# كمح — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D8%AD/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%85%D8%AD/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كمح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D8%AD.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: كمح

كمح الدابة وأكمحها: كبحها، قال ابن سيده: كمحت الدابة باللجام كمحا، إذا جذبته إليك لتقف ولا تجري، وأكمحه، إذا جذب عنانه حتى ينتصب رأسه. ومنه قول ذي الرمة:
  تمور بضبعيها وترمي بجوزها                      ذارا من الإيعاد والرأس مكمح ويروى تموج ذراعاها وعزاه أبو عبيد لابن مقبل، وقال: كمحه وأكمحه، وكبحه وأكبحه بمعنى، وأراد الشاعر بقوله الإيعاد ضربه لها بالسوط، فهي تجتهد في العدو لخوفها من ضربه ورأسها مكمح، ولو ترك رأسها لكان عدوها أشد. وفي الصحاح: أكمح الكرم، إذا تحرك للإيراق. ونقل الأزهري عن الطائفي: أكمحت الزمعة إذا ما ابيضت وخرج عليها مثل القطن، وذلك الإكماح. والزمع: الأبن في مخارج العناقيد. والكومح، كجوهر، ويضم، هو الرجل العظيم الأليتين، قال:
  أشبهه فجاء رخوا كومحا                      ولم يجئ ذا أليتين كومحا والكومح من الرجال أيضا: من تملأ فاه أسنانه حتى يغلظ كلامه. قال ابن دريد: الكومح: الرجل المتراكب الأسنان في الفم حتى كأن فاه قد ضاق بأسنانه. وفم كومح: ضاق من كثرة أسنانه وورم لثاته. والكيموح: المشرف زهوا. والكيموح والكيح: التراب، قاله أبو زيد، والعرب تقول: احث في فيه الكومح يعنون التراب، وأنشد:
  اهج القلاخ واحش فاه الكومحا                      تربا فأهل هو أن يقـلـحـا وأكمح الرجل: رفع رأسه من الزهو، كأكمخ، عن اللحياني، والحاء أعلى، وإنه لمكمح ومكبح، المكمح، كمكرم: الشامخ، ومثله المكبح. وقد أكمح وأكبح على ما لم يسم فاعله، إذا كان كذلك. والمكاميح من الإبل: المقاريب في السير. والكومحان: موضع. قال ابن مقبل يصف السحاب:
  أناخ برمل الكومحين إناخة ال                      يماني قلاصا حط عنهن أكورا وقال الأزهري: هما حبلان، بالحاء المهملة، من حبال الرمل. وأنشد البيت، م أي معروفان. ومما يستدرك عليه: الكومح: الفيشلة.

### Türkçe

**كمح** biniti ve **أكمحها**: onu gemledi. İbn Sîde dedi ki: **كمحت الدابة باللجام كمحا**, eğer onu sana doğru çekersen ki dursun ve koşmasın; ve **أكمحه**, eğer yularını çekersen, ta ki başı dikilsin. Ve ondan Zü’r-Rumme’nin sözü:
  İki pazusuyla dalgalanır ve göğsüyle atar                      tehdidden bir korku; ve başı **مكمح**
Ve **تموج ذراعاها** diye rivayet olunur; Ebû Ubeyd onu İbn Mukbil’e nisbet etti ve dedi ki: **كمحه** ve **أكمحه**, ve **كبحه** ve **أكبحه** anlamca (aynıdır). Şair, sözüyle **الإيعاد**’dan murad etti: onun ona kamçıyla vurması; o da onun vurmasından korktuğu için koşmada gayret eder, ve başı **مكمح**tır; eğer başını serbest bıraksaydı, koşması daha şiddetli olurdu. Ve Sıhâh’ta: **أكمح الكرم**, eğer yapraklanmak için hareket ederse. Ezherî, Tâifî’den nakletti: **أكمحت الزمعة** eğer beyazladı ve üzerinde pamuk gibi bir şey çıktıysa; işte bu **الإكماح**tır. Ve **الزمع**: salkımların çıktığı yerlerdeki **الأبن**’dir. Ve **الكومح**, **كجوهر**, ve (kâf) dammeli de gelir: o, kalçaları büyük olan adamdır. Dedi ki:
  Ona benzedi de gevşek **كومحا** olarak geldi                      ve iki kalçalı **كومحا** olarak gelmedi
Ve erkeklerden **الكومح** da: dişleri ağzını dolduran, ta ki konuşması kalınlaşan kimsedir. İbn Düreyd dedi ki: **الكومح**: ağızda dişleri üst üste binmiş adamdır; sanki ağzı dişleriyle daralmış gibidir. Ve **فم كومح**: dişlerinin çokluğundan daraldı ve diş etleri şişti. Ve **الكيموح**: övünçle yükselmiş (kimse). Ve **الكيموح** ve **الكيح**: toprak; bunu Ebû Zeyd söyledi. Ve Araplar der ki: **احث في فيه الكومح**; yani toprağı. Ve şu beyti inşad etti:
  **القلاخ**’ı hicvet ve **الكومحا**’nın ağzını doldur                      toprakla; artık o, **يقلح** olması için ehil midir
Ve **أكمح الرجل**: övünçten başını kaldırdı; **كأكمخ**, Lihyânî’den; ve **الحاء** daha yüksektir. Ve o, elbette **لمكمح** ve **مكبح**tır. **المكمح**, **كمكرم**: yüksek, mağrur (kimse); ve onun benzeri **المكبح**tır. Ve **أكمح** ve **أكبح** meçhul fâil üzere (kullanılır): eğer o, böyle ise. Ve develerden **المكاميح**: yürüyüşte yakın (mesafe) kat edenlerdir. Ve **الكومحان**: bir yerdir. İbn Mukbil bulutu vasfederek dedi ki:
  **الكومحين** kumunda çöktü, Yemenlinin çöktürmesi gibi                      genç dişi develeri; onlardan semerleri indirdi
Ezherî dedi ki: ikisi, **الحاء**’sı noktasız olan (yani **ح**) ile, kum iplerinden iki iptir. Ve beyti inşad etti; **م** yani bilinen ikisidir. Ve ona ilâve olarak (istidrâk kabilinden): **الكومح**: **الفيشلة**.
