# كلل — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%84/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%84%D9%84/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%84.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: كلل

الكلُّ: العِيالُ والثِقْلُ. قال الله تعالى: "وهو كلٌّ على مولاه" والجمع الكُلولُ. والكلُّ: اليتيمُ. والكَلُّ: الذي لا ولد له ولا والدة. يقال منه: كَلَّ الرجلُ يَكِلُّ كَلالةً. والعرب تقول: لم يرِثْهُ كلالةً، أي لم يرِثْهُ عن عُرُضٍ، بل عن قُرْبٍ واستحقاقٍ. قال الفرزدق:
ورِثْتُمْ قَناةَ المُلْـكِ غـير كـلالةٍ		عن ابني مُنافٍ عبد شمسٍ وهاشمِ
قال ابن الأعرابي: الكلالةُ: بنو العمّ الأباعدَ. وحكى عن أعرابيّ أنَّه قال: مالي كثيرٌ ويرِثُني كلالةٌ مُتَراخٍ نسبُهم. ويقال: هو مصدرٌ من تَكَلَّلَهُ النسبُ، أي تطَرَّفَهُ، كأنَّه أخذ طَرَفَيْهِ من جهة الوالدِ والولدِ وليس له منهما أحدٌ، فسمِّي بالمصدر. والعرب تقول: هو ابن عمِّ الكَلالَةِ، وابن عمّ كلالَةٍ، إذا لم يكن لحًّا وكان رجلاً من العشيرةِ. وكَلَلْتُ من المشي أكِلُّ كلالاً وكَلالَةً، أي أعْيَيْتُ. وكذلك البعير إذا أعْيا. وكلَّ السيفُ والريحُ والطرفُ واللسانُ، يَكِلُّ كَلاًّ وكِلَّةً وكَلالَةً وكُلولاً. وسيفٌ كَليلُ الحدِّ، ورجلٌ كليلُ اللسانِ، وكَليلُ الطرفِ. وناسٌ يجعلونَ كلاَّءَ البَصْرَةِ اسماً من كلاَّ على فَعْلاءَ لا يصْرفونه. والمعنى أنَّه موضعٌ تَكِلُّ الريح فيه عن عملها في غير هذا الموضعِ. قال رؤبة:
يَكِلُّ وفد الريحِ من حيثُ انْخَرَقْ
والكِلَّةُ: السِترُ الرَّقيقُ يُخاطُ كالبيتِ يُتَوَقَّى فيه من البقِّ. وكلٌّ لفْظه واحدٌ ومعناه جمعٌ فعلى هذا تقول: كلٌّ حضر وكلٌّ حضروا، على اللفظ مرَّةً وعلى المعنى أخرى. والإكْليلُ: شِبه عِصابَةٍ تُزَيَّنُ بالجوْهر. ويسمَّى التاجُ إكْليلاً. والإكْليلُ: منزلٌ من منازل القمر، وهو أربعةُ أنجمٍ مُصْطَفَّةٍ. والإكْليلُ: السَحابُ الذي تراه كأنَّ غِشاءً ألبسَهُ. وإكْليلُ المَلِك: نبتٌ يُتداوى به. وأكلَّ الرجلُ بعيره، أي أعياهُ. وأكلَّ الرجلُ أيضاً: أي كلَّ بعيرُه. وأصبحتُ مُكِلاًّ، أي ذا قَراباتٍ وهم عَلَيَّ عِيالٌ. وسَحابٌ مُكَلَّلٌ، أي مُلَمَّعٌ بالبرق. ويقال: هو الذي حَوْلَهُ قِطعٌ من السحاب، فهو مُكَلَّلٌ بهنَّ. وأكَلَّ الغَمامُ بالبرقِ، أي لمعَ. وكَلَّلَهُ، أي ألبسَهُ الإكليلَ. وروضةٌ مُكَلَّلَةٌ، أي حُفَّتْ بالنَوْرِ. والمُكَلَّلُ: الجادُّ. يقال: حَمَلَ فكَلَّلَ، أي مضى قُدُماً ولم يَخِمْ. وأنشد الأصمعيّ:
حَسَمَ عِرْقَ الداءِ عَنْهُ فَقَضَبْ
تَكْليلَةِ اللّيْثِ إذا اللَّيْثُ وَثَبْ
وقد يكونُ كَلَّلَ بمعنى جَبُنَ. يقال: حَمَلَ فما كَلَّلَ، أي فما كَذَبَ وما جَبُنَ كأنَّه من الأضداد. وأنشد أبو زيد لِجَهْم ابن سَبَلٍ:
ولا أُكَلِّلُ عن حربٍ مُجَلِّحَةٍ		ولا أُخَدِّرُ للمُلْقِينَ بالسَلَـمِ
وانكَلَّ الرجلُ انْكِلالاً: تبسَّمَ. قال الأعشى:
وتَنْكَلُّ عن غُرٍّ عِذابٍ كأنَّهاجَنى أُقْحُوانٍ نَبْتُهُ مُتناعِـمُ
يقال: كَشَرَ وافْتَرَّ وانْكَلَّ، كلّ ذلك تبدو منه الأسنان. وانْكِلالُ الغيمِ بالبرقِ، هو قَدْرُ ما يُريكَ سوادَ الغيمِ من بياضِه.

### Türkçe

**الكلُّ**: aile fertleri ve yük. Allah Teâlâ dedi ki: “Ve o, efendisine karşı bir **كلٌّ**’dür” ve çoğulu **الكُلولُ**’dür. Ve **الكلُّ**: yetim. Ve **الكَلُّ**: ne çocuğu ne de annesi olan kimse. Ondan şöyle denir: adam **كَلَّ** eder, **يَكِلُّ** eder, **كَلالةً** (olarak). Ve Araplar der ki: onu **كلالةً** olarak miras almadı; yani onu yan taraftan miras almadı; bilakis yakınlık ve hak ediş yoluyla (miras aldı). el-Ferezdak dedi ki:
ورِثْتُمْ قَناةَ المُلْـكِ غـير كـلالةٍ		عن ابني مُنافٍ عبد شمسٍ وهاشمِ

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الكلالةُ**: uzak amca oğulları. Ve bir bedevîden hikâye etti: o dedi ki: malım çoktur ve beni **كلالةٌ** miras alır; nesebleri gevşek (uzak)tır. Ve denir ki: o, **تَكَلَّلَهُ النسبُ**’den bir mastardır; yani onu uçlara itti; sanki onun iki ucunu baba ve evlat tarafından almıştır da onlardan kendisine hiç kimse yoktur; böylece mastarla adlandırıldı. Ve Araplar der ki: o, **ابن عمِّ الكَلالَةِ**’dir ve **ابن عمّ كلالَةٍ**’dir; eğer yakın (sıkı) akraba değilse ve aşiretten bir adam ise. Ve yürümekten **كَلَلْتُ**; **أكِلُّ** **كِلالاً** ve **كَلالَةً**; yani yoruldum. Deve de yorulduğunda (böyledir). Ve kılıç, rüzgâr, bakış ve dil **كلَّ** eder; **يَكِلُّ** **كَلاًّ** ve **كِلَّةً** ve **كَلالَةً** ve **كُلولاً**. Ve keskinliği körelmiş kılıç: **سيفٌ كَليلُ الحدِّ**; ve dili tutuk adam: **رجلٌ كليلُ اللسانِ**; ve bakışı zayıf: **كَليلُ الطرفِ**. Ve bazı insanlar **كلاَّءَ البَصْرَةِ**’yi **كلاَّ**’dan **فَعْلاءَ** vezninde bir isim yaparlar; onu tenvinli çekmezler. Mana şudur: o, rüzgârın bu yerin dışında yaptığı işten bu yerde geri kaldığı bir yerdir. Ru’be dedi ki:
يَكِلُّ وفد الريحِ من حيثُ انْخَرَقْ

Ve **الكِلَّةُ**: ince örtü; ev gibi dikilir; içinde tahtakurularından sakınılır. Ve **كلٌّ** lafzı bir, manası çoğuldur; buna göre şöyle dersin: **كلٌّ** حاضر ve **كلٌّ** حضروا; bir defa lafza göre, başka bir defa manaya göre. Ve **الإكْليلُ**: mücevherle süslenen, sarığa benzer bir şey. Taç da **إكْليلاً** diye adlandırılır. Ve **الإكْليلُ**: ayın menzillerinden bir menzil; o, dizilmiş dört yıldızdır. Ve **الإكْليلُ**: onu bir örtü giydirilmiş gibi gördüğün buluttur. Ve **إكْليلُ المَلِك**: onunla tedavi olunan bir bitkidir. Ve adam devesini **أكلَّ** etti; yani onu yordu. Adam ayrıca **أكلَّ** etti: yani devesi yoruldu. Ve **مُكِلاًّ** olarak sabahladım; yani akrabaları olan (kimse) olarak; onlar benim üzerime aile yüküdür. Ve **سَحابٌ مُكَلَّلٌ**: yani şimşekle parıltılı. Ve denir ki: o, etrafında bulut parçaları olan kimsedir; o, onlarla **مُكَلَّلٌ**’dür. Ve bulut **أكَلَّ** etti şimşekle; yani parladı. Ve onu **كَلَّلَهُ**; yani ona **الإكليلَ** giydirdi. Ve **روضةٌ مُكَلَّلَةٌ**: yani çiçekle çevrelendi. Ve **المُكَلَّلُ**: ciddi (kimse). Denir ki: حملَ فَكَلَّلَ; yani ileri doğru geçti ve geri durmadı. el-Asma‘î şu beyti okudu:
حَسَمَ عِرْقَ الداءِ عَنْهُ فَقَضَبْ
تَكْليلَةِ اللّيْثِ إذا اللَّيْثُ وَثَبْ

Ve **كَلَّلَ** bazen “korkaklık etti” manasında olur. Denir ki: حملَ فما **كَلَّلَ**; yani ne yalan söyledi ne de korkaklık etti; sanki zıt anlamlılardandır. Ebû Zeyd, Cehm b. Sebel’e ait şu beyti okudu:
ولا أُكَلِّلُ عن حربٍ مُجَلِّحَةٍ		ولا أُخَدِّرُ للمُلْقِينَ بالسَلَـمِ

Ve adam **انكَلَّ** etti, **انْكِلالاً**: tebessüm etti. el-A‘şâ dedi ki:
وتَنْكَلُّ عن غُرٍّ عِذابٍ كأنَّهاجَنى أُقْحُوانٍ نَبْتُهُ مُتناعِـمُ

Denir ki: **كَشَرَ** ve **افْتَرَّ** ve **انْكَلَّ**; bunların hepsinde dişler görünür. Ve bulutun şimşekle **انْكِلالُ**’ı: bulutun siyahlığından sana beyazlığını gösterdiği miktardır.
