# كلف (ك-ل-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%84%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Yükümlü tutarız

- Harfler: ك - ل - ف
- Kur'an'da: 8 geçiş · 8 ayet · 4 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [نُكَلِّفُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/siga/%D9%86%D9%8F%D9%83%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%91%D9%81%D9%8F.md) | نُفَعِّلُ | Yükümlü tutarız | 3 | 3 | [6:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/ayet/6:152.md) |
| [تُكَلَّفُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/siga/%D8%AA%D9%8F%D9%83%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%91%D9%81%D9%8F.md) | تُفَعَّلُ | Yükümlü tutulur; Yükümlü tutulursun | 2 | 2 | [2:233](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/ayet/2:233.md) |
| [يُكَلِّفُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%83%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%91%D9%81%D9%8F.md) | يُفَعِّلُ | Yükümlü tutar | 2 | 2 | [2:286](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/ayet/2:286.md) |
| [الْمُتَكَلِّفِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D8%AA%D9%8E%D9%83%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%91%D9%81%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْمُتَفَعِّلِينَ | Kendini yükümlü yapanlar | 1 | 1 | [38:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/ayet/38:86.md) |

## Mücavir kökler — 81 mücavir (107 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [وسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D8%B9.md) — 6 ortak ayet · G² 57 · “Sunv’a” tas demektir
2. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 7 ortak ayet · G² 38 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
3. [أصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Asire çadırın eteğini bağlayan ip demektir
4. [حرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Hurd kireç taşı demektir
5. [شور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Danışmak
6. [طوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Güç
7. [كسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sıvının zıddı katı demektir
8. [كمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Tam
9. [نكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ayak bağı, bukağı demektir
10. [رضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
11. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Sicim bağıdır
12. [ذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Sahip
13. [رزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Üzüm demektir
14. [نطق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Nitak kuşak, kemer demektir
15. [عسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Zorluk
16. [كيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kile ölçü birimidir
17. [كفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Avuç demektir
18. [تمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Çiçeklenmiş ağaç demektir
19. [خطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hata : Hatve, çizgi ve adım anlamına gelir
20. [لدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Onların yanı
21. [وزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Terazi demektir
22. [وصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…
23. [يتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AA%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir
24. [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Denk tutuyorlar
25. [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden…
26. [حول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ağaçlık yerleri çevreleyen topraktan tümsek ve çukur demetir
27. [عسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Umulur
28. [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Affetti
29. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kanat demektir
30. [ورث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “İrs”, ateş söndükten sonra kalan kül ve kömür atıklarına…
31. [عهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Söz
32. [نسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Çadırın kurulduğu yer demektir
33. [يسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Yüsr” sol kol; “u’sr”, yanın ayna dönüşmesi ile solak…
34. [فصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Fasl Vücudun oynak yerlerinin adıdır
35. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Haml: İple yüklenen yük demektir
36. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
37. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
38. [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kazandı
39. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Tanınan ile
40. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
41. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
42. [بأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Bes besese dağınık taşlar demektir
43. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
44. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İş ayakkabısı
45. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Onların malları
46. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Yavru” demektir
47. [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
48. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İki yüzlüler
49. [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
50. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
51. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
52. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Hufre, çukur demektir
53. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
54. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Sehl” ova demektir
55. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
56. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kıdr kazandır
57. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
58. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Süllem” merdiven demektir
59. [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
60. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%84%D9%81/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كلف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md), [جهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%AF.md), [عسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [وسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D8%B9.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Yüzün derisinde oluşan leke veya renk değişimi; bir şeye meşakkat verecek derecede aşırı düşkünlük |
| Çekirdek Özet 2 | İnsana ancak fıtrî takatinin yettiği ölçüde sorumluluk yüklenmesi; yapmacıklıktan ve haddi aşan külfetten menedilme |
| Çekirdek Özet 3 | Hukuki ve ahlaki mükellefiyetin fıtrî kapasite ile sınırlandırılması, ilahi teklifin taşınamaz ağırlık değil dengeli bir olgunlaşma yükü olması |
| Kritik Hata Riski | Teklifi insanın fıtratını ezen kör bir zorlama sanmak; dinde aşırılığı ve yapmacık zühtü takva zannederek dinden uzaklaşmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كل | Bütünüyle sarma, kuşatma, ağırlık verme, yorma ve dermansız bırakma (örnek kökler: [كلأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D8%A3.md) koruma ve gözetleme, [كلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D8%A8.md) sıkıca sarılma ve yapışma, [كلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D8%AD.md) yüzün gerilip ekşimesi, [كلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%84.md) tükenme, yorulma ve ağırlık yükü olma, [كلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%85.md) yaralama ve iz bırakma). | ف | Kuşatıcı ağırlık ve tutunma mânasını yüzeye, dış görünüme, deriye veya dille ve tavırla ortaya konan dışsal zahmet ve yapmacıklığa yönlendirerek belirginleştirmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Bir nesneyi veya durumu el ayasıyla tutarak kuşatma, kontrol altına alma ve ona baskı uygulama hareketidir. |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Canlıyı belirli bir yöne sevk etme, meşakkatli bir istikamete zorlama ve amaca bağlama payını taşır. |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | İfadenin dışa vurumu, sınırın ve yüzeyin belirginleşmesi, nefes veya söz ile dış dünyaya açılma hareketidir. |
| كلف | Kavrayıcı bir ağırlığın insanı içine alması, bu yönlendirici gücün kişinin derisine, yüzüne veya tavırlarına vurarak meşakkat yahut yapmacıklık biçiminde dışa akseden bir yükümlülüğe dönüşmesidir. |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yüzün derisinde beliren, kırmızılıkla karışık siyahımsı leke, çil veya devenin yanaklarında görülen koyu renk tonu. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ'nın Muallaka'sında geçen beytinde hayatın meşakkat ve zorlukları anlamında kullanılmıştır: سئمت تَكاليفَ الحياة ومن يعش / ثمانين حولاً لا أبالـك يسـأم |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram ve erken Emevî dönemi şairi el-Accâc yaban öküzünün yanağındaki koyu rengi tasvir ederken bu kökü kullanmıştır: عن حَرْفِ خَيْشومٍ وخَدٍّ أَكْلَفا |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha, Şerhu Dîvâni Züheyr.

### Sami etimolojik katman

Arapça كلف kökü, derideki renk değişimi, çil, kızıllık ile karışık koyuluk ve bir şeye meşakkat derecesinde düşkün olma ekseninde gelişmiştir. Sami dil ailesinde kök morfolojik olarak belirgin biçimde Batı ve Güney Sami havzasında somut deri rengi ve örtü tasvirleriyle paralellik arz eder; ancak sorumluluk yükleme mânasındaki teklif soyutlaması klasik Arapçada merkezi bir semantik olgunluğa erişmiştir. İbranicede k-l-p kökü kabuk soyma, yüzeyi örtme veya kazıma tasvirleriyle semantik bir temas noktası sunarken, Süryanice katmanda benzer fonetik dizilimler çoğunlukla kabuk, leke veya örtü ile eşleşir. Arapçada bu somut çekirdek, kişinin yüzüne vuran aşırı tutku, çaba ve taşınan yükün zahmeti üzerinden soyutlanarak hem hukuki hem ahlaki mükellefiyet alanına taşınmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Yüzdeki leke ve çilden meşakkate ve aşırı sevgiye, oradan da kişiye ağırlık veren sorumluluk ve yapay iddialara geçiş | Bedendeki fiziksel izin zorluk ve tutkuyla eşleştirilmesi, oradan iradî veya gayriiradî yükümlülük kavramına evrilmesi sürecidir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanicedeki kabuk, deri lekesi ve yüzey örtüsü bildiren köklerle kısmi temas | Arapça teklif ve meşakkat soyutlamasını derinleştirmiş, somut leke anlamını hukuki ve ahlaki bağlamda korumuştur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda cilt rengi, pigmentasyon ve örtü bildiren arkaik kökler | Veri bulunamadı. | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كلف | Anlamlı | Yüz lekesi, düşkünlük, meşakkat, yükümlülük yükleme | Deride renk değişimi, aşırı tutku ve insanın üzerine yüklenen zorlayıcı vazife. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [كفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%84.md) | Anlamlı | Bakımını üstlenme, pay, kefil olma | Birinin sorumluluğunu ve geçimini kendi üzerine alma, koruyup gözetme. | Sorumluluk üstlenme yönüyle anlam bağı taşır; Kur'an'da geçer. |
| [لكف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%83%D9%81.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez. |
| [لفك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D9%83.md) | Anlamlı | Katma, karıştırma, bükme | Bir nesneyi diğerine katmak veya birbirine dolamak. | Tahdhîb al-Luğa'da müsta'mel kaydedilmiştir; Kur'an'da geçmez. |
| [فكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D9%84.md) | Anlamlı | Titreme, gevşeklik, eklemlerde dermansızlık | Ayakların veya dizlerin mecali kalmayıp sendelemesi hali. | Kitâbü'l-Ayn'da müsta'mel kaydedilmiştir; Kur'an'da geçmez. |
| [فلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%83.md) | Anlamlı | Yuvarlak olma, yörünge, gök kubbe, gemi | Nesnelerin dönmesi, döngüsel hareket ve su üzerinde yüzen yuvarlak gövdeli taşıt. | Çevreleme ve kuşatma çekirdeğiyle temas eder; Kur'an'da geçer. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كلف | Merkez | Yükümlülük ve meşakkat | Başkası tarafından tevdi edilen ve taşınmasında meşakkat bulunan sorumluluktur. | Dışarıdan belirlenen bağlayıcı yük ve insanın yüzüne vuran zorlanma halidir. |
| [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) | Komşu | Taşımak, yüklenmek | Fiziksel veya manevi yükün sırtta, kucakta veya bizzat bünyede taşınmasını anlatır. | Kelf kökündeki leke, tutku ve yapmacıklık nüanslarını içermez. |
| [جهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%AF.md) | Komşu | Güç harcamak, çabalamak | Kişinin kendi takatini son sınırına kadar sarf etmesi ve zorluğa göğüs germesidir. | Teklif gibi harici bir merciin vazife tayin etmesinden ziyade öznel cehde odaklanır. |
| [عسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%B1.md) | Komşu | Zorlaşmak, tıkanmak | Bir işin içinden çıkılmaz hale gelmesi ve tabiatı gereği sarpa sarmasıdır. | Hukuki mükellefiyet ve irade anlamı içermez, durumun güçlüğünü bildirir. |
| [وسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D8%B9.md) | Zıt | Genişlik, imkân, ferahlık | İnsanın zorlanmadan veya tüketici bir sıkışma yaşamadan yapabildiği kapasite alanıdır. | Külfetin getirdiği baskı ve zorlamanın tam zıddıdır; teklifin meşru sınırını oluşturur. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كلف | Meşakkat yüklemek, düşkün olmak, yapmacık davranmak | Somut cilt lekesinden soyut hukuki teklife ve ahlaki tekellüfe uzanan geniş semantik alanı içerir. | Kesin |
| Latince | obligo, impono, affecto | Bağlamak, yüklemek, özenmek | Hukuki bağlayıcılığı ve tekellüfteki yapmacıklığı karşılar; yüzdeki leke ve duygusal tutku yönünü kapsamaz. | Güçlü |
| İngilizce | burden, obligate, affect | Yükümlü kılmak, külfet yüklemek, yapmacık davranmak | Ahlaki ve hukuki mükellefiyeti karşılar; kökün leke ile meşakkat arasındaki fiziksel-semantik bağını tam vermez. | Güçlü |
| Almanca | verpflichten, auferlegen, erkünsteln | Görevlendirmek, mecbur etmek, yapmacık davranmak | Vazife ve külfet yönünü iyi verir; aşk derecesinde tutkunluk ve derideki renk değişimi nüansını dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | imposer, astreindre, affecter | Dayatmak, yükümlü kılmak, yapaylık göstermek | Yasal zorunluluk ile özentiyi karşılar; meşakkat ile fıtrî kapasite arasındaki gerilim nüansını eksik bırakır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Fiil-i muzâri (nefy ile) | İnsanın yaratılış kapasitesiyle sınırlı ilahi yükümlülük | İlahî şeriatın fıtrata uygunluğu, adaletin teminatı ve taşınamaz yükün reddi bağlamında; En'âm [6:152](https://lisan.digital/tr/ayet/6:152.md), A'râf [7:42](https://lisan.digital/tr/ayet/7:42.md), Mü'minûn [23:62](https://lisan.digital/tr/ayet/23:62.md), Bakara [2:286](https://lisan.digital/tr/ayet/2:286.md) |
| Fiil-i muzâri meçhul (nefy ile) | Maddi imkân ve güçle sınırlı nafaka veya ailevî yükümlülük | Aile hukuku, çocuk bakımı ve boşanma sonrası iktisadi sorumlulukların sınırlandırılması bağlamında; Bakara [2:233](https://lisan.digital/tr/ayet/2:233.md), Talâk [65:7](https://lisan.digital/tr/ayet/65:7.md) |
| Fiil-i muzâri muhatap meçhul (nefy ile) | Bireysel mücadele sorumluluğu ve başkasının eyleminden sorumlu tutulmama | Dini tebliğ ve cihat sorumluluğunun şahsîliği, başkalarının gevşekliğinden muafiyet bağlamında; Nisâ [4:84](https://lisan.digital/tr/ayet/4:84.md) |
| İsm-i fâil çoğul (nefy ile) | Yapmacıklık, haddi aşan külfet üretme ve vahye dayanmayan iddiacılık | Peygamberliğin sadeliği, dinde sunilikten, riyadan ve temelsiz bilmişlikten uzaklık bağlamında; Sâd [38:86](https://lisan.digital/tr/ayet/38:86.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Teklîf-i mâ lâ yutâk (güç yetirilemeyen şeyin yüklenmesi) | Allah'ın insana kapasitesini aşan sorumluluk yükleyip yüklemeyeceği meselesinde Eş'arî ile Mâtürîdî ve Mu'tezilî çizgilerin ihtilafı. | İlahi iradenin mutlaklığı ile ilahi hikmet ve adaletin sınırları arasındaki dengeye yoğunlaşmıştır. |
| Fıkıh | Ehliyet ve mükellefiyet nazariyesi | Şer'î hükümlerin muhatabı olmak için akıl ve büluğ şartları ile meşakkat halinde devreye giren ruhsatların fıkhî temellendirilmesi. | Hükmün bağlayıcı niteliği ile bireyin taşıma kapasitesi arasındaki dengede yoğunlaşmıştır. |
| Tefsir | Meşakkatin kaldırılması ve şeriatın hafifliği | Kur'an'daki teklif ayetlerinin istisnasız nefiy (olumsuzluk) edatıyla gelmesinin ve fıtrata uygunluğunun açıklanması. | İlahi emirlerin ezici bir külfet değil, nefsi olgunlaştıran mutedil bir imtihan olduğu yönünde belirginleşmiştir. |
| Hadis | Dinde tekellüfün (yapmacıklık ve aşırılık) reddi | İbadette aşırıya kaçma, gereksiz ayrıntı sorgulama ve suni dinî zahmetler ihdas etmenin menedilmesi. | Fıtrata dönüş, samimiyetin korunması ve dinde sadeliğin muhafazası üzerinde toplanmıştır. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve ahlak nizamı | Mükellefiyet | İnsanın takati ölçüsünde ahlaken ve ruhen terbiye edilmesi | Dini emirler insanı tüketmek için değil, kapasitesini fıtrat sınırında kemale erdirmek için verilir. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve usul | Haddini bilme | Bilinmeyeni biliyormuş gibi yapmamak ve ispatsız külfetli iddialardan kaçınmak | İlimde tekellüf, zannı hakikat sanmaya ve metodolojik sapmaya yol açar. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve tebaa hukuku | Adil yetkilendirme | İdarenin yönetilenlere güçlerinin yetmeyeceği vazife veya kamu yükü bindirmemesi | Siyasi otoritenin meşruiyeti, talep ettiği külfetin bireyin taşıma kapasitesiyle dengeli olmasına bağlıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Nafaka, borç ve vergilendirme | Gelire göre harcama | Mali sorumlulukların fiilî kazanç ve servet oranında tanzim edilmesi | Kimseye sahip olduğundan fazlası harcatılamaz; aşırı iktisadi külfet piyasayı ve aileyi iflasa sürükler. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Mekanikte gerilme sınırı ve elastik limit | Katı bir cismin deforme olmadan veya kopmadan taşıyabileceği azami yük miktarıdır; dış kuvvet malzemenin elastik kapasitesini aşarsa kalıcı hasar oluşur. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuk ve yönetimde yetki-sorumluluk denkliği | Kurumsal yapılarda bir aktöre yüklenen sorumluluğun onun fiilî icra gücünü ve kaynaklarını aşmaması ilkesidir; yetkisiz sorumluluk örgütsel çöküş üretir. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Mükellefiyeti sadece cezaî bir yasal zorunluluk veya bürokratik bir ödev olarak görmek; tekellüfü ise yalnızca teşrifat ve nezaket kurallarına indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da teklif daima fıtrî imkân ve güç yettiği kadar ilkesiyle kayıtlanmış, insanın kapasitesini aşan hiçbir yük dinin parçası kılınmamıştır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Dinin insan fıtratını ezen, taşınamaz taleplerle hayatı daraltan zalimane bir nizam olduğu zannına kapılmak; suni züht gösterilerini takva sanarak meşru fıtrattan uzaklaşmak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Yaratıcının insanla ilişkisinin keyfî baskı veya ezicilik üzerine değil, insanın fıtrî ve fiilî kapasitesini gözeten mutlak bir adalet ve merhamet dengesi üzerine kurulu olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlahî sorumluluğun çerçevesini çizen ahkâm ayetlerinde, aile ve nafaka hukukunu düzenleyen hükümlerde, bireysel sorumluluğun sınırında ve peygamberlik ahlakını tarif eden bağlamlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin insanın takatini aşan taleplerde bulunduğu vehmini, ruhbanlık türü suni ibadet ve züht gösterilerini, başkalarının hatalarından ötürü hesaba çekilme korkusunu ortadan kaldırır. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yüzün derisinde oluşan ve rengi değiştiren koyu leke veya çil; bir şeye meşakkat verecek ölçüde aşırı tutkuyla bağlanma hali.
- Soyut anlam: Bir kimseye yaratılış sınırları ve fiilî kapasitesi dahilinde yükümlülük tevdi etme; haddi aşan yapmacıklıktan ve altından kalkılamaz suni külfetten uzak durma.
- Sistematik karşılık: Fıtrî kapasite ile sınırlandırılmış meşru sorumluluk ilkesi; teklif ile vüs' arasındaki zorunlu denge.
- LaTeX modeli: $$T \iff (L \le C) \land (\Delta = 0)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $T$ meşru ilahi teklifi (Kur'an'ın öngördüğü sorumluluk alanını), $L$ yüklenen sorumluluğun meşakkat derecesini (külfet), $C$ muhatabın fıtrî ve fiilî taşıma kapasitesini (vüs'), $\Delta$ ise yapmacıklık ve haddi aşma sapmasını (tekellüf) simgeler. Model, dinî yükümlülüğün ancak yükün kapasiteyi aşmadığı ($L \le C$) ve yapay zorlamanın bulunmadığı ($\Delta = 0$) durumda tahakkuk ettiğini sembolik olarak ifade eder.

## Geçtiği ayetler (8 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%84%D9%81/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:233](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/ayet/2:233.md) — تُكَلَّفُ

وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ لِمَنْ أَرَادَ أَنْ يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ لَا تُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلَّا وُسْعَهَا لَا تُضَارَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا وَلَا مَوْلُودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ وَعَلَى الْوَارِثِ مِثْلُ ذَلِكَ فَإِنْ أَرَادَا فِصَالًا عَنْ تَرَاضٍ مِنْهُمَا وَتَشَاوُرٍ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا وَإِنْ أَرَدْتُمْ أَنْ تَسْتَرْضِعُوا أَوْلَادَكُمْ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِذَا سَلَّمْتُمْ مَا آتَيْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Anneler çocuklarını tam iki yıl emzirirler. Bu, emzirmeyi tamamlamak isteyen içindir. Onların yiyeceği, giyeceği uygun şekilde çocuk kendisinden olana aittir. Kimse gücünün üstünde bir şeyle mükellef olmaz. Ne anne çocuğu yüzünden, ne de baba çocuğu yüzünden zarara sokulmasın. Mirasçıya düşen de bunun gibidir. Eğer kendi aralarında anlaşıp, danışarak çocuğu memeden kesmek isterlerse; ikisine de bri vebal yoktur. Çocuklarınızı emzirtmek isterseniz, vereceğinizi güzelce teslim etmek şartıyla size yine bir vebal yoktur. Allah’tan korkun ve bilin ki Allah yaptığınız şeyleri görendir.

### [Bakara 2:286](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/ayet/2:286.md) — يُكَلِّفُ

لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلَانَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Allah, kimseye gücünün yeteceğinden fazlasını yüklemez. Kazandığı lehine, yüklendiği aleyhinedir. Ey Rabbımız, unuttuk veya yanıldıysak sorumlu tutma bizi. Ey Rabbımız, bizden öncekilere yüklediğin gibi bize de ağır yük yükleme. Ey Rabbımız, bize gücümüzün yetmeyeceğini yükleme. Affet bizi, bağışla bizi. Sen Mevlamızsın. Kafirler güruhuna karşı yardım et bize.

### [Nisa 4:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/ayet/4:84.md) — تُكَلَّفُ

فَقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ وَحَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَكُفَّ بَأْسَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَاللَّهُ أَشَدُّ بَأْسًا وَأَشَدُّ تَنْكِيلًا

Meal (IK): Allah yolunda savaş. Sen, ancak kendinden sorumlusun. İman edenleri de savaşa teşvik et. Umulur ki Allah, küfredenlerin şiddet ve baskısını önler. Allah’ın kahrı da, ibret alınacak cezası da pek şiddetlidir.

### [En'am 6:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/ayet/6:152.md) — نُكَلِّفُ

وَلَا تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا وَإِذَا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى وَبِعَهْدِ اللَّهِ أَوْفُوا ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Yetimin malına; erginlik çağına gelinceye kadar o en güzel olanından başka bir şekilde yaklaşmayın. Ölçüyü, tartıyı da tam ve doğru yapın. Biz kimseye, gücünün yettiğinden başkasını yüklemeyiz. Söylediğiniz zaman da -akraba dahi olsa-adil olun. Allah’ın ahdini de yerine getirin. İşte iyice düşünesiniz diye size bunları emretti.

### [Araf 7:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/ayet/7:42.md) — نُكَلِّفُ

وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): İman edip te salih ameller işleyenlere gelince; Biz, hiç kimseye gücünün yeteceğinden baikasını yüklemeyiz. İşte onlar, cennetliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.

### [Müminun 23:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/ayet/23:62.md) — نُكَلِّفُ

وَلَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا وَلَدَيْنَا كِتَابٌ يَنْطِقُ بِالْحَقِّ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

Meal (IK): Biz, hiç kimseye gücünün yeteceğinden fazlasını yüklemeyiz. Katımızda gerçeği konuşan bir kitab vardır. Ve onlar asla haksızlığa uğratılmazlar

### [Sad 38:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/ayet/38:86.md) — الْمُتَكَلِّفِينَ

قُلْ مَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُتَكَلِّفِينَ

Meal (IK): De ki: Ben, buna karşı sizden bir ücret istemiyorum ve ben, kendiliğimden bir şey iddia edenlerden de değilim.

### [Talak 65:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/ayet/65:7.md) — يُكَلِّفُ

لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ وَمَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنْفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْرًا

Meal (IK): Eli geniş olan; genişliğine göre nafaka versin. Rızkı kendisine daraltılmış bulunan da, nafakayı Allah’ın kendisine verdiğinden versin. Allah kimseyi, kendisine verdiğinden fazlasıyla yükümlü tutmaz. Allah; güçlüğün ardından bir kolaylık ihsan eder.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف واللام والفاء معهما
ك ل ف، ل ف ل، ف ك ل، ف ل ك مستعملات كلف: كَلِفَ وجهه يكلفُ كلفاً. وبعير أَكلَفُ، وبه كُلفة، كل هذا في الوجه خاصة، وهو لون يعلو الجلد فيغير بشرته. وبعير أَكْلَف: يكون في خديه سواد خفي.
والكَلَفُ: الإيلاع بالشيء، كَلِفَ بهذا الأمر، وبهذه الجارية فهو بها كَلِفٌ ومكلف.
وكَلِفتُ هذا الأمر وتكلفته.
والكُلفةُ: ما تكلفت من أمر في نائبه أو حق، والجميع: الكُلَف.
وفلان يتكلَّفُ لاخوانه الكُلَف، والتَّكاليف، قال زهير:
سئمت تَكاليفَ الحياة ومن يعش		ثمانين حولاً لا أبالـك يسـأم
والمُكَلَّفُ: الوقاع فيما لا يعنيه.
كفل: الكَفلُ: ردف العجز، وإنها لعجزاء الكَفَل، والجميع: أكفالٌ، لا يشتق منه فعل ولا نعت، لا يقال: كَفْلاء، كما يقال: عجزاء.
والكِفْلُ: النصيب، والكفل: شيء مستدير يتخذ من خرق أو غير ذلك، يوضع على سنام البعير. تقول: اكتفل الرجل بِكْفلٍ من كذا، أو من ثوبه.
والكِفْلُ من الأجر، ومن الإثم: الضعف، قال الله عز وجل: "يؤتكم كِفلَينِ من رحمته". و"يكن له كفل منها"، ولا يقال: هذا كِفْلُ فلان حتى تكون قد هيأت مثله لغيره كالنصيب، فإذا أفردت فلا تقل: كِفْل ولا نصيب.
والكِفْلُ: الرجل الذي يكون في مؤخر الحرب، إنما همته التأخر والفرار، وهو بين الكُفُولة.
والكفيلُ: الضامن للشيء. كَفَلَ به يكفُلُ به كَفالةً.
والكافِلُ: الذي يَكْفُلُ إنساناً يعوله وينفق عليه. وفي الحديث: "الربيب كافلٌ"، وهو زوج أم اليتيم. وقوله عز اسمه: "وكَفَلَها زكريا"، أي: هو كَفَل مريم لينفق عليها، حيث ساهموا على نفقتها حين مات أبواها فبقيت بلا كافل. ومن قرأ بالتثقيل فمعناه: كَفَّلها الله زكريا.
وكِفلُ الشيطان: مركبه. أخذ من قولهم: اكتفل الرجل يكتفل، وفي الحديث: "لا يشربن أحدكم من ثلمة الإناء ولا عروته، فإنها كِفْلُ الشيطان".
والمُكافلة: مواصلة الصيام.
فكل: الأَفْكَلُ: رعدة تعلو الإنسان، ولا فعل له. و يجمع: أفاكل.
فلك: الفَلكُ: دوران السماء. وهو اسم للدوران خاصة. والمنجم يقول: الفلك سبعة أطواق دون السماء، ركبت فيها النجوم السبعة، في كل طوق نجم، وبعضها أرفع من بعض تدور فيها بإذن الله.
والفُلكُ: السفينة، يذكر ويؤنث وهي واحدة، وتكون جمعاً. قال الله عز وجل: "جاءتها ريح عاصف" وقال: "فأنجيناه ومن معه في الفُلْك المشحون"، أي: الموقر المفروغ من جهازه. والفلك: جماعة السفن، "حتى إذا كنتم في الفُلْك وجرين بهم".
وفَلَّكَتِ الجارية، أي: تَفَلَّك ثديها أي: صار كالفَلْكة فهي مُفَلِّكة، ومُفَلِّك أجود، قال:
لم يعد ثديا نحرها أن تَفَلَّكا
وفلّكتُ الجدي، وهو قضيب يدار على لسانه لئلا يرضع.
والفَلْكةُ: أكمة من حجر واحد مستديرة كأنها فَلْكَةُ مغزل، والجميع: الفَلك والفَلَكات، وهو على تقدير النبكة في الخلقة، إلا أن النبكة أشد تحديد رأس من الفَلْكة، وربما كانت النبكة من طين وحجارة رخوة.

##### Türkçe

**الكاف** ve **اللام** ve **الفاء** onlarla birlikte

ك ل ف، ل ف ل، ف ك ل، ف ل ك kullanımdadır. **كلف**: **كَلِفَ** yüzü; **يكلفُ** **كلفاً**. Ve **بعير أَكلَفُ**; ve onda **كُلفة**; bütün bunlar özellikle yüzde(edir); o, derinin üzerine yükselen bir renktir; böylece onun tenini değiştirir. Ve **بعير أَكْلَف**: onun iki yanağında gizli bir siyahlık olur.

Ve **الكَلَفُ**: şeye düşkünlük. **كَلِفَ** bu işle, ve bu cariyeyle; o hâlde o, onunla **كَلِفٌ** ve **مكلف**(tir).

Ve ben **كَلِفتُ** bu işi ve onu **تكلفته**.

Ve **الكُلفةُ**: bir vekâlet yahut hak hususunda üstlendiğin şey; hepsi: **الكُلَف**.

Ve falan, kardeşleri için **الكُلَف**’i ve **التَّكاليف**’i üstlenir. Züheyr dedi ki:
سئمت تَكاليفَ الحياة ومن يعش		ثمانين حولاً لا أبالـك يسـأم

Ve **المُكَلَّفُ**: kendisini ilgilendirmeyen şeye dalmaktır.

**كفل**: **الكَفلُ**: kalçanın artı; ve şüphesiz o, **لعجزاء الكَفَل**’dir; hepsi: **أكفالٌ**; ondan fiil de sıfat da türetilmez; **كَفْلاء** denilmez; **عجزاء** denildiği gibi.

Ve **الكِفْلُ**: pay. Ve **الكفل**: bez parçalarından yahut başka şeyden yapılan yuvarlak bir şeydir; devenin hörgücünün üzerine konur. Dersin ki: adam, şundan yahut elbisesinden bir **بِكْفلٍ** ile **اكتفل**.

Ve ecirden ve günahtan **الكِفْلُ**: kat(ı), iki kat. Aziz ve celil Allah dedi ki: “يؤتكم **كِفلَينِ** من رحمته”. Ve “يكن له **كفل** منها”; ve “bu, falanın **كِفْلُ**’üdür” denilmez; ta ki onun benzerini başkası için de pay gibi hazırlamış olasın; fakat tekil kıldığında **كِفْل** de pay da deme.

Ve **الكِفْلُ**: savaşın arkasında bulunan adam; onun himmeti ancak geri kalmak ve kaçmaktır; o, **الكُفُولة** arasındadır.

Ve **الكفيلُ**: şeyin teminatçısı. **كَفَلَ** onunla; onunla **يكفُلُ**; **كَفالةً**.

Ve **الكافِلُ**: bir insanı **يَكْفُلُ** eden; onu geçindiren ve ona harcayan kimse. Hadiste: “الربيب **كافلٌ**”; o, yetimin annesinin kocasıdır. Ve aziz isminin sözü: “و**كَفَلَها** زكريا”; yani: Meryem’i **كَفَل** etti ki ona harcasın; ebeveynleri öldüğünde nafakası üzerine kura çektiklerinde, böylece o, kâfilsiz kalmıştı. Kim şeddeli okursa, manası: Allah onu Zekeriya’ya **كَفَّلها**.

Ve **كِفلُ الشيطان**: onun biniti. Onların “adam **اكتفل** eder, **يكتفل**” sözünden alınmıştır. Ve hadiste: “لا يشربن أحدكم من ثلمة الإناء ولا عروته، فإنها **كِفْلُ الشيطان**”.

Ve **المُكافلة**: orucu peş peşe sürdürmektir.

**فكل**: **الأَفْكَلُ**: insana gelen titremedir; onun fiili yoktur. Ve çoğulu: **أفاكل**.

**فلك**: **الفَلكُ**: göğün dönmesi. O, özellikle dönmenin adıdır. Ve müneccim der ki: **الفلك** göğün altında yedi çemberdir; yedi yıldız onların içine yerleştirilmiştir; her çemberde bir yıldız; ve onların bazısı bazısından daha yüksektir; Allah’ın izniyle onların içinde döner.

Ve **الفُلكُ**: gemi; müzekker de müennes de gelir; o, bir tanedir; ve cem‘ olur. Aziz ve celil Allah dedi ki: “جاءتها ريح عاصف” ve dedi ki: “فأنجيناه ومن معه في **الفُلْك** المشحون”; yani: yüklenmiş, teçhizatından boşaltılmış (olan). Ve **الفلك**: gemiler topluluğu; “حتى إذا كنتم في **الفُلْك** وجرين بهم”.

Ve **فَلَّكَتِ** cariye; yani: memesi **تَفَلَّك** etti; yani: **فَلْكة** gibi oldu; böylece o, **مُفَلِّكة**’dir; ve **مُفَلِّك** daha iyidir. Dedi ki:
لم يعد ثديا نحرها أن تَفَلَّكا

Ve ben oğlağı **فلّكتُ**; o, emmesin diye dili üzerinde döndürülen bir çubuktur.

Ve **الفَلْكةُ**: tek bir taştan yuvarlak bir tümsektir; sanki o, iğin **فَلْكَةُ**’sidir. Hepsi: **الفَلك** ve **الفَلَكات**. O, yaratılışta **النبكة** takdirindedir; ancak **النبكة**’nin başı **الفَلْكة**’den daha keskin sivriltilmiştir. Ve bazen **النبكة** yumuşak çamurdan ve taşlardan olur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الكَلَفُ: شيء يعلو الوجه كالسمسم. والكَلَفُ: لونٌ بين السواد والحُمرة، وهي حُمرةٌ كدرةٌ تعلو الوجه. والاسمُ الكُلْفَةُ، والرجلُ أكْلَفُ. ويقال: كُمَيْتٌ أكْلَفُ للذي كَلِفَتْ حمرته فلم تصْفو ويُرى في أطراف شعره سوادٌ إلى الاحتراق ما هو. وقال الأصمعيّ: إذا كان البعير شديد الحُمرة يخلط حمرته سوادٌ ليس بخالص فتلك الكُلْفَةُ، والبعيرُ أكْلَفُ والناقةُ كَلْفاءُ. ويقال: كَلِفْتُ بهذا الأمر، أي أُولِعْتُ به. وكَلَّفَهُ تَكْليفاً، أي أمره بما يشقُّ عليه. وتَكَلَّفْتُ الشيءَ: تَجَشَّمتُهُ. والكُلْفَةُ: ما تتكَلَّفه من نائبةٍ أو حقّ. والمُتَكَلِّفُ: العِرِّيضُ لما لا يعنيه. ويقال: حملتُ الشيء تكْلِفَةً، إذا لم تُطِقهُ إلا تَكَلُّفاً.

##### Türkçe

**الكَلَفُ**: yüze susam gibi yükselen bir şey. Ve **الكَلَفُ**: siyahlık ile kızıllık arasında bir renk; o, yüze yükselen bulanık bir kızıllıktır. İsim **الكُلْفَةُ**’dir; adam **أكْلَفُ**’tur. Ve denilir: kızıllığı **كَلِفَتْ** olup da arınmadığı ve saçının uçlarında yanıklığa doğru bir siyahlık görüldüğü kimse için: **كُمَيْتٌ أكْلَفُ**. Ve الأصمعيّ dedi: Deve şiddetli kızıllıkta olup kızıllığına hâlis olmayan bir siyahlık karışırsa, işte o **الكُلْفَةُ**’dir; deve **أكْلَفُ**tur, dişi deve **كَلْفاءُ**dır. Ve denilir: **كَلِفْتُ** bu işle; yani ona tutuldum. Ve onu **كَلَّفَهُ تَكْليفاً**; yani ona kendisine ağır gelen şeyi emretti. Ve **تَكَلَّفْتُ** şeyi: onu üstlendim. Ve **الكُلْفَةُ**: bir musibet yahut hak olarak kendine yüklediğin şeydir. Ve **المُتَكَلِّفُ**: kendisini ilgilendirmeyen şeye karşı genişleyen (müdahil olan)dır. Ve denilir: şeyi **تكْلِفَةً** taşıdım; onu ancak **تَكَلُّفاً** (zorlanarak) taşıyabildiğin zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ل ف
كلف ، كفل ، فلك ، فكل ، لفك : مستعملات .
كلف : قال الليث : كَلِفَ وجهُهُ يَكْلَفُ كَلَفاً ، وبَعِيرٌ أكْلَفُ ، وبه كُلْفَةٌ كل هذا في الوجه خاصةً ، وهو لونٌ يعلو الجلدَ فيغيِّرُ بشرتَه .
ويقال للبَهَقِ : الكَلَفُ والبعير الأَكْلَفُ يكون في خدَّيه سوادٌ خفِيٌّ .
قال : وخَدٌّ أَكْلَفُ أي أَسْفَعُ .
وقال العجَّاج :
عَنْ حَرْفِ حَيْشُومٍ وخَدَ أَكْلَفَا
يصف الثور .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : قال : إذا كان البعيرُ شديدَ الحمرَة يخلِط حُمرَته سوادٌ ليس بخالصٍ فتلكَ الكُلْفَةُ ، وهو أَكْلَفُ ، وناقة كَلفَاءُ .
وقال الليث : يقال : كَلِفْتُ هذا الأمرَ وتكلَّفتُه .
قال : والكُلْفَة : ما تكلّفْتَ من أمرٍ في نائبةٍ أو حقَ ، والجميعُ : الكُلَفُ .
ويقال : فلانٌ يتكلَّفُ لإخوانه الكُلَفَ ، والتكاليفَ .
والمُكَلَّفُ : الوقَّاعُ فيما لا يعنيه .
وذُو كُلاَفٍ : اسمُ وادٍ في شِعْر ابن مُقبل .
وقال شمر وغيره : من أسماء الخمر : الكَلْفَاء والعَذْرَاء .
أبو زيد : كَلِفْتُ منك أمراً كَلَفاً ، وكَلِفْتُ بها أشدَّ الكَلَفِ إذا أَحبها ، ورجلٌ مِكْلافٌ : مُحبٌّ للنساء ، ورجل كَلِفٌ بالنساء : مِثلُه .
كفل : قال الله جلّ وعز : ( مَّن يَشْفَعْ شَفَاعَةً حَسَنَةً يَكُنْ لَّهُ نَصِيبٌ مِّنْهَا وَمَن يَشْفَعْ شَفَاعَةً سَيِّئَةً يَكُنْ لَّهُ كِفْلٌ مَّنْهَا ) ( النساء : 85 ) .
قال الفرّاء : الكِفْلُ : الحظُّ ، ومنه قول الله : ( بِرَسُولِهِ يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِن ) ( الحديد : 28 ) معناه : حظّين .
وقال الزجَّاج : الكِفْلُ في اللغة : النصيب أُخذ من قولهم : اكتَفلْتُ البعيرَ إذا أدرتَ عَلَى سَنَامه أو على موضع من ظهرهِ كساءً وركبْتَ عليه ، وإنما قيل له كِفْل وقيل : اكتَفلَ البعيرَ لأنه لم يستعمل الظَّهرَ كلّه إنما استعمل نصيباً من الظهر .
وقال ابن الأنباريِّ في قولهم : قد تكفّلْتُ بالشيء معناه قد ألزمْتهُ نفسي ، وأزلْتُ عنه الضَّيْعة والذّهاب وهو مأخوذ من الكِفْل .
والكِفْلُ : ما يحفظُ الرَّاكبَ من خلفه ، والكِفْلُ ، النصيبُ : مأخوذ من هذا ، ورجل كِفْل : لا يثُبت على الجمل : ليس من الأوَّل .
وأخبرني المنذريُّ : عن أبي الهيثم أنه قال : سُمِّي ذَا الكِفْل لأنه كفَلَ بمئة ركعةٍ كلَّ يوم .
قال : والكِفْلُ : الذي لا يثبُت على مَتْن الفرس ، وجمعه : أكْفال ، وأنشد :
مَا كُنْتَ تَلْقى في الحُروب فوَارسي
مِيلاً إذا رَكِبُوا ولا أَكفَالا
وقال الزجاج : يقال : إنَّ ذَا الكِفْل سُمِّي بهذا الاسم لأنه تكفَّل بأَمر نبيَ في أُمته ، فقام بما يجبُ فيهم .
وقيل : تكفّلَ بعمل رجل صالح فقام به .
ورُوي عن إبراهيم : أنه كره الشُّربَ من ثُلمةِ القَدَح أو العروة ، ويقال : إنها كِفْلُ الشيطان .
قال أبو عبيد : قال أبو عمرو والكسائي : الكِفْلُ : أصله : المرْكَبُ ، فأراد أن العُروةَ والثُّلمةَ : مركبُ الشْيطان .
وقال أبو عبيد : والكِفْلُ أيضاً : ضِعفُ الشيءِ .
ويقال : إنه النصيبُ .
النَّضْرُ عن أبي الدُّقْيشِ : اكتَفَلْتُ بكذا إذا وَلَّيتَه كَفَلَك ، قال : وهو الافتعال ،
وأنشد :
قدِ اكْتَفلَتْ بالحَزْن واعوَجَّ دُونَها
ضَوَارِبُ مِن خَفَّانَ مُجْتابةً سِدْرَا
ثعلب عن ابن الأعرابي : أنَّهُ أَنشده بيتَ خِدَاش بن زُهير :
إذا ما أَصَاب الغَيْثُ لم يَرْعَ غيثَهُمْ
من الناس إلاّ مُحْرِمٌ أو مُكافِلُ
قال : والمُحْرِمُ : المُسالِم ، والْمُكافِلُ : المُعَاقِدُ المحالِف ، والكَفِيلُ : من هذا أُخِذ .
وقال أبو عبيد : الكافِلُ : الذي لا يَأْكل ، ويقال للذي يَصل الصيامَ من الناس : كافِلٌ .
وقال القطاميُّ يصف إبلا عِطاشاً :
يَلُذْنَ بِأَعْقَارِ الحِياض كأَنَّها
نِساءُ النصارَى أَصبحَتْ فهْيَ كُفَّلُ
قال ابن لأعرابي في قوله : وهي كفّلُ أي ضَمِنَتِ الصَّوْم .
وروى أبو إسحاق عن أبي الأحوص عن أبي موسى ( يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِن رَحمِته ) قال : ضِعفين ، وقيل : مِثْلين .
يقال : ما لفلان كِفْلٌ : أي ماله مِثْلٌ .
قال عمرو بن الحارث :
يَعْلُو بها ظَهْرَ البعير ولم
يوجَد لها في قومها كِفْلُ
كأَنّه بمعنى مِثل ، قال الأزهريُّ : والضِّعْفُ يكون بمعنى المِثل .
وفي حديثٍ آخر : أنَّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال لرجُل : ( لكَ كِفْلاَنِ من الأجْر ) . أي مِثلان ، والكِفْلُ : النصِيب ، والأجْر يقال : له كِفْلان أي جزآن ونصيبان .
أبو عبيد عن أبي زيد : أَكْفَلْتُ فلاناً المالَ إِكْفالاً إذا ضمَّنْتَه إيَّاهُ ، وكفَلَ هو به كُفولاً وكَفْلاً .
وقال الله جلّ وعزّ : ( وَاحِدَةٌ فَقَالَ أَكْفِلْنِيهَا وَعَزَّنِى فِى ) ( ص : 23 ) .
قال الزَّجَّاج : معناه اجْعَلْني أَنا أَكفُلُهَا وانْزِلَ أَنتَ عنها .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : كَفِيلٌ وكَافِلٌ ، وضَمِينٌ وضامِنٌ بمعنًى واحد .
وقرىءَ قولُ الله جلَّ وعزَّ : ( وكَفَلَهَا زكريَّاءُ ) ( آل عمران : 37 ) بالتخفيف ، وقُرِىءَ ( وكَفَّلَهَا زكريَّاءَ ) أي وكفَّلَها اللَّهُ زكرياءَ أي ضَمَّنَه إيَّاها حتى تكَفَّل بحَضَانَتها ، ومن قرأَ ( وكَفَلَها زكريَّاءُ ) ( آل عمران : 37 ) فالفعلُ لزكرياء أي ضَمِنَ القيامَ بأَمْرِها .
وقال الليث : الكَفَلُ : رِدْفُ العَجُزِ ، وإنها لَعَجْزاءُ الكفَل .
قال : والكِفْلُ من الأَجْر والإثمِ : الضِّعْفُ .
يقال : له كِفْلاَن من الأجْرِ ، ولا يقال : هذا كِفْلُ فلانٍ حتى تكونَ قد هَيَّأْتَ لغيره مِثلَه كَالنَّصِيب ، فإذا أَفردْتَ فلا يقال :
كِفْلٌ ولا نصيب .
قال : والكِفْلُ من الرِّجال : الذي يكون في مُؤخَّرِ الحَرْب ، إنما همَّتُه التأخُّر والفِرارُ وهو بَيِّنُ الكُفُولة .
قلتُ : الكِفْلُ من الرجال : الذي يكونُ في مؤخّر الحرب لا يَثْبُتُ عَلَى ظَهْر الدَّابة .
وقال الليث : الكفِيل : الضامِنُ للشيءِ .
يقال : كَفَلَ به يَكْفُلُ كَفَالةً ، وأمّا الكَافلُ . فهو الذي كَفَلَ إنساناً يَعُولُه ويُنْفِقُ عليه .
وفي الحديث : ( الرَّبِيبُ كَافِلٌ ) وهو زَوْجُ أُمِّ اليتيم ، كأَنّه كفَل نفقتَه .
لفك : عمرو عن أبيه : العَفِيكُ واللَّفِيكُ : المُشْبَعُ حُمْقاً .
ثعلب عن ابن الأعرابي الألْفَكُ والألْفَتُ : الأَعْسَرُ .
وقال في موضعٍ آخر : الأَلْفَكُ : الأحمَقُ .
فلك : قال ابن الأعرابي : الأَفْلَكُ : الذي يَدُور حَوْلَ الفَلَك ، وهو التَّلُّ من الرّمل ، حولَه فضاءٌ .
وقال الليثُ : الفَلَكُ جاء في الحديث أنّه دَوَرَانُ السماءِ وهو اسمٌ للدَّوَران خاصَّةً ، وأمَّا المُنَجِّمُونَ فيقولون : سبعةُ أَطْوَاقٍ دُونَ السماءِ قد رُكِّبَتْ فيها النجومُ السبعةُ ، في كلِّ طَوْقٍ منها : نجْمٌ ، وبعضها أَرفعُ من بعض تَدُورُ فيها بإِذن الله .
وقال الفرَّاء يقال : إنَّ الْفَلَكَ : مَوْجٌ مَكْفورٌ تجري فيه الشمس والقمر والكواكب .
وقال الكَلْبيُّ : الفَلَكُ : اسْتِدارةُ السماءِ .
وقال الزَّجَّاج في قول الله : ( سَابِقُ النَّهَارِ وَكُلٌّ فِى ) ( الأنبياء : 33 ) لكلَ منها فَلَكٌ .
أبو عُبيد عن الأصمعي : الفَلَكُ : قِطَعٌ من الأرض تستديرُ وترتفع عما حولهَا ، والواحدة : فَلَكَةٌ ، وقال الرَّاعِي :
إِذا خِفْنَ هَوْلَ بُصونِ البِلادِ
تَضَمَّنَهَا فَلَكٌ مُزْهِرُ
يقول : إذا خافتِ الأدْغَالَ وبطونَ الأرضِ ظَهَرَتِ الفَلَكَ .
شمر عن ابن شميلٍ الفَلْكَةُ : أَصَاغِرُ الإكامِ وإنما فَلَّكَهَا اجْتماعُ رَأْسهَا كأَنها فَلْكةُ مِغْزَلٍ لا تُنْبِتُ شيئاً ، والفَلْكَةُ : طويلةٌ قدرُ رُمْحَيْنِ أو رُمْحٍ ونصفٍ ، وأنشد :
يَظَلاَّنِ النَّهارَ برَأْسِ قُفَ
كُمَيْتِ اللَّوْنِ ذِي فَلكٍ رَفيعِ
وقال الليث : الفُلْكُ تُذَكَّرُ وتُؤنَّثُ وهي واحدة ، وتكونُ جَمعاً ، قال الله تعالى في التوحيدِ : ( فِى الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ ) ( يس : 41 ) فذكَّرَ الفُلكَ . وقال في الجمعِ ) حَتَّى إِذَا كُنتُمْ فِى الْفُلْكِ وَجَرَيْنَ بِهِم ) ( يونس : 22 ) فأَنَّثَ وجَمعَ ، ويجوزُ أَن يُؤنَّثَ واحدهُ كقولهِ تعالى : ( جَآءَتْهَا رِيحٌ عَاصِفٌ ) ( يونس : 22 ) فقال : جَاءَتْهَا فأَنَّثَ وقال : ( حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا وَتَرَى الْفُلْكَ ( فجمَعَ .
وقال الليث : فَلَّكَتِ الجاريةُ تَفْليكاً إذا
تَفلَّكَ ثَدْيُهَا أي صَارَ كالفَلْكةِ وأنشد :
جَارِيَةٌ شَبَّتْ شَبَاباً هَبْرَكَا
لم يَعْدُ ثَدْيَا نَحْرِهَا أَنْ فَلَّكَا
مُسْتَنْكِرَانِ المَسَّ قد تَدَمْلَكَا
أبو عبيد عن أبي عمرو : التَّفْليكُ : أَنْ يَجْعَلَ الرَّاعِي مِن الهُلْبَ مثلَ فَلْكةِ المِغْزَلِ ثمَّ يَثْقُبُ لِسانَ الفَصِيلِ فيَجْعَلهُ فيه لِئلا يَرضَعَ ثدْي أُمِّهِ .
قال ابنُ مُقبلٍ فيه :
رُبَيِّبُ لمْ تُفَلِّكهُ الرِّعَاءُ وَلمْ
يَقْصُرْ بِحَوْمَلَ أَدْنَى شُرِبْهِ وَرَعُ
أي كَفٌّ .
وقال الليث : فلَّكتُ الجَدْيَ ، وهو قضيبٌ يُدارُ عَلَى لسانهِ لِئَلاَّ يَرضَعَ .
قلت : والصوابُ في التَّفْليكِ ما قال أبو عمرو .
وفي حديث ابن مسعودٍ أَنَّ رَجُلاً أَتَى رَجُلاً وهو جَالِسٌ عِندهُ فقال : إِنِّي تركْتُ فرسكَ كأَنَّهُ يَدُورُ في فَلَكٍ .
قال أبو عبيد في قوله : في فَلَكٍ ، فيهِ قولانِ : فأَمَّا الذي تَعرفُهُ العامَّةُ شَبَّهَهُ بِفَلكِ السماء الذي تَدُورُ عليه النجومُ وهو الذي يقال له : القُطْبُ ، شُبِّهَ بقُطْبِ الرَّحَا .
قال وقال بعضُ الأعراب : الفَلَكُ : المَوْجُ إذا ماج في البحْرِ فَاضْطربَ وجاء وذهب ، فَشبَّه الفرسَ في اضْطِرابهِ بذلك ، وإنما كانتْ عَيْناً أَصَابتْهُ وقول رؤبة :
وَلاَ شَظٍ فَدْمٍ وَلاَ عَبْدٍ فَلِكْ
قال أبو عمرو : الفَلِكُ : العَبْدُ الذي له أَلْيَةٌ على خِلْقةِ الفَلْكةِ ، وأَليَاتُ الزِّنْجِ مُدَوَّرَةٌ .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الفَيْلَكُونُ : الشُّوبَقُ .
( قلت ) : وهما مُعَرَّبانِ معاً .
ويقال فَلْكةٌ ، وفَلَكةٌ لِفَلْكةِ المِغْزَلِ .
فكل : قال الليث وغيره : الأَفكَلُ : رِعْدةٌ تَعْلُو الإنسانَ ، وَلا فِعْلَ له .
ويقال : أَخذَ فُلاناً أَفْكَلٌ إذا أَخذَتْهُ رعْدةٌ .
وفي الحديث : أنَّ موسى لمَّا ضَربَ البَحْرَ بعَصَاهُ فانْفرقَ بَاتَ وله أفْكَلٌ أي رِعْدةٌ .
وقال ابن الأعرابي : افْتَكَلَ فلانٌ في فعْلهِ افتكَالاً ، واحْتفل احتفالاً بمعنى واحدٍ .

##### Türkçe

ك ل ف
**كلف** ، **كفل** ، **فلك** ، **فكل** ، **لفك** : kullanımlardır.

**كلف** : Leys dedi ki: **كَلِفَ** yüzü **يَكْلَفُ** **كَلَفاً**; ve **بَعِيرٌ أكْلَفُ**; ve onda **كُلْفَةٌ**; bütün bunlar özellikle yüzde olur; o, derinin üzerine çıkan bir renktir; böylece onun tenini değiştirir.

Ve **البَهَقِ** için: **الكَلَفُ** denir; ve **البعير الأَكْلَفُ** onun iki yanağında gizli bir siyahlık olur.

Dedi ki: ve **وخَدٌّ أَكْلَفُ** yani **أَسْفَعُ**.

Ve el-Acçâc dedi:
عَنْ حَرْفِ حَيْشُومٍ وخَدَ أَكْلَفَا
Öküzü vasfeder.

Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: dedi ki: deve şiddetli kızıllıkta olup kızıllığına saf olmayan bir siyahlık karıştırırsa, işte o **الكُلْفَةُ**’dir; o **أَكْلَفُ**’tur; ve dişi deve **كَلفَاءُ**.

Ve Leys dedi: denir: **كَلِفْتُ** bu işi ve **تكلَّفتُه**.

Dedi ki: ve **الكُلْفَة**: bir musibette yahut bir hakta bir işten **تكلّفْتَ** ettiğin şeydir; hepsi: **الكُلَفُ**.

Ve denir: falan kimse kardeşleri için **الكُلَفَ**’i ve **التكاليفَ**’i **يتكلَّفُ** eder.

Ve **المُكَلَّفُ**: kendisini ilgilendirmeyen şeye dalıp giden kimsedir.

Ve **ذُو كُلاَفٍ**: İbn Mukbil’in şiirinde bir vadinin adıdır.

Ve Şemmer ve başkaları dedi: şarabın adlarından: **الكَلْفَاء** ve **العَذْرَاء**.

Ebû Zeyd: senden bir işi **كَلِفْتُ** **كَلَفاً**; ve onu sevdiğinde **كَلِفْتُ بها** en şiddetli **الكَلَفِ**; ve **رجلٌ مِكْلافٌ**: kadınları seven; ve kadınlara **كَلِفٌ** olan adam: onun gibidir.

**كفل** : Allah yüce ve aziz dedi: ( مَّن يَشْفَعْ شَفَاعَةً حَسَنَةً يَكُنْ لَّهُ نَصِيبٌ مِّنْهَا وَمَن يَشْفَعْ شَفَاعَةً سَيِّئَةً يَكُنْ لَّهُ **كِفْلٌ** مَّنْهَا ) ( النساء : 85 ) .

Ferrâ dedi: **الكِفْلُ**: paydır; ondan Allah’ın sözü: ( بِرَسُولِهِ يُؤْتِكُمْ **كِفْلَيْنِ** مِن ) ( الحديد : 28 ); manası: iki pay.

Ve Zeccâc dedi: **الكِفْلُ** dilde: nasiptir; onların sözü: **اكتَفلْتُ البعيرَ**; sen onun hörgücünün üzerine yahut sırtının bir yerine bir örtüyü doladığında ve onun üzerine bindiğinde; ancak ona **كِفْل** denildi; ve denildi: **اكتَفلَ البعيرَ**; çünkü bütün sırtı kullanmadı, ancak sırtın bir nasibini kullandı.

Ve İbnü’l-Enbârî onların sözü hakkında: **قد تكفّلْتُ بالشيء**; manası: onu kendime yükümlü kıldım; ondan ziyanı ve gitmeyi giderdim; ve o, **الكِفْل**’den alınmıştır.

Ve **الكِفْلُ**: biniciyi arkasından koruyan şeydir; ve **الكِفْلُ** (yani) nasip: bundan alınmıştır; ve **رجل كِفْل**: deve üzerinde durup sabit kalmayan; bu, birinciden değildir.

Ve bana Münzirî haber verdi: Ebû’l-Heysem’den, onun dediğine göre: **ذَا الكِفْل** diye adlandırıldı; çünkü her gün yüz rek‘at ile **كفَلَ** etti.

Dedi ki: ve **الكِفْلُ**: atın sırtı üzerinde durup sabit kalmayan kimsedir; çoğulu: **أكْفال**; ve şu beyit okundu:
مَا كُنْتَ تَلْقى في الحُروب فوَارسي
مِيلاً إذا رَكِبُوا ولا أَكفَالا

Ve Zeccâc dedi: denir: **ذَا الكِفْل** bu adla adlandırıldı; çünkü ümmeti içinde bir peygamberin işini **تكفَّل** etti; böylece onlarda gerekli olanı yerine getirdi.

Ve denildi: salih bir adamın amelini **تكفّلَ** etti; böylece onunla kaim oldu.

Ve İbrahim’den rivayet edildi: o, kadehin çentiğinden yahut kulpundan içmeyi kerih gördü; ve denir: o, **كِفْلُ الشيطان**’dır.

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Amr ve Kisâî dedi: **الكِفْلُ**: aslı: **المرْكَبُ**’dır; böylece kulpun ve çentiğin: şeytanın bineği olduğunu kastetti.

Ebû Ubeyd dedi: ve **الكِفْلُ** ayrıca: şeyin iki katıdır.

Ve denir: o, nasiptir.

En-Nadr, Ebû’d-Dukkayş’ten: **اكتَفَلْتُ** şunu bunu; eğer onu senin **كَفَلَك**’ına (yani arka tarafına) tevdi ettiysen; dedi ki: ve o, ifti‘âldir;

Ve şu beyit okundu:
قدِ اكْتَفلَتْ بالحَزْن واعوَجَّ دُونَها
ضَوَارِبُ مِن خَفَّانَ مُجْتابةً سِدْرَا

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: ona Hıdâş b. Zuheyr’in beytini okuduğunu (söyledi):
إذا ما أَصَاب الغَيْثُ لم يَرْعَ غيثَهُمْ
من الناس إلاّ مُحْرِمٌ أو مُكافِلُ

Dedi ki: ve **المُحْرِمُ**: barışçı olan; ve **الْمُكافِلُ**: akit yapan, antlaşmalı müttefik; ve **الكَفِيلُ**: bundan alınmıştır.

Ebû Ubeyd dedi: **الكافِلُ**: yemeyen kimsedir; ve insanlardan orucu birleştiren kimseye: **كافِلٌ** denir.

Katamî, susuz develeri vasfederek dedi:
يَلُذْنَ بِأَعْقَارِ الحِياض كأَنَّها
نِساءُ النصارَى أَصبحَتْ فهْيَ كُفَّلُ

İbnü’l-A‘râbî onun sözü hakkında dedi: **وهي كفّلُ** yani orucu üstlendi.

Ebû İshâk, Ebû’l-Ahvâs’tan, Ebû Mûsâ’dan: ( يُؤْتِكُمْ **كِفْلَيْنِ** مِن رَحمِته ) dedi: iki kat; ve denildi: iki misli.

Denir: falanın **كِفْلٌ**’ü yoktur: yani onun misli yoktur.

Amr b. el-Hâris dedi:
يَعْلُو بها ظَهْرَ البعير ولم
يوجَد لها في قومها كِفْلُ

Sanki “misil” manasındadır. Ezherî dedi: ve **الضِّعْفُ** “misil” manasında olur.

Ve başka bir hadiste: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) bir adama dedi: ( لكَ **كِفْلاَنِ** من الأجْر ) yani iki misil; ve **الكِفْلُ**: nasiptir; ve ecir hakkında denir: onun için **كِفْلان** vardır, yani iki parça ve iki nasip.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: falana malı **أَكْفَلْتُ** **إِكْفالاً**; eğer onu ona yüklediysen; ve o, onunla **كُفولاً** ve **كَفْلاً** **كفَلَ** etti.

Ve Allah yüce ve aziz dedi: ( وَاحِدَةٌ فَقَالَ **أَكْفِلْنِيهَا** وَعَزَّنِى فِى ) ( ص : 23 ) .

Zeccâc dedi: manası: onu bana **أَكفُلُهَا** kıl ve sen ondan çekil.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **كَفِيلٌ** ve **كَافِلٌ**; ve **ضَمِينٌ** ve **ضامِنٌ** bir mana üzeredir.

Ve Allah yüce ve aziz’in sözü: ( **وكَفَلَهَا زكريَّاءُ** ) ( آل عمران : 37 ) tahfifle okundu; ve ( **وكَفَّلَهَا زكريَّاءَ** ) okundu; yani Allah onu Zekeriyyâ’ya **كفَّلَ** etti; yani onu ona yükledi; ta ki onun bakımını **تكَفَّل** etti; ve kim ( **وكَفَلَها زكريَّاءُ** ) ( آل عمران : 37 ) okursa, fiil Zekeriyyâ’nındır; yani onun işini yürütmeyi üstlendi.

Ve Leys dedi: **الكَفَلُ**: kalçanın arka tarafının biniğidir; ve o, elbette **عَجْزاءُ الكفَل**’dir.

Dedi ki: ve **الكِفْلُ** ecirden ve günahtan: iki kattır.

Denir: onun için ecirden **كِفْلاَن** vardır; ve “bu falanın **كِفْلُ**’üdür” denmez; ta ki başkası için onun mislini, nasip gibi, hazırlamış olasın; fakat tekil kıldığında denmez: **كِفْلٌ** ve nasip.

Dedi ki: ve **الكِفْلُ** erkeklerden: savaşın arka tarafında olan kimsedir; himmeti ancak geri kalmak ve kaçmaktır; ve o, **الكُفُولة**’si açık olandır.

Dedim: erkeklerden **الكِفْلُ**: savaşın arka tarafında olan, binek hayvanının sırtı üzerinde durup sabit kalmayan kimsedir.

Ve Leys dedi: **الكفِيل**: şeyin garantörüdür.

Denir: onunla **كَفَلَ** eder; **يَكْفُلُ** **كَفَالةً**; ama **الكَافلُ**: bir insanı **كَفَلَ** edip onu geçindiren ve ona harcayan kimsedir.

Ve hadiste: ( **الرَّبِيبُ كَافِلٌ** ) ve o, yetimin annesinin kocasıdır; sanki onun nafakasını **كفَل** etti.

**لفك** : Amr, babasından: **العَفِيكُ** ve **اللَّفِيكُ**: ahmaklıkça doyurulmuş olandır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الألْفَكُ** ve **الألْفَتُ**: solaktır.

Ve başka bir yerde dedi: **الأَلْفَكُ**: ahmaktır.

**فلك** : İbnü’l-A‘râbî dedi: **الأَفْلَكُ**: **الفَلَك** etrafında dönen kimsedir; ve o, kumdan tepedir; çevresinde boşluk vardır.

Ve Leys dedi: **الفَلَكُ** hadiste geldi: göğün dönmesidir; ve o, özellikle dönmeye bir isimdir; ama müneccimler derler ki: göğün altında yedi kuşak vardır; yedi yıldız onların içine yerleştirilmiştir; her kuşakta onlardan bir yıldız vardır; bazısı bazısından daha yüksektir; Allah’ın izniyle onların içinde döner.

Ve Ferrâ dedi: denir: **الْفَلَكَ**: güneşin, ayın ve yıldızların içinde aktığı örtülü bir dalgadır.

Ve Kelbî dedi: **الفَلَكُ**: göğün yuvarlaklığıdır.

Ve Zeccâc, Allah’ın sözü hakkında: ( سَابِقُ النَّهَارِ وَكُلٌّ فِى ) ( الأنبياء : 33 ): onların her biri için bir **فَلَكٌ** vardır.

Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: **الفَلَكُ**: yerden parçalar; yuvarlaklaşır ve çevresindekinden yükselir; tekili: **فَلَكَةٌ**; ve er-Râ‘î dedi:
إِذا خِفْنَ هَوْلَ بُصونِ البِلادِ
تَضَمَّنَهَا فَلَكٌ مُزْهِرُ

Der ki: çalılıkları ve yerin çukurlarını korktuklarında **الفَلَكَ** ortaya çıktı.

Şemmer, İbn Şümeyl’den: **الفَلْكَةُ**: küçük tümseklerdir; onu ancak başının toplanması **فَلَّكَهَا** etmiştir; sanki o, iğ’in **فَلْكةُ**’sidir; hiçbir şey bitirmez; ve **الفَلْكَةُ**: iki mızrak yahut bir buçuk mızrak kadar uzun olandır; ve şu beyit okundu:
يَظَلاَّنِ النَّهارَ برَأْسِ قُفَ
كُمَيْتِ اللَّوْنِ ذِي فَلكٍ رَفيعِ

Ve Leys dedi: **الفُلْكُ** müzekker de yapılır müennes de; ve o, bir tanedir; ve cem‘ olur; Allah tevhid hakkında dedi: ( فِى **الْفُلْكِ** الْمَشْحُونِ ) ( يس : 41 ) böylece **الفُلكَ**’ü müzekker yaptı. Ve cem‘ hakkında dedi: ( حَتَّى إِذَا كُنتُمْ فِى **الْفُلْكِ** وَجَرَيْنَ بِهِم ) ( يونس : 22 ) böylece müennes yaptı ve cem‘ yaptı; ve onun tekilinin müennes yapılması caizdir; Allah’ın sözü gibi: ( جَآءَتْهَا رِيحٌ عَاصِفٌ ) ( يونس : 22 ); böylece **جَاءَتْهَا** dedi ve müennes yaptı; ve dedi: ( حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا وَتَرَى **الْفُلْكَ** ( böylece cem‘ yaptı.

Ve Leys dedi: cariye **فَلَّكَتِ** **تَفْليكاً**; eğer memesi **تَفلَّكَ** ettiyse; yani **الفَلْكةِ** gibi oldu; ve şu beyit okundu:
جَارِيَةٌ شَبَّتْ شَبَاباً هَبْرَكَا
لم يَعْدُ ثَدْيَا نَحْرِهَا أَنْ فَلَّكَا
مُسْتَنْكِرَانِ المَسَّ قد تَدَمْلَكَا

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **التَّفْليكُ**: çobanın **الهُلْبَ**’den iğin **فَلْكةِ**’si gibi bir şey yapması, sonra emmesin diye yavrunun dilini delip onu onun içine koymasıdır; annesinin memesini emmesin diye.

İbn Mukbil onun hakkında dedi:
رُبَيِّبُ لمْ تُفَلِّكهُ الرِّعَاءُ وَلمْ
يَقْصُرْ بِحَوْمَلَ أَدْنَى شُرِبْهِ وَرَعُ

Yani: bir engel.

Ve Leys dedi: **فلَّكتُ الجَدْيَ**; ve o, onun dili üzerine döndürülen bir çubuktur; emmesin diye.

Dedim: **التَّفْليكِ**’te doğru olan, Ebû Amr’ın dediğidir.

Ve İbn Mes‘ûd hadîsinde: bir adam bir adama geldi; o da onun yanında oturuyordu; dedi ki: ben senin atını bıraktım; sanki bir **فَلَكٍ** içinde dönüyor.

Ebû Ubeyd onun sözü hakkında dedi: **في فَلَكٍ**; onda iki söz vardır: halkın bildiği ise, onu yıldızların üzerinde döndüğü göğün **فَلكِ**’ine benzetti; ve o, kendisine **القُطْبُ** denilendir; değirmenin kutbuna benzetildi.

Dedi ki: ve bazı bedeviler dedi: **الفَلَكُ**: denizde kabarıp çalkalandığında, gelip gidip dalgalandığında dalgadır; böylece atı çalkalanmasında ona benzetti; ancak ona bir göz değmişti; ve Ru’be’nin sözü:
وَلاَ شَظٍ فَدْمٍ وَلاَ عَبْدٍ فَلِكْ

Ebû Amr dedi: **الفَلِكُ**: yaratılışça **الفَلْكةِ** biçiminde bir kuyruğu (kalça eti) olan köledir; ve zencilerin kalça etleri yuvarlaktır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الفَيْلَكُونُ**: **الشُّوبَقُ**’tur.

( Dedim ): ikisi de birlikte Arapçalaştırılmıştır.

Ve denir: **فَلْكةٌ** ve **فَلَكةٌ**; iğin **فَلْكةِ**’si için.

**فكل** : Leys ve başkaları dedi: **الأَفكَلُ**: insana çıkan bir titremedir; ve onun fiili yoktur.

Ve denir: falanı **أَفْكَلٌ** aldı; eğer onu bir titreme aldıysa.

Ve hadiste: Mûsâ denizi asasıyla vurduğunda ve o yarıldığında, geceyi onda **أفْكَلٌ** ile geçirdi; yani bir titreme ile.

Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: falan, fiilinde **افْتَكَلَ** **افتكَالاً**; ve **احْتفل** **احتفالاً**; bir mana üzeredir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الكاف واللام وما يثلثهما)
(كلم)  الكاف واللام والميم أصلانِ: أحدهما يدلُّ على نطقٍ مُفهِم، والآخَر على جراح.
فالأوّل الكَلام. تقول: كلّمته أُكلّمه تكليماً؛ وهو كَليمِي إذا كلّمك أو كلَّمتَه. ثمَّ يتَّسِعون فيسمُّون اللفظةَ الواحدة المُفهِمَةَ كلمة، والقِصَّةَ كلمة، والقصيدةَ بطولها كلمة. ويجمعون الكلمةَ كلماتٍ وكَلِماً. قال الله تعالى: ﴿يُحرِّفُونَ الكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ﴾ [النساء 46، المائدة 13].
والأصل الآخر الكَلْم، وهو الجُرْح؛ والكِلام: الجراحات، وجمع الكَلْم كلومٌ أيضاً. ورجل كليمٌ وقومٌ كَلْمَى، أي جرحى، فأمَّا الكُلام، فيقال: هي أرضٌ غليظةٌ([1]). وفي ذلك نَظَر.
(كلأ)  الكاف واللام والحرف المعتلّ أو الهمزة أصلٌ صحيح يدلُّ على مراقبةٍ ونَظَر، وأصلٌ *آخر يدلُّ على نباتٍ، والثالث عضوٌ من الأعضاء ثم يُستعار.
فأمَّا النظر والمراقَبة فالكِلاءَة([2])، وهي الحِفْظ، تقول: كلأه الله، أي حَفِظه. قال الله عزّ وعلا: ﴿قُلْ مَنْ يَكْلَؤُكُمْ بِاللَّيْلِ والنَّهَارِ مِنَ الرَّحْمنِ﴾ [الأنبياء 42]، أي يحفظُكم منه، بمعنى لا يَحميكم أحدٌ منه، وهو الباب الذي ذكرناه أنّه المراقَبة، لأنَّه إذا حفظه نَظَر إليه ورَقَبه. ومن هذا القياس قولُ العرب: تكلأْت كُلأةً، أي استنسأْت نَسِيئَة؛ وذلك من التأخير. ومنه الحديث: "نَهَى عن الكالئ بالكالئ" بمعنى النَّسيئة بالنسيئة. وقول القائل:
* وعينُه كالكالِئ الضِّمارِ([3]) *
فمعناه أنَّ حاضرَه وشاهده كالضِّمار، وهو الغائب([4]) الذي لا يُرجَى. وإنما قلنا إنّ هذا البابَ من الكُلأَة لأنَّ صاحبَ الدِّين يرقُب ويَحفَظ متى يحُلُّ دَينُه. فالقياسُ الذي قِسناه صحيحٌ. [و] يقال: اكتلأْت من القوم، أي احترستُ منهم. وقال:
أنَختُ بعيرِي واكتَلأْتُ بعَينِه *** وآمرتُ نفسي أيَّ أَمْرَيَّ أفْعَلُ([5])ويقال: أكلأت بصرِي في الشَّيء، إذا ردَّدته فيه. والمُكلأُ([6]): موضع تُرفأُ فيه السُّفُن وتُستَر من الرِّيح. ويقال إنّ كَلاَّءَ البَصرة سمِّيت بذلك.
والأصل الآخر الكلأ، وهو العُشب؛ يقال أرضٌ مُكْلِئة: ذات كلأ، وسواءٌ يابسُه ورطبُه. ومكانٌ كالئ مثل مُكْلِئ.
والأصل الثالث الكُلْيةُ، وهي معروفة، وتستعار فيقال الكُلْية: كُلية المزادة جُليدةٌ مستديرة تحتَ العُروة قد خُرِزَت([7]). ويقال ذلك في القَوس فالكُلْيتان من القَوس: مَعْقِد الحِمَالة من السَّهْم، ما عن يَمين النَّصِل وشِماله. وكُلْية السَّحاب: أسفلُه، والجمع كُلىً.
(كلب)  الكاف واللام والباء أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على تَعلُّق الشَّيء بالشَّيء في شِدَّة وشدَّة جَذْب. من ذلك الكَلْب، وهو معروف، والجمع كِلابٌ وكَليب. والكَلاَّب والمكلِّب: الذي يعلّم الكلبَ الصَّيد. والكلْبُ الكلِبُ: الذي يَكْلَب بلحوم الناس، يأخُذُه شِبهُ جُنونٍ فإذا عَقَر إنساناً كلِبَ، فيقال رجلٌ كَلِبٌ ورجالٌ كَلْبى. قال:
ولو تَشرب الكلبَى المِراضُ دماءَنا *** شفتها من الدَّاء المَجَنَّةِ والخَبْلِ([8])ومن الباب كُلْبة الزَّمان وكَلَبُه: شِدَّته. وأرضٌ كَلِبَة، إذا لم يَحِدْ نباتُها رِيَّا فيَبِس، إنّما قيل ذلك لأنَّه إذا يَبِس صار كأنياب الكلاب وبراثِنِها. والكَلْبُ([9]): سيرٌ أحمرُ يُجعَل بين طرَفَي الأديم إذا خُرِز. يقال كَلَبْتُه. قال:
كأنَّ غَرَّ مَتْنِه إذْ نَجْنُبُه *** سَيْرُ صَنَاعٍ في أديمٍ تَكلُبُه([10])والكَلْب: حديدةٌ عَقْفاء يُعَلِّق عليها المسافرُ الزّادَ من الرَّحل. والكُلاَّب معروف، وهو الكَلّوب. فأمَّا قول طُفَيل:
أبأْنا بِقتلانا من القوم مِِثلَهم *** وما لا يُعَدُّ من أسيرٍ مكلَّبِ([11])[فإن المكلَّب هو المكَبَّل([12])].
والكَلْب: المسمار في قائم السَّيف، وفيه الذُّؤابة. والكُلاب: موضعٌ. ورأس كلبٍ([13]): جبل.
(كلت)  الكاف واللام والتاء ليس بأصلٍ أصيل، لكنَّهم يقولون: الكَلْت: الجمع، يقال امرأةٌ كَلُّوت([14]). ويقولون: الكِلِّيت([15]) حَجَرٌ يسدُّ به وِجارُ الضَّبع. وكلُّ هذا ليس بشيء.
(كلث)  الكاف واللام والثاء ليس بأصلٍ أصيل، لكنّهم يقولون: إلى بشيء([16]). وربَّما قالوا: انكلث فلانٌ: تقدَّم.
(كلح)  الكاف واللام والحاء أصلٌ يدلُّ على عُبوس وشَتامةٍ في الوجه. من ذلك الكُلوح، وهو العبوس. يقال كَلَح الرَّجُل، [و] دهرٌ كالِحٌ.
قال الله تعالى: ﴿تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ وَهُمْ فِيهَا كَالِحُونَ﴾ [المؤمنون 104]. وربما قالوا للسَّنَة المُجْدِبة: كَلاَحِ. وما أقْبَح كَلَحَته، أي إذا كلَحَ فقَبُح فمُه وما حوالَيه.
(كلد)  الكاف واللام والدال كلمةٌ تدلُّ على الصَّلابة في الشيء. فالكَلَدَةُ: القطعة من الأرض الغليظة، ومنه الحارث بن كَلَدة.
قال ابن دريد([17]): تكلَّد الإنسانُ: غَلُظَ لحمُه.
(كلز)  الكاف واللام والزاء يقولون إنَّه صحيح، وإنَّ الكَلْز: الجمع. يقال: كَلَزْت الشيء وكلَّزته، إذا جمعتَه. وقد رُوِيَتْ كلمةٌ فيه صحيحة لا يُرْتابُ بها، يقولون: اكلازَّ الرّجُل: تقبَّض.
(كلس)  الكاف واللام والسين يدلُّ على امتلاءٍ في الشيء. يقولون: تَكَلَّسَ([18]) تكلُّساً، إذا رَوِيَ. قال:
* ذو صَولةٍ يُصْبِحُ قد تكلَّسَا *
ويقولون للجادِّ أيضاً: كلَّسَ. قال:
* إذا الفَتَى حكّمَ يوماً كَلَّسَا([19]) *
(كلع)  الكاف واللام والعين كلماتٌ تدلُّ على دَرَن ووسَخ. يقولون للشُّقاقِ والوسَخ بالقدم: كلَعٌ، وقد كَلِعت رجلُه تكْلَعُ كلَعاً. وإناءٌ كَلِعٌ، إذا الْتَبَدَ عليه الوسَخ. وسِقاء كَلِع، إذا تراكبَ عليه التُّراب. و [يقال([20])] إن الكُلْعَة: داءٌ يأخذ البعيرَ في مُؤَخّره.
وممّا يُحمَلُ على هذا من معنىً واحد وهو التّراكُب دونَ الوسخ: الكَلَعة من الغَنَم، سمِّيت بذلك لتجمُّعها.
(كلف)  الكاف واللام والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على إيلاعٍ بالشيء وتعلُّقٍ به. من ذلك الكَلَف، تقول: قد كَلِف بالأمر يَكْلَفُ كَلَفاً. ويقولون: "لا يَكُنْ حُبُّكَ كَلَفاً، ولا بُغْضُكَ تَلَفاً". والكُلْفة: ما يُتَكلَّفُ من نائبةٍ أو حقٍّ. والمتكلِّف: العِرِّيض لما لا يَعنيه. قال الله سبحانه: ﴿قُلْ لا أسْأَلُكُمْ علَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَا أَنَا مِنَ المُتَكَلِّفِينَ﴾ [ص 86]. ومن الباب الكَلَف: شيءٌ يعلو الوجهَ فيغيِّر بشرتَه.
--------------ـــ
([1]) في المجمل واللسان: "قال ابن دريد: لم أدر ما صحته".
([2]) الكلاءة، بكسر الكاف كالحراسة، وقد تخفف همزتها وتقلب ياء، وقد تحذف الهاء للضرورة كما في قول جميل:
فكوني بخير في كلاء وغبطة *** وإن كنت قد أزمعت هجري بغضتي
 ([3]) وكذا ورد إنشاده في المجمل، وهو الصواب، وفي اللسان (كلأ): "المضمار" تحريف، وجاء على الصواب في اللسان (ضمر) وشرح الحماسة للمرزوقي 1240.
([4]) في الأصل: "الفايت" صوابه في المجمل واللسان (ضمر).
([5]) البيت لكعب بن زهير في ديوانه 55 واللسان (كلأ). وفي الأصل: "واحترست بعينه"، صوابه من الديوان واللسان والمجمل. وفي الديوان: "أنخت قلوصي واكتلأت بعينها".
([6]) في الأصل: "المكلأة"، صوابه في المجمل واللسان، ويقال أيضاً "الكلاء" كشداد كما فيهما.
([7]) في المجمل: "قد درزت".
([8]) البيت ملفق من بيتين كلاهما للفرزدق. فالأول:
ولو تشرب الكلبى المراض دماءنا *** شفتها وذو الخبل الذي هو أدنف
          والآخر قوله:
من الدارميين الذين دماؤهم *** شفاء من الداء المجنة والخبل
          انظر الحيوان (2: 6-7) وحواشيهما.
([9]) يقال أيضاً "كلبة" بضم الكاف، وهو ما في المجمل.
([10]) الرجز لدكين بن رجاء الفقيمي في اللسان (كلب، غرر): وأنشده ابن دريد في الاشتقاق 14. وأنشده ابن فارس في المجمل.
([11]) ديوان طفيل الغنوي 14 واللسان (كلب).
([12]) التكملة مقتبسة من المجمل واللسان. ففي الأول: "والأسير المكلب هو المكبل". وفي الثاني: "وقيل هو مقلوب عن مكبل".
([13]) في المجمل: "ورأس الكلب"، وكذا في معجم البلدان. وذهب في اللسان إلى أن "الكلب": جبل باليمامة، قال فيه الأعمش:
* إذ يرفع الآل رأس الكلب فارتفعا *
([14]) كذا ضبطت في المجمل، وفي اللسان بفتح الكاف وضم اللام الخفيفة، ولم ترد في القاموس.
([15]) ضبط في القاموس واللسان كأمير وسكيت.
([16]) كذا وردت، ولم ترد المادة في اللسان، وهي من مواد القاموس.
([17]) الجمهرة: (2: 296).
([18]) في الأصل: "كلس". والفعل وشاهده مما لم يرد في اللسان. وأنشد الشاهد في المجمل أيضاً.
([19]) كذا ورد ضبطه في المجمل. وفي الأصل: "مكلسا" تحريفه.
([20]) التكملة من المجمل.

ـ

##### Türkçe

(كaf, lâm ve ikisini üçleyen şeyler bâbı)

(**كلم**)  **الكاف** ve **اللام** ve **الميم** iki asıldır: birisi, anlayışlı bir söyleyişe delâlet eder; diğeri yaralara.
Birincisi **الكَلام**’dır. Dersin ki: **كلّمته أُكلّمه تكليماً**; o, sana konuştuğunda yahut sen onunla konuştuğunda benim **كَليمِي**’mdir. Sonra genişletirler de, anlayışlı olan tek lafza **كلمة** adını verirler; kıssaya **كلمة**, kasideye uzunluğuyla **كلمة** (derler). Ve **الكلمة**’yi **كلماتٍ** ve **كَلِماً** diye cem‘ ederler. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿يُحرِّفُونَ الكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ﴾ [en-Nisâ 46, el-Mâide 13].
Diğer asıl **الكَلْم**’dır; o, yaradır; **الكِلام**: yaralar; **الكَلْم**’ın cem‘i **كلومٌ** da (gelir). Ve **كليمٌ** adam ve **كَلْمَى** kavim, yani yaralılar. Amma **الكُلام**’a gelince, “o, kalın bir yerdir” denir([1]). Bunda bir nazar vardır.

(**كلأ**)  **الكاف** ve **اللام** ve illetli harf yahut hemze, sahih bir asıldır; gözetmeye ve bakmaya delâlet eder; ve başka bir asıl bitkiye delâlet eder; üçüncüsü organlardan bir organdır, sonra istiâre edilir.
Bakma ve gözetme ise **الكِلاءَة**’dır([2]); o, korumadır. Dersin ki: **كلأه الله**, yani onu korudu. Allah عزّ وجلّ dedi ki: ﴿قُلْ مَنْ يَكْلَؤُكُمْ بِاللَّيْلِ والنَّهَارِ مِنَ الرَّحْمنِ﴾ [el-Enbiyâ 42], yani sizi ondan korur; “hiç kimse sizi ondan himaye etmez” mânâsıyla; bu, zikrettiğimiz bâbdır ki o gözetmedir; çünkü onu koruduğu vakit ona bakar ve onu gözetler. Bu kıyastan Arapların sözü: **تكلأْت كُلأةً**; yani **استنسأْت نَسِيئَة**; bu, geciktirmedendir. Ve ondan hadis: "نَهَى عن الكالئ بالكالئ" yani nesîe ile nesîe (yasağı). Ve söyleyenin sözü:
* وعينُه كالكالِئ الضِّمارِ *
Bunun mânâsı: onun hâzırı ve şahidi, **الضِّمار** gibidir; o da, ümit edilmeyen gâibdir([4]). Biz ancak bunu **الكُلأَة** bâbından saydık; çünkü borç sahibi, borcunun ne vakit vâdeye geleceğini gözetler ve korur. Öyleyse kıyas ettiğimiz kıyas sahihtir. Ve denir: **اكتلأْت من القوم**; yani onlardan sakındım. Ve dedi:
أنَختُ بعيرِي واكتَلأْتُ بعَينِه *** وآمرتُ نفسي أيَّ أَمْرَيَّ أفْعَلُ([5])
Ve denir: **أكلأت بصرِي في الشَّيء**; onda onu tekrar tekrar çevirdiğim vakit. Ve **المُكلأُ**([6]): gemilerin içinde demirlediği ve rüzgârdan örtüldüğü yer. Ve denir ki **كَلاَّءَ البَصرة** bununla adlandırılmıştır.
Diğer asıl **الكلأ**’dır; o, ottur; “**أرضٌ مُكْلِئة**: ot sahibi” denir; kurusu ve yaşı eşittir. Ve **مكانٌ كالئ**: **مُكْلِئ** gibi.
Üçüncü asıl **الكُلْيةُ**’dir; o, mâlûmdur; ve istiâre edilir de denir ki: **الكُلْية**: **كُلية المزادة**; kulpun altında, yuvarlak bir deri parçasıdır; dikilmiştir([7]). Ve bu, yayda da söylenir: yayın iki **كُلْية**’si: okun askısının bağlandığı yer; **النَّصِل**’in sağından ve solundan olan. Ve **كُلْية السَّحاب**: onun altı; cem‘i **كُلىً**.

(**كلب**)  **الكاف** ve **اللام** ve **الباء** tek bir sahih asıldır; bir şeyin bir şeye şiddet ve şiddetli çekişle tutunmasına delâlet eder. Bundan **الكَلْب** gelir; o mâlûmdur; cem‘i **كِلابٌ** ve **كَليب**. Ve **الكَلاَّب** ve **المكلِّب**: köpeğe avı öğreten. Ve **الكلْبُ الكلِبُ**: insanların etlerine saldıran; ona bir çeşit delilik gelir; bir insanı ısırıp yaraladığı vakit **كلِبَ** olur; “**رجلٌ كَلِبٌ** ve **رجالٌ كَلْبى**” denir. Dedi:
ولو تَشرب الكلبَى المِراضُ دماءَنا *** شفتها من الدَّاء المَجَنَّةِ والخَبْلِ([8])
Ve bâbdandır: **كُلْبة الزَّمان** ve **كَلَبُه**: onun şiddeti. Ve **أرضٌ كَلِبَة**: bitkisi sulanmış olarak kalmayıp kuruduğu vakit; bu ancak, kuruduğunda köpeklerin dişleri ve pençeleri gibi olduğu için böyle denmiştir. Ve **الكَلْبُ**([9]): derinin iki ucu arasına, dikildiğinde konulan kırmızı bir kayış; “**كَلَبْتُه**” denir. Dedi:
كأنَّ غَرَّ مَتْنِه إذْ نَجْنُبُه *** سَيْرُ صَنَاعٍ في أديمٍ تَكلُبُه([10])
Ve **الكَلْب**: yolcunun azığı semerden asacağı, kıvrık bir demir. Ve **الكُلاَّب** mâlûmdur; o **الكَلّوب**’dur. Amma **طُفَيل**’in sözü:
أبأْنا بِقتلانا من القوم مِِثلَهم *** وما لا يُعَدُّ من أسيرٍ مكلَّبِ([11])
[Şu hâlde **المكلَّب** **المكَبَّل**’dir([12]).]
Ve **الكَلْب**: kılıcın dikmesindeki çivi; onda **الذُّؤابة** vardır. Ve **الكُلاب**: bir yerdir. Ve **رأس كلبٍ**([13]): bir dağdır.

(**كلت**)  **الكاف** ve **اللام** ve **التاء** köklü bir asıl değildir; lâkin derler ki: **الكَلْت**: topluluk; “**امرأةٌ كَلُّوت**” denir([14]). Ve derler ki: **الكِلِّيت**([15]) sırtlanın inine tıkadığı bir taştır. Bütün bunlar bir şey değildir.

(**كلث**)  **الكاف** ve **اللام** ve **الثاء** köklü bir asıl değildir; lâkin derler ki: **إلى بشيء**([16]). Ve belki derler: **انكلث فلانٌ**: ilerledi.

(**كلح**)  **الكاف** ve **اللام** ve **الحاء** bir asıldır; yüzde asıklığa ve çirkin söze delâlet eder. Bundan **الكُلوح** gelir; o, asıklıkdır. “**كَلَح الرَّجُل**” denir; ve [denir:] **دهرٌ كالِحٌ**.
Allah Teâlâ dedi ki: ﴿تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ وَهُمْ فِيهَا كَالِحُونَ﴾ [el-Mü’minûn 104]. Ve belki kurak seneye **كَلاَحِ** derler. “Ne çirkin onun **كَلَحَته**’si” (denir); yani asıldı da ağzı ve çevresi çirkin oldu.

(**كلد**)  **الكاف** ve **اللام** ve **الدال** bir kelimedir; şeyde katılığa delâlet eder. **الكَلَدَةُ**: kalın yerden bir parçadır; ondan **الحارث بن كَلَدة**.
**ابن دريد** dedi([17]): **تكلَّد الإنسانُ**: eti kalınlaştı.

(**كلز**)  **الكاف** ve **اللام** ve **الزاء** hakkında “sahihtir” derler; ve **الكَلْز**: topluluktur. “**كَلَزْت الشيء وكلَّزته**” denir; onu topladığın vakit. Ve onda, kendisiyle şüphe edilmeyen sahih bir kelime rivayet edilmiştir; derler ki: **اكلازَّ الرّجُل**: büzüldü.

(**كلس**)  **الكاف** ve **اللام** ve **السين** şeyde doluluğa delâlet eder. Derler ki: **تَكَلَّسَ**([18]) **تكلُّساً**; sulandığı vakit. Dedi:
* ذو صَولةٍ يُصْبِحُ قد تكلَّسَا *
Ve ciddî olana da **كلَّسَ** derler. Dedi:
* إذا الفَتَى حكّمَ يوماً كَلَّسَا([19]) *

(**كلع**)  **الكاف** ve **اللام** ve **العين** kir ve pisliğe delâlet eden kelimelerdir. Ayaktaki çatlaklara ve pisliğe **كلَعٌ** derler; ve ayağı **كَلِعت**; **تكْلَعُ كلَعاً**. Ve **إناءٌ كَلِعٌ**: üzerine pislik yapıştığı vakit. Ve **سِقاء كَلِع**: üzerine toprak yığıldığı vakit. Ve [denir([20])] ki **الكُلْعَة**: devenin arka tarafında onu tutan bir hastalıktır.
Bunun üzerine, tek bir mânâdan, pislik olmaksızın yığılma mânâsıyla taşınan şey: koyundan **الكَلَعة**; toplanması sebebiyle böyle adlandırılmıştır.

(**كلف**)  **الكاف** ve **اللام** ve **الفاء** sahih bir asıldır; bir şeye düşkünlüğe ve ona tutunmaya delâlet eder. Bundan **الكَلَف** gelir; dersin ki: **قد كَلِف بالأمر يَكْلَفُ كَلَفاً**. Ve derler ki: "لا يَكُنْ حُبُّكَ كَلَفاً، ولا بُغْضُكَ تَلَفاً". Ve **الكُلْفة**: bir musibet yahut hak olarak yüklenilen şey. Ve **المتكلِّف**: kendisini ilgilendirmeyene karşı genişçe (uzanan). Allah سبحانه dedi ki: ﴿قُلْ لا أسْأَلُكُمْ علَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَا أَنَا مِنَ المُتَكَلِّفِينَ﴾ [ص 86]. Ve bâbdandır **الكَلَف**: yüzün üzerine çıkan, derisini değiştiren bir şey.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الكلف: الإيلاع بالشيء. يقال: كلف فلان بكذا، وأكلفته به: جعلته كلفا، والكلف في الوجه سمي لتصور كلفة به، وتكلف الشيء: ما يفعله الإنسان بإظهار كلف مع مشقة تناله في تعاطيه، وصارت الكلفة في التعارف اسما للمشقة، والتكلف: اسم لما يفعل بمشقة، أو تصنع، أو تشبع، ولذلك صار التكلف على ضربين: محمود: وهو ما يتحراه الإنسان ليتوصل به إلى أن يصير الفعل الذي يتعاطاه سهلا عليه، ويصير كلفا به ومحبا له، وبهذا النظر يستعمل التكليف في تكلف العبادات.
الثاني: مذموم، وهو ما يتحراه الإنسان مراءاة، وإياه عني بقوله تعالى: ﴿قل ما أسألكم عليه من أجر وما أنا من المتكلفين﴾ [ص/86] وقول النبي صلى الله عليه وسلم: (أنا وأتقياء أمتي براء من التكلف) (الحديث ذكره الغزالي في الإحياء، وقال النووي: ليس بثابت. وقال العراقي: أخرجه الدارقطني في الأفراد من حديث الزبير بن العوام مرفوعا: (ألا إني بريء من التكلف وصالحو أمتي) وسنده ضعيف. انظر: إحياء علوم الدين 2/187؛ وتخريج أحاديث الإحياء 4/1560؛ وكشف الخفاء 1/205). وقوله: ﴿لا يكلف الله نفسا إلا وسعها﴾ [البقرة/286] أي: ما يعدونه مشقة فهو سعة من المآل. نحو قوله: ﴿وما جعل عليكم في الدين من حرج ملة أبيكم﴾ [الحج/78]، وقوله: ﴿فعسى أن تكرهوا شيئا﴾ الآية [النساء/19].

##### Türkçe

- **الكلف**: şeye düşkünlük. Denilir ki: **كلف فلان بكذا**; ve **أكلفته به**: onu **كلفا** kıldım. Yüzdeki **الكلف**, onda bir **كلفة** tasavvur edilmesinden dolayı adlandırılmıştır. Ve **تكلف الشيء**: insanın, onu ele alışında kendisine erişen bir meşakkat ile birlikte bir **كلف** izhar ederek yaptığı şeydir. Ve **الكلفة**, örfte meşakkatin adı olmuştur. Ve **التكلف**: meşakkatle yapılan şeye, yahut yapmacıklığa, yahut tok görünmeye isimdir. Bundan dolayı **التكلف** iki kısım üzerine olmuştur: övülen: o, insanın, kendisiyle uğraştığı fiilin kendisine kolay olmasına ulaşmak için gözettiği şeydir; ve ona düşkün ve onu seven olur; ve bu nazarla **التكليف**, ibadetleri **تكلف** etmede kullanılır.
İkincisi: yerilen; o, insanın gösteriş olarak gözettiği şeydir; Yüce Allah’ın şu sözüyle kastedilen de odur: **﴿قل ما أسألكم عليه من أجر وما أنا من المتكلفين﴾** [ص/86] ve Peygamber’in صلى الله عليه وسلم sözü: (**أنا وأتقياء أمتي براء من التكلف**) (hadisi Gazâlî İhyâ’da zikretti; Nevevî dedi ki: sabit değildir. Irâkî dedi ki: Dârakutnî onu el-Efrâd’da Zübeyr b. el-Avvâm hadisiyle merfû olarak çıkardı: (**ألا إني بريء من التكلف وصالحو أمتي**) ve onun senedi zayıftır. Bkz.: İhyâ’u Ulûmi’d-Dîn 2/187; Tahrîcu Ehâdîsi’l-İhyâ 4/1560; Keşfu’l-Hafâ 1/205). Ve O’nun sözü: **﴿لا يكلف الله نفسا إلا وسعها﴾** [البقرة/286] yani: onların meşakkat saydıkları şey, âkıbet bakımından bir genişliktir. Şu söz gibi: **﴿وما جعل عليكم في الدين من حرج ملة أبيكم﴾** [الحج/78], ve O’nun sözü: **﴿فعسى أن تكرهوا شيئا﴾** âyet [النساء/19].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ك ل ف
بوجهه كلفٌ وقد كلف وجهه‏.‏
وبعير أكلف‏:‏ بين الكلفة وهي حمرة يخالطها سواد‏.‏
وكلف الأمر وكلف به إذا تكلّفه‏.‏
وكلف بالمرأة كلفاً شديداً‏.‏
وليس عليه كلفة في هذا أي مشقّة وهو يحتمل الكلف وتقول‏:‏ من لم يصبر على الكلف لم يصل إلى الزلف‏.‏
وكلّفه الأمر فتكلفه وهو في تكاليف‏.‏
قال زهير‏:‏ سئمت تكاليف الحياة ومن يعش ثمانين حولاً لا أبا لك يسأم وهو متكلّف‏:‏ وقّاع فيما لا يعنيه عرّيض للفضول‏.‏

##### Türkçe

ك ل ف
Yüzünde **كلفٌ** vardır; ve onun yüzünü **كلف** kaplamıştır.‏
Ve **بعير أكلف**: **الكلفة**’si (yani siyahlıkla karışan bir kızıllık) belirgin olandır.‏
Ve **كلف الأمر** ve **كلف به**: onu külfetle yaptıysa (kendini ona zorladıysa).‏
Ve **كلف بالمرأة**: şiddetli bir **كلفاً** ile (ona) tutuldu.‏
Ve bunda onun üzerinde **كلفة** yoktur; yani meşakkat; ve o **الكلف**’e tahammül eder; ve dersin ki: “**الكلف**’e sabretmeyen **الزلف**’e ulaşmaz.”‏
Ve ona işi **كلّفه**; böylece onu **فتكلفه**; ve o **في تكاليف** içindedir.‏
Züheyr dedi ki: “Hayatın **تكاليف**’inden usandım; ve kim seksen yıl yaşarsa, baban yok, usanır.” Ve o **متكلّف**tir: kendisini ilgilendirmeyen şeye dalan; fazlalıklara geniş (yer veren).‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الكلَف: شيء يعلو الوجه كالسِّمسم. كَلِفَ وجهُه يَكْلَفُ كلَفاً، وهو أَكلف: تغيَّر. والكلَف والكُلْفَةُ: حُمْرة كَدرة تعلو الوجه، وقيل: لون بين السواد والحمرة، وقيل: هو سواد يكون في الوجه، وقد كَلِفَ. وبعير أَكلَف وناقة كلْفاء وبه كُلْفة، كلُّ هذا في الوجه خاصة، وهو لون يعلو الجلد فيغير بشرته. وثور أَكلف وخدّ أَكلَفُ: أَسفَع؛ قال العجاج يصف الثور:
عن حَرْفِ خَيْشومٍ وخَدٍّ أَكْلَفا
ويقال للبَهَق الكَلَف. والبعير الأَكلف: يكون في خديه سواد خَفيّ. الأَصمعي: إذا كان البعير شديد الحمرة يخلِط حُمرته سواد ليس بخالص فتلك الكلفة. ويقال: كُمَيْت أَكلف للذي كلِفَت حُمرته فلم تَصْفُ ويرى في أَطراف شعره سواد إلى الاحتراق ما هو. والكَلْفاء: الخمر التي تشتد حُمرتها حتى تضرب إلى السواد. شمر وغيره: من أَسماء الخمر الكَلْفاء والعَذْراء. وكَلِف بالشيء كلَفاً وكُلْفة، فهو كلِفٌ ومُكلَّف: لهِج به. أَبو زيد: كَلِفْت منك أَمْراً كلَفاً. وكلِفَ بها أَشْد الكَلَفِ أَي أَحَبَّها. ورجل مِكْلاف: مُحِبّ للنساء.
والمُكلَّف والمُتكلِّف: الوقّاعُ فيما لا يَعْنيه. والمُتكلِّف: العِرِّيض لما لا يعنيه. الليث: يقال كلِفْت هذا الأَمْر وتكلَّفْتُه. والكُلْفةُ: ما تكلَّفْت من أَمر في نائبة أَو حق. ويقال: كلِفْتُ بهذا الأَمر أَي أُولِعْتُ به. وفي الحديث: اكلَفُوا من العمل ما تُطيقون، هو من كَلِفْت بالأَمر إذا أُولِعْت به وأَحْبَبْته. وفي الحديث: عثمان كَلِفٌ بأَقاربه أَي شديدُ الحبّ لهم. والكلَف: الوُلوع بالشيء مع شغل قلب ومَشقة. وكلَّفه تكليفاً أَي أَمره بما يشق عليه. وتكلَّفت الشيء: تجشَّمْته على مشقَّة وعلى خلاف عادتك. وفي الحديث أَراك كلِفْت بعلم القرآن، وكلِفْته إذا تحمَّلته. ويقال: فلان يتكلف لإخوانه الكُلَف والتكاليف. ويقال: حَمَلْت الشيء تَكْلِفة إذا لم تُطقه إلا تكلُّفاً، وهو تَفْعِلةٌ. وفي الحديث: أَنا وأُمتي بُراءٌ من التكلُّف. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: نُهِينا عن التكلُّف؛ أَراد كثرة السؤال والبحثَ عن الأَشياء الغامضة التي لا يجب البحث عنها والأَخذَ بظاهر الشريعة وقبولَ ما أَتت به. ابن سيده: كَلِفَ الأَمرَ وكلفَه تجشَّمه
(* قوله «وكلفه تجشمه» كذا بالأصل مخففاً، ولعله
كلف الأمر وتكلفه تجشمه كما يرشد إليه الشاهد بعد.) على مشقَّة وعُسْرة؛ قال أَبو كبير:
أَزُهَيْرُ، هل عن شَيْبةٍ من مَصْرِفِ،
أَم لا خُلودَ لِباذِلٍ مُتَكَلِّفِ؟
وهي الكُلَف والتكالِف، واحدتها تَكلِفة؛ وقوله:
وهُنَّ يَطْوِينَ على التكالِف
بالسَّوْمِ، أَحياناً، وبالتقاذُف
قال ابن سيده: يجوز أَن يكون من الجمع الذي لا واحد له، ويجوز أَن يكون جمع تَكْلفة؛ ورواه ابن جني:
وهن يطوين على التكالُف
جاء به في السناد لأَن قبل هذا:
إذا احتسى، يومَ هَجِيرٍ هائف،
غُرورَ عِيدِيَّاتِها الخَوانِف
قال ابن سيده: ولم أَرَ أَحداً رواه التكالُف، بضم اللام، إلا ابن جني. والكُلافيّ: ضرب من العنب أَبيض فيه خُضرة وإذا زُبِّب جاء زبيبه أَكلف ولذلك سمي الكُلافي، وقيل: هو منسوب إلى كُلاف، بلد في شق اليمن معروف. وذو كُلافٍ وكُلْفى: موضعان. التهذيب: وذو كُلاف اسم واد في شعر ابن مقبل.

##### Türkçe

**الكلَف**: susam gibi yüzün üzerine çıkan bir şey. Yüzü **كَلِفَ** eder, **يَكْلَفُ** **كلَفاً**; o **أَكلف**tir: değişti. Ve **الكلَف** ile **الكُلْفَةُ**: yüze çıkan bulanık bir kızıllıktır; ve denildi: siyahlık ile kızıllık arasında bir renktir; ve denildi: yüzde bulunan bir siyahlıktır; ve gerçekten **كَلِفَ** etmiştir.

Ve **أَكلَف** bir deve ve **كلْفاء** bir dişi deve ve onda **كُلْفة** vardır; bütün bunlar özellikle yüzde(dir); ve o, derinin üzerine çıkan bir renktir; böylece onun tenini değiştirir. Ve **أَكلف** bir boğa ve **أَكلَفُ** bir yanak: **أَسفَع**; el-‘Accâc boğayı vasfederek dedi:
عن حَرْفِ خَيْشومٍ وخَدٍّ أَكْلَفا

Ve **الكَلَف** **البَهَق** için söylenir. Ve **الأَكلف** deve: iki yanağında gizli bir siyahlık bulunur. el-Asma‘î: deve şiddetli kızıllıkta olup kızıllığına saf olmayan bir siyahlık karıştırırsa, işte o **الكلفة**dir. Ve kızıllığı **كلِفَت** olup da saflaşmayan ve saçının uçlarında yanmaya doğru bir siyahlık görülen kimse için **كُمَيْت أَكلف** denilir. Ve **الكَلْفاء**: kızıllığı şiddetlenip siyahlığa çalana kadar (koyulaşan) şaraptır. Şemmer ve başkası: şarabın adlarındandır **الكَلْفاء** ve **العَذْراء**.

Ve bir şeyle **كَلِف** oldu, **كلَفاً** ve **كُلْفة**; o hâlde o **كلِفٌ** ve **مُكلَّف**tir: ona düşkün oldu. Ebû Zeyd: senden bir işi **كلَفاً** olarak **كَلِفْت**. Ve onunla **أَشْد الكَلَفِ** olarak **كلِفَ** etti; yani onu sevdi. Ve **مِكْلاف** bir adam: kadınları seven.

Ve **المُكلَّف** ile **المُتكلِّف**: kendisini ilgilendirmeyen şeye dalan. Ve **المُتكلِّف**: kendisini ilgilendirmeyene karşı genişleyen (ona girişen). el-Leys: “Bu işi **كلِفْت** ve onu **تكلَّفْتُه**” denilir. Ve **الكُلْفةُ**: bir musibette yahut bir hakta bir işten **تكلَّفْت** ettiğin şeydir. Ve denilir: bu işle **كلِفْتُ**; yani ona tutulup düşkün oldum. Hadiste: “Yapabildiğiniz kadar amelden **اكلَفُوا** edin”; bu, işe **كَلِفْت** olduğun zaman, ona tutulup düşkün olduğun ve onu sevdiğin (mânâsın)dan(dır). Hadiste: Osman akrabalarına **كَلِفٌ**dür; yani onlara karşı sevgisi şiddetlidir. Ve **الكلَف**: kalbin meşguliyeti ve meşakkat ile birlikte bir şeye düşkünlüktür.

Ve onu **تكليفاً** ile **كلَّفه**; yani ona, kendisine ağır gelen şeyi emretti. Ve bir şeyi **تكلَّفت**: meşakkatle ve âdetinin hilâfına onu yüklendin. Hadiste: “Seni Kur’ân ilmine **كلِفْت** olmuş görüyorum”; ve onu **كلِفْتُه**: onu yüklendiğin zaman. Ve denilir: falan, kardeşleri için **الكُلَف**leri ve **التكاليف**i **يتكلف** eder. Ve denilir: bir şeyi, ancak **تكلُّفاً** ile güç yetirebildiğin zaman, onu **تَكْلِفة** olarak **حَمَلْت**; ve o **تَفْعِلةٌ**dir. Hadiste: “Ben ve ümmetim **التكلُّف**ten berîyiz.” Ve Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: **التكلُّف**ten nehyolunduk; çok soru sormayı ve araştırılması gerekmeyen kapalı şeyler hakkında araştırmayı, şeriatın zahirini almayı ve onun getirdiğini kabul etmeyi kastetti.

İbn Sîde: işi **كَلِفَ** etti ve onu **كلفَه**; onu meşakkat ve zorluk üzere yüklendi;
(* sözü «وكلفه تجشمه» aslında böyle hafifletilmiş olarak(dır); belki de, bundan sonraki şâhidin işaret ettiği üzere, “**كلف الأمر وتكلفه تجشمه**”dir.) Ebû Kebîr dedi:
أَزُهَيْرُ، هل عن شَيْبةٍ من مَصْرِفِ،
أَم لا خُلودَ لِباذِلٍ مُتَكَلِّفِ؟

Ve bunlar **الكُلَف** ve **التكالِف**tir; bir tanesi **تَكلِفة**dir; ve onun sözü:
وهُنَّ يَطْوِينَ على التكالِف
بالسَّوْمِ، أَحياناً، وبالتقاذُف

İbn Sîde dedi: bir tekili olmayan cem‘den olması câizdir; ve **تَكْلفة**nin cem‘i olması da câizdir; İbn Cinnî onu şöyle rivayet etti:
وهن يطوين على التكالُف

Bunu senedde getirdi; çünkü bundan önce:
إذا احتسى، يومَ هَجِيرٍ هائف،
غُرورَ عِيدِيَّاتِها الخَوانِف

İbn Sîde dedi: İbn Cinnî’den başka, lâmın zammesiyle **التكالُف** olarak onu rivayet eden hiç kimse görmedim.

Ve **الكُلافيّ**: içinde yeşillik bulunan beyaz bir üzüm türüdür; kuru üzüm yapıldığında kuru üzümü **أَكلف** gelir; bu yüzden **الكُلافي** diye adlandırıldı. Ve denildi: Yemen’in bir tarafında bilinen **كُلاف** adlı bir beldeye nisbetlidir. Ve **ذو كُلافٍ** ve **كُلْفى**: iki yerdir. **التهذيب**: ve **ذو كُلاف** İbn Mukbil’in şiirinde bir vâdinin adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ك ل ف * * الكَكَفُ * شيء يعلو الوجه كالسمسم والكَلَفُ أيضا لون بين السواد والحمرة وهي حمة كدرة تعلو الوجه والاسم * الكُلْفةُ * والرجل * أكْلَفُ * و * كَلِفَ * بكذا أي أولع به وبابه طرب و * كَلَّفهُ تكليفا * أمره بما يشق عليه و * تَكَلًّف * الشيء تجشمه و * الكُلْفةُ * ما يتلكفه اٌنسان من نائبة أو حق و * المُتَكَلَّفُ * العريض لما لا يعنيه

##### Türkçe

* ك ل ف * * **الكَكَفُ** * yüze susam gibi yükselen bir şeydir; ve **الكَلَفُ** da (yine) siyahlık ile kızıllık arasında bir renktir; o, yüze yükselen bulanık bir esmerliktir; isim **الكُلْفةُ**’dir. Adam **أكْلَفُ**’tur. Ve **كَلِفَ** بكذا, yani ona tutkun oldu; onun bâbı **طرب**’dır. Ve **كَلَّفهُ تكليفا**: ona, kendisine ağır gelen şeyi emretti. Ve **تَكَلًّف** الشيء: onu üstlendi (zahmetine katlandı). Ve **الكُلْفةُ**: insanın bir musibet veya hak olarak kendini ona soktuğu (üstlendiği) şeydir. Ve **المُتَكَلَّفُ**: kendisini ilgilendirmeyen şeye (karşı) geniş (yer tutan, yayılan) kimsedir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الكلف، بالفتح: السواد في الصفرة. والكلف، بالكسر: الرجل العاشق المتولع بالشيء مع شغل قلب ومشقة. والكلف، بالضم: جمع الأكلف والكلفاء وسيأتي معناهما. والكلف محركة: شيء يعلو الوجه كالسمسم نقله الجوهري. وقد كلف وجهه كلفا: إذا تغير، قال: والكلف: لون بين السواد والحمرة، وهي: حمرة كدرة تعلو الوجه والاسم الكلفة، بالضم. والأكلف: الذي كلفت حمرته فلم تصف، من الإبل وغيره وفي الصحاح: الرجل أكلف، ويقال، كميت أكلف للذي كلفت حمرته فلم يصف، ويرى في أطراف شعره سواد إلى الاحتراق ما هو، وقال الأصمعي: إذا كان البعير شديد الحمرة يخلط حمرته سواد ليس بخالص، فذلك الكلفة، والبعير أكلف والنأقة كلفاء وأنشد الصاغاني للعجاج يصف ثورا:
  فبات ينفي في كناس أجوفا
  عن حرف خيشوم وخد أكلفا ويوصف به الأسد قال الأعشى يصف فرسا:
  تغدو بأكلف من أسـو                      د الرقبتين حليف زاره والكلفاء: الخمر للونها، وهي التي تشتد حمرتها حتى تضرب إلى السواد، وقال شمر: من أسماء الخمر الكلفاء، والعذراء. والكلفة، بالضم: لون الأكلف منا ومن الإبل، أو حمرة كدرة تعلو الوجه، أو سواد يكون في الوجه. والكلفة: ما تكلفته من نائبة أو حق نقله الجوهري. وكلفة: جد قد اختلفوا في نسب جران العود واسمه، فقيل: اسمه المستورد، وقيل: عامر بن الحارث بن كلفة ويفتح. وكلفى كبشرى: رملة بجنب غيقة بتهامة أو بين الجار وودان أسفل من الثنية وفوق الشقراء، وهذا قول ابن السكيت، وفي بعض النسخ وردان، وهو غلط مكلفة بالحجارة، أي: بها كلف للون الحجارة، وسائرها سهل لا حجارة فيه. والكلاف كغراب: واد بالمدينة، على ساكنها أفضل الصلاة والسلام، قال لبيد رضي الله عنه
  عشت دهرا ولا يدوم على الأي                      ام إلا يرمـرم أو تـعــار

  وكلاف وضلفع وبضيع                      والذي فوق خبة تيمار والذي يظهر من سياق المعجم أنه جبل نجدي. وقال أبو حنيفة: الكلافي منسوبا: نوع من أنواع أعناب أرض العرب، وهو من أنواع أعناب أرض العرب، وهو: عنب أبيض فيه خضرة، وزبيبه أدهم أكلف ولذلك سمي الكلافي، وقيل: هو منسوب إلى الكلاف: بلد بشق اليمن. والكلوف كصبور: الأمر الشاق. وكالف كصاحب: قلعة حصينة بشط جيحون وهم يميلون الكاف، كإمالة كاف كافر. ويقال: كلف به، كفرح كلفا وكلفة، فهو كلف: أولع به ولهج وأحب، ومنه الحديث:  اكلفوا من العمل ما تطيقون  وفي حديث آخر:  عثمان كلف بأقاربه  أي: شديد الحب لهم. والكلف: الولوع بالشيء مع شغل قلب ومشقة. وفي المثل:  كلفت إليك عرق القربة  وفي مثل آخر:  لا يكن حبك كلفا، ولا بغضك تلفا  . وأكلفه غيره. والتكليف: الأمر بما يشق عليك وقد كلفه تكليفا، قال الله تعالى:  لا يكلف الله نفسا إلا وسعها  . وتكلفه تكلفا: إذا تجشمه نقله الجوهري، زاد غيره على مشقة وعلى خلاف عادة، وفي الحديث:  أنا وأمتي برآء من التكلف  وفي حديث عمر رضي الله عنه:  نهينا عن التكلف  أراد كثرة السؤال، والبحث عن الأشياء الغامضة التي لا يجب البحث عنها. والمتكلف: العريض لما لا يعنيه نقله الجوهري، وقال غيره: هو الوقاع فيما لا يعنيه، وبه فسر قوله تعالى:  وما أنا من المتكلفين  . ويقال: حملته تكلفة: إذا لم تطقه إلا تكلفا وهو تفعلة، كما في الصحاح. ويقال: اكلافت الخابية اكليفافا كاحمارت: أي صارت كلفاء كما في العباب.
 ومما يستدرك عليه: خد أكلف: أسفع. ويقال للبهق: الكلف. والمكلف بالشيء، كمعظم: المتولع به. وقال أبو زيد: كلفت منك أمرا، كفرح كلفا. ورجل مكلاف: محب للنساء. وهو يتكلف لإخوانه الكلف، والتكاليف، الأخير يحتمل أن يكون جمعا لتكلفة، زيدت فيه الياء لحاجته، وأن يكون جمع التكليف، قال زهير بن أبي سلمى:
  سئمت تكاليف الحياة ومن يعش                      ثمانين حولا لا أبالـك يسـأم وجمع التكلفة: تكالف، ومنه قول الراج:
  وهن يطوين على التكالف
  وبالسوم أحيانا وبالتقاذف قال ابن سيده: ويجوز أن يكون من الجمع الذي لا واحد له، ورواه ابن جني: التكالف بضم اللام، قال ابن سيده: ولم أر أحدا رواه بضم اللام غيره. وذو كلاف، كغراب: اسم واد في شعر مقبل:
  عفا من سليمى ذو كلاف فمنكف                      مبادي الجميع القيظ والمتصيف وكلاف أيضا: بلد بشق اليمن، قيل: إليه نسب العنب الكلافي، كما تقدم.

##### Türkçe

**الكلف**، فتحayla: sarılıktaki siyahlık. Ve **الكلف**، kesrayla: şeye âşık, ona tutkun olan adam; kalbin meşguliyeti ve meşakkat ile. Ve **الكلف**، zammayla: **الأكلف** ve **الكلفاء**’nın çoğuludur; ikisinin mânası ileride gelecektir. Ve **الكلف** (harekeli): yüze susam gibi çıkan bir şey; bunu Cevherî nakletti. Ve “yüzü **كلفا** ile **كلف** oldu”: değiştiği zaman; dedi ki: ve **الكلف**: siyahlık ile kızıllık arasında bir renktir; o: yüze çıkan bulanık bir kızıllıktır; ismi **الكلفة**’dir, zammayla. Ve **الأكلف**: kızıllığı **كلفت** olup saflaşmayan kimsedir; develerden ve başkasından. Ve **الصحاح**’ta: adam **أكلف**’tir; ve denilir: **كميت أكلف**; kızıllığı **كلفت** olup saflaşmayan kimse için; ve saçının uçlarında yanıklığa varan bir siyahlık görülür; o nedir. Ve Asma‘î dedi: deve çok şiddetli kızıl olup kızıllığına saf olmayan bir siyahlık karıştırırsa, işte o **الكلفة**’dir; deve **أكلف**’tir, dişi deve **كلفاء**’dır. Ve Sâgânî, ‘Accâc’tan bir öküzü vasfederken şu beyti inşad etti:
  فبات ينفي في كناس أجوفا
  عن حرف خيشوم وخد أكلفا

Ve bununla aslan da vasfedilir. A‘şâ bir atı vasfederken dedi:
  تغدو بأكلف من أسـو                      د الرقبتين حليف زاره

Ve **الكلفاء**: rengi sebebiyle şaraptır; o, kızıllığı şiddetlenip siyahlığa çalar hâle gelen şeydir. Ve Şemmer dedi: şarabın adlarından **الكلفاء** ve **العذراء** vardır. Ve **الكلفة**، zammayla: bizden ve develerden **الأكلف**’in rengi; yahut yüze çıkan bulanık bir kızıllık; yahut yüzde bulunan bir siyahlık. Ve **الكلفة**: bir musibet yahut hak olarak üstlendiğin şeydir; bunu Cevherî nakletti. Ve **كلفة**: bir ced (ata)dır; **جران العود**’un nesebinde ve isminde ihtilaf ettiler; denildi ki: adı **المستورد**’dur; ve denildi ki: **عامر بن الحارث بن كلفة**’dir; ve فتح ile de okunur. Ve **كلفى** tıpkı **بشرى** gibi: Tihâme’de **غيقة** yanında bir kumluk; yahut **الجار** ile **ودان** arasında, **الثنية**’nin aşağısında ve **الشقراء**’nın üstünde; bu, İbnü’s-Sikkît’in sözüdür. Bazı nüshalarda **وردان** gelmiştir; o yanlıştır. Taşlarla **مكلفة**’dir; yani onda taşların rengi sebebiyle **كلف** vardır; geri kalanı düzlüktür, onda taş yoktur. Ve **الكلاف** tıpkı **غراب** gibi: Medine’de bir vadidir—üzerinde oturana en faziletli salât ve selâm olsun—; Lebîd (Allah ondan razı olsun) dedi:
  عشت دهرا ولا يدوم على الأي                      ام إلا يرمـرم أو تـعــار

  وكلاف وضلفع وبضيع                      والذي فوق خبة تيمار

Sözlüğün siyakından görünen, onun Necdî bir dağ olduğudur. Ve Ebû Hanîfe dedi: nisbetle **الكلافي**: Arap diyarı üzümlerinin türlerinden bir türdür; o: içinde yeşillik bulunan beyaz bir üzümdür; kuru üzümü koyu (esmer) **أكلف**’tir; bundan dolayı ona **الكلافي** denildi. Ve denildi ki: o, **الكلاف**’a nisbetlidir: Yemen’in Şıkk’ında bir beldedir. Ve **الكلوف** tıpkı **صبور** gibi: zor iş. Ve **كالف** tıpkı **صاحب** gibi: Ceyhun kıyısında sağlam bir kaledir; onlar **الكاف**’ı imâle ederler; **كافر**’in **كاف**’ını imâle etmek gibi. Ve denilir: ona **كلف** oldu; **فرح** gibi: **كلفا** ve **كلفة**; o hâlde o **كلف**’tir: ona tutuldu, ona düşkün oldu ve sevdi. Ondandır hadis:  **اكلفوا من العمل ما تطيقون**  Ve başka bir hadiste:  **عثمان كلف بأقاربه**  yani: onlara karşı sevgisi çok şiddetlidir. Ve **الكلف**: kalbin meşguliyeti ve meşakkat ile birlikte şeye düşkünlüktür. Ve meselde:  **كلفت إليك عرق القربة**  Ve başka bir meselde:  **لا يكن حبك كلفا، ولا بغضك تلفا**  . Ve başkası onu **أكلفه**. Ve **التكليف**: sana ağır gelen şeyle emretmektir; ve onu **تكليفا** ile **كلف** etti. Allah Teâlâ dedi:  **لا يكلف الله نفسا إلا وسعها**  . Ve onu **تكلفا** ile **تكلف** etti: onu üstlendiği zaman; bunu Cevherî nakletti. Başkası şunu ekledi: meşakkat üzere ve âdetin hilafına. Ve hadiste:  **أنا وأمتي برآء من التكلف**  Ve Ömer’in (Allah ondan razı olsun) hadisinde:  **نهينا عن التكلف**  ; çok soru sormayı ve araştırılması vacip olmayan kapalı şeyleri araştırmayı kastetti. Ve **المتكلف**: kendisini ilgilendirmeyene atılan (ona girişen) kimsedir; bunu Cevherî nakletti. Başkası dedi: o, kendisini ilgilendirmeyene dalmaktır; bununla Allah Teâlâ’nın şu sözü tefsir edildi:  **وما أنا من المتكلفين**  . Ve denilir: ona **تكلفة** yükledim: onu ancak **تكلفا** ile yapabildiği zaman; o, **تفعلة** veznindedir; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve denilir: **اكلافت الخابية اكليفافا** tıpkı **احمارت** gibi: yani **كلفاء** oldu; **العباب**’da olduğu gibi.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **خد أكلف**: **أسفع**. Ve **البهق** için denilir: **الكلف**. Ve **المكلف بالشيء**, **معظم** gibi: ona tutkun olan. Ebû Zeyd dedi: senden bir iş **كلفت** ettim; **فرح** gibi: **كلفا**. Ve **رجل مكلاف**: kadınları seven. Ve o, kardeşleri için **الكلف** ve **التكاليف**’i **يتكلف** eder; sonuncusu, **تكلفة**’nin çoğulu olmayı ihtimal eder; ihtiyaç sebebiyle ona **الياء** eklenmiştir; ve **التكليف**’in çoğulu olmayı da ihtimal eder. Züheyr b. Ebî Sülmâ dedi:
  سئمت تكاليف الحياة ومن يعش                      ثمانين حولا لا أبالـك يسـأم

Ve **التكلفة**’nin çoğulu: **تكالف**’tır. Ondandır Recez söyleyenin sözü:
  وهن يطوين على التكالف
  وبالسوم أحيانا وبالتقاذف

İbn Sîde dedi: tekili olmayan cem‘den olması da caizdir. İbn Cinnî onu şöyle rivayet etti: **التكالف** lâmın zammıyla. İbn Sîde dedi: lâmın zammıyla onu ondan başka rivayet eden kimse görmedim. Ve **ذو كلاف**، **غراب** gibi: Mukbil’in şiirinde bir vadinin adıdır:
  عفا من سليمى ذو كلاف فمنكف                      مبادي الجميع القيظ والمتصيف

Ve **كلاف** da: Yemen’in Şıkk’ında bir beldedir; denildi ki: **العنب الكلافي** ona nisbet edildi; daha önce geçtiği gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

كَلِفَ بِهِ
1 كَلِفَ بِهِ ذ He became attached, addicted, given, or devoted, to it; or he attached, addicted, gave, or devoted, himself to it; (S, Msb, K, TA;) he loved it: (Msb, TA:) [he was fond of it:] he loved him, [or it,] vehemently. (TA.) ― -b2- كَلَفٌ, inf. n. of كَلِفَ: [violent or intense love:] see حُبٌّ; and see a verse cited in the first paragraph of that art.

كَلَّفَ نَفْسَهُ شَيْئًا
2 كَلَّفَ نَفْسَهُ شَيْئًا ذ He tasked himself with a thing, as also ↓ تَكَلَّفَ شَيئًا. ― -b2- كَلَّفَهُ أَمْرًا He tasked him to do a thing; imposed upon him the task of doing a thing. ― -b3- So تَكْلِيفٌ The imposition of a task or duty. ― -b4- A task; compulsory work; a duty imposed. ― -b5- كَلَّفَهُ الأَمْرَ He imposed upon him the thing, or affair; syn. حَمَّلَهُ اِيَّاهُ. (Msb.) ― -b6- كَلَّفَ نَفْسَهُ He put himself to trouble or inconvenience; like ↓ تَكَلَّفَ alone. ― -b7- كَلَّفَهُ كَذَا He imposed upon him the task of doing, or procuring, or bringing, such a thing. ― -b8- كَلَّفَهُ أَمْرًا He imposed upon him a thing, or an affair, in spite of difficulty, trouble, or inconvenience: (Msb:) he ordered him to do a thing that was difficult, troublesome, or inconvenient, to him: (S, K:) he made, required, or constrained, him to do a thing; exacted of him the doing a thing; meaning, a thing that was difficult, troublesome, or inconvenient to him: (Kull, 123; and the Lexicons, passim.) See جَتَّمَهُ. ― -b9- تَكْلِيفٌ An imposition; a requisition: con straint, &c.

تَكَلَّفَ أَمْرًا
5 تَكَلَّفَ أَمْرًا ذ He [undertook a thing, or an affair, as imposed upon him: or] took, or imposed, upon himself, or undertook, a thing, or an affair, [as a task, or] in spite of difficulty, trouble, or inconvenience; (Msb;) syn. تَجَتَّمَهُ: (S, K:) he constrained, or tasked, or exerted, himself, or took pains, or made an effort, to do a thing; meaning, a thing that was difficult, troublesome, or inconvenient, to him: or he affected, as a self-imposed task, the doing of a thing. (The Lexicons, passim: see تغزّل: and see كَلَّفَهُ أَمْرًا.) ― -b2- تكلّف صِفَةً He affected, or endeavoured to acquire, a quality. So in the explanations of verbs of the measure تَفَعَّلَ; as نَحَلَّمَ. (Sharh El-'Izzee, by Saad-ed-Keen.) ― -b3- Also, He affected, or pretended to have, a quality, not having it. So in the explanations of verbs of the measure تَفَاعَلَ, as تَجَاهَلَ: (idem:) [and sometimes in verbs of the measure تَفَعَّلَ also, as تَكَسَّرَ &c.]. And تَكَلَّفَ alone, He exercised self-constraint, or put himself to trouble or inconvenience. ― -b4- تَكَلَّفَ He affected what was not natural to him. ― -b5- تَكَلَّفَ He used forced efforts to do a thing, and to appear to have a quality. He affected, or endeavoured to do or acquire, &c.; he constrained himself to do, &c.; he applied himself, as to a task, to do a thing. تكلّف الشَّجَاعَةَ He made himself, or constrained himself to be, courageous; affected, or endeavoured to acquire, or characterize himself by, courage. ― -b6- تكلّف الشَّجَاعَةَ also, He acted, or behaved, with forced courage; endeavoured to be courageous. ― -b7- تكلّف فِى عَرَبِيَّتِهِ He used a forced, or affected, manner in his Arabic speech. ― -b8- تَكَلُّفٌ A straining of a point in lexicology. ― -b9- تَعَقَّلَ signifies He affected or endeavoured to acquire, intelligence; explained by تكلّف العَقْلَ: and تَعَاقَلَ, he pretended to be intelligent, not being really so. (S, art. عقل.) تَكَلُّفٌ in a verb of the measure تَفَعَّلَ is as above explained, signifying a desire for the existence of an attribute in one's self: in a verb of the measure تَفَاعَلَ it is different, and means the pretending to be or to do something which in reality one is not or does not; as in the instance of تَجَاهَلَ, he pretended to be ignorant, not being so in reality. (Sharh El-'Izzee, by Saad-ed-Deen.) تَكَلَّفَ كَذَا He did so purposely. ― -b10- تَكَلَّفَ He tasked himself. ― -b11- تَكَلَّفَ القَىْءَ He vomited intentionally. (TA, art. قىء.)

كَلَفٌ
كَلَفٌ ذ [A discolouration of the face, by] a thing that comes upon the face resembling sesame; [by freckles, accord. to present usage:] and a dingy redness that comes upon the face. (S, K.)

كُلْفَةٌ
كُلْفَةٌ ذ A difficulty, or difficult affair, or a duty, or an obligation, that one imposes upon himself; (S, K;) or a thing imposed upon one as difficult, troublesome, or inconvenient. (Msb.) See حَبٌّ. ― -b2- [Constraint,] trouble, pain, or inconvenience. (MA.)

##### Türkçe

**كَلِفَ بِهِ**
1 **كَلِفَ بِهِ** ذ Ona bağlandı, müptelâ oldu, verilmiş oldu yahut adandı; yahut kendini ona bağladı, müptelâ etti, verdi yahut adadı; (S, Msb, K, TA;) onu sevdi: (Msb, TA:) [ona düşkün oldu:] onu, [yahut onu,] şiddetle sevdi. (TA.) ― -b2- **كَلَفٌ**, **كَلِفَ**’in mastarı: [şiddetli yahut yoğun sevgi:] **حُبٌّ**’a bak; ve o maddenin birinci paragrafında zikredilen bir beyte de bak.

**كَلَّفَ نَفْسَهُ شَيْئًا**
2 **كَلَّفَ نَفْسَهُ شَيْئًا** ذ Kendini bir şeyle yükümlü kıldı; aşağıdaki **تَكَلَّفَ شَيئًا** da böyledir. ― -b2- **كَلَّفَهُ أَمْرًا** Ona bir şeyi yapma görevini yükledi; ona bir şeyi yapma görevini yükümlü kıldı. ― -b3- Böylece **تَكْلِيفٌ**: bir görev yahut vazifenin yüklenmesi. ― -b4- Bir görev; zorunlu iş; yüklenen bir vazife. ― -b5- **كَلَّفَهُ الأَمْرَ** Ona o şeyi yahut işi yükledi; eş anlamlısı **حَمَّلَهُ اِيَّاهُ**. (Msb.) ― -b6- **كَلَّفَ نَفْسَهُ** Kendini zahmete yahut meşakkate soktu; yalnız başına aşağıdaki **تَكَلَّفَ** gibi. ― -b7- **كَلَّفَهُ كَذَا** Ona böyle bir şeyi yapma, yahut temin etme, yahut getirme görevini yükledi. ― -b8- **كَلَّفَهُ أَمْرًا** Zorluk, zahmet yahut meşakkat bulunmasına rağmen ona bir şeyi yahut bir işi yükledi: (Msb:) ona, kendisi için zor, zahmetli yahut meşakkatli olan bir şeyi yapmasını emretti: (S, K:) ona bir şeyi yapmayı yaptırdı, gerekli kıldı yahut zorladı; ondan bir şeyi yapmasını talep etti; yani, kendisi için zor, zahmetli yahut meşakkatli olan bir şey: (Kull, 123; ve sözlükler, muhtelif yerlerde.) **جَتَّمَهُ**’a bak. ― -b9- **تَكْلِيفٌ** Bir yükleme; bir talep: zorlama, vb.

**تَكَلَّفَ أَمْرًا**
5 **تَكَلَّفَ أَمْرًا** ذ [Kendisine yüklenen üzere bir şeyi yahut bir işi üstlendi: yahut] bir şeyi yahut bir işi, [bir görev olarak, yahut] zorluk, zahmet yahut meşakkat bulunmasına rağmen, kendine aldı yahut kendine yükledi yahut üstlendi; (Msb;) eş anlamlısı **تَجَتَّمَهُ**: (S, K:) kendini zorladı, yahut kendine görev yükledi, yahut kendini yordu, yahut çaba gösterdi, yahut bir şeyi yapmak için gayret etti; yani, kendisi için zor, zahmetli yahut meşakkatli olan bir şey: yahut bir şeyi yapmayı, kendine yüklediği bir görev olarak, yapar göründü. (Sözlükler, muhtelif yerlerde: **تغزّل**’e bak; ve **كَلَّفَهُ أَمْرًا**’a bak.) ― -b2- **تكلّف صِفَةً** Bir sıfatı yapmacıkça edindi, yahut onu kazanmaya çalıştı. Bu, **تَفَعَّلَ** veznindeki fiillerin açıklamalarında böyledir; **نَحَلَّمَ** gibi. (Saad-ed-Keen’in **Sharh El-'Izzee**’si.) ― -b3- Ayrıca, kendisinde olmadığı hâlde bir sıfatı varmış gibi yaptı, yahut öyleymiş gibi davrandı. Bu, **تَفَاعَلَ** veznindeki fiillerin açıklamalarında böyledir; **تَجَاهَلَ** gibi: (aynı eser:) [ve bazen **تَفَعَّلَ** veznindeki fiillerde de; **تَكَسَّرَ** vb. gibi]. Ve **تَكَلَّفَ** tek başına: kendini tuttu, yahut kendini zahmete yahut meşakkate soktu. ― -b4- **تَكَلَّفَ** Kendisine tabii olmayan şeyi yapar göründü. ― -b5- **تَكَلَّفَ** Bir şeyi yapmakta ve bir sıfata sahip görünmekte zorlanmış çabalar kullandı. Yapmacıkça yaptı, yahut yapmaya yahut edinmeye çalıştı, vb.; kendini zorladı ki yapsın, vb.; bir şeyi yapmak için, bir görev gibi, kendini ona verdi. **تكلّف الشَّجَاعَةَ** Kendini cesur yaptı, yahut kendini cesur olmaya zorladı; cesareti yapmacıkça gösterdi, yahut onu edinmeye çalıştı, yahut kendini cesaretle vasıflandırmaya çalıştı. ― -b6- **تكلّف الشَّجَاعَةَ** ayrıca: zoraki cesaretle davrandı yahut hareket etti; cesur olmaya çalıştı. ― -b7- **تكلّف فِى عَرَبِيَّتِهِ** Arapça konuşmasında zorlanmış yahut yapmacık bir üslup kullandı. ― -b8- **تَكَلُّفٌ** Lugat ilminde bir noktayı zorlamak. ― -b9- **تَعَقَّلَ**, zekâyı yapmacıkça edinmeye yahut onu kazanmaya çalıştı demektir; **تكلّف العَقْلَ** ile açıklanır: ve **تَعَاقَلَ**, gerçekte öyle olmadığı hâlde zekiymiş gibi yaptı. (S, **عقل** maddesi.) **تَكَلُّفٌ**, **تَفَعَّلَ** veznindeki bir fiilde, yukarıda açıklandığı üzere olup, kişinin kendisinde bir sıfatın var olmasını istemesi anlamındadır: **تَفَاعَلَ** veznindeki bir fiilde ise farklıdır ve gerçekte olmadığı yahut yapmadığı bir şeyi varmış yahut yapıyormuş gibi yapma anlamındadır; **تَجَاهَلَ** örneğinde olduğu gibi: gerçekte öyle olmadığı hâlde cahilmiş gibi yaptı. (Saad-ed-Deen’in **Sharh El-'Izzee**’si.) **تَكَلَّفَ كَذَا** Bunu kasten yaptı. ― -b10- **تَكَلَّفَ** Kendine görev yükledi. ― -b11- **تَكَلَّفَ القَىْءَ** Kasten kustu. (TA, **قىء** maddesi.)

**كَلَفٌ**
**كَلَفٌ** ذ Yüzde susama benzeyen bir şeyin yüz üzerine gelmesiyle [yüzün renk değiştirmesi]; [mevcut kullanıma göre: çillerle:] ve yüzde meydana gelen kirli bir kızıllık. (S, K.)

**كُلْفَةٌ**
**كُلْفَةٌ** ذ Kişinin kendine yüklediği bir zorluk, yahut zor iş, yahut bir vazife, yahut bir yükümlülük; (S, K;) yahut kişiye zor, zahmetli yahut meşakkatli olarak yüklenen bir şey. (Msb.) **حَبٌّ**’a bak. ― -b2- [Zorlama,] zahmet, acı, yahut meşakkat. (MA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَلِفَ
كَلِفَ A ( n. ac. كَلَف 4 )
a.  [ Bi ], Took pains, trouble about.

b.  [ Bi ], Fell, was in love with.

c.  Was   tawny ( face ).

كَلَّفَ
كَلَّفَ II ,
a.  Imposed upon ( task ).

b.  [ coll. ], Cost.

أَكْلَفَ
أَكْلَفَ IV
a.  [ acc. &  Bi ], Induced to take trouble about, to take interest in, inspired with enthusiasm for.

تَكَلَّفَ
تَكَلَّفَ V ,
a.  Undertook a difficult task; took trouble.

b.  Pretended, feigned.

كَلْف
كَلْف 1 ,
a.  Reddish-brown.

كُلْفَة
كُلْفَة 3t ,
a.  see 1 .

b.  ( pl. كَلَف 4 ), Pain, trouble, care.

c.  [ coll. ],  see 4 (c) .

كَلَف
كَلَف 4 ,
a.  see 1 .

b.  Freckles ( face ).

c.  ( pl. أَكْلَاْف 38 ) [ coll. ], Cost, expense.

أَكْلَفُ
أَكْلَفُ 14 , ( pl. كُلْف 3 ),
a.  Brown; tawny.

كَلُوْف
كَلُوْف 26 ,
a.  Task, hard work.

كَلْفَآءُ
كَلْفَآءُ 42
a.  [ art. ], Wine.

كَلَّفَ
N. Ac. كَلَّفَ II ,
a.  Task, labour.

b.  ( pl. تَكَاْلِيْف 64 ) [ coll. ], Ceremony; studied politeness.

تَكَلَّفَ
N. Ag. تَكَلَّفَ V ,
a.  Meddlesome person, busy-body.

اِكْلَأَفَّ
اِكْلَأَفَّ [ اِكْلَاْفَّ XI ],
a.  Became of a ruddy hue ( wine ).

تَكْلِفَة
تَكْلِفَة ( pl. تَكَاْلِيْف 64 )
a.  ;  see N. Ac. II (a) .

بِلَا تَكْلِيْف
بِلَا تَكْلِيْف
a.  [ coll. ], Unceremoniously.

كَلِّفْ خَاطِرَك
كَلِّفْ خَاطِرَك
a.  Please to, oblige by.

##### Türkçe

**كَلِفَ**
**كَلِفَ** A ( n. ac. **كَلَف** 4 )
a.  [ Bi ], Üzerine zahmet etti, meşakkat çekti.

b.  [ Bi ], Âşık oldu, sevdaya düştü.

c.  Yüz (rengi) buğdayî oldu.

**كَلَّفَ**
**كَلَّفَ** II ,
a.  Üzerine (bir) görev yükledi.

b.  [ coll. ], Masrafa mal oldu.

**أَكْلَفَ**
**أَكْلَفَ** IV
a.  [ acc. &  Bi ], (Birini) üzerine zahmet etmeye sevk etti; üzerine ilgi göstermeye sevk etti; için coşku ile ilhamlandırdı.

**تَكَلَّفَ**
**تَكَلَّفَ** V ,
a.  Zor bir işi üstlendi; zahmet etti.

b.  Yapmacıklık etti, yalandan yaptı.

**كَلْف**
**كَلْف** 1 ,
a.  Kızılımsı-kahverengi.

**كُلْفَة**
**كُلْفَة** 3t ,
a.  1’e bak.

b.  ( pl. **كَلَف** 4 ), Zahmet, meşakkat, özen.

c.  [ coll. ], 4 (c)’ye bak.

**كَلَف**
**كَلَف** 4 ,
a.  1’e bak.

b.  Çiller (yüz).

c.  ( pl. **أَكْلَاْف** 38 ) [ coll. ], Masraf, gider.

**أَكْلَفُ**
**أَكْلَفُ** 14 , ( pl. **كُلْف** 3 ),
a.  Kahverengi; buğdayî.

**كَلُوْف**
**كَلُوْف** 26 ,
a.  İş, ağır çalışma.

**كَلْفَآءُ**
**كَلْفَآءُ** 42
a.  [ art. ], Şarap.

**كَلَّفَ**
N. Ac. **كَلَّفَ** II ,
a.  İş, emek.

b.  ( pl. **تَكَاْلِيْف** 64 ) [ coll. ], Merasim; yapmacık nezaket.

**تَكَلَّفَ**
N. Ag. **تَكَلَّفَ** V ,
a.  Müdahaleci kimse, işgüzar.

**اِكْلَأَفَّ**
**اِكْلَأَفَّ** [ **اِكْلَاْفَّ** XI ],
a.  Kızılımsı bir renge dönüştü (şarap).

**تَكْلِفَة**
**تَكْلِفَة** ( pl. **تَكَاْلِيْف** 64 )
a.  ; II’nin N. Ac. (a)’sına bak.

**بِلَا تَكْلِيْف**
**بِلَا تَكْلِيْف**
a.  [ coll. ], Merasimsizce.

**كَلِّفْ خَاطِرَك**
**كَلِّفْ خَاطِرَك**
a.  Lütfet; (biri) ile iyilikte bulunarak memnun et.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

كلف
كَلِفَ - يَكْلَفُ - كَلَّفَ - يُكَلِّفُ، كُلِّفَ - يُكَلَّفُ - تَكَلَّف - يَتَكَلَّفُ - مُتَكَلِّف - مُتَكَلِّفِيْن
كَلِفَ - يَكْلَفُ + كائن + شيئاً أو بشيء: يحمل مسؤولية عمله: يلتزم ويحمل مسؤولية وجهد ومشقة ونفقة القيام بفعل أو عمل
كَلَّفَ - يُكَلِّفُ: على وزن " فَعَّلَ " من " كَلِفَ - يَكْلَفُ ": جعله " يَكْلَفُ " على وجه التكرار والشدة: ألزمه وجعله يحمل مسؤولية عمل من الأعمال، من حيث بذل جهد أو المال أو المشقة اللازمة لذلك
كُلِّفَ - يُكَلَّفُ: مبني للمجهول من " كَلَّفَ - يُكَلِّفُ "
تَكَلَّفَ - يَتَكَلَّفُ: على وزن " تَفَعَّلَ " من " كَلِفَ - يَكْلَفُ ": يقوم بفعل " كَلِفَ - يَكْلَفُ " بشكل ذاتي على وجه التكرار والشدة: يلزم نفسه بنفسه بحمل مسؤولية عمل من جهد ومشقة ومال
مُتَكَلِّف: اسم فاعل صفة مشبهة من " تَكَلَّفَ - يَتَكَلَّفُ ": من سعى بنفسه لتحمل مسؤولية عمل
مُتَكَلِّفِيْن: جمع " مُتَكَلِّف "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " العهد والتوكيل والتكليف والتوصية بالتزام بمال أو عمل" ، وهي:
نَحَبَ - يَنْحُبُ، عَهِدَ - يَعْهَدُ، أَهَلَ - يَأْهُلُ (أَهَلَ - يَأْهِلُ)، وَصى - يَصي، كَفَلَ - يَكْفُلُ، كَلِفَ - يَكْلَفُ
كَلَّفَ - يُكَلِّفُ
في الإنفاق على الأولاد	﴿وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ لِمَنْ أَرَادَ أَنْ يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ لَا تُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلَّا وُسْعَهَا لَا تُضَارَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا وَلَا مَوْلُودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ وَعَلَى الْوَارِثِ مِثْلُ ذَلِكَ فَإِنْ أَرَادَا فِصَالًا عَنْ تَرَاضٍ مِنْهُمَا وَتَشَاوُرٍ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا وَإِنْ أَرَدْتُمْ أَنْ تَسْتَرْضِعُوا أَوْلَادَكُمْ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِذَا سَلَّمْتُمْ مَا آتَيْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ(233)﴾ البقرة ﴿لِيُنفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ وَمَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْرًا(7)﴾ الطلاق
في الوزن بالقسط	﴿وَلَا تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا وَإِذَا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى وَبِعَهْدِ اللَّهِ أَوْفُوا ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ(152)﴾ الأنعام
في العمل الصالح	﴿وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا أُوْلَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ(42)﴾ الأعراف ﴿لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلَانَا فَانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ (286)﴾ البقرة
عند المحاسبة	﴿وَلَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا وَلَدَيْنَا كِتَابٌ يَنطِقُ بِالْحَقِّ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ﴾ المؤمنون
تُكَلَّفُ
 ﴿فَقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ وَحَرِّضْ الْمُؤْمِنِينَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَكُفَّ بَأْسَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَاللَّهُ أَشَدُّ بَأْسًا وَأَشَدُّ تَنكِيلًا(84)﴾ النساء
الْمُتَكَلِّفِينَ
 قُلْ مَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَا أَنَا مِنْ الْمُتَكَلِّفِينَ(86)} ص
مختار الصحاح
● [كلف] ك ل ف: الكَلفُ شيء يعلو الوجه كالسمسم والكَلَفُ أيضا لون بين السواد والحمرة وهي حمة كدرة تعلو الوجه والاسم الكُلْفةُ والرجل أكْلَفُ و كَلِفَ بكذا أي أولع به وبابه طرب و كَلَّفهُ تكليفا أمره بما يشق عليه و تَكَلًّف الشيء تجشمه و الكُلْفةُ ما يتلكفه اٌنسان من نائبة أو حق و المُتَكَلَّفُ العريض لما لا يعنيه
الراغب
كلف
- الكلف: الإيلاع بالشيء. يقال: كلف فلان بكذا، وأكلفته به: جعلته كلفا، والكلف في الوجه سمي لتصور كلفة به، وتكلف الشيء: ما يفعله الإنسان بإظهار كلف مع مشقة تناله في تعاطيه، وصارت الكلفة في التعارف اسما للمشقة، والتكلف: اسم لما يفعل بمشقة، أو تصنع، أو تشبع، ولذلك صار التكلف على ضربين: محمود: وهو ما يتحراه الإنسان ليتوصل به إلى أن يصير الفعل الذي يتعاطاه سهلا عليه، ويصير كلفا به ومحبا له، وبهذا النظر يستعمل التكليف في تكلف العبادات.
الثاني: مذموم، وهو ما يتحراه الإنسان مراءاة، وإياه عني بقوله تعالى: }قل ما أسألكم عليه من أجر وما أنا من المتكلفين﴿[ص/86] وقول النبي صلى الله عليه وسلم: (أنا وأتقياء أمتي براء من التكلف) (الحديث ذكره الغزالي في الإحياء، وقال النووي: ليس بثابت. وقال العراقي: أخرجه الدارقطني في الأفراد من حديث الزبير بن العوام مرفوعا: (ألا إني بريء من التكلف وصالحو أمتي) وسنده ضعيف. انظر: إحياء علوم الدين 2/187؛ وتخريج أحاديث الإحياء 4/1560؛ وكشف الخفاء 1/205). وقوله:﴾لا يكلف الله نفسا إلا وسعها﴿[البقرة/286] أي: ما يعدونه مشقة فهو سعة من المآل. نحو قوله:﴾وما جعل عليكم في الدين من حرج ملة أبيكم﴿[الحج/78]، وقوله:﴾فعسى أن تكرهوا شيئا{ الآية [النساء/19].
ملخص اللسان:
1.     الكلَف: شيء يعلو الوجه كالسِّمسم. كَلِفَ وجهُه يَكْلَفُ كلَفاً، وهو أَكلف: تغيَّر. والكلَف والكُلْفَةُ: حُمْرة كَدرة تعلو الوجه وقيل: لون بين السواد والحمرة، وقيل: هو سواد يكون في الوجه،
2.     وكَلِف بالشيء كلَفاً وكُلْفة، فهو كلِفٌ ومُكلَّف: لهِج به، وكلِفَ بها أَشْد الكَلَفِ أَي أَحَبَّها. ورجل مِكْلاف: مُحِبّ للنساء.
3.     والكُلْفةُ: ما تكلَّفْت من أَمر في نائبة أَو حق. ويقال: كلِفْتُ بهذا الأَمر أَي أُولِعْتُ به ، والكلَف: الوُلوع بالشيء مع شغل قلب ومَشقة.
4.     والمُكلَّف والمُتكلِّف: الوقّاعُ فيما لا يَعْنيه. والمُتكلِّف: العِرِّيض لما لا يعنيه. الليث: يقال كلِفْت هذا الأَمْر وتكلَّفْتُه.
5.     وكلَّفه تكليفاً أَي أَمره بما يشق عليه. وتكلَّفت الشيء: تجشَّمْته على مشقَّة وعلى خلاف عادتك.
6.     كلِفْت بعلم القرآن، وكلِفْته إذا تحمَّلته. ويقال: فلان يتكلف لإخوانه الكُلَف والتكاليف. ويقال: حَمَلْت الشيء تَكْلِفة إذا لم تُطقه إلا تكلُّفاً،
7.     وهي الكُلَف والتكالِف، واحدتها تَكلِفة
لسان العرب
● - كلف: الكلَف: شيء يعلو الوجه كالسِّمسم. كَلِفَ وجهُه يَكْلَفُ كلَفاً،   وهو أَكلف: تغيَّر. والكلَف والكُلْفَةُ: حُمْرة كَدرة تعلو الوجه، وقيل:   لون بين السواد والحمرة، وقيل: هو سواد يكون في الوجه، وقد كَلِفَ.   وبعير أَكلَف وناقة كلْفاء وبه كُلْفة، كلُّ هذا في الوجه خاصة، وهو لون يعلو   الجلد فيغير بشرته. وثور أَكلف وخدّ أَكلَفُ: أَسفَع؛ قال العجاج يصف   الثور:   عن حَرْفِ خَيْشومٍ وخَدٍّ أَكْلَفا   ويقال للبَهَق الكَلَف. والبعير الأَكلف: يكون في خديه سواد خَفيّ.   الأَصمعي: إذا كان البعير شديد الحمرة يخلِط حُمرته سواد ليس بخالص فتلك   الكلفة. ويقال: كُمَيْت أَكلف للذي كلِفَت حُمرته فلم تَصْفُ ويرى في أَطراف   شعره سواد إلى الاحتراق ما هو. والكَلْفاء: الخمر التي تشتد حُمرتها حتى   تضرب إلى السواد. شمر وغيره: من أَسماء الخمر الكَلْفاء والعَذْراء.   وكَلِف بالشيء كلَفاً وكُلْفة، فهو كلِفٌ ومُكلَّف: لهِج به. أَبو زيد:   كَلِفْت منك أَمْراً كلَفاً. وكلِفَ بها أَشْد الكَلَفِ أَي أَحَبَّها.   ورجل مِكْلاف: مُحِبّ للنساء.   والمُكلَّف والمُتكلِّف: الوقّاعُ فيما لا يَعْنيه. والمُتكلِّف:   العِرِّيض لما لا يعنيه. الليث: يقال كلِفْت هذا الأَمْر وتكلَّفْتُه.   والكُلْفةُ: ما تكلَّفْت من أَمر في نائبة أَو حق. ويقال: كلِفْتُ بهذا الأَمر   أَي أُولِعْتُ به. وفي الحديث: اكلَفُوا من العمل ما تُطيقون، هو من   كَلِفْت بالأَمر إذا أُولِعْت به وأَحْبَبْته. وفي الحديث: عثمان كَلِفٌ   بأَقاربه أَي شديدُ الحبّ لهم. والكلَف: الوُلوع بالشيء مع شغل قلب ومَشقة.وكلَّفه تكليفاً أَي أَمره بما يشق عليه. وتكلَّفت الشيء: تجشَّمْته على   مشقَّة وعلى خلاف عادتك. وفي الحديث أَراك كلِفْت بعلم القرآن، وكلِفْته إذا   تحمَّلته. ويقال: فلان يتكلف لإخوانه الكُلَف والتكاليف. ويقال: حَمَلْت   الشيء تَكْلِفة إذا لم تُطقه إلا تكلُّفاً، وهو تَفْعِلةٌ. وفي الحديث:   أَنا وأُمتي بُراءٌ من التكلُّف. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: نُهِينا   عن التكلُّف؛ أَراد كثرة السؤال والبحثَ عن الأَشياء الغامضة التي لا يجب   البحث عنها والأَخذَ بظاهر الشريعة وقبولَ ما أَتت به. ابن سيده: كَلِفَ   الأَمرَ وكلفَه تجشَّمه   (* قوله «وكلفه تجشمه» كذا بالأصل مخففاً، ولعله   كلف الأمر وتكلفه تجشمه كما يرشد إليه الشاهد بعد.) على مشقَّة وعُسْرة؛   قال أَبو كبير:   أَزُهَيْرُ، هل عن شَيْبةٍ من مَصْرِفِ،   أَم لا خُلودَ لِباذِلٍ مُتَكَلِّفِ؟   وهي الكُلَف والتكالِف، واحدتها تَكلِفة؛ وقوله:   وهُنَّ يَطْوِينَ على التكالِف   بالسَّوْمِ، أَحياناً، وبالتقاذُف   قال ابن سيده: يجوز أَن يكون من الجمع الذي لا واحد له، ويجوز أَن يكون   جمع تَكْلفة؛ ورواه ابن جني:   وهن يطوين على التكالُف   جاء به في السناد لأَن قبل هذا:   إذا احتسى، يومَ هَجِيرٍ هائف،   غُرورَ عِيدِيَّاتِها الخَوانِف   قال ابن سيده: ولم أَرَ أَحداً رواه التكالُف، بضم اللام، إلا ابن جني.   والكُلافيّ: ضرب من العنب أَبيض فيه خُضرة وإذا زُبِّب جاء زبيبه أَكلف   ولذلك سمي الكُلافي، وقيل: هو منسوب إلى كُلاف، بلد في شق اليمن معروف.   وذو كُلافٍ وكُلْفى: موضعان. التهذيب: وذو كُلاف اسم واد في شعر ابن   مقبل.
مقاييس اللغة:
(كلف) الكاف واللام والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على إيلاعٍ بالشيء وتعلُّقٍ به. من ذلك الكَلَف، تقول: قد كَلِف بالأمر يَكْلَفُ كَلَفاً. ويقولون: "لا يَكُنْ حُبُّكَ كَلَفاً، ولا بُغْضُكَ تَلَفاً". والكُلْفة: ما يُتَكلَّفُ من نائبةٍ أو حقٍّ. والمتكلِّف: العِرِّيض لما لا يَعنيه. قال الله سبحانه: ﴿قُلْ لا أسْأَلُكُمْ علَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَا أَنَا مِنَ المُتَكَلِّفِينَ﴾ [ص 86]. ومن الباب الكَلَف: شيءٌ يعلو الوجهَ فيغيِّر بشرتَه.
القاموس المحيط:
الكَلْفُ السَّوادُ في الصُّفْرَةِ، وبالكسرِ الرَّجُلُ العاشِقُ، وبالضمِّ جَمْعُ الأَكْلَفِ والكَلْفاءِ، ومحرَّكةً شيءٌ يَعْلو الوَجْهَ كالسِمْسِمِ، ولَوْنٌ بين السَّوادِ والحُمْرَةِ، وحُمْرَةٌ كدِرَةٌ تَعْلو الوَجْهَ.
والأَكْلَفُ: الذي كَلِفَتْ حُمْرَتُهُ فلم تَصْفُ، من الإِبِلِ وغيرِهِ، والناقَةُ كَلْفاءُ، والأَسَدُ.
والكَلْفاءُ: الخَمْرُ. والكُلْفَةُ، بالضمِّ: لَوْنُ الأَكْلَفِ، أو حُمْرَةٌ كَدِرَةٌ، وما تَكَلَّفْتَهُ من نائبَةٍ أو حَقٍّ، وجَدُّ عامِرِ بنِ الحَارِثِ، ويُفْتَحُ. وكبُشْرَى: رَمْلَةٌ بِجَنْبِ غَيْقَةَ، أو بَيْنَ الجارِ وَوَدَّانَ، مُكَلَّفَةٌ بالحِجارَةِ، أي: بها كَلَفٌ: لِلَوْنِ الحِجارَةِ، وسائِرُها سَهْلٌ لا حِجارَةَ فيه. وكغُرابٍ: وادٍ بالمَدينَةِ. والكُلاَفِيُّ، مَنْسوباً: عِنَبٌ أبْيَضُ، فيه خُضْرَةٌ، وزَبيبُهُ أدْهَمُ أكْلَفُ. وكصَبورٍ: الأَمْرُ الشاقُّ. وكصاحِبٍ: قَلْعَةٌ حَصينَةٌ بِشَطِّ جَيْحونَ. وكَلِفَ به، كفَرِحَ: أُولِعَ، وأكْلَفَهُ غَيْرُهُ.
والتَّكْليفُ: الأَمْرُ بما يَشُقُّ عليك. وتَكَلَّفَهُ: تَجَشَّمَهُ. والمُتَكَلِّفُ: العِرِّيضُ لما لا يَعْنيهِ.
وحَمَلْتُهُ تَكْلِفَةً: إذا لم تُطِقْهُ إلاَّ تَكَلُّفاً. واكْلافَّتِ الخابيَةُ، كاحْمارَّتْ، أي: صارَتْ كَلْفاءَ.
تاج العروس:
ك - ل - ف
الكَلْفُ بالفتح : السَّوادُ في الصُّفْرَةِ . والكِلْفُ بالكَسْرِ : الرَّجُلُ العاشِقُ المُتَولِّعُ بالشيءِ مع شُغْلِ قَلْبٍ ومشَقّةِ . والكُلْفُ بالضّمِّ : جَمْعُ الأَكلَفِ والكَلْفاءِ وسيأْتِي معناهُما . والكَلَفُ مُحَرَّكَةً : شَيْءٌ يَعٍْلو الوَجْهَ كالسِّمْسِم نقله الجَوْهرِيُّ . وقد كَلِفَ وجْهُه كَلَفاً : إذا تَغَيَّرَ قال : والكَلَفُ : لَوْنٌ بَيْنَ السَّوادِ والحُمْرَةِ وهي : حُمْرَةٌ كَدِرَةٌ تَعْلُو الوَجْهَ والاسْمُ الكُلْفَةُ بالضَّمِّ . والأَكْلَفُ : الذي كَلِفَتْ حُمْرَتُه فلم تَصْفُ من الإِبِلِ وغَيرْهِ وفي الصِّحاحِ : الرَّجُلُ أَكْلَفُ ويُقال كُمَيْتٌ أَكْلَفُ للْذِي كَلِفَتْ حُمْرَتُه فلم يَصْفُ ويُرَى في أَطْرافِ شَعَرِه سَوادٌ إلى الاحْتِراقِ ما هُوَ وقالَ الأَصْمَعِيُّ : إذا كان البَعِيرُ شَدِيدَ الحَمْرَةِ يَخْلِطُ حُمْرَتَه سَوادٌ ليس بخالِصٍ فذلك الكُلْفَةُ والبَعيرُ أَكْلَفُ والنَّأقَةُ كَلْفاءُ وأَنشدَ الصّاغانِيُّ للعَجّاجِ يصِفُ ثَوْراً :
" فَباتَ يَنْفِي في كِناسٍ أَجْوَفَا
" عن حَرْفِ خَيْشُومٍ وخَدٍّ أَكْلَفَا ويُوصَفُ به الأَسَدُ قال الأَعْشَى يصفُ فَرَساً :
تغْدُو بَأَكْلَفَ مِنْ أُسُو ... دِ الرَّقْبتَيْنِ حَلِيفِ زَارَهْ والكَلْفاءُ : الخَمْرُ لِلَوْنِها وهي التي تَشْتَدُّ حُمْرَتُها حتى تَضْربَ إلى السوادِ وقال شَمِرٌ : من أَسْماءِ الخَمْرِ الكَلْفاءُ والعَذْراءُ . والكُلْفَةُ بالضَّمِّ : لَوْنُ الأَكْلَفِ مِنّا ومن الإِبلِ أَو حُمْرَةٌ كَدِرَةٌ تعلوُ الوَجْهَ أَو سوادٌ يكونُ في الوَجْهِ . والكُلْفَةُ : ما تَكَلَّفْتَه من نائِبَةٍ أَو حَقٍّ نقلَه الجَوْهَريُّ . وكُلْفَةُ : جَدُّ قد اخْتَلفوا في نسبِ جِرانِ العَوْدِ واسمِه فقِيلَ : اسمُه المُسْتَوْرِدُ وقيل : عامِر بن الحارِثِ بن كُلْفَةَ ويُفْتَحُ . وكُلْفَى كبُشْرَى : رَمْلَةٌ بجَنْبِ غَيْقَةَ بتِهامَةَ أَو بين الجارِ ووَدانَ أَسفَلَ من الثَّنِيَّةِ وفوق الشَّقْراءِ وهذا قولُ ابنِ السِّكِّيتِ وفي بعضِ النُّسَخِ وَرْدان وهو غَلَطٌ مُكَلَّفَةٌ بالحِجارةِ أَيْ : بها كَلَفٌ لِلَوْنِ الحجارَةِ وسائِرها سَهْلٌ لا حِجارَةَ فيهِ . والكُلاَفُ كغُرابٍ : وادٍ بالمدينةِ على ساكِنها أفْضَلُ الصلاةِ والسلامِ قال لَبِيدٌ رضي الله عنه
عِشْتُ دَهْراً ولا يَدُومُ على الأَيّ ... امِ إلا يَرَمْرَمٌ أو تِعارُ
وكُلافٌ وضَلْفَعٌ وبَضِيعٌ ... والذي فوقَ خُبَّةٍ تِيمارُ والذي يَظْهَرُ من سِياقِ المعجَمِ أنه جَبَلٌ نَجْدِيُّ . وقال أَبو حنيفةَ : الكُلافِيُّ مَنْسُوباً : نوعٌ من أَنواعِ أَعْنابِ أَرْضِ العَرَبِ وهو من أَنواعِ أعْنابِ أَرْضِ العَرَبِ وهو : عِنَبٌ أَبْيضُ فيه خُضْرَةٌ وزَبِيبُه أَدْهَمُ أَكْلَفُ ولذلك سُمِّيَ الكُلافِيّ وقيل : هو مَنْسُوبٌ إلى الكُلافِ : بلَدٌ بشِقِّ اليَمَنِ . والكَلُوفُ كصَبُورٍ : الأمْرُ الشاقُّ . وكالِف كصاحِبٍ : قَلْعَةٌ حَصِينَةٌ بشَطِّ جَيْحُونَ وهم يَمِيلُون الكافَ كإِمالَةِ كافِ كافِرٍ . ويُقال : كَلِفَ به كفَرِحَ كَلَفاً وكُلْفَةً فهو كَلِفٌ : أَولِعَ به ولَهِجَ وأَحَبَّ ومنه الحديثُ : " اكْلَفُوا من العمَلِ ما تُطِيقونَ " وفي حديثٍ آخرَ : " عُثْمانُ كَلِفٌ بأَقارِبِه " أَي : شديدُ الحُبِّ لَهُمْ . والكَلَفُ : الوَلُوعُ بالشَّيءِ مع شَغْلِ قَلْبٍ وَمَشَقَّةٍ . وفي المَثَل : " كَلِفْتُ إِليْكَ عَرَقَ القِرْبَةِ " وفي مَثلٍ آخرَ : " لا يَكُنْ حُبُّكَ كَلَفاً ولا بُغْضُكَ تَلَفاً " . وأَكْلَفَه غَيْرُهُ . والتَّكلِيفُ : الأَمْرُ بما يَشُقُّ علَيْكَ وقد كَلَّفَه تَكْلِيفاً قالَ الله تعالى : " لا يُكَلِّفُ الله نَفْساً إلا وُسْعَها " . وتَكَلَّفَه تَكَلُّفاً : إذا تَجَشَّمَهُ نقَلَه الجَوْهرِيُّ زادَ غيرُه على مَشَقَّةٍ وعلى خِلافِ عادِةٍ وفي الحديث : " أَنَا وأُمَّتِي بُرَآءُ منَ التَّكَلُّفِ " وفي حديث عُمرَ رضي الله عنهُ : " نُهِينَا عن التَّكَلُّفِ " أَرادَ كثرَة السُّؤالِ والبحثَ عن الأشياءِ الغامِضةِ التي لا يَجبُ البَحْثُ عنها . والمُتَكَلِّفُ : العِرِّيضُ لِما لا يَعْنِيهِ نقله الجوهريُّ وقال غيره : هو الوَقّاعُ فِيما لا يَعْنِيهِ وبه فُسِّرَ قَولُه تَعالى : " وما أَنا مِنَ المُتَكَلَّفِينَ " . ويُقال : حَمَلْتُه تَكْلِفَةً : إذا لم تُطِقْهُ إلا تَكَلُّفاً وهو تَفْعِلَةٌ كما في الصحاح . ويُقال : اكْلافَّتِ الخابِيَةُ اكْلِيفافاً كاحْمارَّت : أَي صارَتْ كَلْفاءَ كما في العُبابِ
ومما يُستدركُ عليه : خَدٌّ أَكْلَفُ : أَسْفَعُ . ويُقال للبَهَقِ : الكَلَفُ . والمُكَلَّفُ بالشَّيءِ كمُعَظَّمٍ : المُتَولِّعُ به . وقال أَبو زَيْدٍ : كَلِفْتُ منك أَمْراً كفرِحَ كَلَفاً . ورَجُلٌ مِكْلافٌ : مُحِبٌّ للنِّساءِ . وهو يَتَكَلَّفُ لإِخْوانِه الكُلَفَ والتَّكالِيفَ الأَخيرُ يحتملُ أَنْ يكونَ جَمْعاً لتَكْلِفَةٍ زِيدَتْ فيه الياءُ لحاجَتِه وأَنْ يكونَ جَمْعَ التَّكْلِيفِ قال زُهَيْرُ بنُ أَبي سُلْمَى :
سَئِمْتُ تَكالِيفَ الحَياةِ ومَنْ يَعِشْ ... ثَمانِينَ حَوْلاً لا أَبالَكَ يَسْأَم وجمْعُ التَّكْلِفَةِ : تكالِفُ ومنه قولُ الراجِ :
" وَهُنَّ يَطْوِينَ على التَّكالِفِ
" وبالسَّوْمِ أَحْياناً وبالتَّقاذُفِ قال ابنُ سِيدَه : ويَجُوزُ أَنْ يكون من الجَمْعِ الذي لا واحِدَ له ورواهُ ابنُ جِنِّي : التَّكالُفِ بضم اللام قالَ ابنُ سيدَه : وَلَمْ أَرَ أَحَداً رَواهُ بضمِّ اللامَ غيرَه . وذُو كُلافٍ كغُرابٍ : اسمُ وادٍ في شِعْرِ مُقْبِلٍ :
عَفَا مِنْ سُلَيْمَى ذُو كُلافٍ فمَنْكِفُ ... مَبادِي الجَمِيعِ القَيْظُ والمُتَصَيِّفُ وكُلاف أيضاً : بَلَدٌ بشِقِّ اليَمَنِ قِيلَ : إليه نُسِبَ العِنَبُ الكُلافِيُّ كما تَقَدَّم

_Türkçe çeviri henüz yok_
