# كلي — Kâmûsü'l-Muhît

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%8A/sozluk/kamus
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%84%D9%8A/entries/kamus

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%8A.md)
- Kâmûsü'l-Muhît: Fîrûzâbâdî · 15. yy

## Madde başı: كلي

* ك ل ي * * الكُلْيَةُ * و * الكُلْوَةُ * معروفة ولا تقل كلوةٌ بالكسر والجمع * كُلْيَاتٌ * و * كُلىً * وبنات الياء إذا جمعت بالتاء لا يحرك موضع العين منها بالضم و * كِلاَ * في تأكيد اثنين نظير كل في الجموع وهو اسم مفرد غير مثنى كمعى وضع للدلالة على الإثنين كما وضع نحن للدلالة على الإثنين فما فوقهما وهو مفرد و * كِلْتَا * للمؤنث ولا يكونان إلا مضافين فإذا أضيف إلى ظاهر كان في الرفع والنصب والجر على حالة واحدة قتقول جاءني كلا الرجلين وكذا رأيت ومررت وإذا أضيف إلى مضمر قلبت ألفه ياء في موضع النصب والجر تقول رأيت كليهما ومررت بكليهما وبقيت في الرفع على حالها وقال الفراء هو مثنى ولا يتكلم منه بواحد ولو تكلم به لقيل كلٌ وكِلْتٌ وكِلاَنِ وكِلْتَان واحتج بقول الشاعر % في كْلْتِ رجْلَيْها سلامى واحدة % أي في إحدى رجليها وهذا القول ضعيف عند أهل البصرة والألف في الشعر محذوفة للضرورة والدليل على كونه مفردا قول جرير % كِلاَ يَوْمَي أمَامَةَ يَوْمُ صَدّ

### Türkçe

* ك ل ي * * **الكُلْيَةُ** * ve * **الكُلْوَةُ** * bilinir; ve kesre ile “كلوةٌ” deme; çoğulu * **كُلْيَاتٌ** * ve * **كُلىً** *’dır. Ve **بنات الياء** (yâ’nın kızları) tâ ile cem‘ edildiğinde, onlardan **العين** yerinin mevkii damme ile harekelenmez. Ve * **كِلاَ** * iki şeyi te’kîdde, cem‘lerde “كل”in benzeri olup; “معى” gibi tesniye olmayan müfred bir isimdir; ikiye delâlet için vaz‘ olunmuştur; “نحن”ın iki ve onların üstüne delâlet için vaz‘ olunması gibi; ve o müfreddir. Ve * **كِلْتَا** * müennes içindir. Ve ikisi ancak muzâf olarak olur; zâhire muzâf kılındığında ref‘, nasb ve cerrde tek bir hâl üzere olur; şöyle dersin: “جاءني كلا الرجلين” ve yine “رأيت” ve “مررت”. Zamîre muzâf kılındığında, nasb ve cerr mevkiinde elifini yâ’ya çevirirsin; şöyle dersin: “رأيت كليهما” ve “مررت بكليهما”; ve ref‘te hâli üzere kalır. Ferrâ dedi ki: o tesniyedir; ve ondan bir tekil ile konuşulmaz; eğer onunla konuşulsaydı “كلٌ” ve “كِلْتٌ” ve “كِلاَنِ” ve “كِلْتَان” denilirdi. Ve şairin sözüyle delil getirdi:

% في كْلْتِ رجْلَيْها سلامى واحدة %
yani: “iki ayağından birinde”. Bu söz Basra ehli yanında zayıftır; ve şiirdeki elif zaruret için hazfedilmiştir. Onun müfred oluşuna delil, Cerîr’in sözüdür:

% كِلاَ يَوْمَي أمَامَةَ يَوْمُ صَدّ %
