# كفل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%81%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: كفل

الكفل، محركة: العجز، أو ردفه، أو القطن، يكون للإنسان والدابة، وإنها لعجزاء الكفل، ج: أكفال، ولا يشتق منه فعل ولا صفة. الكفل، بالكسر: الضعف من الأجر والإثم، وعم به بعضهم، ويقال: له كفلان من الأجر، ولا يقال: هذا كفل فلان، حتى يكون قد هيأت لغيره مثله كالنصيب، وإذا أفردت فلا تقل كفل ولا نصيب، ومنه قوله تعالى:  يؤتكم كفلين من رحمته  أي ضعفين. أيضا: النصيب، وبع فسرت الآية أيضا. أيضا: الحظ، وبه فسرت الآية أيضا. أيضا: خرقة تكون على عنق الثور تحت النير، نقله الصاغاني. أيضا: الوبر الذي ينبت بعد الوبر الناسل، نقله الصاغاني. أيضا: من لا يثبت على ظهور الخيل، نقله الجوهري، وأنشد للجحاف بن حكيم:
  والتغلبي على الجواد غنيمة                      كفل الفروسة دائم الإعصام والجمع أكفال، قال الأعشى:
  غير ميل ولا عواوير في الهي                      جا ولا عـزل ولا أكـفـال وأنشد الأزهري:
  ما كنت تلقى في الحروب فوارسي                      ميلا إذا ركـبـوا ولا أكـفــالا الكفل أيضا: الرجل يكون في مؤخر الحرب همته التأخر والفرار، وبه فسر حديث بن مسعود وذكر فتنة فقال:  إني كائن فيها كالكفل آخذ ما أعرف وأترك ما أنكر  . وقيل: هو الذي لا يقدر على الركوب والنهوض في شيء، فهو لازم بيته. الكفل: المثيل، يقال: ما لفلان كفل: أي مثيل، قال عمرو بن الحارث:
  يعلو بها ظهر البعير ولم                      يوجد لها في قومها كفل

  كأنه بمعنى مثل، وبه فسرت الآية أيضا، قال الأزهري: والضعف يكون بمعنى المثل أيضا، كالكفيل. أيضا: من يلقي نفسه على الناس، نقله الصاغاني. أيضا: مركب للرجال، وهو أن يؤخذ كساء، فيقد طرفاه، فيلقى مقدمه على الكاهل ومؤخره مما يلي العجز. أو هو شيء مستدير يتخذ من خرق أو غيرها ويوضع على سنام البعير، قال أبو ذؤيب:
  على جسرة مرفوعة الذيل والكفل وقال الجوهري: الكفل: ما اكتفل به الراكب، وهو أن يدار الكساء حول سنام البعير ثم يركب. والكفل: كساء يجعل تحت الرحل. واكتفل البعير: جعل عليه كفلا، أي أدار على سنامه أو موضع من ظهره كساء وركب عليه. وذو الكفل: نبي من أنبياء بني إسرائيل، وقيل: هو من ذرية إبراهيم صلوات الله عليهما، وقيل: هو إلياس، وقيل: هو زكريا، أقوال ذكرها الفاسي في شرح الدلائل، قيل: بعث إلى ملك اسمه كنعان، فدعاه إلى الإيمان، وكفل له بالجنة وكتب له بالكفالة، وقال الثعالبي - في المضاف والمنسوب - : اختلف المفسرون في اسمه، فقيل: هو بشير بن أيوب، بعثه الله رسولا بعد أيوب، وكان مقامه بالشام وقبره في قرية كفل حارس، من أعمال نابلس، ذكره الملك المؤيد صاحب حماة، وقيل: كان عبدا صالحا ذكر مع الأنبياء لأن علمه كعلمهم، والأكثر على نبوته، وقيل: اسمه إلياس، وقيل: يوشع، وقيل: زكريا، وقيل: حزقيل، لأنه تكفل سبعين نبيا، حكاه في معالم التنزيل عن الحسن ومقاتل، انتهى. وقيل: سمي به، لأنه كفل بمائة ركعة كل يوم فوفى بما كفل، وقيل: لأنه كان يلبس كساء كالكفل، وقال الزجاج: لأنه تكفل بأمر نبي في أمته، فقام بما يجب فيهم، وقيل: تكفل بعمل رجل صالح فقام به، وقال الفاسي في شرح الدلائل: ومعناه ذو الحظ من الله تعالى، وقيل: لتكفله لليسع بصيام النهار وقيام الليل وأن لا يغضب. والكافل: العائل يكفل إنسانا، أي يعوله، ومنه الحديث:  أنا وكافل اليتيم كهاتين في الجنة وأشار بالسبابة والوسطى  ، وفي حديث آخر:  الراب كافل  ، أي بنفقة اليتيم حين تزوج أمه. وقد كفله، ومنه قوله تعالى:  وكفلها زكريا  وهي قراءة غير الكوفيين، والمعنى ضمن القيام بأمرها، وكفله تكفيلا، وبه قرأ الكوفيون الآية، أي كفل الله زكريا إياها، أي ضمنها إياه حتى تكفل بحضانتها. الكافل: الذي لا يأكل، أو الذي يصل الصيام، قاله الفراء في نوادره، والجمع كفل. وكفل كفلا وكفولا: واصل الصوم، قال القطامي يصف إبلا بقلة الشرب:
  يلذن بأعقار الحـياض كـأنـهـا                      نساء النصارى أصبحت وهي كفل

  أو الذي جعل على نفسه أن لا يتكلم في صيامه، نقله الصاغاني، ج: كفل، كركع. الكافل: الضامن كالكفيل، يقال: كفل المال وكفل بالمال: أي ضمنه، وقال ابن الأعرابي: كفيل وكافل، وضمين وضامن بمعنى واحد، جمع كفل، كركع، هو جمع كافل، وكفلاء، هو جمع كفيل، والأنثى كفيل أيضا، يقال في الجمع: كفيل أيضا، كما قيل في الجمع صديق. وقد كفل بالرجل كضرب ونصر وكرم وعلم كفلا وكفولا وكفالة، وذكر الأخفش أنه قرئ:  وكفلها زكريا  بكسر الفاء. وتكفل بدين غريمه تكفلا كله: ضمنه. وأكفله إياه، وكفله تكفيلا: ضمنه إياه. وقال أبو زيد: أكفلت فلانا المال إكفالا: إذا ضمنته إياه، وكفل به كفولا وكفلا، والتكفيل مثله، وقوله تعالى:  أكفلنيها وعزني في الخطاب  ، قال الزجاج: معناه اجعلني أنا أكفلها وانزل أنت عنها. والمكافل: المجاور المحالف. أيضا: المعاقد المعاهد، عن ابن الأعرابي، وأنشد لخداش بن زهير:
  إذا ما أصاب الغيث لم يرع غيثهم                      من الناس إلا محرم أو مكافـل المحرم: المسالم، والمكافل: المعاقد المحالف، والكفيل من هذا أخذ. من المجاز: اكتفل بكذا: إذا ولاه كفله، أي جعله وراءه، قال أبو الدقيش، وتقول اكتفلنا بالجبل، وبالوادي: أي جزناه وجعلناه من ورائنا، واكتفل السابق بالمصلي من ذلك. ومما يستدرك عليه: تكفل بالشيء: ألزمه نفسه، وأزال عنه الضيعة والذهاب، عن ابن الأنباري، قال: مأخوذ من الكفل، وهو ما يحفظ الراكب من خلفه. وفي حديث إبراهيم: لا تشرب من ثلمة الإناء ولا عروته فإنها كفل الشيطان، أي مركبه ومقعده، أي لما يكون في الثلمة من الأوساخ. والمكافل: جمع مكتفل، أي الكفل من الأكسية، عن ابن الأعرابي. والكفيل: الذي لا يثبت على ظهر الدابة. والاسم: الكفولة، بالضم. وفي حديث وفد هوازن: وأنت خير المكفولين. يعني رسول الله صلى الله عليه وسلم، أي خير من كفل في صغره وأرضع وربي حتى نشأ. وتكفل البعير مثل اكتفل، إذا أدار حول سنامه كساء ثم ركبه، ومنه الحديث: متكفلان على بعير. ويقال: جاء متكفلا حمارا: إذا حلق ثوبا على ظهره وركبه. وبات كافلا: إذا لم يصب غداء ولا عشاء. وقد كفل كفولا: أكل خبزا كفتا، أي بغير إدام. ورأيته كفلا لفلان، بالكسر أي رديفا. واكتفل به: ارتدفه. وجعلني كافله: أي القائم به، وهو مجاز. وكفل حارس: من قرى نابلس.

### Türkçe

**الكفل**، harekeli: acz (arka taraf), yahut onun rıdifi (arkası), yahut **القطن** (kalça/yan), insanda ve binek hayvanında olur; ve “o, **الكفل**’i büyük arkalıdır”; çoğulu: **أكفال**; ondan fiil de sıfat da türetilmez. **الكفل**, kesre ile: ecir ve günahın katı (misli); bazıları onu genelleştirdi; “onun için ecirden iki **كفل** vardır” denir; “bu, falanın **كفل**’idir” denmez; ta ki başkası için onun mislini, nasip gibi, hazırlamış olasın; tekil yaptığında da “**كفل**” de “nasip” de deme. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: **يؤتكم كفلين من رحمته** yani iki kat. Yine: nasip; âyet bununla da tefsir edilmiştir. Yine: pay (hazz); âyet bununla da tefsir edilmiştir. Yine: öküzün boynunda, boyunduruğun altında bulunan bir bez parçası; bunu **الصاغاني** nakletti. Yine: dökülen yünden sonra biten yün; bunu **الصاغاني** nakletti. Yine: atların sırtında duramayan kimse; bunu **الجوهري** nakletti; ve **الجحاف بن حكيم**’den şu beyit okundu:
  Ve **التغلبي**’nin iyi ata karşı (üstün gelmesi) ganimettir;                      biniciliğin **كفل**’i, daima bağlanma ve tutunmadır
çoğulu **أكفال**’dır. **الأعشى** dedi ki:
  Ne bir meyil, ne de kusurlar içinde                      ne korkaklar, ne de silahsızlar, ne de **أكفال**
**الأزهري** de şu beyiti okuttu:
  Savaşlarda benim süvarilerimden                      bindiklerinde bir meyil de görmezdin, **أكفال** da
**الكفل** yine: savaşın arkasında olup himmeti geri kalmak ve kaçmak olan adam; bununla **ابن مسعود** hadisi tefsir edildi; fitneyi zikredip dedi ki: “Ben onda **الكفل** gibi olacağım: bildiğimi alır, inkâr ettiğimi bırakırım.” Denildi ki: o, binmeye ve hiçbir şeye kalkmaya güç yetiremeyen kimsedir; o, evine bağlıdır. **الكفل**: misil (benzer); “falanın **كفل**’i yoktur” denir: yani benzeri yoktur. **عمرو بن الحارث** dedi ki:
  Onunla devenin sırtı yükselir;                      kavminde ona **كفل** bulunmadı

Sanki “misil” manasındadır; âyet bununla da tefsir edilmiştir. **الأزهري** dedi ki: “kat (ضعف) bazen misil manasında da olur; **الكفيل** gibi.” Yine: kendini insanların üzerine atan kimse; bunu **الصاغاني** nakletti. Yine: erkekler için bir binek; o da şudur: bir örtü alınır, iki ucu düğümlenir; önü omuz başına, arkası acz tarafına gelecek şekilde atılır. Yahut o, bezlerden veya başkasından yapılan yuvarlak bir şeydir; devenin hörgücüne konur. **أبو ذؤيب** dedi ki:
  Kuyruğu ve **الكفل**’i kaldırılmış bir dişi deve üzerinde
**الجوهري** dedi ki: **الكفل**: binicinin onunla **اكتفل** ettiği şeydir; o da örtünün devenin hörgücü etrafında döndürülmesi, sonra binilmesidir. Ve **الكفل**: eyerin altına konulan bir örtüdür. “**اكتفل** deve”: üzerine **كفل** yaptı; yani hörgücünün üzerine yahut sırtının bir yerine bir örtü doladı ve onun üzerine bindi. Ve **ذو الكفل**: İsrailoğullarının peygamberlerinden bir peygamberdir; denildi ki İbrahim’in zürriyetindendir—Allah’ın salâtı ikisine olsun; denildi ki o **إلياس**’tır; denildi ki o **زكريا**’dır; bunlar, **الفاسي**’nin **شرح الدلائل**’inde zikrettiği sözlerdir. Denildi ki: adı **كنعان** olan bir krala gönderildi; onu imana çağırdı; ona cennetle kefil oldu ve ona kefaletle yazdı. **الثعالبي**—**المضاف والمنسوب**’da—dedi ki: müfessirler onun isminde ihtilaf ettiler; denildi ki o, **بشير بن أيوب**’dur; Allah onu, **أيوب**’dan sonra resul olarak gönderdi; makamı Şam’da idi; kabri, Nablus amellerinden **كفل حارس** köyündedir; bunu Hama sahibi **الملك المؤيد** zikretti. Denildi ki: salih bir kul idi; ilmi onların ilmi gibi olduğu için peygamberlerle birlikte zikredildi; çoğunluk onun nübüvveti üzerinedir. Denildi ki ismi **إلياس**’tır; denildi ki **يوشع**’dır; denildi ki **زكريا**’dır; denildi ki **حزقيل**’dir; çünkü yetmiş peygambere kefil oldu; bunu **معالم التنزيل**’de **الحسن** ve **مقاتل**’den hikâye etti; bitti. Denildi ki: onunla isimlendirildi; çünkü her gün yüz rek‘at ile kefil oldu da kefil olduğu şeyi yerine getirdi. Denildi ki: çünkü **الكفل** gibi bir örtü giyerdi. **الزجاج** dedi ki: çünkü ümmetindeki bir peygamberin işiyle kefil oldu; onlarda gerekli olanı yerine getirdi. Denildi ki: salih bir adamın ameliyle kefil oldu da onu yerine getirdi. **الفاسي** **شرح الدلائل**’de dedi ki: manası, Yüce Allah’tan nasip sahibi olandır. Denildi ki: **اليسع**’a gündüz orucu, gece kıyamı ve öfkelenmemekle kefil oluşundan dolayıdır. **الكافل**: geçindiren; bir insana kefil olur; yani onu geçindirir. Ondandır hadis: “Ben ve yetimin **كافل**’i cennette şu ikisi gibiyiz” ve işaret etti **السبابة** ve **الوسطى** ile. Başka bir hadiste: “**الراب** **كافل**’dir”; yani annesiyle evlendiği vakit yetimin nafakasıyla. Ve ona kefil oldu. Ondandır Yüce Allah’ın sözü: **وكفلها زكريا**; bu, Kufeliler dışındakilerin kıraatidir; mana: onun işini üstlenmeyi üzerine aldı. Ve “onu kefil kıldı” **تكفيلا**; Kufeliler âyeti bununla okudular; yani Allah, **زكريا**’yı ona kefil kıldı; yani onu ona zimmetledi; ta ki onun himayesiyle kefil olsun. **الكافل**: yemeyen kimse; yahut orucu birleştiren kimse; bunu **الفراء** **نوادر**’inde söyledi; çoğulu **كفل**. Ve “**كفل**” **كفلا** ve **كفولا**: orucu birleştirdi. **القطامي** az su içmeleriyle develeri vasfederek dedi ki:
  Havuzların diplerine sığınırlar, sanki onlar                      Hıristiyan kadınlarıdır; sabahladılar, hâlbuki onlar **كفل**

Yahut orucunda konuşmamayı kendi üzerine alan kimse; bunu **الصاغاني** nakletti; çoğulu: **كفل**; **كركع** gibi. **الكافل**: **الكفيل** gibi zâmin; “malı kefil oldu” ve “malla kefil oldu” denir: yani onu garanti etti. **ابن الأعرابي** dedi ki: **كفيل** ve **كافل**, ve **ضمين** ve **ضامن** bir manadadır. Çoğulu **كفل**—**كركع** gibi—**كافل**’in çoğuludur; **كفلاء** ise **كفيل**’in çoğuludur. Dişisi de **كفيل**’dir. Çoğulda da **كفيل** denir; nitekim çoğulda **صديق** denildiği gibi. Ve “adamla kefil oldu” **كضرب** ve **نصر** ve **كرم** ve **علم** gibi: **كفلا** ve **كفولا** ve **كفالة**. **الأخفش** zikretti ki şöyle okunmuştur: **وكفلها زكريا** fâ’nın kesresiyle. Ve “alacaklısının borcuna kefil oldu” **تكفلا**: hepsi, onu garanti etti. Ve “onu ona kefil kıldı”; ve “onu kefil kıldı” **تكفيلا**: onu ona garanti etti. **أبو زيد** dedi ki: “Falana malı kefil kıldım” **إكفالا**: onu ona garanti ettiğim zaman. Ve “onunla kefil oldu” **كفولا** ve **كفلا**; **التكفيل** de onun gibidir. Yüce Allah’ın sözü: **أكفلنيها وعزني في الخطاب**; **الزجاج** dedi ki: manası “onu kefil olacak kişi olarak beni kıl; sen ondan çekil”dir. **المكافل**: komşu, müttefik. Yine: akidleşen, ahitleşen; **ابن الأعرابي**’den. **خداش بن زهير**’e ait şu beyit okundu:
  Yağmur isabet ettiğinde, onların yağmuru insanlardan                      ancak **محرم** yahut **مكافل** olanı otlatmaz
**المحرم**: barışık olan; **المكافل**: akidleşen, müttefik; **الكفيل** buradan alınmıştır. Mecazdan: “şu şeyle **اكتفل** etti”: onu **كفل**’ine, yani arkasına verdiği zaman; **أبو الدقيش** dedi. Ve “dağla **اكتفل** ettik” ve “vadiyle”: yani onu geçtik ve onu arkamızdan kıldık. Ve “önde giden, namaz kılana **اكتفل** etti” de bundandır. Ve kendisine istidrâk edilenlerdendir: “şeyle **تكفل** etti”: onu kendine ilzam etti; ondan zayi olmayı ve gitmeyi giderdi; **ابن الأنباري**’den. Dedi ki: **الكفل**’den alınmıştır; o da biniciyi arkasından koruyan şeydir. İbrahim hadîsinde: “Kabın çentiğinden de kulpundan da içme; çünkü o, şeytanın **كفل**’idir”; yani onun bineği ve oturağıdır; yani çentikte bulunan pisliklerden dolayı. **المكافل**: **مكتفل**’in çoğuludur; yani örtülerden **الكفل**; **ابن الأعرابي**’den. Ve **الكفيل**: binek hayvanının sırtında duramayan kimsedir. İsim: **الكفولة**, damme ile. Hevâzin heyeti hadîsinde: “Sen, **المكفولين**’in en hayırlısısın.” Yani Resûlullah صلى الله عليه وسلم; yani küçüklüğünde kendisine kefil olunan, emzirilen ve büyütülenlerin en hayırlısı; ta ki yetişti. Ve “deve **تكفل** etti” **اكتفل** gibi: hörgücünün etrafına bir örtü doladı, sonra ona bindi; ondandır hadis: “Bir deve üzerinde iki **متكفلان**.” Ve “eşeğe **متكفلا** geldi” denir: bir elbiseyi sırtına doladığı ve ona bindiği zaman. Ve “**كافلا** olarak geceledi”: öğle yemeği de akşam yemeği de bulmadığı zaman. Ve “**كفل** etti” **كفولا**: **كفت** ekmeği yedi; yani katıksız. Ve onu falanın **كفل**’i olarak gördüm, kesre ile: yani rıdif (arkaya binen). Ve “onunla **اكتفل** etti”: onu arkasına bindirdi. Ve beni onun **كافل**’i kıldı: yani onunla kaim olan; bu mecazdır. Ve **كفل حارس**: Nablus köylerindendir.
