# كلف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%84%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: كلف

الكلَف: شيء يعلو الوجه كالسِّمسم. كَلِفَ وجهُه يَكْلَفُ كلَفاً، وهو أَكلف: تغيَّر. والكلَف والكُلْفَةُ: حُمْرة كَدرة تعلو الوجه، وقيل: لون بين السواد والحمرة، وقيل: هو سواد يكون في الوجه، وقد كَلِفَ. وبعير أَكلَف وناقة كلْفاء وبه كُلْفة، كلُّ هذا في الوجه خاصة، وهو لون يعلو الجلد فيغير بشرته. وثور أَكلف وخدّ أَكلَفُ: أَسفَع؛ قال العجاج يصف الثور:
عن حَرْفِ خَيْشومٍ وخَدٍّ أَكْلَفا
ويقال للبَهَق الكَلَف. والبعير الأَكلف: يكون في خديه سواد خَفيّ. الأَصمعي: إذا كان البعير شديد الحمرة يخلِط حُمرته سواد ليس بخالص فتلك الكلفة. ويقال: كُمَيْت أَكلف للذي كلِفَت حُمرته فلم تَصْفُ ويرى في أَطراف شعره سواد إلى الاحتراق ما هو. والكَلْفاء: الخمر التي تشتد حُمرتها حتى تضرب إلى السواد. شمر وغيره: من أَسماء الخمر الكَلْفاء والعَذْراء. وكَلِف بالشيء كلَفاً وكُلْفة، فهو كلِفٌ ومُكلَّف: لهِج به. أَبو زيد: كَلِفْت منك أَمْراً كلَفاً. وكلِفَ بها أَشْد الكَلَفِ أَي أَحَبَّها. ورجل مِكْلاف: مُحِبّ للنساء.
والمُكلَّف والمُتكلِّف: الوقّاعُ فيما لا يَعْنيه. والمُتكلِّف: العِرِّيض لما لا يعنيه. الليث: يقال كلِفْت هذا الأَمْر وتكلَّفْتُه. والكُلْفةُ: ما تكلَّفْت من أَمر في نائبة أَو حق. ويقال: كلِفْتُ بهذا الأَمر أَي أُولِعْتُ به. وفي الحديث: اكلَفُوا من العمل ما تُطيقون، هو من كَلِفْت بالأَمر إذا أُولِعْت به وأَحْبَبْته. وفي الحديث: عثمان كَلِفٌ بأَقاربه أَي شديدُ الحبّ لهم. والكلَف: الوُلوع بالشيء مع شغل قلب ومَشقة. وكلَّفه تكليفاً أَي أَمره بما يشق عليه. وتكلَّفت الشيء: تجشَّمْته على مشقَّة وعلى خلاف عادتك. وفي الحديث أَراك كلِفْت بعلم القرآن، وكلِفْته إذا تحمَّلته. ويقال: فلان يتكلف لإخوانه الكُلَف والتكاليف. ويقال: حَمَلْت الشيء تَكْلِفة إذا لم تُطقه إلا تكلُّفاً، وهو تَفْعِلةٌ. وفي الحديث: أَنا وأُمتي بُراءٌ من التكلُّف. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: نُهِينا عن التكلُّف؛ أَراد كثرة السؤال والبحثَ عن الأَشياء الغامضة التي لا يجب البحث عنها والأَخذَ بظاهر الشريعة وقبولَ ما أَتت به. ابن سيده: كَلِفَ الأَمرَ وكلفَه تجشَّمه
(* قوله «وكلفه تجشمه» كذا بالأصل مخففاً، ولعله
كلف الأمر وتكلفه تجشمه كما يرشد إليه الشاهد بعد.) على مشقَّة وعُسْرة؛ قال أَبو كبير:
أَزُهَيْرُ، هل عن شَيْبةٍ من مَصْرِفِ،
أَم لا خُلودَ لِباذِلٍ مُتَكَلِّفِ؟
وهي الكُلَف والتكالِف، واحدتها تَكلِفة؛ وقوله:
وهُنَّ يَطْوِينَ على التكالِف
بالسَّوْمِ، أَحياناً، وبالتقاذُف
قال ابن سيده: يجوز أَن يكون من الجمع الذي لا واحد له، ويجوز أَن يكون جمع تَكْلفة؛ ورواه ابن جني:
وهن يطوين على التكالُف
جاء به في السناد لأَن قبل هذا:
إذا احتسى، يومَ هَجِيرٍ هائف،
غُرورَ عِيدِيَّاتِها الخَوانِف
قال ابن سيده: ولم أَرَ أَحداً رواه التكالُف، بضم اللام، إلا ابن جني. والكُلافيّ: ضرب من العنب أَبيض فيه خُضرة وإذا زُبِّب جاء زبيبه أَكلف ولذلك سمي الكُلافي، وقيل: هو منسوب إلى كُلاف، بلد في شق اليمن معروف. وذو كُلافٍ وكُلْفى: موضعان. التهذيب: وذو كُلاف اسم واد في شعر ابن مقبل.

### Türkçe

**الكلَف**: susam gibi yüzün üzerine çıkan bir şey. Yüzü **كَلِفَ** eder, **يَكْلَفُ** **كلَفاً**; o **أَكلف**tir: değişti. Ve **الكلَف** ile **الكُلْفَةُ**: yüze çıkan bulanık bir kızıllıktır; ve denildi: siyahlık ile kızıllık arasında bir renktir; ve denildi: yüzde bulunan bir siyahlıktır; ve gerçekten **كَلِفَ** etmiştir.

Ve **أَكلَف** bir deve ve **كلْفاء** bir dişi deve ve onda **كُلْفة** vardır; bütün bunlar özellikle yüzde(dir); ve o, derinin üzerine çıkan bir renktir; böylece onun tenini değiştirir. Ve **أَكلف** bir boğa ve **أَكلَفُ** bir yanak: **أَسفَع**; el-‘Accâc boğayı vasfederek dedi:
عن حَرْفِ خَيْشومٍ وخَدٍّ أَكْلَفا

Ve **الكَلَف** **البَهَق** için söylenir. Ve **الأَكلف** deve: iki yanağında gizli bir siyahlık bulunur. el-Asma‘î: deve şiddetli kızıllıkta olup kızıllığına saf olmayan bir siyahlık karıştırırsa, işte o **الكلفة**dir. Ve kızıllığı **كلِفَت** olup da saflaşmayan ve saçının uçlarında yanmaya doğru bir siyahlık görülen kimse için **كُمَيْت أَكلف** denilir. Ve **الكَلْفاء**: kızıllığı şiddetlenip siyahlığa çalana kadar (koyulaşan) şaraptır. Şemmer ve başkası: şarabın adlarındandır **الكَلْفاء** ve **العَذْراء**.

Ve bir şeyle **كَلِف** oldu, **كلَفاً** ve **كُلْفة**; o hâlde o **كلِفٌ** ve **مُكلَّف**tir: ona düşkün oldu. Ebû Zeyd: senden bir işi **كلَفاً** olarak **كَلِفْت**. Ve onunla **أَشْد الكَلَفِ** olarak **كلِفَ** etti; yani onu sevdi. Ve **مِكْلاف** bir adam: kadınları seven.

Ve **المُكلَّف** ile **المُتكلِّف**: kendisini ilgilendirmeyen şeye dalan. Ve **المُتكلِّف**: kendisini ilgilendirmeyene karşı genişleyen (ona girişen). el-Leys: “Bu işi **كلِفْت** ve onu **تكلَّفْتُه**” denilir. Ve **الكُلْفةُ**: bir musibette yahut bir hakta bir işten **تكلَّفْت** ettiğin şeydir. Ve denilir: bu işle **كلِفْتُ**; yani ona tutulup düşkün oldum. Hadiste: “Yapabildiğiniz kadar amelden **اكلَفُوا** edin”; bu, işe **كَلِفْت** olduğun zaman, ona tutulup düşkün olduğun ve onu sevdiğin (mânâsın)dan(dır). Hadiste: Osman akrabalarına **كَلِفٌ**dür; yani onlara karşı sevgisi şiddetlidir. Ve **الكلَف**: kalbin meşguliyeti ve meşakkat ile birlikte bir şeye düşkünlüktür.

Ve onu **تكليفاً** ile **كلَّفه**; yani ona, kendisine ağır gelen şeyi emretti. Ve bir şeyi **تكلَّفت**: meşakkatle ve âdetinin hilâfına onu yüklendin. Hadiste: “Seni Kur’ân ilmine **كلِفْت** olmuş görüyorum”; ve onu **كلِفْتُه**: onu yüklendiğin zaman. Ve denilir: falan, kardeşleri için **الكُلَف**leri ve **التكاليف**i **يتكلف** eder. Ve denilir: bir şeyi, ancak **تكلُّفاً** ile güç yetirebildiğin zaman, onu **تَكْلِفة** olarak **حَمَلْت**; ve o **تَفْعِلةٌ**dir. Hadiste: “Ben ve ümmetim **التكلُّف**ten berîyiz.” Ve Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: **التكلُّف**ten nehyolunduk; çok soru sormayı ve araştırılması gerekmeyen kapalı şeyler hakkında araştırmayı, şeriatın zahirini almayı ve onun getirdiğini kabul etmeyi kastetti.

İbn Sîde: işi **كَلِفَ** etti ve onu **كلفَه**; onu meşakkat ve zorluk üzere yüklendi;
(* sözü «وكلفه تجشمه» aslında böyle hafifletilmiş olarak(dır); belki de, bundan sonraki şâhidin işaret ettiği üzere, “**كلف الأمر وتكلفه تجشمه**”dir.) Ebû Kebîr dedi:
أَزُهَيْرُ، هل عن شَيْبةٍ من مَصْرِفِ،
أَم لا خُلودَ لِباذِلٍ مُتَكَلِّفِ؟

Ve bunlar **الكُلَف** ve **التكالِف**tir; bir tanesi **تَكلِفة**dir; ve onun sözü:
وهُنَّ يَطْوِينَ على التكالِف
بالسَّوْمِ، أَحياناً، وبالتقاذُف

İbn Sîde dedi: bir tekili olmayan cem‘den olması câizdir; ve **تَكْلفة**nin cem‘i olması da câizdir; İbn Cinnî onu şöyle rivayet etti:
وهن يطوين على التكالُف

Bunu senedde getirdi; çünkü bundan önce:
إذا احتسى، يومَ هَجِيرٍ هائف،
غُرورَ عِيدِيَّاتِها الخَوانِف

İbn Sîde dedi: İbn Cinnî’den başka, lâmın zammesiyle **التكالُف** olarak onu rivayet eden hiç kimse görmedim.

Ve **الكُلافيّ**: içinde yeşillik bulunan beyaz bir üzüm türüdür; kuru üzüm yapıldığında kuru üzümü **أَكلف** gelir; bu yüzden **الكُلافي** diye adlandırıldı. Ve denildi: Yemen’in bir tarafında bilinen **كُلاف** adlı bir beldeye nisbetlidir. Ve **ذو كُلافٍ** ve **كُلْفى**: iki yerdir. **التهذيب**: ve **ذو كُلاف** İbn Mukbil’in şiirinde bir vâdinin adıdır.
