# كمت (ك-م-ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%85%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ك - م - ت
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D8%AA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والتاء والميم معهما
ك ت م، ك م ت، ت ك م، م ت ك، ت م ك مستعملات كتم: الكَتَمُ: نبات يخلط مع الوسمة للخضاب الأسود، قال:
وأصبح الأفق كمسود الكَتَمْ
والكتِمانُ: نقيض الإعلان.
وناقة كَتُومٌ، أي: لا ترغو إذا ركبت، قال:
كَتُومُ الهواجر ما تنبس
والكاتِمُ من القسي: التي لا ترن إذا أنبضت، وربما جاءت في الشعر: كاتمة وكَتُوم. وقيل: هي التي لا شق فيها. وأكثر القول: هي التي لا صدع في نبعها.
كمت: الكُمَيْتُ: لون ليس بأشقر، ولا أدهم.
والكُمَيْتُ: من أسماء الخمر فيها حمرة وسواد. وقد كَمُتَ كَماتةً وكُمْتَةً، وكُمْتَتُه: جودته.
وآكماتًّ أكميتاتاً.
تكم: التُّكمةُ: مشي الأعمى بلا قائد. وتكمة بنت مر أم سليم.
متك: المتكُ: أنف الذباب.
والمُتْكُ: الوترة أمام الإحليل، وعرق بظر المرأة، يقال في السب يا ابن المَتْكاء، أي: عظيمة ذلك.
والمُتْكَةُ: أترجة واحدة، ومنه قوله عز وجل: "واعتدت لهن مُتْكاً" بلا همز، ومنهم من قرأ: متكأ أراد المرافق.
تمك: تَمَكَ السنامُ يَمْتُكُ تموكاً فهو تامك، إذا تر واكتنز.

##### Türkçe

**الكاف** ve **التاء** ve **الميم** bunlarla birlikte

**ك ت م**، **ك م ت**، **ت ك م**، **م ت ك**، **ت م ك** kullanımdadır. **كتم**: **الكَتَمُ**: siyah boyama için **الوسمة** ile karıştırılan bir bitki; dedi ki:
Ve ufuk, **الكَتَمْ**’in karartılmışı gibi oldu
Ve **الكتِمانُ**: ilânın zıddı.
Ve bir deve **كَتُومٌ**; yani: bindiğin zaman böğürmez; dedi ki:
**كَتُومُ** öğle sıcağının, ses çıkarmaz
Ve **الكاتِمُ** yaylardan: çekildiği zaman tınlamayan(lar); ve bazen şiirde gelmiştir: **كاتمة** ve **كَتُوم**. Ve denildi: o, içinde yarık olmayan(dır). Sözün çoğu: o, nab‘ında çatlak olmayan(dır).

**كمت**: **الكُمَيْتُ**: ne sarışın, ne de koyu siyah olan bir renk.
Ve **الكُمَيْتُ**: şarabın adlarındandır; onda kızıllık ve siyahlık vardır. Ve gerçekten **كَمُتَ** **كَماتةً** ve **كُمْتَةً**; ve **كُمْتَتُه**: onun kalitesi.
Ve **آكماتًّ** **أكميتاتاً**.

**تكم**: **التُّكمةُ**: kılavuzsuz körün yürümesi. Ve **تكمة بنت مر**: Ümmü Süleym.

**متك**: **المتكُ**: sineğin burnu.
Ve **المُتْكُ**: üretranın önündeki bağ; ve kadının klitoris damarı; sövmede “ey **ابن المَتْكاء**” denir; yani: onun (şey’i) büyük olan.

Ve **المُتْكَةُ**: bir tek turunç; ve ondan, Aziz ve Celil olanın sözü: “**واعتدت لهن مُتْكاً**” hemzesiz; ve onlardan kimi okudu: **متكأ**; dayanakları murad etti.

**تمك**: **تَمَكَ** hörgüç **يَمْتُكُ** **تموكاً**; o hâlde o **تامك**’tir; eğer doldu ve toplandıysa.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D8%AA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الكُمَيْتُ من الخيل، يستوي فيه المذكَّر والمؤنَّث؛ ولونه الكُمْتَةُ، وهي حُمرة يدخُلها قُنُوءٌ. والفرق بين الكُمَيْتِ والأشقر بالعُرْفِ والذَنَب، فإن كانا أحمرين فهو أشقر، وإن كانا أسودين فهو كُمَيْتٌ. تقول منه: اكْمَتَّ الفرس اكمتاناً، واكْماتَّ اكْميتاتاً مثله. الأصمعيّ: يقال بعير أحمر، إذا لم يخالط حُمرته شيء، فإن خالط حمرته قُنُوءٌ فهو كُمَيْتٌ، والناقة كُمَيْتٌ أيضاً. والكُمَيْتُ من أسماء الخمر، لما فيها من سَواد وحُمرة.

##### Türkçe

**الكُمَيْتُ**: Atlardan; onda müzekker ve müennes eşit olur. Rengi **الكُمْتَةُ**’dir; o, içine **قُنُوءٌ** giren bir kızıllıktır. **الكُمَيْتِ** ile **الأشقر** arasındaki fark, **العُرْفِ** ve **الذَنَب** iledir: eğer ikisi de kırmızı ise o **أشقر**’dır; eğer ikisi de siyah ise o **كُمَيْتٌ**’tir. Ondan şöyle dersin: **اكْمَتَّ** at, **اكمتاناً**; ve **اكْماتَّ** **اكْميتاتاً**, onun benzeri.

**الأصمعيّ**: “**بعير** kırmızı” denir; eğer kızıllığına hiçbir şey karışmamışsa. Şayet kızıllığına **قُنُوءٌ** karışmışsa o **كُمَيْتٌ**’tir; dişi deve de **كُمَيْتٌ**’tir ayrıca.

**الكُمَيْتُ**, şarabın adlarındandır; onda bulunan **سَواد** ve **حُمرة** sebebiyle.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D8%AA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ت م
كتم ، كمت ، متك ، مكت ، تمك ، تكم : مستعملة .
كتم : قال اللّيثُ : الكَتَمُ : نباتٌ يخلطُ بالوسْمَة للخضَابِ الأسْوَدِ .
( قلت ) : الكَتَم : نبتٌ فيه حمرةٌ ، ورويَ عن أبي بكرٍ أنّهُ كانَ يَخْتَضِبُ بالحِنَّاءِ والكَتَمِ .
وقال أميّة ابن أبي الصلت :
وشَوَّذَتْ شمسُهُمْ إذا طلعتْ
بالْجُلبِ هِفًّا كأنّهُ كَتَمُ
وقال بعض الهذليينَ :
ثُمّ يَنُوشُ إِذا آدَ النهارَ له
على الترقُّب من نِبمٍ ومن كَتَمِ
وقال اللّيثُ : الكِتمانُ : نَقيضُ الإعلانِ ، وناقةٌ كَتُومٌ وهي التي لا ترغو إذا رُكِبتْ .
وقال الأعشى أو غيره :
كَتومُ الهَوَاجرِ ما تَنْبَسُ
وقال الطرماحُ :
قد تجاوزتُ بهِلْواعَةٍ
عُبرِ أَسفارٍ كَتُومِ البُغَامِ
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : من القِسيّ : الكتومُ وهي التي لا شقَّ فيهَا . وقال أوس ابن حجرٍ يصفُ قوساً :
كَتُومٌ طلاعُ الكفّ لا دونَ مِلئها
ولا عَجْسهَا عن موضعِ الكفّ أَفضلاَ
وقال اللّيثُ : الكاتمُ منْ القسيّ : التي لا تُرِنُّ إِذا أُنبضَتْ وربَّما جاءَت في الشعرِ كاتِمة .
( قلت ) : والصوابُ ما قال الأصمعيُّ .
وقال أبو عمرو : كتمَتِ المَزَادةُ تَكتم كُتُوماً إذا ذهبَ مرَحُهَا وسيلانُ الماءِ من مَخَارزهَا أَولَ ما تشَرَّبُ ، وهي مزادةٌ كتوم .
قال : وكَتَمَتِ الناقةُ فهي كَتُومٌ ومِكْتامٌ إذا كانت لا تشُولُ بذنبهَا وهي لاقحٌ .
وأنشدني في صفةِ فحلٍ منْ فُحولِ الإِبل :
فهْوَ لجَوْلانِ القِلاص شَمّامْ
إذا سمَا فوقَ جَموحٍ مكْتامْ
جولانُ القلاص : صغارُها . وكتمانَ : اسمُ بلد في بلاد قيسٍ .
( ثعلبٌ عن ابن الأعرابيّ ) : الكَتِيمُ : الجمل الذي لا يَرغو ، والكَتِيمُ : القوس التي لا تَنشقُّ .
كمت : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الكمِيت الطويل التَّامُّ من الشهورِ والأعْوام .
وقال الليث : الكُميْتُ : لونٌ ليس بأَشقَرَ ولا أَدهمَ ، وكذلك الكُميْتُ من أسماء الخمر فيها حُمرة وسوادٌ ، والمصدرُ : الكُمتَةُ .
وقال أبو عبيدة : فرقُ ما بين الكميْتِ والأشْقر في الخيل بالعُرْف والذَّنَبِ فإن كانَا أَحمريْن فهو أَشْقَرُ ، وإن كانا أَسْودين فهو كميْتٌ .
قال والوردُ بينهما ، والكُميْتُ للذَّكَرِ
والأنثى سواءً .
يقال : مُهْرةٌ كميْتٌ ، جاءَ عن العرب مُصغَّراً كما ترى .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : في ألوانِ الإِبلِ : بَعيرٌ أَحمر إِذا لم يُخالطْ حُمرته شيءٌ ، فإن خالط حُمرته قُنُوءٌ فهو كميْتٌ ، وناقةٌ كميْتٌ ، فإن اشْتدَّتِ الكُمتَةُ حتى يدخلها سوادٌ فَتلك الرُّمكَةُ ، وبعيرٌ أَرَمكُ ، فإن كان شديد الحمرةِ يخلِطُ حُمرته سوادٌ ليس بخالصٍ فتلْك الكُلْفَة وهو أَكْلَفُ ، وناقةٌ كلْفَاءُ .
وقال غيره يقال : تمرةٌ كميْتٌ في لونها وهي من أَصلَبِ التُمرَانِ لحِاءً وأَطيَبها ممَضَغةً .
وقال الشاعر :
بكلُّ كميْتٍ جَلدةٍ لم تُوَسَّفِ
متك : قرأَ أبو رجاء العُطارديُّ فيما يروى عن الأعمشِ عنه ) وَأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَئًا ) ( يوسف : 31 ) على فُعْلٍ .
وروى سلمة عن الفراء في تفسيرِه : واحدة المُتْكِ ، مُتْكَةٌ ، وهي الأُتْرجة .
وروى أبو روقٍ عن الضحاكِ أنه قرأَ ( مُتْكاً ) ، وفسره بزماوَرْد .
وحدثني المنذري عن عثمانَ عن أحمد بن يونس عن فضيْلٍ عن حصينٍ عن مجاهدٍ عن ابن عباس في قوله : ( وَأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَئًا ) ( يوسف : 31 ) .
قال الأُترُجُّ ( الحراني عن ابن السكيت عن أبي عبيدة ) : قال المُتْك : طَرَفُ الزُّبِّ من كل شيء ، والمرأة المتكاءُ : البَظْراءُ .
وقال غيره : المَتْكُ والبَتْكُ : القَطْع ، وسمِّيتِ الأترجة مُتْكاً لأنها تُقطع .
وقال الليث : المُتْك : أنف الذبابِ .
قال والمُتْكُ من الإنسان : وَتَرَتُه أَمامَ الإحْلِيل ، ومن المرأة : عِرْقُ بَظْرها ، ولذلك قيل في السَّبِّ ياابْنَ المَتْكَاء ، أي عظيمةِ ذلك .
القتيبي : المَتْكاء : التي لا تحبس بولها ، وقيل : هي التي لم تُخْفَضْ .
( عمرو عن أَبيه ) : المُتْكُ : الأُتْرُجُّ ، والمُتكُ : الزَّمَاوَرْدُ ، والمُتْكُ : عِرْقٌ في غُرْمُولِ الرَّجُل .
وقال أبو العباس : زَعَمُوا أنّه مَخْرَجُ المَنِيِّ .
مكت : أهمله الليث .
ورَوى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال يقال : اسْتَمْكَتَ العُدُّ فافْتَحْهُ ، والعُدُّ : البثْرَةُ ، واستِمكاتُها : أن تمتلىءَ قَيْحاً ، وفتحُها : فضخُها عن قَيْحِها .
تمك : قال الليث : تَمَكَ السَّنامُ تُموكاً إذا تَرَّ واكتَنز .
( أبو عبيد ) : التَّامِكُ : السَّنَام ، ويقال : بِناءٌ تامِكٌ أي مُرْتفع .
تكم : قال الليث . تُكْمَةُ : بنتُ مُرَ . قلت : ولا أَدري ممَّ اشْتُقَّ .

##### Türkçe

ك ت م
**كتم** ، **كمت** ، **متك** ، **مكت** ، **تمك** ، **تكم** : kullanımdadır.

**كتم** : **اللّيث** dedi: **الكَتَمُ**: siyah boyama için **الوسْمَة** ile karıştırılan bir bitkidir.
( Dedim ): **الكَتَم**: içinde bir kızıllık bulunan bir bitkidir; **أبو بكر**’den rivayet olunduğuna göre o, **الحِنَّاءِ** ve **الكَتَمِ** ile boyanırdı.
**أميّة ابن أبي الصلت** dedi:
وشَوَّذَتْ شمسُهُمْ إذا طلعتْ
بالْجُلبِ هِفًّا كأنّهُ **كَتَمُ**
Bazı **الهذليينَ** dedi:
ثُمّ يَنُوشُ إِذا آدَ النهارَ له
على الترقُّب من **نِبمٍ** ومن **كَتَمِ**
**اللّيث** dedi: **الكِتمانُ**: **الإعلانِ**’ın zıddıdır; **كَتُومٌ** bir dişi deve: binek olunduğunda böğürmeyen devedir.
**الأعشى** yahut başkası dedi:
كَتومُ الهَوَاجرِ ما تَنْبَسُ
**الطرماحُ** dedi:
قد تجاوزتُ بهِلْواعَةٍ
عُبرِ أَسفارٍ **كَتُومِ البُغَامِ**
( **أبو عبيد**’den, **الأصمعي**’den ): yaylardan: **الكتومُ**; o, içinde yarık bulunmayan yaydır. **أوس ابن حجرٍ** bir yayı vasfederek dedi:
**كَتُومٌ** طلاعُ الكفّ لا دونَ مِلئها
ولا عَجْسهَا عن موضعِ الكفّ أَفضلاَ
**اللّيث** dedi: yaylardan **الكاتمُ**: vurulduğunda inlemeyen yaydır; bazen şiirde **كاتِمة** olarak gelmiştir.
( Dedim ): doğru olan, **الأصمعيُّ**’nin söylediğidir.
**أبو عمرو** dedi: **المَزَادةُ** **تَكتم** **كُتُوماً**: ilk ıslandığında, kabarıklığı ve suyunun deliklerinden akması gittiği zaman (böyledir); o, **مزادةٌ كتوم**dur.
Dedi: ve dişi deve, gebe iken kuyruğunu kaldırmıyorsa **كَتُومٌ** ve **مِكْتامٌ** olur.
Bana, develerin erkeklerinden bir erkeğin vasfında şu şiiri okudu:
فهْوَ لجَوْلانِ القِلاص شَمّامْ
إذا سمَا فوقَ جَموحٍ **مكْتامْ**
**جولانُ القِلاص**: onların küçükleridir. **كتمانَ**: **قيسٍ** beldelerinden bir beldede bir isimdir.
( **ثعلبٌ**’dan, **ابن الأعرابيّ**’den ): **الكَتِيمُ**: böğürmeyen erkek devedir; **الكَتِيمُ**: yarılmayan yaydır.

**كمت** : ( **ثعلب**’dan, **ابن الأعرابي**’den ): **الكمِيت**: aylardan ve yıllardan uzun, tam olan (şey)dir.
**الليث** dedi: **الكُميْتُ**: ne **أَشقَرَ** ne de **أَدهمَ** olan bir renktir; şarabın adlarından **الكُميْتُ** da böyledir; onda kızıllık ve siyahlık vardır. Masdar: **الكُمتَةُ**.
**أبو عبيدة** dedi: atlarda **الكميْتِ** ile **الأشْقر** arasındaki fark, yele ve kuyruktadır: ikisi de kırmızı ise o **أَشْقَرُ**dur; ikisi de siyah ise o **كميْتٌ**tir.
Dedi: **الوردُ** ikisinin arasındadır; **الكُميْتُ** erkek ve dişi için eşittir.
Denir: **مُهْرةٌ كميْتٌ**; Araplardan küçültülmüş olarak geldi, gördüğün gibi.
( **أبو عبيد**’den, **الأصمعي**’den ): develerin renklerinde: kızıllığına hiçbir şey karışmamışsa **بَعيرٌ أَحمر**; kızıllığına **قُنُوءٌ** karışırsa o **كميْتٌ**tir; ve **ناقةٌ كميْتٌ**. **الكُمتَةُ** şiddetlenip içine siyahlık girince, işte o **الرُّمكَةُ**dir; ve **بعيرٌ أَرَمكُ**. Eğer şiddetli kızıllık olup kızıllığına hâlis olmayan bir siyahlık karışıyorsa, işte o **الكُلْفَة**dir; o **أَكْلَفُ**tir; ve **ناقةٌ كلْفَاءُ**.
Başkası dedi: renginde **تمرةٌ كميْتٌ** denir; o, kabukça **التُمرَانِ**ın en sertlerindendir ve çiğnenişçe en hoşudur.
Şair dedi:
بكلُّ **كميْتٍ** جَلدةٍ لم تُوَسَّفِ

**متك** : **أبو رجاء العُطارديُّ**, **الأعمشِ**’ten kendisi hakkında rivayet olunanda, ( **وَأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَئًا** ) ( **يوسف : 31** )’i **فُعْلٍ** üzere okudu.
**سلمة** **الفراء**’dan onun tefsirinde rivayet etti: **المُتْكِ**’in bir tanesi **مُتْكَةٌ**dur; o, **الأُتْرجة**dir.
**أبو روقٍ** **الضحاكِ**’tan rivayet etti ki o, ( **مُتْكاً** ) okudu ve onu **زماوَرْد** ile tefsir etti.
Bana **المنذري** **عثمانَ**’dan, o **أحمد بن يونس**’tan, o **فضيْلٍ**’den, o **حصينٍ**’den, o **مجاهدٍ**’den, o **ابن عباس**’tan, şu sözü hakkında haber verdi: ( **وَأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَئًا** ) ( **يوسف : 31** ).
Dedi: **الأُترُجُّ**. ( **الحراني**’den, **ابن السكيت**’ten, **أبي عبيدة**’den ): dedi: **المُتْك**: her şeyden **الزُّبِّ**’in ucu(udur); **المرأة المتكاءُ**: **البَظْراءُ** (olan kadın)dır.
Başkası dedi: **المَتْكُ** ve **البَتْكُ**: kesme(dir); **الأترجة** **مُتْكاً** diye adlandırıldı; çünkü o kesilir.
**الليث** dedi: **المُتْك**: sineğin burnudur.
Dedi: insandan **المُتْكُ**: **الإحْلِيل**’in önündeki **وَتَرَتُه**’dir; kadından: **بَظْرها**’nın damarıdır; bundan dolayı sövmede **ياابْنَ المَتْكَاء** denildi; yani bunun büyüğü.
**القتيبي**: **المَتْكاء**: idrarını tutmayan (kadın)dır; ve denildi ki: o, **لم تُخْفَضْ** olan (kadın)dır.
( **عمرو**’dan, babasından ): **المُتْكُ**: **الأُتْرُجُّ**; **المُتكُ**: **الزَّمَاوَرْدُ**; **المُتْكُ**: erkeğin **غُرْمُولِ**ünde bir damardır.
**أبو العباس** dedi: onun **مَخْرَجُ المَنِيِّ** olduğunu zannettiler.

**مكت** : **الليث** onu ihmal etti.
**أبو العباس** **ابن الأعرابي**’den rivayet etti ki o dedi: denir: **اسْتَمْكَتَ العُدُّ**; onu aç; **العُدُّ**: **البثْرَةُ**’dir; onun **استِمكاتُها**’sı: irinle dolmasıdır; onu açmak: irininden dolayı onu patlatmaktır.

**تمك** : **الليث** dedi: **تَمَكَ السَّنامُ** **تُموكاً**: sertleşip dolgunlaştığı zaman (böyledir).
( **أبو عبيد** ): **التَّامِكُ**: hörgüçtür; ve denir: **بِناءٌ تامِكٌ**; yani yüksek.

**تكم** : **الليث** dedi: **تُكْمَةُ**: **مُرَ**’ın kızıdır. Dedim: ne(den) türetildiğini bilmiyorum.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D8%AA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الكاف والميم وما يثلثهما)
(كمن)  الكاف والميم والنون أصيلٌ يدلُّ على استخفاءٍ. يقال: كَمَنَ الشَّيء كُموناً. واشتقاقُ الكَمِين في الحرب من هذا. وزعم ناسٌ أنَّ النّاقةَ الكَمُونَ: الكَتُومُ اللِّقاح، وهي إذا لَقِحَت لم تَشُل بذَنبها. وحُزْنٌ مُكتمِنٌ في القَلب كأنَّه مُستَخفٍ. والكُمْنة: داءٌ في العين من بَقِيَّة رمَد.
(كمه)  الكاف والميم والهاء كلمةٌ واحدة، وهو الكَمَه، وهو العَمَى يُولَدُ به الإنسان، وقد يكون من عَرَض يَعرِضُ. قال سُويد:
كَمِهَتْ عيناهُ حتى ابيضَّتا *** وهو يَلْحَى  نَفسَه لمّا نَزَعْ([1])(كمي)  الكاف والميم والحرف المعتلُّ يدلُّ على خفاءِ شيء. وقد يدخل فيه بعضُ المهموز. من ذلك كمَى فلانٌ الشّهادةَ، إذا كَتَمها. ولذلك سُمِّي الشُّجاعُ الكميّ. قالوا: هو الذي يتكمَّى في سِلاحِه، أي يتغطَّى به. يقال تكَمَّتِ الفتنةُ الناسَ، إذا غَشيتْهم.
وأمّا المهموز فذكروا أنّ العرب تقول: كمِئت عن الأخبار أكْمأُ عنها، إذا جَهِلتَها.
وأمَّا المهموز فليس من هذا الباب وإنَّما هو نَبتٌ. وقد قُلنا إنَّ ذلك لا ينقاسُ أكثَرُه. فالكمأة معروفةٌ، والواحد كَمْءٌ. وهذا نادرٌ أن تكونَ في الجمع هاءٌ ولا تكونَ في الواحدة. ويقال: كَمَأْتُ القوم: أطعمتهم الكَمْأة. ومما يجوز أن يُقاسَ على هذا قولُهم: كمِئَتْ رِجْلي: تَشقَّقَتْ. ولعلَّ الكَمأة تُسمَّى لانشقاق الأرض عنها. ويقولون: أكْمَأَت فلاناً السِّنُّ: شيَّخَتْه.
ومما شذَّ عن هذا الأصل أكْمَأَ على الأمر، إذا عَزَم عليه.
(كمت)  الكاف والميم والتاء كلمةٌ صحيحة تدلُّ على لونٍ من الألوان من ذلك الكُمْتَة، وهي لونٌ ليس بأشقَرَ ولا أدهم. يقال: فرسٌ كُمَيْت. ولم يجئْ إلا كذا على صورة المصغَّر. والكميت: الخمر فيها سوادٌ وحُمرة.
(كمح)  الكاف والميم والحاء كلماتٌ لا تنقاس، وفي بعضها شكّ، غير أنَّا ذكرنا ما ذكروه. قالوا: أكْمَحَ الكَرْمُ، إذا تحرّك للإيراق. وقالوا: رجلٌ كَوْمَح: عظيم الأليَتَين. ويقولون: كَمَح الفرسَ، إذا كبَحَه.
(كمر)  الكاف والميم والراء كلمةٌ، يقولون: رجلٌ مكمور، وهو الذي يُصِيب الخاتِنُ طرَف كَمَرتِه.
(كمز)  الكاف والميم والزاء ليس بشيء. ويقولون: الكُمْزة: الكُتْلة من التَّمر.
(كمش)  الكاف والميم والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على لَطافةٍ وصِغَر. يقولون *للشّاة الصَّغيرة الضَّرع كَمْشَة. وفرسٌ كَمِيشٌ: صغير الجُرْدان. ثمَّ يقال للرَّجُل العَزُومِ الماضي: كَمْشٌ، ينسَبُ في ذلك إلى لطافةٍ وخِفّة. يقال كَمُشَ كَماشَةً([2]). وربَّما قالوا: كَمَشه بالسَّيف، إذا قَطع أطرافه([3]).
(كمع)  الكاف والميم والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على اطمئنان وسكون. زعموا أنَّ الكِمْع: البيت؛ يقال هو في كِمْعه أي بَيتِه. وسُمِّي كمعاً لأنَّه يُسكَن. ومن الباب الكميع، وهو الضَّجيع، يقال كامَعَها، إذا ضاجَعَها. والمُكامَعة التي في الحديث، وقد نُهيَ عنها: أن يُضاجِع الرّجُلُ الرّجُلَ لا سِتْرَ بينهما([4]).
وقال في الكميع:
وَهَبَّت الشَّمْأَلُ البليلُ وإذْ *** باتَ كميعُ الفَتاة مُلتفِِعا([5])والكِمْع: المطمئنُّ من الأرض.
(كمل)  الكاف والميم واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على تمام الشيء. يقال: كَمَل الشيءُ وكَمُل فهو كاملٌ، أي تامّ. وأكملتُه أنا. قال الله تعالى: ﴿الْيَوْمَ أكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ﴾ [المائدة 3].
--------------ـــ
([1]) أنشده في المجمل واللسان (كمه) والمفضليات (1: 198).
([2]) ويقال أيضاً: كمش كمشا، من باب فرح.
([3]) هذا مما ورد في القاموس، ولم يرد في اللسان.
([4]) في اللسان: "وفي الحديث نهى عن المكامعة والمكاعمة. فالمكامعة أن ينام الرجل مع الرجل والمرأة مع المرأة في إزار واحد تماس جلودهما لا حاجز بينهما".
([5]) البيت لأوس بن حجر في ديوانه 13 واللسان (كمع).

ـ

##### Türkçe

(باب **الكاف** و**الميم** وما يثلثهما)
(**كمن**)  **الكاف** ve**الميم** ve**النون** aslîdir; bir gizlenmeye delâlet eder. Denir: **كَمَنَ** şey **كُموناً** (gizlendi). Ve savaşta **الكَمِين**’in iştikakı bundan(dır). Bir topluluk, **النّاقةَ الكَمُونَ**’un: **الكَتُومُ اللِّقاح** olduğunu zannetmiştir; o, gebe kaldığı zaman kuyruğuyla kaldırmaz. Ve kalpte **حُزْنٌ مُكتمِنٌ** sanki gizlenmiş gibi. Ve **الكُمْنة**: gözde, **بَقِيَّة** **رمَد**’den (artan göz iltihabından) olan bir hastalıktır.
(**كمه**)  **الكاف** ve**الميم** ve**الهاء** bir tek kelimedir; o da **الكَمَه**’dir; o, insanın onunla doğduğu körlüktür; ve bir arızadan, arız olan bir şeyden de olabilir. Süveyd dedi:
كَمِهَتْ عيناهُ حتى ابيضَّتا *** وهو يَلْحَى  نَفسَه لمّا نَزَعْ([1])(**كمي**)  **الكاف** ve**الميم** ve illetli harf, bir şeyin gizliliğine delâlet eder. Ve onun içine bazı hemzeli de girebilir. Bundan: falan **كمَى** şehadeti, onu gizlediği zaman. Bundan dolayı yiğide **الكميّ** adı verildi. Dediler: o, silahının içinde **يتكمَّى** eden kimsedir; yani onunla örtünür. Denir: **تكَمَّتِ** fitne insanları, onları kapladığı zaman.
Hemzeli olana gelince: Arapların şöyle dediğini zikrettiler: haberlerden **كمِئت** ederim, onlardan **أكْمأُ** ederim; onları bilmediğin zaman.
Hemzeli olana gelince, bu bapten değildir; ancak o bir bitkidir. Ve biz, bunun çoğunun kıyas olunmadığını söylemiştik. Şu hâlde **الكمأة** mâlûmdur; tekili **كَمْءٌ**’dür. Bu, cem‘de bir **هاء** olup tekilde olmaması bakımından nâdirdir. Ve denir: kavmi **كَمَأْتُ**: onlara **الكَمْأة** yedirdim. Ve bunun üzerine kıyas olunması câiz olan şeylerden: onların “ayağım **كمِئَتْ**” sözüdür: çatladı. Ve belki **الكَمأة**, yerin ondan yarılıp çıkması sebebiyle adlandırılır. Ve derler: falanı yaşlılık **أكْمَأَت**: onu ihtiyarlattı.
Ve bu asıldan şâz olan şeylerden: işe **أكْمَأَ** etti; ona azmettiği zaman.
(**كمت**)  **الكاف** ve**الميم** ve**التاء** sahih bir kelimedir; renklerden bir renge delâlet eder. Bundan **الكُمْتَة**; o, ne sarımtırak ne de koyu siyah olan bir renktir. Denir: **فرسٌ كُمَيْت**. Ancak küçültme sûreti üzere böyle gelmiştir. Ve **الكميت**: içinde siyahlık ve kızıllık bulunan şaraptır.
(**كمح**)  **الكاف** ve**الميم** ve**الحاء** kıyas olunmayan kelimelerdir; ve bazısında şüphe vardır; ancak biz onların zikrettiklerini zikrettik. Dediler: asma **أكْمَحَ** etti; yapraklanmaya hareket ettiği zaman. Ve dediler: **رجلٌ كَوْمَح**: iki kalçası büyük. Ve derler: atı **كَمَح** etti; onu dizginlediği zaman.
(**كمر**)  **الكاف** ve**الميم** ve**الراء** bir kelimedir; derler: **رجلٌ مكمور**; o, sünnetçinin, onun **كَمَرتِه**’nin ucuna isabet ettiği kimsedir.
(**كمز**)  **الكاف** ve**الميم** ve**الزاء** bir şey değildir. Ve derler: **الكُمْزة**: hurmadan bir kütledir.
(**كمش**)  **الكاف** ve**الميم** ve**الشين** sahih bir asıldır; inceliğe ve küçüklüğe delâlet eder. Derler: küçük memeli koyuna **كَمْشَة**. Ve **فرسٌ كَمِيشٌ**: **الجُرْدان**’ı küçük. Sonra, azimli, ileri giden adama **كَمْشٌ** denir; bunda inceliğe ve hafifliğe nisbet olunur. Denir: **كَمُشَ** **كَماشَةً**([2]). Ve bazen derler: onu kılıçla **كَمَشه** etti; uçlarını kestiği zaman([3]).
(**كمع**)  **الكاف** ve**الميم** ve**العين** sahih bir asıldır; yerleşmeye ve sükûna delâlet eder. **الكِمْع**’ın ev olduğunu iddia ettiler; denir: o, **كِمْعه**’ndedir; yani evindedir. Ve içinde oturulduğu için **كمعاً** diye adlandırıldı. Bapten: **الكميع**; o, birlikte yatan kimsedir. Denir: onu **كامَعَها**; onunla yattığı zaman. Ve hadisteki **المُكامَعة**; ondan nehyedilmiştir: erkeğin, aralarında örtü olmaksızın erkeğe yatmasıdır([4]).
Ve **الكميع** hakkında dedi:
وَهَبَّت الشَّمْأَلُ البليلُ وإذْ *** باتَ كميعُ الفَتاة مُلتفِِعا([5])Ve **الكِمْع**: yerin alçak (çukur) olan kısmıdır.
(**كمل**)  **الكاف** ve**الميم** ve**اللام** sahih bir asıldır; şeyin tamam olmasına delâlet eder. Denir: şey **كَمَل** etti ve **كَمُل** etti; o, **كاملٌ**’dir; yani tam. Ve ben onu **أكملتُه**. Allah Teâlâ dedi: ﴿الْيَوْمَ أكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ﴾ [المائدة 3].
--------------ـــ
([1]) Onu **المجمل** ve **اللسان** (**كمه**)’de ve **المفضليات** (1: 198)’de inşâd etti.
([2]) Ve ayrıca denir: **كمش** **كمشا**; **فرح** bâbından.
([3]) Bu, **القاموس**’ta vârid olup **اللسان**’da vârid olmamıştır.
([4]) **اللسان**’da: “Ve hadiste **المكامعة** ve **المكاعمة**’den nehyetti. Şu hâlde **المكامعة**: erkeğin erkekle ve kadının kadınla tek bir örtü içinde uyumasıdır; derileri birbirine değecek şekilde, aralarında engel olmaksızın.”
([5]) Beyit, divanında 13’te ve **اللسان** (**كمع**)’da Evs b. Hacer’indir.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D8%AA/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ك م ت
فرس كميت‏:‏ بيّن الكمتة من خيل كمت‏.‏
ومن المجاز‏:‏ سقاه كميتاً‏:‏ خمرة في لونها كمتة وتقول‏:‏ اصطبح من الكميت حتى اصبح كالميت وتمرة كميتٌ‏.‏
قال‏:‏ وكنت إذا ما قرّب الزاد مولعاً بكلّ كميت جلدة لم توسّف صلبة لم تقشر لصلابتها‏.‏
وكمّت ثوبك‏:‏ اصبغه بلون التمر وهو حمرة في سواد‏.‏

##### Türkçe

ك م ت
**فرس كميت**: At; atlardan **كمت**’in **الكمتة**si (kestane rengi) belirgin olan.

Mecazdan: **سقاه كميتاً**: Ona, renginde **كمتة** bulunan bir şarap içirdi; ve dersin ki: **اصطبح من الكميت حتى اصبح كالميت** (kestane renkli şaraptan sabah içkisi içti) ta ki ölü gibi sabahladı; ve **تمرة كميتٌ**: kestane renkli bir hurma.

Dedi:
Ve ben, azık yaklaştırıldığı vakit, düşkün olarak, her **كميت**e (kestane renkli hurmaya), kabuğu soyulmamış, sert—sertliğinden dolayı soyulmamış—bir deriye (kabuklu hurmaya) düşkün olurdum.

**وكمّت ثوبك**: Elbiseni, hurmanın rengiyle boya; o, siyahlık içinde bir kızıllıktır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D8%AA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الكُمَيْتُ: لونٌ ليس بأَشْقَر ولا أَدْهَم؛ وكذلك الكُمَيْتُ: من أَسماء الخمر فيها حُمرة وسواد، والمصدر الكُمْتَة. ابن سيده: الكُمْتةُ لونٌ بين السَّوادِ والحُمْرة، يكون في الخيل والإِبل وغيرهما. وقال ابن الأَعرابي: الكُمْتةُ كُمْتَتانِ: كُمْتةُ صُفْرةٍ، وكُمْتَة حُمْرةٍ. وقد كَمُتَ كَمْتاً وكُمْتةً وكَماتَةً، واكْماتَّ. والكُمَيْتُ من الخيل، يَسْتَوي فيه المذكر والمؤَنث، ولَوْنُه الكُمْتَة، وهي حُمْرة يَدْخُلُها قُنُوءٌ؛ تقول منه: اكْمَتَّ الفرسُ اكْمِتاتاً، واكْماتَّ اكْمِيتاتاً، مثلُه، وفرس كُمَيْتٌ، وبعير كُمَيْتٌ؛ وكذلك الأُنثى بغير هاء؛ قال الكَلْحبةُ:
كُمَيْتٌ غيرُ مُحْلِفةٍ، ولكِنْ
كَلَوْنِ الصَّرْفِ، عُلَّ به الأَديمُ
يعني أَنها خالصة اللون، لا يُحْلَفُ عليها أَنها ليست كذلك. قال ثعلب: يقول هذه الفرس بَيِّنٌ أَنها إِلى الحُمْرة لا إِلى السَّواد. قال سيبويه: سأَلت الخليل عن كُمَيْتٍ، فقال: هو بمنزلة جُمَيلٍ، يعني الذي هو البُلْبُلُ، وقال. إِنما هي حُمْرة يُخالِطُها سوادٌ، ولم تَخْلُصْ، وإِنما حَقَّروها لأَنها بين السواد والحمرة ولم تَخْلُصْ لواحد منهما فيقالَ له أَسْوَدُ أَو أَحمر، فأَرادوا بالتصغير أَنه منهما قريب، وإِنما هذا كقولك: هو دُوَيْنُ ذاك، انتهى كلام سيبويه. قال ابن سيده: وقد يُوصَفُ به المَواتُ؛ قال ابن مقبل:
يَظَلاَّنِ، النهارَ، برأْسِ قُفٍّ
كُمَيْتِ اللَّوْنِ، ذي فَلَكٍ رفيعِ
قال: واستعمله أَبو حنيفة في التِّين، فقال في صفة بعض التِّين: هو أَكْبَر تِينٍ رآه الناسُ أَحْمَرُ كُمَيْتٌ، والجمع كُمْتٌ، كَسَّروه على مُكَبَّره المُتَوَهَّم، وإِن لم يُلْفَظ به، لأَن المُلَوَّنة يَغْلِبُ عليها هذا البِناء الأَحْمَرُ والأَشْقر؛ قال طُفَيْل:
وكُمْتاً مُدَمَّاةً، كأَنَّ مُتُونَها
جَرَى فَوْقَها، واسْتَشْعَرَتْ لَوْنَ مُذْهَبِ
قال أَبو عبيدة: فَرْقُ ما بين الكُمَيْتِ والأَشْقَر في الخيل بالعُرْفِ والذَّنَبِ، فإِن كانا أَحْمَرَين، فهو أَشْقَرُ، وإِن كانا أَسودين، فهو كُمَيْتٌ، قال: والوَرْدُ بينهما؛ والكُمَيْتُ للذكر والأُنثى سواء. يقال مُهْرة كُمَيْتٌ؛ جاء عن العرب مُصَغَّراً، كما تَرى. قال الأَصمعي في أَلوان الإِبل: بعير أَحمر إِذا لم يُخالِطْ حُمْرتَه شيء، فإِن خَالَطَ حُمْرَتَه قُنوءٌ، فهو كُمَيْتٌ، وناقة كُمَيْتٌ؛ فإِن اشْتَدَّت الكُمْتَةُ حتى يدخلَها سوادٌ، فتلك الرُّمْكَة؛ وبعير أَرْمَكُ، فإِن كان شديدَ الحمرة يَخْلِطُ حُمْرَتَه سوادٌ ليس بخالصٍ، فتِلْكَ الكُلْفَة؛ وهو أَكلَفُ، وناقة كَلْفاء. والعَرَب تقول: الكُمَيْتُ أَقْوَى الخيل، وأَشَدُّها حوافِرَ؛ وقوله:
فلو تَرَى فيهنَّ سِرَ العِتْقِ،
بَيْنَ كَماتِيٍّ،وحُوٍّ بُلْقِ
جمعه على كَمْتاءَ، وإِن لم يُلْفَظْ به، بعد أَن جعله اسماً كصَحْراء. والكُمَيْتُ: فرس المُعْجَبِ بن سُفْيان، صفةٌ غالبة. والكُمَيْتُ: من أسماء الخمر، لما فيها من سواد وحُمْرة؛ وفي المحكم: الكُمَيْتُ الخمر التي فيها سَواد وحُمْرة، والمصْدَر: الكُمْتَةُ؛ وقال أَبو حنيفة: هو اسم لها كالعَلَم، يريد أَنه قد غَلَب عليها غَلَبةَ الاسمِ العَلَمِ، وإِن كان في أَصله صفةً، وقد كُمِّتَتْ: صُيِّرتْ بالصَّنْعة كُمَيْتاً؛ قال كثير عزة:
إِذا ما لَوَى صِنْعٌ به عَرَبِيَّةً،
كَلَوْنِ الدِّهانِ، وَرْدَةً لم تُكَمَّتِ
قال أَبو منصور: ويقال تَمْرة كُمَيْتٌ في لونها، وهي من أَصلَبِ التُّمْرانِ لِحاءً، وأَطْيَبِها مَمْضَغَةً؛ قال الشاعر
(* قوله «قال الشاعر»
هو الاسود بن يعفر وصدره كما في التكملة: «وكنت إِذا ما قرّب الزاد مولعاً» ومعنى لم توسف: لم تقشر.):
بكُلِّ كُمَيْتٍ جَلْدَةٍ لم تُوَسَّفِ
ابن الأَعرابي: الكَمِيتُ الطويلُ التامّ من الشهور والأَعْوام. والكُمَيْتُ بنُ مَعْروفٍ: شاعر مَعْروف.

##### Türkçe

**الكُمَيْتُ**: Ne **أَشْقَر** ne de **أَدْهَم** olan bir renktir; yine **الكُمَيْتُ**: içinde kızıllık ve siyahlık bulunan şarabın adlarındandır; mastar **الكُمْتَة**’dir. İbn Sîde: **الكُمْتةُ** siyahlık ile kızıllık arasında bir renktir; atlarda, develerde ve başkalarında olur. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الكُمْتةُ** iki **كُمْتَة**’dir: **كُمْتةُ صُفْرةٍ** ve **كُمْتَة حُمْرةٍ**. Ve **كَمُتَ** **كَمْتاً** ve **كُمْتةً** ve **كَماتَةً**; ve **اكْماتَّ**.

Ve **الكُمَيْتُ** atlardan (bir renktir); onda erkek ve dişi eşit olur; rengi **الكُمْتَة**’dir; o, içine **قُنُوءٌ** giren bir kızıllıktır; ondan dersin: **اكْمَتَّ الفرسُ اكْمِتاتاً** ve **اكْماتَّ اكْمِيتاتاً**; onun gibidir. Ve **فرس كُمَيْتٌ** ve **بعير كُمَيْتٌ**; yine dişisi de **هاء** olmaksızın (böyledir); **الكَلْحبةُ** dedi:

كُمَيْتٌ غيرُ مُحْلِفةٍ، ولكِنْ
كَلَوْنِ الصَّرْفِ، عُلَّ به الأَديمُ

Yani: o, rengi hâlis olandır; onun öyle olmadığına dair üzerine yemin ettirilmez. Sa‘leb dedi: “Bu kısrak, kızıllığa doğru olduğu, siyahlığa doğru olmadığı apaçıktır,” der. Sîbeveyh dedi: Halîl’e **كُمَيْتٍ** hakkında sordum; dedi ki: “O, **جُمَيلٍ** menzilesindedir,” yani **البُلْبُلُ** olan (şey). Ve dedi: “O ancak, siyahlığın karıştığı bir kızıllıktır; hâlis olmadı. Onu ancak küçülttüler; çünkü o siyahlık ile kızıllık arasındadır ve ikisinden birine hâlis olmadı ki ona **أَسْوَدُ** yahut **أَحمر** denilsin; küçültme ile, onun ikisine de yakın olduğunu murat ettiler. Bu ancak senin ‘o, şunun aşağısındadır’ demen gibidir.” Sîbeveyh’in sözü bitti. İbn Sîde dedi: Onunla **المَواتُ** da vasfedilebilir; İbn Mukbil dedi:

يَظَلاَّنِ، النهارَ، برأْسِ قُفٍّ
كُمَيْتِ اللَّوْنِ، ذي فَلَكٍ رفيعِ

Dedi ki: Ebû Hanîfe onu incirde kullandı; incirin bazısının sıfatında dedi ki: “O, insanların gördüğü en büyük incirdir; **أَحْمَرُ كُمَيْتٌ**.” Çoğulu **كُمْتٌ**’tur; onu, telaffuz edilmese de, vehmedilen büyüğüne göre kırık çoğul yaptılar; çünkü renkli (isimler) üzerinde bu bina, **الأَحْمَرُ** ve **الأَشْقر** (kalıbı) galip olur; Tufeyl dedi:

وكُمْتاً مُدَمَّاةً، كأَنَّ مُتُونَها
جَرَى فَوْقَها، واسْتَشْعَرَتْ لَوْنَ مُذْهَبِ

Ebû Ubeyde dedi: Atlarda **الكُمَيْتِ** ile **الأَشْقَر** arasındaki fark, yele ve kuyruktadır; eğer ikisi de kırmızı ise, o **أَشْقَرُ**’dır; eğer ikisi de siyah ise, o **كُمَيْتٌ**’tir. Dedi ki: **الوَرْدُ** ikisinin arasındadır; ve **الكُمَيْتُ** erkek ve dişi için eşittir. **مُهْرة كُمَيْتٌ** denir; Araplardan küçültülmüş olarak gelmiştir, gördüğün gibi. Asma‘î develerin renklerinde dedi: Kızıllığına hiçbir şey karışmamışsa deve **أَحمر**’dır; eğer kızıllığına **قُنوءٌ** karışırsa, o **كُمَيْتٌ**’tir; ve dişi deve **كُمَيْتٌ**. Eğer **الكُمْتَةُ** şiddetlenip içine siyahlık girinceye kadar (artarsa), işte o **الرُّمْكَة**’dir; ve erkek deve **أَرْمَكُ**. Eğer şiddetli kızıllık olup kızıllığına hâlis olmayan bir siyahlık karıştırırsa, işte o **الكُلْفَة**’dir; o **أَكلَفُ**’tir; ve dişi deve **كَلْفاء**. Araplar der ki: **الكُمَيْتُ** atların en kuvvetlisidir ve toynakça en şiddetlisidir; ve onun sözü:

فلو تَرَى فيهنَّ سِرَ العِتْقِ،
بَيْنَ كَماتِيٍّ،وحُوٍّ بُلْقِ

Onu, **صَحْراء** gibi bir isim yaptıktan sonra, telaffuz edilmese de, **كَمْتاءَ** üzerine cem‘ etti. Ve **الكُمَيْتُ**: el-Mu‘ceb b. Sufyân’ın atıdır; galip bir sıfattır. Ve **الكُمَيْتُ**: içinde siyahlık ve kızıllık bulunduğu için, şarabın adlarındandır; **المحكم**’de: **الكُمَيْتُ** içinde **سَواد** ve **حُمْرة** bulunan şaraptır; mastar: **الكُمْتَةُ**. Ebû Hanîfe dedi: O, onun için bir addır, alem gibi; yani, aslı bir sıfat olsa da, onun üzerinde özel isim galibiyeti gibi galip olmuştur. Ve **كُمِّتَتْ**: sanatla **كُمَيْتاً** kılındı; Kesîr Azze dedi:

إِذا ما لَوَى صِنْعٌ به عَرَبِيَّةً،
كَلَوْنِ الدِّهانِ، وَرْدَةً لم تُكَمَّتِ

Ebû Mansûr dedi: Renginde **تَمْرة كُمَيْتٌ** denir; o, kabukça hurmaların en sertlerindendir ve çiğnenişçe en hoşudur; şair dedi:

بكُلِّ كُمَيْتٍ جَلْدَةٍ لم تُوَسَّفِ

İbnü’l-A‘râbî: **الكَمِيتُ** aylar ve yıllardan uzun, tam olandır. Ve **الكُمَيْتُ بنُ مَعْروفٍ**: bilinen bir şairdir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D8%AA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الكميت كزبير  لون: ليس بأشقر ولا أدهم، قال أبو عبيدة: فرق ما بين الكميت والأشقر في الخيل بالعرف والذنب، فإن كانا أحمرين فهو أشقر، وإن كانا أسودين فهو كميت، قال: والورد بينهما، وعن الأصمعي في الألوان: بعير أحمر  الذي  لم يخالط حمرته شيء، فإن  خالط حمرته  ، بالنصب مفعول مقدم و،  قنوء  ، فاعله، وهو سواد غير خالص فهو كميت، وهو مذكر  ويؤنث  بغير هاء، ويكون في الخيل والإبل وغيرهما، قاله ابن سيده. فرس كميت، ومهرة كميت، وبعير كميت، وناقة كميت، قال الكلحبة:
  كميت غير محلفة ولـكـن                      كلون الصرف عل به الأديم

  يعنى أنها خالصة اللون لا يحلف عليها أنها ليست كذلك. وفي اللسان: قال سيبويه: سألت الخليل عن كميت فقال: هي بمنزلة جميل يعني الذي هو البلبل، وقال: إنما هي حمرة يخالطها سواد ولم تخلص، وإنما حقروها لأنها بين السواد والحمرة، ولم يخلص له واحد منهما، فيقال له: أسود، ولا أحمر فأرادوا بالتصغير أنه منهما قريب، وإنما هذا كقولك هو دوين ذاك. انتهى.  ولونه الكمتة  : بالضم، قال ابن سيده: لون بين السواد والحمرة، وقال ابن الأعرابي: الكمتة كمتتان: كمتة صفرة، وكمتة حمرة.  وقد كمت، ككرم  ، قال شيخنا: والمعروف في أفعال الألوان الكسر، فهو على خلاف القياس  كمتا  بالفتح  وكمتة  بالضم  وكماتة  بالفتح، إذا صار كميتا والعرب تقول: الكميت أقوى الخيل وأشدها حوافر. من المجاز: سقاه كميتا، الكميت:  الخمر  : لما فيها من سواد وحمرة، وعبارة المحكم:  التي فيها سواد وحمرة  ، والمصدر الكمتة، وقال أبو حنيفة: هو اسم لها كالعلم، يريد أنه غلب عليها غلبة الاسم العلم، وإن كان في أصله صفة. الكميت  بن معروف  : شاعر مخضرم. جده الكميت  بن ثعلبة  شاعر جاهلي من بني فقعس. أبو المستهل الكميت  بن زيد  الأسدي الكوفي، شاعر أهل البيت، مشهور. الكميت  أفراس  منها: فرس لبني العنبر، ولعمرو الرحال ابن النعمان الشيباني، وللأجدع بن مالك الهمداني. والكميت بنت الزيت: فرس معاوية بن سعد العجلي والكميت فرس المعجب بن شييم الضبي، ولرجل من بني نمير، ولابن الخمة الكلبي، ولمالك بن حريم الهمداني، ولعميرة بن طارق، وليزيد بن الطثرية، وكل ذلك من التكملة. قد  كمتت  إذا  صيرت بالصنعة كميتا  ، قال كثير عزة:
  كلون الدهان وردة لم تكمت  وكمت الغيظ: أكنه  ، زاده الصاغاني. يقال:  أخذه  فلان  بكميتته، أي بأصله  ، زاده الصاغاني. قول الشاعر:
  فلو ترى فيهن سر العتق
  بين كماتي وحو بلق جمعه على كمتاء وإن لم يلفظ به بعد أن جعله اسما  كصحراء  . يقال:  خيل كماتي كزرابي  وكماتي كعذارى، وكلاهما غير مقيس، قاله شيخنا: أي  كمت  بالضم، وهو تفسير للجمع. وفي اللسان كسروه على مكبره المتوهم وإن لم يلفظ به؛ لأن الألوان يغلب عليها هذا البناء الأحمر والأشقر، قال طفيل:
  وكمتا مدمـاة كـأن مـتـونـهـا                      جرى فوقها واستشعرت لون مذهب تقول:  أكمت الفرس إكماتا، واكمت اكمتاتا واكمات اكميتاتا  ، مثله: صار لونه الكمتة.
 ومما يستدرك عليه: قال أبو منصور: تمرة كميت في لونها، وهي من أصلب التمرات لحاء، وأطيبها ممضغا، قال الأسود ابن يعفر:
  وكنت إذا ما قرب الزاد مولعا                      بكل كميت جلدة لم توسـف وهو مجاز، قال ابن سيده: وقد يوصف به الموات، قال ابن مقبل:
  يظلان النهار برأس قـف                      كميت اللون ذي فلك رفيع قال: واستعمله أبو حنيفة في التين، فقال- في صفة بعض التين- هو أكبر تين رآه الناس، أحمر كميت، والجمع كمت. وعن ابن الأعرابي: الكميت: الطويل التام من الشهور والأعوام. وفي الأساس: ومن المجاز: كمت ثوبك، أي اصبغه بلون التمر، وهو حمرة في سواد. ووجدت في هامش الصحاح ما نصه: أصل الكميت أعجمي فعرب.

##### Türkçe

**الكميت** **كزبير**: renk; sarışın değildir ve koyu siyah da değildir. Ebû Ubeyde dedi: Atlarda **الكميت** ile **الأشقر** arasındaki fark yele ve kuyruktadır; eğer ikisi de kırmızı ise o **أشقر**’dır, eğer ikisi de siyah ise o **كميت**’tir. Dedi: **الورد** ikisinin arasındadır. Asmaî’den renkler hakkında: **بعير أحمر**: kızıllığına hiçbir şey karışmamış olandır; eğer kızıllığına (karışmışsa), nasb ile takdim edilmiş mef‘ûl ve **قنوء** onun fâilidir; ve o, hâlis olmayan bir siyahlıktır; o hâlde o **كميت**’tir. O müzekkerdir; ve hâ’sız olarak müennes yapılır; ve atlarda, develerde ve başkalarında olur; bunu İbn Sîdeh söyledi. **فرس كميت** ve **مهرة كميت** ve **بعير كميت** ve **ناقة كميت**. Kelhabe dedi ki:
  **كميت غير محلفة ولـكـن                      كلون الصرف عل به الأديم**

Yani: o, rengi hâlis olandır; onun böyle olmadığına dair üzerine yemin edilmez. Ve Lisân’da: Sîbeveyh dedi: Halîl’e **كميت** hakkında sordum; dedi ki: o, **جميل** menzilesindedir; yani bülbül olan. Ve dedi: o ancak, siyahlığın karıştığı bir kızıllıktır ve hâlis olmamıştır. Onu ancak küçümsediler; çünkü o, siyahlık ile kızıllık arasındadır ve ikisinden birine hâlis olmadı; ona “siyah” denilmez, “kırmızı” da denilmez. Küçültme ile ondan muradları, onun ikisine de yakın olmasıdır; bu ancak senin “o, şunun biraz aşağısıdır” demen gibidir. Bitti.

Ve onun rengi **الكمتة**: damme ile. İbn Sîdeh dedi: siyahlık ile kızıllık arasında bir renktir. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الكمتة** iki **كمتة**’dir: **كمتة صفرة** ve **كمتة حمرة**. Ve **كمت**; **ككرم**. Şeyhimiz dedi: Renk fiillerinde bilinen kesredir; o hâlde o, kıyasa aykırıdır: **كمتا** fetha ile, ve **كمتة** damme ile, ve **كماتة** fetha ile; **كميتا** olduğu zaman. Ve Araplar der ki: **الكميت** atların en kuvvetlisi ve toynakça en şiddetlisidir.

Mecazdan: Ona **كميتا** içirdi. **الكميت**: **الخمر**; onda siyahlık ve kızıllık bulunduğu için. Ve **المحكم**’in ibaresi: **التي فيها سواد وحمرة**. Ve masdar **الكمتة**’dir. Ebû Hanîfe dedi: O, onun için bir isimdir; alem gibi; yani o, aslında sıfat olsa da, ona özel isim galebesiyle galip gelmiştir.

**الكميت بن معروف**: muhadram bir şair. Dedesi **الكميت بن ثعلبة**: Benî Faq‘as’tan câhiliye şairi. Ebû’l-Müstehil **الكميت بن زيد** el-Esedî el-Kûfî: Ehl-i beyt şairi, meşhur.

**الكميت**: atlar; onlardan: Benî’l-Anber’e ait bir at; ve Amr er-Rehhâl b. en-Nu‘mân eş-Şeybânî’ye; ve el-Ecda‘ b. Mâlik el-Hemdânî’ye. Ve **الكميت بنت الزيت**: Muâviye b. Sa‘d el-‘Aclî’nin atı. Ve **الكميت**: el-Mu‘cib b. Şeyyîm ed-Dabbî’nin atı; ve Benî Numeyr’den bir adama; ve İbnü’l-Himme el-Kelbî’ye; ve Mâlik b. Harîm el-Hemdânî’ye; ve Umeyre b. Târik’a; ve Yezîd b. et-Tıtheriyye’ye. Bütün bunlar **التكملة**’dendir.

**كمتت**: san‘at ile **كميتا** yaptığın zaman. Kesîr Azze dedi ki:
  **كلون الدهان وردة لم تكمت**

Ve **كمت الغيظ**: onu gizledi; bunu es-Sâğânî artırdı. Denir: **أخذه فلان بكميتته**; yani aslıyla; bunu es-Sâğânî artırdı. Şairin sözü:
  **فلو ترى فيهن سر العتق**
  **بين كماتي وحو بلق**

Onun cem‘i, onu bir isim yaptıktan sonra, lafzedilmese de, **كصحراء** gibi, **كمتاء** üzerine cem‘ edilmiştir. Denir: **خيل كماتي كزرابي** ve **كماتي كعذارى**; ikisi de kıyasî değildir; bunu Şeyhimiz söyledi: yani damme ile **كمت**; ve o, cem‘in tefsiridir. Ve Lisân’da: onu, büyüğü vehmedilen üzerine kırdılar, lafzedilmese de; çünkü renklerde bu bina galip gelir: **الأحمر** ve **الأشقر**. Tufeyl dedi ki:
  **وكمتا مدمـاة كـأن مـتـونـهـا                      جرى فوقها واستشعرت لون مذهب**

Denir: **أكمت الفرس إكماتا**; ve **اكمت اكمتاتا**; ve **اكمات اكميتاتا**; misli: rengi **الكمتة** oldu.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: Ebû Mansûr dedi: **تمرة كميت** renginde; ve o, kabukça hurmaların en sertlerindendir ve çiğnemede en hoşudur. Esved b. Ya‘fer dedi ki:
  **وكنت إذا ما قرب الزاد مولعا                      بكل كميت جلدة لم توسـف**

Ve o mecazdır. İbn Sîdeh dedi: Ve onunla ölü arazi de vasfedilir. İbn Mukbil dedi ki:
  **يظلان النهار برأس قـف                      كميت اللون ذي فلك رفيع**

Dedi: Ebû Hanîfe onu incirde kullandı; bazı incirin sıfatında dedi ki: O, insanların gördüğü en büyük incirdir; **أحمر كميت**; ve cem‘i **كمت**’tir. İbnü’l-A‘râbî’den: **الكميت**: aylar ve yıllardan uzun, tam olan. Ve **الأساس**’ta: Mecazdan: **كمت ثوبك**; yani onu hurma rengiyle boya; o, siyahlık içinde bir kızıllıktır. Ve Sıhâh’ın hâmişinde şunu buldum: **أصل الكميت أعجمي فعرب**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D8%AA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

كَمُتَ
1 كَمُتَ ذ , (contr. to analogy, as verbs significant of colours [if unaugmented] are generally of the measure فَعِلٌ, MF,) aor. كَمُتَ , inf. n. كَمْتٌ and كُمْتَةٌ (in the CK كَمْتَةٌ) and كَمَاتَةٌ; and ↓ اكمت, inf. n. اِكْمَاتٌ; (K;) and ↓ اكمتّ, inf. n. اِكْمِتَاتٌ; and ↓ اكماتّ, (in the CK اِكْمَأَتَّ,) inf. n. اِكْمِيتَاتٌ; (S, K;) He (a horse, S, K, [and a camel, &c.]) was, or became, of the colour called كُمَيْتٌ. (S, K.) -A2- كَمَتَ الغَيْظَ, [aor, كَمُتَ ,] He concealed, or hid in his bosom, rage, or wrath. (Sgh, K.)

كمّت ثَوْبَهُ
2 كمّت ثَوْبَهُ ذ (tropical:) He dyed his garment of the colour of [fresh ripe] dates; i. e., of a red colour inclining to black. (A.) ― -b2- كُمِّتَتْ She was rendered artificially of the colour called كُمَيْتٌ, (K,) or was dyed of that colour. (So in a copy of the K.)

4 أَكْمَتَ see 1.

9 اِكْمَتَّ see 1.

11 اِكْمَاْتَّ see 1.

كُمْتٌ
كُمْتٌ ذ : see أَكْمَتُ.

كُمْتَةٌ
كُمْتَةٌ ذ [A dark bay colour:] a red colour mixed with blackness: (Kh, Sb:) or a red colour mixed with قُنُوْء, (As, S, K,) which latter is blackness that is not pure, or clear: (see كُمَيْتٌ:) or a colour between black and red: (ISd:) there are two kinds of كمتة; namely كُمْتَةُ صُفْرَةٍ [yellow bay, or gilded bay,] and كُمْتَةُ حُمْرَةٍ [red bay, or chestnut-bay]. (IAar.)

كُمَيْتٌ
كُمَيْتٌ ذ , masc. and fem., (S, K,) [A bay, or dark bay, or brown, horse &c.:] of a red colour mixed with blackness: (Kh, Sb:) or of a red colour mixed with قُنُوْء, (As, S, K,) which latter is blackness that is not pure, or clear: (TA [app. from As]:) [see كُمْتَةٌ, above:] a camel is called أَحْمَرُ if of an unmixed red; but if of a red colour mixed with قنوء, it is called كميت: (As, S:) the difference between كميت and أَشْقَرُ, as applied to horses, is in the mane and the tail: if these are red, the animal is called اشقر [i. e. sorrel]; and if they are black, it is called كميت; (AO, S, TA;) and the وَرْد is between these two: (AO, TA:) [all bay horses have black manes, which distinguish them from the sorrel, that have red or white manes: (Farrier's Dict., quoted in Johnson's Dict., voce “ bay ”:)] an epithet applied to the horse and the camel and other animals: (ISd:) you say فَرَسٌ كميتٌ, and مُهْرَةٌ كميتٌ, and بَعِيرٌ كميتٌ, and نَاقَةٌ كميتٌ: (TA:) accord. to the Kh, as cited by Sb, it is of the dim. form because it denotes a colour between black and red, as though to imply that it signifies what is near to each of these two colours. (S.) In a marginal note in the S, it is said to be a foreign word arabicized. (TA.) [Perhaps from the Persian كُمِيژَهْ: Freytag says, accord. to some from the Persian كُميته.] See also أَكْمَتُ, and كُمْتَةٌ. The Arabs say, that the كميت is the most powerful of horses, and the strongest in the hoofs. (TA.) ― -b2- تَمْرَةٌ كُمَيْتٌ (tropical:) A date of the colour called كُمَيْتٌ; [or, red tinged, or mixed, with black, or of a blackish red colour]: it is one of the kinds hardest, or toughest, in لِحَآء [i. e. pulp, or flesh], and sweetest to chew. (AM.) ― -b3- تِينٌ كُمَيْتٌ (tropical:) A fig of that colour. (AHn.) ― -b4- كُمَيْتٌ (tropical:) a name of Wine; because there is in it blackness and redness: (S:) or wine in which is blackness and redness: (M, K:) used like a proper name, [or rather as a subst.,] though originally an epithet. (TA.) ― -b5- كُمَيْتٌ is also applied as an epithet to waste, or unowned, land. (ISd.) ― -b6- كُمَيْتٌ A long, complete, month, or year. (IAar.)

أَخَذَهُ بِكَمِيتَتِهِ
أَخَذَهُ بِكَمِيتَتِهِ ذ He took it by its root. (Sgh, K.)

كَمَاتِىٌّ
كَمَاتِىٌّ ذ : see next paragraph.

أَكْمَتُ
[ أَكْمَتُ ذ ] ― -b2- خَيْلٌ كُمْتٌ, and ↓ كَمَاتِىٌّ, (K,) and كَمَاتَى, of the same measure as عَذَارَى, (TA,) Horses of the colour of that which is called كُمَيْتٌ, (K,) كمت is a pl. formed from أَكْمَتُ; though this sing. has not been used: (L:) and كماتى is a pl. formed from كَمْتَاءُ [fem. of أَكْمَتُ] regarded as a subst.; though this sing. also has not been used. (TA.)

##### Türkçe

**كَمُتَ**
1 **كَمُتَ** ذ , (kıyasa aykırı olarak, çünkü renkleri ifade eden fiiller [artırılmamış ise] genellikle **فَعِلٌ** veznindedir, MF,) muzârîsi **كَمُتَ** , mastarı **كَمْتٌ** ve **كُمْتَةٌ** (CK’de **كَمْتَةٌ**) ve **كَمَاتَةٌ**; ve ↓ **اكمت**, mastarı **اِكْمَاتٌ**; (K;) ve ↓ **اكمتّ**, mastarı **اِكْمِتَاتٌ**; ve ↓ **اكماتّ**, (CK’de **اِكْمَأَتَّ,**) mastarı **اِكْمِيتَاتٌ**; (S, K;) O (bir at, S, K, [ve bir deve, vb.]) **كُمَيْتٌ** denilen renkte idi, yahut o renge dönüştü. (S, K.) -A2- **كَمَتَ الغَيْظَ**, [muzârîsi, **كَمُتَ** ,] O, öfkeyi yahut gazabı bağrında gizledi, yahut sakladı. (Sgh, K.)

**كمّت ثَوْبَهُ**
2 **كمّت ثَوْبَهُ** ذ (mecazen:) O, elbisesini [taze olgun] hurmaların rengine boyadı; yani siyaha meyleden kırmızı bir renge. (A.) ― -b2- **كُمِّتَتْ** O, **كُمَيْتٌ** denilen renge yapay olarak getirildi, (K,) yahut o renge boyandı. (K’nın bir nüshasında böyle.)

4 **أَكْمَتَ** bkz. 1.

9 **اِكْمَتَّ** bkz. 1.

11 **اِكْمَاْتَّ** bkz. 1.

**كُمْتٌ**
**كُمْتٌ** ذ : bkz. **أَكْمَتُ**.

**كُمْتَةٌ**
**كُمْتَةٌ** ذ [Koyu doru renk:] siyahlıkla karışık bir kırmızı renk: (Kh, Sb:) yahut **قُنُوْء** ile karışık bir kırmızı renk, (As, S, K,) ki bu ikincisi saf yahut berrak olmayan bir siyahlıktır: (bkz. **كُمَيْتٌ**:) yahut siyah ile kırmızı arasında bir renk: (ISd:) **كمتة**’nin iki türü vardır; yani **كُمْتَةُ صُفْرَةٍ** [sarı doru, yahut yaldızlı doru,] ve **كُمْتَةُ حُمْرَةٍ** [kırmızı doru, yahut kestane-doru]. (IAar.)

**كُمَيْتٌ**
**كُمَيْتٌ** ذ , müzekker ve müennes, (S, K,) [doru, yahut koyu doru, yahut kahverengi, at vb.:] siyahlıkla karışık bir kırmızı renkte: (Kh, Sb:) yahut **قُنُوْء** ile karışık bir kırmızı renkte, (As, S, K,) ki bu ikincisi saf yahut berrak olmayan bir siyahlıktır: (TA [görünüşe göre As’den]:) [yukarıda **كُمْتَةٌ**’ye bkz.:] deve, katışıksız kırmızı ise **أَحْمَرُ** diye adlandırılır; fakat **قنوء** ile karışık bir kırmızı renkte ise **كميت** diye adlandırılır: (As, S:) atlara uygulanışta **كميت** ile **أَشْقَرُ** arasındaki fark yele ve kuyruktadır: eğer bunlar kırmızı ise hayvan **اشقر** diye adlandırılır [yani, al]; ve eğer bunlar siyah ise **كميت** diye adlandırılır; (AO, S, TA;) ve **وَرْد** bu ikisinin arasındadır: (AO, TA:) [bütün doru atların siyah yeleleri vardır; bu, onları kırmızı yahut beyaz yeleli olan aldan ayırır: (Farrier’s Dict., Johnson’s Dict.’te “ bay ” maddesinde naklen:) ] ata, deveye ve diğer hayvanlara uygulanan bir sıfat: (ISd:) **فَرَسٌ كميتٌ**, ve **مُهْرَةٌ كميتٌ**, ve **بَعِيرٌ كميتٌ**, ve **نَاقَةٌ كميتٌ** dersin: (TA:) Sb tarafından nakledildiği üzere Kh’ye göre, siyah ile kırmızı arasında bir rengi gösterdiği için tasğîr kalıbındadır; sanki bu iki renkten her birine yakın olanı ifade ettiğini ima eder. (S.) S’de bir kenar notunda, bunun Arapçalaştırılmış yabancı bir kelime olduğu söylenir. (TA.) [Belki Farsça **كُمِيژَهْ**’dendir: Freytag der ki, bazılarına göre Farsça **كُميته**’dendir.] Ayrıca **أَكْمَتُ**’a ve **كُمْتَةٌ**’ye de bkz. Araplar derler ki, **كميت** atların en kuvvetlisidir ve toynaklarda en sağlamıdır. (TA.) ― -b2- **تَمْرَةٌ كُمَيْتٌ** (mecazen:) **كُمَيْتٌ** denilen renkte bir hurma; [yahut, siyahla çalan, yahut siyahla karışık, yahut siyahımsı kırmızı renkte]: **لِحَآء**’da [yani, posa yahut et] en sert, yahut en dayanıklı türlerden biridir ve çiğnemede en tatlıdır. (AM.) ― -b3- **تِينٌ كُمَيْتٌ** (mecazen:) o renkte bir incir. (AHn.) ― -b4- **كُمَيْتٌ** (mecazen:) Şarabın bir adı; çünkü onda siyahlık ve kızıllık vardır: (S:) yahut içinde siyahlık ve kızıllık bulunan şarap: (M, K:) aslında bir sıfat olduğu hâlde, özel ad gibi kullanılır, [daha doğrusu bir isim gibi]. (TA.) ― -b5- **كُمَيْتٌ** ayrıca, ıssız yahut sahipsiz araziye bir sıfat olarak uygulanır. (ISd.) ― -b6- **كُمَيْتٌ** Uzun, tam, bir ay, yahut yıl. (IAar.)

**أَخَذَهُ بِكَمِيتَتِهِ**
**أَخَذَهُ بِكَمِيتَتِهِ** ذ O, onu kökünden tuttu. (Sgh, K.)

**كَمَاتِىٌّ**
**كَمَاتِىٌّ** ذ : bkz. sonraki paragraf.

**أَكْمَتُ**
[ **أَكْمَتُ** ذ ] ― -b2- **خَيْلٌ كُمْتٌ**, ve ↓ **كَمَاتِىٌّ**, (K,) ve **كَمَاتَى**, **عَذَارَى** vezninde, (TA,) **كُمَيْتٌ** denilen şeyin renginde atlar, (K,) **كمت** **أَكْمَتُ**’tan yapılmış bir çoğuldur; gerçi bu tekil kullanılmamıştır: (L:) ve **كماتى** da, isim gibi kabul edilen **كَمْتَاءُ**’dan [**أَكْمَتُ**’un müennesi] yapılmış bir çoğuldur; gerçi bu tekil de kullanılmamıştır. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D8%AA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَمَتَ
كَمَتَ U ( n. ac. كَمْت 1 ),
a.  Repressed ( anger ).

كَمُتَ
كَمُتَ U ( n. ac. كَمْت 1 ,  كَمْتَة 1t ,  كُمْتَة 3t ,  كَمَاْتَة 22t ),
a.  see IX .

كَمَّتَ
كَمَّتَ II ,
a.  Dyed reddish-brown.

b.  [ pass. ], Became, was dyed a reddish-brown.

أَكْمَتَ
أَكْمَتَ IV ,
a.  see IX .

اِكْمَتَّ
اِكْمَتَّ IX ,
a.  Was reddish-brown, was a bay ( horse ).

اِكْمَاْتَّ
اِكْمَاْتَّ XI ,
a.  see IX .

كُمْت
كُمْت 3 ,
a.  see 22yi .

كُمْتَة
كُمْتَة 3t ,
a.  Reddishbrown; bay.

كَمَاْتِيّ
كَمَاْتِيّ 22yi ,
a.  Bay ( horses ).

كَمِيْتَة
كَمِيْتَة 25t ,
a.  Root.

كُمَيْت
كُمَيْت ( pl. كُمْت 3 ),
a.  Reddish-brown; bay ( horse ); ruddy, red ( wine ).

b.  Nightingale.

c.  Whole ( month &  c. ).

##### Türkçe

كَمَتَ
**كَمَتَ** U (n. ac. **كَمْت** 1),
a. (Öfkeyi) bastırdı.

كَمُتَ
**كَمُتَ** U (n. ac. **كَمْت** 1, **كَمْتَة** 1t, **كُمْتَة** 3t, **كَمَاْتَة** 22t),
a. IX’a bak.

كَمَّتَ
**كَمَّتَ** II,
a. Kızılımsı-kahverengiye boyadı.

b. [edilgen], Kızılımsı-kahverengiye boyandı; kızılımsı-kahverengi oldu.

أَكْمَتَ
**أَكْمَتَ** IV,
a. IX’a bak.

اِكْمَتَّ
**اِكْمَتَّ** IX,
a. Kızılımsı-kahverengi idi; doru idi (at).

اِكْمَاْتَّ
**اِكْمَاْتَّ** XI,
a. IX’a bak.

كُمْت
**كُمْت** 3,
a. 22yi.’ye bak.

كُمْتَة
**كُمْتَة** 3t,
a. Kızılımsı-kahverengi; doru.

كَمَاْتِيّ
**كَمَاْتِيّ** 22yi,
a. Doru (atlar).

كَمِيْتَة
**كَمِيْتَة** 25t,
a. Kök.

كُمَيْت
**كُمَيْت** (çoğ. **كُمْت** 3),
a. Kızılımsı-kahverengi; doru (at); al, kırmızı (şarap).

b. Bülbül.

c. Tam (ay vb.).
