faydasız ve getirisi olmayan başka birçok lafızdan daha pekişiktir ki onları zikreder. Bunu şeyhimiz söyledi. Ben dedim: Yanlış yoktur; doğru olan, **الجوهري** ve imamların gittiği şeydir; musannif de onlara tâbi olmuştur; hak budur. İbaresinin nassı şudur: “**وكفرت الشيء أكفره**”, kesre ile; yani “onu örttüm.” Öyleyse “örtmek” mânâsında olan **الكفر**, ittifakla **ضرب** bâbındandır; o, imanın zıddı olan **الكفر** değildir; çünkü o **نصر** bâbındandır. **الجوهري** ancak “örtmek” mânâsındaki **الكفر** hakkında söyledi; şeyhimiz de, birinin ötekinden alınmış olması hasebiyle, ikisinin bir olduğunu zannetti.

  Nice ayıplayan vardır doğru bir sözü;                      âfeti de sakîm anlayıştandır; öyleyse teemmül et. كذلك **كفر بها يكفر كفورا وكفرانا**: onu inkâr etti ve örttü. İlim ehlinden bazıları dedi: **الكفر** dört nev‘ üzeredir: inkâr küfrü; yani Allah’ı aslında hiç bilmemek ve O’nu ikrar etmemek; ve cühûd küfrü; ve inat küfrü; ve nifak küfrü. Bunlardan bir şey ile Rabbine kavuşan kimseye mağfiret olunmaz; bunun aşağısı ise dilediğine mağfiret olunur. İnkâr küfrüne gelince: kalbiyle ve diliyle küfreder; kendisine tevhid hakkında zikredileni bilmez. Cühûd küfrüne gelince: kalbiyle ikrar eder, diliyle ikrar etmez; bu, câhid kâfirdir; İblîs’in küfrü ve Ümeyye b. Ebî’s-Salt’ın küfrü gibi. İnat küfrüne gelince: kalbiyle Allah’ı bilir, diliyle ikrar eder; fakat hased ve bağy sebebiyle onunla dindar olmaz; Ebû Cehil’in ve emsallerinin küfrü gibi. **التهذيب**’de: kalbiyle ikrar eder, diliyle ikrar eder, kabul etmeyi reddeder; Ebû Tâlib gibi; zira o şöyle der:
  Andolsun bildim ki Muhammed’in dini                      yaratılmışların dinleri içinde en hayırlı dindir
  Kınama olmasa yahut sövgü korkusu                      beni bunda açıkça cömert bulurdun

  Nifak küfrüne gelince: diliyle ikrar eder, kalbiyle küfreder; kalbiyle inanmaz. **الأزهري** dedi: **الكفر**’ün aslı, bir şeyi öyle bir örtüşle örtmektir ki onu tüketir. Şeyhimiz dedi: Sonra **الكفر**, özellikle nimeti örtmede ve imanın karşısında yaygınlaştı; çünkü **الكفر**’de hakkı örtmek ve nimetleri bolca verenin nimetlerini örtmek vardır. Ben dedim: **المحكم**’de: **الكفر**: nimete **كفر**; o, şükrün nakîzidir. Ve **الكفر**: nimeti cühûd; o, şükrün zıddıdır. Yüce Allah’ın sözü: **إنا بكل كافرون**; yani “câhidleriz.” Musannifin **البصائر**’inde: Küfrün en büyüğü, vahdâniyeti yahut nübüvveti yahut şeriatı cühûddur. **الكافر**, örfte mutlak olarak hepsini cühûd eden kimse hakkındadır. **الكفران**, nimeti cühûdda daha çok kullanımdadır; **الكفر** dinde; **الكفور** ikisinde de. İkisinde de denilir: **كفر**. Yüce Allah, **الكفرات** hakkında dedi: **ليبلوني أأشكر أم أكفر**. Ve Yüce Allah’ın sözü: **وفعلت فعلتك التي فعلت وأنت من الكافرين**; yani “nimetimin **كفران**’ını kastettin.” **الكفران** nimeti cühûd olunca, cühûdda kullanılmaya başlandı. **ولا تكونوا أول كافر به**; yani “câhid ve örten.” Ve şeriatı ihlâl eden ve Allah Teâlâ’ya karşı üzerine lâzım gelen şükrü terk eden kimse için de **كفر** denilebilir. Yüce Allah dedi: **من كفر فعليه كفره**; buna, şu sözüyle karşılaştırması delâlet eder: **ومن عمل صالحا فلأنفسهم يمهدون**. Ve “hakkını inkâr etti” mânâsında: **وكافره حقه**. Ve **المكفر**, **معظم** gibi: ihsanı ile beraber nimeti inkâr edilen (kimse).
 **رجل كافر**: Allah Teâlâ’nın nimetlerine karşı câhid. **الأزهري** dedi: O’nun nimetleri, tevhidine delâlet eden âyetleridir. Kâfirin örttüğü nimetler, temyiz sahiplerine, yaratıcısının bir olduğunu ve ortağı bulunmadığını açıklayan âyetlerdir. Keza, mûcize âyetlerle ve indirilmiş kitaplarla ve açık burhanlarla resulleri göndermesi, O’ndan apaçık bir nimettir. Kim ona tasdik etmez ve onu reddederse, **كفر نعمة الله** etmiş olur; yani onu örter ve onu kendinden perdelemiş olur. Ve denildi: Kâfire **كافر** denildi; çünkü kalbi örtülüdür. İbn Düreyd dedi: Sanki “mef‘ûl mânâsında fâil”dir. Cem‘i: ötre ile **كفار**; ve harekeli **كفرة**; ve **كفار** “**كتاب**” gibi; “aç” ve “açlar”, “uyuyan” ve “uyuyanlar” misali. **القطامي** dedi:
  Mûsâ’nın ashabı için denizi yardı                      ve **الكفار** firavunlar boğuldu

  **البصائر**’de: Mü’minin zıddı olan kâfirin cem‘inde **الكفار** daha çok kullanımdadır; **أشداء على الكفار** sözü gibi. Nimet kâfirinin cem‘inde **الكفرة** daha çok kullanımdadır; **أولئك هم الكفرة الفجرة** sözü gibi. **الفجرة**, Müslümanlardan fâsıklar için de denilebilir. Ve kadınlardan **كوافر** gibi: “o, **كافرة**’dir.” **القنوت** hadîsinde: **واجعل قلوبهم كقلوب نساء كوافر**; yani düşmanlıkta ve ihtilafta. Kadınlar, erkeklerden daha zayıf kalplidir; özellikle **كوافر** olduklarında. Ve **رجل كفار** “**شداد**” gibi; ve **كفور** “**صبور**” gibi: kâfir. Ve denildi: **الكفور**, nimetin **كفران**’ında mübalağa edendir. Yüce Allah dedi: **إن الإنسان لكفور**. Ve **الكفار**, **الكفور**’dan daha beliğdir; Yüce Allah’ın sözü gibi: **كل كفار عنيد**. Ve **الكفار**, **الكفور** mecrasına yürütülmüştür; şu sözünde: **إن الإنسان لظلوم كفار**; **البصائر**’de böyle. Cem‘i: iki ötre ile **كفر**; dişisi de **كفور**’dur; cem‘i de yine **كفر**’dür. Sâlim cem‘ ile cem‘ edilmez; çünkü dişisine **الهاء** girmez; ancak onlar **عدوة الله** demişlerdir; bu, yerinde zikredilmiştir. Yüce Allah’ın sözü: **فأبى الظالمون إلا كفورا**. **الأخفش** dedi: Bu, **الكفر**’ün cem‘idir; “**برد**” ve “**برود**” gibi. Ve **كفر عليه يكفر**; **ضرب** haddi üzere: onu örttü. Bununla hadîs tefsir edilmiştir: **إن الأوس والخزرج ذكروا ما كان منهم في الجاهلية فثار بعضهم إلى بعض بالسيوف، فأنزل الله تعالى وكيف تكفرون وأنتم تتلى عليكم آيات الله وفيكم رسوله**. Bu, Allah’a küfür üzere değildi; fakat onların ülfet ve muhabbet üzere oldukları şeyi örtmeleri üzeredir. **الليث** dedi: Denilir ki kâfire **كافر** denildi; çünkü **الكفر** onun kalbinin tamamını örttü. **الأزهري** dedi: **الليث**’in bu sözünün mânâsı, ona delâlet eden bir beyana muhtaçtır. Açıklaması: **الكفر** lugatte örtmedir; **الكافر** “**ذو كفر**”dür; yani küfrüyle kalbini örten kimse. Nitekim silah giyene **كافر** denilir; o, silahın onu örttüğü kimsedir. Bunun misli: **رجل كاس**; yani “örtü sahibi”; ve **ماء دافق**; yani “akıtma sahibi.” Dedi: Bundan daha güzel bir başka söz vardır; o da şudur: Kâfir, Allah onu tevhidine çağırdığında, onu bir nimete çağırmış ve ona icabet ederse onu sevmiştir. Tevhidine dair çağırdığı şeyi reddedince, Allah’ın nimetine **كافر** oldu; yani reddedişiyle onu örttü, onu kendinden perdeledi.
 **كفر الشيء يكفره كفرا**: onu örttü; **كفره تكفيرا** gibi. Ve **الكافر**: gece. **الصحاح**’ta: karanlık gece; çünkü karanlığıyla her şeyi örter. Ve **كفر الليل الشيء** ve **كفر عليه**: onu örttü. Ve **كفر الليل على أثر صاحبي**: siyahlığıyla onu örttü. Ve **البهاء زهير**’in şu sözü ne zarif bulunmuştur:
  Sende benim için mücâhidin ecri vardır                      eğer gece **كافر** ise (bu) sahihse **الكافر**: deniz; içindekini örttüğü için. Bununla ikisi (gece ve deniz), Sa‘îr el-Mâzenî’nin, devekuşunu ve dişisini ve güneş batarken yumurtalarına dönüşlerini vasfederken söylediği söz tefsir edilmiştir:
  İkisi, sonra hatırladı bir ağırlığı, biriktirilmişi;                      **ذكاء** sağını bir **كافر** içine bıraktıktan sonra **ذكاء**: güneşin adıdır. “Sağını bir **كافر** içine bıraktı”; yani batmaya başladı. **الجوهري** dedi: Geceyi kastetmiş olması da muhtemeldir. Ben dedim: Bazıları dedi: Bununla denizi kastetti; **الجوهري** de onu böyle rivayet etti. **الصاغاني** dedi: Rivayet, müennes üzere **فتذكرت**’tir; zamir dişi devekuşunadır. Ondan sonra:
  Onun kışkırtıcısı uzaklaştı ve yavrusu öttü                      **الآء** ile ve dolgun, aşağı inen **الحدج** ile **طرفت**: yani uzaklaştı. Ben dedim: İbnü’s-Sikkît, Lebîd’in bu mânâyı çaldığını zikretti; şöyle dedi:
  Nihayet bir elini bir **كافر** içine bıraktığında                      ve boğazların avretlerini karanlığı örttüğünde Dedi: Bundan dolayı kâfire **كافر** denildi; çünkü Allah’ın nimetlerini örttü.
 **الكافر**: büyük vadi. Denildi: **الكافر** büyük nehir. Bununla **الجوهري**, **المتلمس**’in sahifesini atmasını zikrederken söylediği sözü tefsir etti:
  Onu, bir **كافر**’in yanından, kıvrımdaki geçide attım                      işte böyle, her sapmış kediyi toplarım **الكافر**: karanlık bulut; çünkü altındakini örter.

**الكافر**: tohumu toprakla örtmesi sebebiyle ekici. Ve **الكفار**: ekiciler; Araplar ekiciye **كافر** derler; çünkü o, sürülmüş yerin toprağıyla, üzerine sabanı yürüttüğü zaman, ekilmiş tohumu örter. Ondan (buna) O’nun, yüce olanın, sözü: **كمثل غيث أعجب الكفار نباته**; yani ekicilerin, onu bilmeleriyle birlikte, bitkisi onları hayran bıraktı; o, beğenilenin en son derecesidir. Ve **الغيث**: burada yağmur. Ve denilmiştir: bu âyetteki **الكفار**, Allah Teâlâ’yı inkâr eden kâfirlerdir; onlar, dünya süsüne ve onun ekinine, müminlerden daha şiddetli hayran olanlardır.

Yerden **الكافر**: insanlardan uzak olan; neredeyse kimsenin konmadığı yahut yanından geçmediği. Leys, kartal ve tavşanın vasfında şu beyti okudu:
  تبينت لمحة من فز عكـرشة                      في كافر ما به أمت ولا عوج

**كالكفر** (fetha ile), onun mutlak bırakılışının gerektirdiği üzere; Sâgânî onu damme ile ضبط etti; onu böylece güzelce yazılmış gördüm.

**الكافر**: düz yer; bunu Sâgânî söyledi. İbn Şümeyl dedi: **الكافر**: alçak çukur yer. Ve önceki beyti okudu; onda:
  فأبصرت لمحة من رأس عكرشة

**الكافر**: bitki; bunu Sâgânî nakletti.

**كافر**: Hüzeyl beldelerinde bir yer.

**الكافر**: karanlık; çünkü altındakini örter. Lebîd’in sözü:
  فاجرمزت ثم سارت وهي لاهية                      في كافر ما به أمت ولا شرف

Gece karanlığı olması caizdir; vadi olması da caizdir; **كالكفرة** (fetha ile); diğer nüshalarda böyledir. Lisân’daki ise: **كالكفر**.

**الكافر**: silahın içine giren; **كفر** (bir kimse) zırhının üstüne, onun üstüne bir elbise giydiği zaman; **كالمكفر** (muhdes gibi). Ve zırhını bir elbiseyle **تكفيرا** örttü: onun üstüne bir elbise giydi; böylece onu onunla kapladı. Ondan hadis: Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem Veda haccında dedi: “Dönmeyin”; bir rivayette: “Dikkat edin, benden sonra **كفارا** olarak dönmeyin; birbirinizin boyunlarını vurursunuz.” Ebû Mansûr dedi: onun “**كفارا**” sözünde iki söz vardır: birincisi, silah giyinmiş, savaş için hazırlanmış; sanki bununla savaşı yasaklamayı murat etti. Yahut manası: insanları tekfir etmeyin de tekfir edilmiş olmayın; Hâricîlerin yaptığı gibi, insanlara karşı çıkıp onları tekfir ettikleri zaman. Ve bu, onun sallallahu aleyhi ve sellem sözündeki gibidir: “Kim kardeşine ‘ey **كافر**’ derse, ikisinden biri onunla döner.” Çünkü ya ona uygun düşer ya da yalan olur; uygun düşerse o kâfirdir; yalan olursa, Müslüman kardeşini tekfir etmesiyle küfür ona geri döner.

Ve **المكفر** (muazzam gibi): demirde sağlamca bağlanmış; sanki onunla örtülmüş ve gizlenmiş.

Ve **الكفر** (fetha ile): Fârisî’nin tazimi; Lisân’da, Esâs’ta ve ana kaynakların başkalarında böyle. Sâgânî şâz kaldı; Tekmile’de dedi ki: **الفارس** onun mülkü; yâ’sız. Belki de müstensihlerden bir tashiftir; ve o, secdeye yakın, başla işaret etmektir.

**الكفر**: gecenin karanlığı ve siyahlığı; ve kesrelenebilir. Humeyd dedi:
  فوردت قبل انبلاج الفجر                      وابن ذكاء كامن في الكفر

Yani gecenin siyahlığından onu örten şeyin içinde. Sâgânî dedi: Cevherî onu böyle inşad etti; recez Humeyd’in değildir; ancak Beşîr b. en-Nekes’edir. Rivayet:
  وردته قبل أفول النسر

**والكفر**: kabir; ondan denildi: “Allah’ım, **أهل الكفور**’u bağışla.” Muâviye’den rivayet edildi: dedi ki: **أهل الكفور** kabir ehli(=kabirlerde olanlar)dır. Ezherî dedi: **الكفور**, köy manasında **كفر**’in cemidir; Süryânîcedir. Bununla en çok konuşan Şam ehli(=Şamlılar)dır. Ondan denildi: **كفر توثى** ve **كفر عاقب**; ancak bunlar, erkeklere nispet edilmiş köylerdir.

Ebû Hureyre hadîsinde: dedi ki: “Rûm sizi oradan **كفرا كفرا** yerin **سنبك**’ine çıkaracaktır.” Denildi: o **السنبك** nedir? Dedi: **حسمى جذام**; yani Şam’ın köylerinden. Ebû Ubeyd dedi: **كفرا كفرا**; yani köy köy. Ezherî, Muâviye’nin sözünde dedi ki: **الكفور** ile, şehirlerden ve ilim ehlinin toplanma yerinden uzak köyleri kasteder; cehalet onlara daha galiptir; onlar, saptırıcı bidatlere ve hevalara daha hızlıdır. Der ki: onlar, şehirleri, cem’i ve cemaatleri ve benzerlerini görmedikleri için, ölülerin diriler yanındaki hali gibidir; sanki kabirlerdedirler. Başka bir hadiste: “**الكفور**’da oturmayın; çünkü **الكفور**’da oturan, kabirlerde oturan gibidir.” Harbî dedi: **الكفور**: yerden insanlardan uzak olan; kimse yanından geçmez. Şehir ehli yanında **أهل الكفور**, diriler yanında ölüler gibidir; sanki kabirlerdedirler.

Dedim: Mısır’da da **الكفور**, eski örfün aslında uzak köylerdir. Ama şimdi **الكفر**’ü, büyük bir köyün yanında olan her küçük köy üzerine kullanırlar; “falanca köy ve onun **كفر**’ü” derler. Bir tek köyün birkaç **كفور**’u olabilir. Meşhurlardan: **الكفور الشاسعة**; o, birkaç köyü içine alan müstakil bir kûredir. Ve **كفر دمنا** ve **كفر سعدون** ve **كفر نطرويس** ve **كفر باويط** ve **كفر حجازي** ve başkaları; burası onların zikredilme yeri değildir.

Ve **أكفر** adam: ona, yani köye, yapıştı; **كاكتفر** gibi. Bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir.

**الكفر**: kalın kısa tahta; İbnü’l-A‘râbî’den. O, kısa değnektir; hurma yaprağının sapından kesilen şeydir.

**الكفر** (damme ile): katran. İbn Şümeyl dedi: katran üç kısımdır: **الكفر** ve **القير** ve **الزفت**. **فالكفر** eritilir, sonra gemiler onunla sıvanır; **والزفت** tulumlar onunla sıvanır.

**الكفر**: **ككتف** (vezninde): dağların büyüğü; cem‘i **كفرات**. Abdullah b. Numeyr es-Sekafî dedi:
  له أرج من مجمر الهند ساطع                      تطلع رياه من الـكـفـرات

Veya **الكفر**: ondan, yani dağlardan, geçit.

Ve **الكفر** (harekeli): geçitler; diğer nüshalarda damme ile ضبط edilmiştir; o yanlıştır. Doğrusu, **العين**’in kesresi iledir; **عقبة**’nin cem‘i. Ebû Amr dedi: **الكفر**: geçitler; **العقاب**. Tekili **كفرة**. Ümeyye dedi:
  وليس يبقى لوجه الله مختـلـق                      إلا السماء وإلا الأرض والكفر

**الكفر**: hurma tomurcuğunun kabı ve onun üst kabuğu; **كالكافور** ve **الكافر** gibi. Bunu Ebû Hanîfe nakletti.

Ve **الكفرى**; **الكاف** ve **الفاء** birlikte üç türlü harekelenir. Hadiste: “O, **الطبيع**’dir, **في كفراه**.” **الطبيع**: tomurcuğun özü. Ve **كفراه** (damme ile): onun kabı. Ebû Hanîfe dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: Ümmü Rebâh’ı işittim; derdi: “Bu **كفرى**; bu da **كفرى** ve **كفرى** ve **كفراه** ve **كفراه**.” Ve onda **كافر** de demişlerdir.

Ve **الكافور**’un cem‘i **كوافير**; **الكافر**’in cem‘i **كوافر**. Lebîd dedi:
  جعل قصار وعـيدان ينـوء                      من الكوافر مكموم ومهتصر

Ve **الكافور**: hoş kokulu bir bitkidir; çiçeği, papatyanın çiçeği gibi beyazdır; bunu Leys söylemiştir ve “hoş kokulu” dememiştir; onu ancak İbn Sîde’nin sözünden almıştır. **الكافور** ayrıca: yarılıp açıldığı vakit tomurcuktur; yahut onun kabıdır. Ve denildi ki: bitkiden her şeyin kabı onun **كافوره**’udur; bu, musannifin sözünde bizzat daha önce geçmiştir; o hâlde tekrardır. Ve **التهذيب**’de: **كافور الطلعة**: ondan yarılıp açılan kabıdır; ona bu ad verildi, çünkü onu **كفرها** etmiştir; yani onu örtmüştür. Ve **الكافور**: hoş kokudur; ve **الصحاح**’ta: hoş kokulardandır; ve **المحكم**’de: **كافور الطلع**’dan terkib edilen hoş koku karışımlarıdır. İbn Düreyd dedi: **الكافور**’un Arapça olduğunu sanmıyorum; çünkü onlar bazen **القفور** ve **القافور** derler. Ve denildi ki: **الكافور**: Hind ve Çin denizinin dağlarında bir ağaçtan olur; büyüklüğü ve dallarının çokluğu sebebiyle çok yaratığı gölgeler; onu **النمورة** ( **نمر**’in çoğulu) benimser; odunu beyaz, gevrektir; ve oyuklarında **الكافور** bulunur; o türlerdir; ve rengi kırmızıdır; ancak süblimasyonla beyazlar; onun birçok özellikleri vardır; burası onları anma yeri değildir. **الكافور**: asmanın **زمع**’ıdır; o, iç boşluğunda bulunan salkımdan dolayı örtülü olan yapraktır; onu **كافور الطلع**’a benzetti; çünkü o da içindekinden ayrılıp açılır; çoğulu **كوافير** ve **كوافر**’dir. A‘câc dedi:
  Asma gibi; **الكافور**’dan seslendiği vakit; ve bu mecazdır. Ve **الكافور**’un cem‘inde meşhur olan **كوافير**’dir; **كوافر** ise **كافر**’in cem‘idir. Yüce Allah’ın sözü:  **إن الأبرار يشربون من كأس كان مزاجها كافورا**  Ferrâ dedi: cennette **الكافور** diye adlandırılan, kokusu hoş bir pınardır. İbn Düreyd dedi: ve gerekirdi ki munsarif olmasın; çünkü o, üç harften fazla, marife, müennes bir isimdir; fakat onu ancak âyet sonlarının düzenlenmesi için munsarif kıldı. Sa‘leb dedi: onu ancak, onu bir benzetme kıldığı için i‘râb etti; eğer bir pınarın adı olsaydı onu munsarif kılmazdı. İbn Sîde dedi: “onu benzetme kıldı” sözüyle, “onun karışımı **كافور** gibi idi” demek istedi. Zeccâc dedi: dilde caizdir ki onda hoş kokunun ve **الكافور**’un tadı olsun; ve caizdir ki **الكافور** ile karıştırılsın ve bunda bir zorunluluk olmasın; çünkü cennet ehline orada ne yorgunluk dokunur ne hastalık. Ve günahlarda **التكفير**, sevapta **الإحباط** gibidir. Ve yeminde: onda bozmaktan dolayı vacip olanı yapmak; ve isim **الكفارة**’dır. Ve **البصائر**’de: **التكفير**: günahı örtmek ve onu kapatmaktır; ve Yüce Allah’ın sözü:  **لكفرنا عنهم سيآتهم**  yani onları örttük; ta ki sanki olmamış gibi olsunlar; yahut mana: onları gideririz ve kaldırırız; hastalığı gidermek için **التمريض** babından ve kiri gidermek için **التقذية** babından. Ve buna Yüce Allah’ın sözü işaret eder:  **إن الحسنات يذهبن السيآت**  . **التكفير**: insanın başkasına boyun eğmesi, eğilmesi ve başını rükûa yakın bir şekilde alçaltmasıdır; tıpkı arkadaşını tazim etmek isteyenin yaptığı gibi; bundan Ebû Ma‘şer hadisi:  **أنه كان يكره التكفير في الصلاة**  . Ve o, rükûdan önce kıyam hâlinde çok eğilmektir. Ve Ehl-i Kitab’ın **تكفير**’i: sahibine başını eğmesidir; bizdeki selâm gibi. Ve ona **كفر** etti. Ve denildi ki: o, elini yahut iki elini göğsüne koymasıdır. Cerîr, Ahtal’a hitap ederek ve Kays’ın onlardan sonra olan savaşlarda Tağlib’e yaptığını anarak dedi:
  Kays’ın savaşını ondan sonra işittiğiniz vakit, silahı bırakın ve **كفروا** bir **تكفيرا**. Yani: silahlarınızı bırakın; siz Kays ile savaşmaya güç yetirecek değilsiniz; onları savaşmakta acizliğinizden dolayı; o hâlde onlara **كفروا** edin; tıpkı kölenin efendisine **يكفر** etmesi gibi; ve tıpkı Acem’in dihkan’a **يكفر** etmesi gibi: elini göğsüne koyar ve ona alçalır; ve boyun eğin ve itaat edin. Ve hadiste Ebû Saîd el-Hudrî’den, onu merfû‘ olarak dedi:  **إذا أصبح ابن آدم فإن الأعضاء كلها تكفر للسان، تقول اتق الله فينا فإن استقمت استقمنا، وإن اعوججت اعوججنا**  yani ona zelil olur, ona itaatle ikrar eder ve onun emrine boyun eğer. Ve Amr b. Umeyye ile Necâşî hadisi:  **رأى الحبشة يدخلون من خوخة مكفرين فولاه ظهره ودخل**  . **التكفير**: kralın taç ile taçlandırılmasıdır; görüldüğü vakit ona **كفر** edilir. Ve **التكفير** ayrıca: tacın adıdır; ve bununla İbn Sîde, şairin öküzü vasfederek söylediği sözü tefsir etti:
  Başında **تكفير** bulunan bir kral.

Dedi: onu masdar ile adlandırdı; yahut masdar olmayan bir isim olur; tıpkı bitki için **التنبيت** ve metin için **التمتين** gibi. İbn Düreyd dedi: **رجل كفاري**: **الكفاري** (damme ile); ve bazı nüshalarda **كغرابي**: büyük kulaklı; **شفاري** gibi. Ve **الكفارة**, şeddeli: sadaka, oruç ve benzerlerinden onunla **كفر** edilen şeydir; sanki kefaret ile onun üzeri örtülmüştür. Ve **التهذيب**’de: kefaretlere kefaretler denildi; çünkü onlar günahları **تكفر** eder; yani örter; yemin kefareti, zıhâr kefareti ve hataen öldürme kefareti gibi; Yüce Allah onu kitabında beyan etti ve kullarına onu emretti. Ve kefaretin zikri hadiste isim ve fiil olarak, tekil ve çoğul olarak tekrar etmiştir; ve o, günahı **تكفر** etmesi, yani onu silmesi şanından olan fiil ve hasletin ifadesidir; ve o, mübalağa için **فعالة**’dır; isimlik babında galip sıfatlardan olan **قتالة** ve **ضرابة** gibi. Ve **كفرية**; **طبرية** gibi: Şam’da bir yer; onu Sâğânî zikretti. Ve **رجل كفرين**; **عفرين** gibi: onun **داه**’ı. Leys dedi: yani **عفريت** gibi habis; vezin ve mana bakımından **عفرين** gibi. **رجل كفرنى**: yani sönük, ahmak; onu Lisân sahibi nakletti. Ve **الكوافر**: küplerdir; onu Sâğânî nakletti. **نوادر الأعراب**’da: **الكافرتان** ve **الكافلتان**: kalçalardır; yahut ikisi de kaba etlerdir; bu, Sâğânî’dendir. Ve **أكفره**: onu kâfir diye çağırdı; denir: **لا تكفر أحدا من أهل قبلتك**; yani onları küfre nispet etme; yani onları kâfirler diye çağırma ve zannın ve sözünle onları kâfirler kılma. Ve **كفر عن يمينه تكفيرا**: kefareti verdi; onun hakkında söz az önce geçti; bu, kendinden öncekiyle birlikte tekrar gibidir. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **الكفر**: beri olma; Yüce Allah’ın, şeytanın hatasını hikâye ederek ateşe girdiği vakit sözü gibi:  **إني كفرت بما أشركتموني من قبل**  yani beri oldum. Ve **الكافر**: yerleşik, gizlenen kimsedir; ve bununla Sa‘d hadisi tefsir edildi:  **تمتعنا مع رسول الله صلى الله عليه وسلم، ومعاوية كافر بالعرش**  ; ve **العرش**: Mekke’nin evleridir. Ve **كفره تكفيرا**: onu küfre nispet etti. Ve **كفر الجهل على علم فلان**: onu örttü. Ve atlardan **الكافر**: benzetme üzere, yağız olandır. Ve Abdülmelik hadisi: Haccâc’a yazdı: “Kim **بالكفر** ikrar ederse yolunu serbest bırak.” Yani Benî Mervân’a muhalefet edenin ve onlara karşı çıkanın küfrü ile. Ve onların sözü: **أكفر من حمار**; **ح-م-ر**’de geçti; ve o bir meseldir. Ve **كافر**: Cezîre’de bir nehirdir; ve bununla Mütelemmis’in sözü tefsir edildi. İbn Berrî dedi: **الكافر**: yağmurdur; ve şu beyti okudu:
  Rehberler ona haber verdi ki onunla                      Necran köyleri ile Şam arasında **كافر** yoktur. Yani yağmur. Ve **المكفر**, **كمعظم**: nimeti şükredilmeyen iyilik eden. Ve **الكفر**, fetha ile: topraktır; Lihyânî’den; çünkü altındakini örter. Ve **رماد مكفور**: toprakla örtülmüş; yani rüzgârlar onun üzerine toprağı savurdu; ta ki onu gizledi ve örttü. Dedi:
  Üst **ذي القور**’da yurdu tanır mısın?                      Silinmiştir; **رماد مكفور**’dan başka değil
  Rengi kederli, rüzgâr yemiş, yağmur yemiş.

Ve adamın **كفر** etmesi (yani) eşyasını: onu bir kap içinde topladı. Ve **الكافر**: zırhını bir elbiseyle **كفر** eden, yani onu örten kimsedir. Ve **المتكفر**: silahının içine giren (kimsedir). Ve deve **تكفر** etti ipleriyle; yani (ipler) ayaklarına düştüğü zaman. Ve hadiste: “ **المؤمن مكفر** ”; yani günahları örtülsün diye, nefsi ve malı hususunda musibete uğratılmıştır. Ve **الكافور**: Nebî’nin صلى الله عليه وسلم sadakının adı; hurma tomurcuğunun kılıfına ve meyvelerin kılıflarına benzetme olarak; çünkü onlar onu örterler; ve o (meyveler) onların içinde, sadaktaki oklar gibidir. Ve **كفر لآب**: Şam’da sahile yakın, Kayseriyye yanında bir beldedir; onu Hişâm b. Abdülmelik bina etti. Ve **كفر لحم**: Şam’a ait bir nahiyedir. Ve Arapların sözü: **كفر على كفر**; yani bir kısmı bir kısmı üzerine. Ve adam, itaatkârını **أكفر** etti: onu, kendisine isyan etmesine muhtaç kıldı. Ve **التهذيب**’de: “İtaatkârını sana isyan etmeye mecbur bıraktığın zaman, onu **أكفرت** etmiş olursun.” Ve onda ayrıca: “Ve bir kelime ki, bir iş ile emrolunup da emrolunduğunun dışında bir şey yapan kimse için onunla (bu kelimeyle) ağızlarını alıştırırlar; ona derler ki: **مكفور بك** ey falan; (yani) eziyet çektin ve eziyet gördün.” Zemahşerî dedi: yani senin işin **مكفور**dur; onu bozman sebebiyle onun üzerine övülmezsin. Ve denilir: elbisenle **تكفر** ettin; yani onunla büründün. Ve **طائر مكفر**; **معظم** gibi: tüy ile örtülmüş. Ve Hafs b. Ömer **الكفر**; fetha ile, meşhur zayıftır; ve **الكفر** onun lakabıdır; ve **الباء** ile de söylenir; ve daha önce geçti. Ve doğru olan: onun **باء**’sı **الباء** ile **الفاء** arasındadır; ve onlardan kimi onu nisbesi kıldı; doğru olan ise onun lakap olduğudur. Ve **الكفير**; **أمير** gibi: Ebû Ubâde’nin şiirinde bir yerdir. Ve **كافور الإخشيدي اللابي**: Mısır emîridir; bilinen (kimsedir); ve o, Mütenebbî’nin hicvettiği kimsedir. Ve zâhid şeyh Ebü’l-Hasen Ali **الكفوري**; Mahalle’de defnedilmiş; Ahmediyye tarikatında şeyhlerimizden biridir; **الكفور**’a mensuptur; damme ile; ve o, birbirine yakın üç köydür; ondan Kutub Muhammed b. Şuayb el-Hicâzî aldı. Ve şeyhlerimizin şeyhi, allâme Yûnus b. Ahmed **الكفراوي** el-Ezherî, Şam Dımaşk’ta ikamet eden; Mısır’ın **كفور**’larından birine (mensup); Şebrâmelsî’den, Bâbilî’den, Muzâhî’den, Kalyûbî’den, Şûberî’den, Ecehûrî’den, Lekânî’den ve başkalarından aldı; ve ondan, imam Ebû Abdillah Muhammed b. Ahmed b. Saîd el-Mekkî ve şeyhimiz, uzun ömürlü müsnid Ahmed b. Ali b. Ömer el-Hanefî ed-Dımaşkî ve başkaları rivayet etti.
