# كلز — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D8%B2/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%84%D8%B2/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كلز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D8%B2.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: كلز

ك ز ل
لكز ، كلز ، لزك
استعمل من وجوهه : لكز ، كلز ، لزك .
لزك : أما لزك فإنَّ ابنَ المظفَّر زَعم أنّه يقال : لَزِكَ الجُرْحُ لَزَكا إذا استوَى نباتُ لحمِه ، ولمّا يَبْرأْ بعد . ( قلت ) : لمْ أَسمع لزِك بهذا المعنى إلا لِلّيث وأظنُّه مصَحَّفاً ، والصوابُ بهذا المعنى الذي ذهب إليه الليث أَرَكَ الجُرْحُ يَأرُك ويَأْرِكُ أُروكا إِذا
صَلَحَ وتماثَل .
وقال شمرٌ : هو أن يَسقُط جُلْبُه ويَنبُت لحُمه .
لكز : قال الليث : اللكز : الوَجْءُ في الصَّدر بِجُمْع اليد . وكذلك في الحَنَك .
وأنشد :
لوْلا عِذَارٌ للَكَزْتُ كَرْزَمَهْ
( قلت ) : ولُكَيْز : قبيلةٌ من رَبيعة .
ومن أمثال العرب : ( يَحْمِلُ شَنٌّ ويُفدَّى لُكَيْزٌ ) . وله قصةٌ ، يُضرَب مثلاً لمنُ يعاني مراسَ عملٍ فيُحْرَمُ ويَحظى غيرُه فيُكْرَم .
كلز : ( أبو عبيد ) : المُكْلَئِزُّ : المُنْقبِض .
وقال الليث : يقال : اكْلأَزَّ وهو انقباضٌ في جَفَاءٍ ليس بمطمئنَ كالراكبِ إذا لمْ يتمكَّن من السَّرْج .
يقال : قد اكْلأزَّ فوق دابَّتِه ، وحِمْلٌ مُكْلئِزٌّ فوق الظهر لم يتمكن عدلاً عن ظهر الدابة .
وأنشد غيرُه :
أقولُ والناقُة بِي تَقَحَّمُ
وأَنا منها مُكْلَئِزٌّ مُعْصِمُ
وثُلاثيُّه غير مستعملٍ .
وأنشد شمر :
رُبَّ فتاةٍ مِن بَني العِنازِ
حَيَّاكةٍ ذاتِ حِرٍ كنَازِ
ذِي عَضُدَين مُكْلِئزَ نازِي
كالنَّبَتِ الأحمرِ بالبَرَازِ
واكْلاَزَّ كان في الأصل : اكَلأَزَّ .

### Türkçe

ك ز ل
**لكز** ، **كلز** ، **لزك**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **لكز** ، **كلز** ، **لزك**.

**لزك**: **لزك**’e gelince, İbnü’l-Muzaffer, şöyle denildiğini iddia etti: **لَزِكَ الجُرْحُ لَزَكا**; yarığın eti bitkisinin (eti bitmesinin) düzleştiği zaman, henüz de iyileşmemişken. (Dedim): Bu mânâ ile **لزِك**’i ancak Leys için işitmedim ve onun tashif edilmiş olduğunu zannediyorum; Leys’in gittiği bu mânâ ile doğru olan şudur: **أَرَكَ الجُرْحُ يَأرُك ويَأْرِكُ أُروكا**; yarık düzeldiği ve benzeştiği zaman.
Şemr dedi: O, kabuğunun düşmesi ve etinin bitmesidir.

**لكز**: Leys dedi: **اللكز**: elin yumruğuyla göğüste vurmadır. Aynısı çenede de.
Şiir okudu:
لوْلا عِذَارٌ للَكَزْتُ كَرْزَمَهْ
(Dedim): **لُكَيْز**: Rebîa’dan bir kabiledir.
Arapların darbımesellerindendir: ( **يَحْمِلُ شَنٌّ ويُفدَّى لُكَيْزٌ** ). Onun bir kıssası vardır; bir işin zorluğunu çekip de mahrum bırakılan, başkası nasiplenip ikram olunan kimse için mesel olarak vurulur.

**كلز**: (Ebû Ubeyd): **المُكْلَئِزُّ**: büzülen (kimse).
Leys dedi: Denilir: **اكْلأَزَّ**; o, bir kabalık içinde bir büzülmedir; eyer üzerinde yerleşip sükûnet bulmayan binici gibi.
Denilir: **قد اكْلأزَّ فوق دابَّتِه**; ve yük, sırtın üstünde **مُكْلئِزٌّ** (olur); binek hayvanının sırtından yana kaymış olarak yerleşmemiştir.
Başkası şiir okudu:
أقولُ والناقُة بِي تَقَحَّمُ
وأَنا منها مُكْلَئِزٌّ مُعْصِمُ
Onun üç harfli (fiili) kullanılmamıştır.
Şemr şiir okudu:
رُبَّ فتاةٍ مِن بَني العِنازِ
حَيَّاكةٍ ذاتِ حِرٍ كنَازِ
ذِي عَضُدَين مُكْلِئزَ نازِي
كالنَّبَتِ الأحمرِ بالبَرَازِ
Ve **واكْلاَزَّ** aslında **اكَلأَزَّ** idi.
