# كفل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%81%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: كفل

الكَفَل، بالتحريك: العجُز، وقيل: رِدْفُ العجُز، وقيل: القَطَن يكون للإِنسان والدابة، وإِنها لعَجْزاءُ الكَفَل، والجمع أَكْفال، ولا يشتق منه فعل ولا صفة.
والكِفْل: من مراكب الرجال وهو كساء يؤْخذ فيعقَد طرفاه ثم يُلقَى مقدَّمه على الكاهِل ومؤخَّره مما يلي العجُز، وقيل: هو شيء مستدير يُتخذ من خِرَقٍ أَو غير ذلك ويوضع على سَنام البعير. وفي حديث أَبي رافع قال: ذاك كِفْل الشيطان، يعني معقده. واكتفَل البعيرَ: جعل عليه كِفْلاً. الجوهري: والكِفْل ما اكتفَل به الراكب وهو أَن يُدار الكساء حول سنام البعير ثم يركب. والكِفْل: كساء يجعل تحت الرحْل؛ قال لبيد:
وإِن أَخَّرْت فالكِفْل ناجزُ
وقال أَبو ذؤَيب:
على جَسْرةٍ مرفوعةِ الذَّيْلِ والكِفْلِ
وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:
تُعْجِل شَدَّ الأَعْبَلِ المَكافِلا
فسره فقال: واحد المَكافِلُ مُكْتَفَل، وهو الكِفْل من الأَكسية. ابن الأَنباري في قولهم قد تكفَّلت بالشيء: معناه قد أَلزمته نفسي وأَزلت عنه الضَّيْعَة والذهابَ، وهو مأْخوذ من الكِفْل، والكِفْل: ما يحفظ الراكب من خلفه. والكِفْل: النصيب مأْخوذ من هذا. أَبو الدقيش: اكْتَفَلْت بكذا إِذا ولَّيْتَه كَفَلَكَ، قال: وهو الافْتِعال؛ وأَنشد: قد اكتَفَلَتْ بالحَزْنِ، واعْوَجَّ دونها
ضَواربُ من خَفَّان تَجْتابُه سَدْرا
وفي حديث إِبراهيم: لا تشرب من ثُلْمة الإِناء ولا عُرْوَته فإِنها كِفْل الشيطان أَي مَرْكَبُه لما يكون من الأَوْساخ، كَرِه إِبراهيم ذلك. والكِفْل: أَصله المركَب فإِنَّ آذانَ العُرْوة والثُّلْمةَ مركب الشيطان. والكِفْل من الرِّجال: الذي يكون في مؤخَّر الحرب إِنما همَّته في التأَخر والفِرار. والكِفْل: الذي لا يثبت على ظهور الخيل؛ قال الجَحَّاف بن حكيم:
والتَّغْلَبيّ على الجَواد غنيمةٌ،
كِفْلُ الفُروسة دائمُ الإِعْصام
والجمع أَكْفال؛ قال الأَعشى يمدح قوماً:
غيرُ مِيلٍ ولا عَوَاوِيرَ في الهيْـ
ـجا، ولا غُزَّلٍ ولا أَكْفال
والاسم الكُفولة، وهو الكفِيل. وفي التهذيب: الكِفْل الذي لا يثبت على مَتْن الفرس، وجمعه أَكْفال؛ وأَنشد:
ما كنتَ تَلْقَى في الحُروب فَوَارِسي
مِيلاً، إِذا رَكِبوا، ولا أَكْفالا
وهو بيِّن الكُفولة. وفي حديث ابن مسعود ذكر فتنة فقال: إِني كائن فيها كالكِفْل آخذ ما أَعرِف وأَترك ما أُنْكِر؛ قيل: هو الذي يكون في آخر الحرب همته الفِرار، وقيل: هو الذي لا يقدر على الركوب والنهوض في شيء فهو لازم بيته. قال أَبو منصور: والكِفْل الذي لا يثبت على ظهر الدابة. والكِفْل: الحَظُّ والضِّعف من الأَجر والإِثم، وعم به بعضهم، ويقال له: كِفْلان من الأَجر، ولا يقال: هذا كِفْل فلان حتى تكون قد هيَّأْت لغيره مثله كالنصيب، فإِذا أَفردت فلا تقل كِفْل ولا نصيب. والكِفْل أَيضاً: المِثْل. وفي التنزيل: يُؤْتِكُم كِفْلَيْن من رحمته؛ قيل: معناه يؤْتكم ضِعْفَين، وقيل: مِثْلين؛ وفيه: ومَنْ يشفعْ شفاعة سيئة يكن له كِفْل منها؛ قال الفراء: الكِفْل الحظ، وقيل: يؤْتِكم كِفْلين أَي حَظَّين، وقيل ضِعْفين. وفي حديث الجمعة: له كِفْلان من الأَجر؛ الكِفْل، بالكسر: الحظ والنصيب. وفي حديث جابر: وعَمَدْنا إِلى أَعظم كِفْل. وقال الزجاج: الكِفْل في اللغة النصيب أُخذ من قولهم اكْتَفَلْت البعير إِذا أَدرْتَ على سَنامه أَو على موضع من ظهره كِساء وركبت عليه، وإِنما قيل له كِفْل؛ وقيل: اكْتَفل البعيرَ لأَنه لم يستعمل الظهر كله إِنما استعمل نصيباً من الظهر. وفي حديث مَجيء المستضعفين بمكة: وعياشُ بن أَبي ربيعة وسلمةُ بن هشام مُتَكَفِّلان على بعير. يقال: تَكَفَّلْت البعير واكْتَفَلْته إِذا أَدرت حول سنامه كِساء ثم ركبته، وذلك الكِساء الكِفْل، بالكسر.
والكافِل: العائِل، كَفَله يَكْفُله وكَفَّله إِيّاه. وفي التنزيل العزيز: وكَفَلَها زكريا؛ وقد قرئت بالتثقيل ونصب زكريّا، وذكر الأَخفش أَنه قرئ: وكَفِلَها زكريا، بكسر الفاء. وفي الحديث: أَنه وكافل اليتيم كهاتَيْن في الجنة له ولغيره؛ والكافِل: القائم بأَمر اليتيم المربِّي له، وهو من الكفيل الضمين، والضمير في له ولغيره راجع إِلى الكافِل أَي أَن اليتيم سواء كان الكافِل من ذَوِي رحمه وأَنسابه أَو كان أَجنبيّاً لغيره تكفَّل به، وقوله كهاتين إِشارة إِلى إِصبعيه السبَّابة والوسطى؛ ومنه الحديث: الرَّابُّ كافِلٌ؛ الرَّابُّ: زوج أُمِّ اليتيم لأَنه يكفُل تربيته ويقوم بأَمره مع أُمه. وفي حديث وَفْد هَوازِن: وأَنت خير المَكْفُولين، يعني رسول الله، صلى الله عليه وسلم، أَي خير من كُفِل في صغره وأُرْضِعَ ورُبِّيَ حتى نشأَ، وكان مُسْتَرْضَعاً في بني سعد بن بكر. والكافِل والكَفِيل: الضامن، والأُنثى كَفِيل أَيضاً، وجمع الكافِل كُفَّل، وجمع الكَفيل كُفَلاء، وقد يقال للجمع كَفِيل كما قيل في الجمع صَدِيق. وكَفَّلها زكريا، أَي ضمَّنها إِياه حتى تكفَّل بحضانتها، ومن قرأَ: وكَفَلَها زكريا، فالمعنى ضمِن القيام بأَمرها.
وكَفَل المال وبالمال: ضَمِنه. وكَفَل بالرجل
(* قوله «وكفل بالرجل إلخ»
عبارة القاموس: وقد كفل بالرجل كضرب ونصر وكرم وعلم) يَكْفُل ويَكْفِل كَفْلاً وكُفُولاً وكَفالة وكَفُلَ وكَفِلَ وتَكَفَّل به، كله: ضمِنه. وأَكْفَلَه إِياه وكَفَّله: ضمَّنه، وكَفَلْت عنه بالمال لغريمه وتكَفَّل بدينه تكفُّلاً. أَبو زيد: أَكْفَلْت فلاناً المال إِكْفالاً إِذا ضمَّنته إِياه، وكَفَل هو به كُفُولاً وكَفْلاً، والتَّكْفيل مثله. قال الله تعالى: فقال أَكْفِلْنِيها وعَزَّني في الخِطاب؛ الزجاج: معناه اجعلني أَنا أَكْفُلُها وانزل أَنت عنها. ابن الأَعرابي: كَفِيلٌ وكافِل وضَمِين وضامِن بمعنى واحد؛ التهذيب: وأَما الكافل فهو الذي كَفَل إِنساناً يَعُوله ويُنْفِقُ عليه. وفي الحديث: الرَّبِيب كافِلٌ، وهو زوج أُمّ اليتيم كأَنه كَفَل نفقة اليتيم.
والمُكافِل: المُجاوِر المُحالِف، وهو أَيضاً المُعاقِد المعاهد؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد بيت خِدَاش ابن زُهَير:
إِذا ما أَصاب الغَيْثُ لم يَرْعَ غيْثَهم،
من الناس، إِلا مُحْرِم أَو مُكافِل
المُحْرِم: المُسالِم، والمُكافِل: المُعاقد المُحالف، والكَفِيل من هذا أُخِذ.
والكِفْل والكَفِيل: المِثْل؛ يقال: ما لفلان كِفْل أَي ما له مثل؛ قال عمرو بن الحرث:
يَعْلو بها ظَهْرَ البعير، ولم
يوجَدْ لها، في قومها، كِفْل
كأَنه بمعنى مثل. قال الأَزهري: والضِّعْف يكون بمعنى المِثْل. وفي الحديث: أَنه، صلى الله عليه وسلم، قال لرجلٍ: لك كِفْلان من الأَجر أَي مثلان. والكِفْل: النصيب والجُزْء؛ يقال: له كِفْلان أَي جزءَان ونَصيبان.والكافِل: الذي لا يأْكل، وقيل: هو الذي يَصِل الصيام، والجمع كُفَّل. وكَفَلْت كَفْلاً أَي واصَلْت الصوم؛ قال القطامي يصف إِبلاً بقلَّة الشرب:يلُذْنَ بأَعْقارِ الحِياضِ، كأَنها
نساءُ النصارى أَصبحتْ، وهي كُفَّل
قال ابن الأَعرابي وحده: هو من الضمان أَي قد ضَمِنَّ الصوم؛ قال ابن سيده: ولا يعجبني.
وذو الكِفْل: اسم نبي من الأَنبياء، صلوات الله عليهم أَجمعين، وهو من الكَفالة، سمي ذا الكِفْل لأَنه كَفَل بمائة ركعة كل يوم فَوَفَى بما كَفَل، وقيل: لأَنه كان يلبس كساء كالكفْل، وقال الزجاج: إِن ذا الكفْل سمي بهذا الاسم لأَنه تكفَّل بأَمر نبي في أُمته فقام بما يجب فيهم، وقيل: تكفَّل بعمل رجل صالح فقام به.

### Türkçe

**الكَفَل**، harekeli olarak: kıç; ve denildi ki: kıçın art tarafı; ve denildi ki: belin alt kısmı.

İnsan ve binek hayvanı için olur; ve şüphesiz o, **عَجْزاءُ الكَفَل**’dir; çoğulu **أَكْفال**’dır; ondan fiil de sıfat da türetilmez.

**الكِفْل**: erkeklerin bineklerinden (bir tür binek takımı)dir; o, alınır da iki ucu bağlanır, sonra ön tarafı **الكاهِل** üzerine, arka tarafı da kıç tarafına gelecek şekilde bırakılır. Ve denildi ki: paçavralardan yahut başka şeyden yapılan yuvarlak bir şeydir; devenin hörgücünün üzerine konur. Ebû Râfi‘ hadîsinde dedi ki: “O, **كِفْل الشيطان**’dır”; yani onun bağlandığı yer. **واكتفَل البعيرَ**: onun üzerine **كِفْلاً** koydu. Cevherî: **الكِفْل** binekçinin onunla **اكتفَل** ettiği şeydir; o da, örtünün devenin hörgücü etrafında döndürülmesi, sonra binmesidir. **الكِفْل**: eyerin altına konulan bir örtüdür; Lebîd dedi ki:

وإِن أَخَّرْت فالكِفْل ناجزُ

Ebû Züeyb dedi ki:

على جَسْرةٍ مرفوعةِ الذَّيْلِ والكِفْلِ

İbnü’l-A‘râbî’nin rivayet ettiği sözü:

تُعْجِل شَدَّ الأَعْبَلِ المَكافِلا

Bunu açıkladı ve dedi ki: **المَكافِل**’in teki **مُكْتَفَل**’dir; o da örtülerden olan **الكِفْل**’dir.

İbnü’l-Enbârî, “**قد تكفَّلت بالشيء**” sözlerinde: manası “onu nefsime ilzam ettim ve ondan zayi olmayı ve gitmeyi giderdim”dir; bu, **الكِفْل**’den alınmıştır. Ve **الكِفْل**: binekçinin arkasından koruduğu şeydir. **الكِفْل**: nasip; bundan alınmıştır. Ebû’d-Dekîş: “**اكْتَفَلْت بكذا**” dediğin zaman, “onu kıçına (arkana) tevdi ettin” demektir. Dedi ki: bu, **الافْتِعال**’dır; ve şu beyti okudu:

قد اكتَفَلَتْ بالحَزْنِ، واعْوَجَّ دونها
ضَواربُ من خَفَّان تَجْتابُه سَدْرا

İbrâhîm hadîsinde: “Kabın kırık yerinden ve kulpundan içme; çünkü o, **كِفْل الشيطان**’dır” yani pisliklerden dolayı onun bindiği yerdir; İbrâhîm bunu kerih gördü.

**الكِفْل**: aslı binek yeridir; çünkü kulpun kulakları ve kırık yer, şeytanın bindiği yerdir.

**الكِفْل من الرِّجال**: savaşın arka tarafında bulunan kimsedir; himmeti ancak geri kalmak ve kaçmaktır. **الكِفْل**: atların sırtında duramayan kimsedir; Cehhâf b. Hakîm dedi ki:

والتَّغْلَبيّ على الجَواد غنيمةٌ،
كِفْلُ الفُروسة دائمُ الإِعْصام

Çoğulu **أَكْفال**’dır; A‘şâ bir kavmi överken dedi ki:

غيرُ مِيلٍ ولا عَوَاوِيرَ في الهيْـ
ـجا، ولا غُزَّلٍ ولا أَكْفال

İsim **الكُفولة**’dir; o da **الكفِيل**’dir. **التهذيب**’de: **الكِفْل** atın sırtında duramayan kimsedir; çoğulu **أَكْفال**’dır; ve şu beyti okudu:

ما كنتَ تَلْقَى في الحُروب فَوَارِسي
مِيلاً، إِذا رَكِبوا، ولا أَكْفالا

Ve o, **بيِّن الكُفولة**’dir. İbn Mes‘ûd hadîsinde bir fitneden söz etti de dedi ki: “Şüphesiz ben onun içinde **كالكِفْل** olacağım; bildiğimi alır, inkâr ettiğimi bırakırım.” Denildi ki: o, savaşın sonunda bulunan, himmeti kaçmak olan kimsedir. Ve denildi ki: o, binmeye ve herhangi bir şeye kalkmaya güç yetiremeyen kimsedir; böylece evine yapışık kalır. Ebû Mansûr dedi ki: **الكِفْل** binek hayvanının sırtında duramayan kimsedir.

**الكِفْل**: ecir ve günahın payı ve katı; bazıları bunu genelleştirdi. Denilir: “ecirden **كِفْلان**”; “bu, falanın **كِفْل**’idir” denilmez; ta ki başkası için onun benzerini hazırlamış olasın, nasip gibi. Tekil olarak söylediğinde ise **كِفْل** de **نصيب** de deme. **الكِفْل** ayrıca: misildir.

Tenzîlde: “Size rahmetinden **كِفْلَيْن** verir”; denildi ki: manası size iki kat verir; ve denildi ki: iki misil. Ve onda: “Kim kötü bir şefaatle şefaat ederse, ondan ona bir **كِفْل** olur.” Ferrâ dedi ki: **الكِفْل** paydır. Ve denildi ki: “Size **كِفْلين** verir” yani iki pay; ve denildi ki: iki kat.

Cuma hadîsinde: “Onun için ecirden **كِفْلان** vardır.” **الكِفْل** (kesre ile): pay ve nasiptir.

Câbir hadîsinde: “Ve en büyük **كِفْل**’e yöneldik.” Zecâc dedi ki: **الكِفْل** dilde nasiptir; “**اكْتَفَلْت البعير**” sözünden alınmıştır; devenin hörgücü üzerine yahut sırtının bir yerine bir örtü döndürdüğün ve onun üzerine bindiğin zaman; ancak ona **كِفْل** denildi. Ve denildi ki: **اكْتَفل البعيرَ**; çünkü sırtın tamamını kullanmadı, ancak sırtın bir nasibini kullandı.

Mekke’de zayıfların gelişi hadîsinde: “Ayyâş b. Ebî Rebî‘a ve Seleme b. Hişâm bir deve üzerinde **مُتَكَفِّلان** (iki kişi) idi.” Denilir: “**تَكَفَّلْت البعير واكْتَفَلْته**” devenin hörgücü etrafına bir örtü döndürdüğün, sonra ona bindiğin zaman; o örtü **الكِفْل**’dir (kesre ile).

**الكافِل**: geçindiren (ail); **كَفَله يَكْفُله** ve **كَفَّله إِيّاه**. Aziz tenzîlde: “**وكَفَلَها زكريا**”; şeddeli okuyuşla ve **زكريّا**’yı nasb ile de okunmuştur. Ahfeş, “**وكَفِلَها زكريا**” diye, fâ’yı kesre ile okunduğunu zikretti.

Hadîste: “Şüphesiz o ve yetimin **كافل**’i cennette şu ikisi gibidir; ona ve başkasına.” **الكافِل**: yetimin işini üstlenen, onu terbiye eden kimsedir; o, kefil olan **الكفيل الضمين**’dendir. “Ona ve başkasına”daki zamir **الكافِل**’e döner; yani yetim, ister **الكافِل** onun rahim ve neseb sahiplerinden olsun, ister yabancı olup başkası için onu **تكفَّل** etmiş olsun (hüküm aynıdır). “Şu ikisi gibi” sözü, işaret parmağı ile orta parmağına işarettir. Ondan: “**الرَّابُّ كافِلٌ**” hadîsi; **الرَّابُّ**: yetimin annesinin kocasıdır; çünkü onun terbiyesini kefalet eder ve annesiyle birlikte onun işini yürütür.

Hevâzin heyeti hadîsinde: “Ve sen **خير المَكْفُولين**’sin”; yani Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem; yani küçüklüğünde kendisine kefil olunan, emzirilen ve büyütülen, ta ki yetişinceye kadar; ve Benî Sa‘d b. Bekr içinde sütanneye verilmişti.

**الكافِل** ve **الكَفِيل**: garantör; dişisi de **كَفِيل**’dir. **الكافِل**’in çoğulu **كُفَّل**; **الكَفِيل**’in çoğulu **كُفَلاء**’dır. Bazen topluluğa **كَفِيل** denir; topluluk için **صَدِيق** denildiği gibi. “**وكَفَّلها زكريا**”: yani onu ona zimmetledi; ta ki onun himayesini **تكفَّل** etti. “**وكَفَلَها زكريا**” okuyan kimseye göre ise mana: onun işini yürütmeyi üstlendi.

**وكَفَل المال وبالمال**: onu garanti etti. **وكَفَل بالرجل**: **يَكْفُل** ve **يَكْفِل**; **كَفْلاً** ve **كُفُولاً** ve **كَفالة**; ve **كَفُلَ** ve **كَفِلَ**; ve **تَكَفَّل به**: bunların hepsi, onu garanti etti demektir. **وأَكْفَلَه إِياه** ve **كَفَّله**: onu zimmetledi. “Onun alacaklısına karşı mal ile onun adına **كَفَلْت**” ve “borcunu **تَكَفَّل** etti” (tekefüllen). Ebû Zeyd: “Falana malı **أَكْفَلْت** **إِكْفالاً**” dediğin zaman, onu ona zimmetledin demektir. Ve o, onunla **كُفُولاً** ve **كَفْلاً** **كَفَل** etti; **التَّكْفيل** de bunun gibidir.

Allah Teâlâ dedi ki: “**فقال أَكْفِلْنِيها وعَزَّني في الخِطاب**”; Zecâc: manası “beni, onu **أَكْفُلُها** kıl; sen de ondan in (vazgeç)”tir. İbnü’l-A‘râbî: **كَفِيل** ve **كافِل** ve **ضَمِين** ve **ضامِن** bir manadadır. **التهذيب**: **الكافل** ise, bir insanı **كَفَل** eden, onu geçindiren ve ona nafaka veren kimsedir. Hadîste: “**الرَّبِيب كافِلٌ**”; o, yetimin annesinin kocasıdır; sanki yetimin nafakasını **كَفَل** etmiştir.

**والمُكافِل**: komşu, müttefik; o ayrıca akitleşen, ahitleşen kimsedir; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve Hıdâş b. Züheyr’in beytini okudu:

إِذا ما أَصاب الغَيْثُ لم يَرْعَ غيْثَهم،
من الناس، إِلا مُحْرِم أَو مُكافِل

**المُحْرِم**: barışçı; **المُكافِل**: akitleşen, müttefik; **الكَفِيل** bundan alınmıştır.

**الكِفْل** ve **الكَفِيل**: misildir; denilir: “Falanın **كِفْل**’i yoktur” yani onun misli yoktur. Amr b. el-Hâris dedi ki:

يَعْلو بها ظَهْرَ البعير، ولم
يوجَدْ لها، في قومها، كِفْل

Sanki “misil” manasındadır. Ezherî dedi ki: **الضِّعْف** “misil” manasında olur. Hadîste: Şüphesiz o, sallallahu aleyhi ve sellem, bir adama dedi ki: “Senin için ecirden **كِفْلان** vardır” yani iki misil.

**الكِفْل**: nasip ve cüz; denilir: “Onun için **كِفْلان** vardır” yani iki cüz ve iki nasip.

**والكافِل**: yemeyen kimsedir; ve denildi ki: o, orucu birleştiren (ara vermeden sürdüren) kimsedir; çoğulu **كُفَّل**’dir. “**كَفَلْت كَفْلاً**” yani orucu birleştirdim; Katamî, az su içen develeri vasfederken dedi ki:

يلُذْنَ بأَعْقارِ الحِياضِ، كأَنها
نساءُ النصارى أَصبحتْ، وهي كُفَّل

İbnü’l-A‘râbî tek başına dedi ki: bu, garanti (anlamı)ndandır; yani orucu garanti ettiler. İbn Sîde dedi ki: bu hoşuma gitmiyor.

**وذو الكِفْل**: peygamberlerden bir peygamberin adıdır; Allah’ın salâtları onların hepsinin üzerine olsun. O, **الكَفالة**’dendir. **ذا الكِفْل** diye adlandırıldı; çünkü her gün yüz rek‘at ile **كَفَل** etti de, **كَفَل** ettiği şeyi yerine getirdi. Ve denildi ki: çünkü **الكفْل** gibi bir örtü giyerdi. Zecâc dedi ki: **ذا الكفْل** bu adla adlandırıldı; çünkü ümmeti içinde bir peygamberin işini **تكفَّل** etti de, onlarda gerekli olanı yerine getirdi. Ve denildi ki: salih bir adamın amelini **تكفَّل** etti de, onu yerine getirdi.
