# كمخ (ك-م-خ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D8%AE
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%85%D8%AE

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ك - م - خ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D8%AE/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والكاف والميم معهما
ك خ م، ك م خ مستعملان فقط
كخم:
الكَيْخَمُ: يوصف به الملك والسلطان، قال: "قبة إسلامٍ وملكاً كَيْخَما" كمخ: أَكْمَخَ الرجل إكماخاً، إذا جلس جلوس المتعظم في نفسه. حكاه لنا أبو الدقيش، فلبس كساء له، ثم جلس جلوس العروس على المنصة، وقال: هكذا يُكْمِخُ من البأو والعظمة. قال:
إذا أزدهاهم يوم هيجا أكمخوا
بأواً ومدتهم جبـالٌ شـمـخُ
والكواميخُ: دخيل، وهو من الأدم ، الواحد: كامَخٌ.

##### Türkçe

باب **الخاء** و**الكاف** و**الميم** معهما
ك خ م، ك م خ yalnızca ikisi de kullanılandır.

كخم:
**الكَيْخَمُ**: onunla melik ve sultan vasfedilir; dedi ki: "قبة إسلامٍ وملكاً **كَيْخَما**"

كمخ: **أَكْمَخَ** adam **إكماخاً** (yaptı), kendi nefsinde büyüklük taslayan kimsenin oturuşu gibi oturduğu zaman. Bunu bize Ebû’d-Dakîş nakletti: ona ait bir aba giydi, sonra da platform üzerinde gelinin oturuşu gibi oturdu ve dedi ki: “İşte böbürlenme ve azamet sebebiyle böyle **يُكْمِخُ** olunur.” Dedi ki:
إذا أزدهاهم يوم هيجا أكمخوا
بأواً ومدتهم جبـالٌ شـمـخُ

**والكواميخُ**: dâhildir (yabancı kökenli), ve o deridendir; teki: **كامَخٌ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D8%AE/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الكامَخُ: الذي يُؤْتَدَمُ به، معرَّب. والكَمْخُ: السَلْح. وكَمَخَ بأنفه: تكبَّر. والإكْماخُ: جلوسُ المتعظِّم.

##### Türkçe

**الكامَخُ**: kendisiyle katık edinilen şey; muʿarreb. Ve **الكَمْخُ**: **السَلْح**. Ve **كَمَخَ بأنفه**: kibirlendi. Ve **الإكْماخُ**: böbürlenenin oturuşu.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D8%AE/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ك م
كمخ ، كخم : مستعملان .
كمخ : قال الليث : أَكْمَخَ فلانٌ إِكْمَاخاً وهو
جلوس المتعظِّم في نفسه _ حكاهُ لنا أبو
الدُّقَيْشِ فلبس كِسَاءً له ثم جلس جُلُوسَ
العَرُوس على المِنَصَّة ، وقال : هكذا يُكْمِخُ
مِنَ الْبَأوِ والعظمة .
وقال رُؤْبَة :
إذا ازْدَهَاهُمْ يَوْمُ هَيْجا أَكمَخُوا
بَأْواً وَمَدَّتْهُمْ جِبَالٌ شُمَّخُ
وقال أبو العباس : الْكُماخُ : الكِبْرُ
والتَّعَظُّمُ .
كخم : قال الليث : الكَيْخَمُ يُوصَف به الْمُلْكُ
والسلطان ، وأنشد :
قُبَّةَ إسْلاَمٍ وَمُلْكاً كَيْخَمَا
)
وقال أبو عمرو : الْكَخْمُ دَفْعُكَ إنساناً عن
موضعه ، تقول : كَخَمْتُهُ كَخْماً إذا دَفَعْتَهُ .
وقال الْمَرَّارُ :
إنِّي أَنَا الْمَرَّارُ غيْرُ الْوَخْم
وَقَدْ كَخَمْتُ الْقَوْمَ أَيَّ كَخْمِ
_ أَيْ : دَفَعْتُهم ومنعتُهم .
قال : ومنه قيل للمُلْكِ : كَيْخَمٌ .

##### Türkçe

خ ك م
**كمخ** , **كخم** : kullanımdadırlar.

**كمخ** : **الليث** dedi: Falan **أَكْمَخَ** eder, **إِكْمَاخاً**; o, kişinin kendi nefsinde büyüklük taslayanın oturuşudur. Bunu bize **أبو الدُّقَيْشِ** rivayet etti: Ona ait bir **كِسَاءً** giydi, sonra **العَرُوس**’un **المِنَصَّة** üzerindeki oturuşu gibi oturdu ve dedi: “İşte böyle **يُكْمِخُ**; **الْبَأوِ** ve büyüklükten.”

Ve **رُؤْبَة** dedi:
إذا ازْدَهَاهُمْ يَوْمُ هَيْجا أَكمَخُوا
بَأْواً وَمَدَّتْهُمْ جِبَالٌ شُمَّخُ

Ve **أبو العباس** dedi: **الْكُماخُ**: kibir ve büyüklük taslamadır.

**كخم** : **الليث** dedi: **الكَيْخَمُ** ile **الْمُلْكُ** ve **السلطان** vasfedilir; ve şu beyiti okudu:
قُبَّةَ إسْلاَمٍ وَمُلْكاً كَيْخَمَا
)

Ve **أبو عمرو** dedi: **الْكَخْمُ**: senin bir insanı yerinden itip çıkarman; dersin ki: Onu ittiğim zaman **كَخَمْتُهُ كَخْماً**.

Ve **الْمَرَّارُ** dedi:
إنِّي أَنَا الْمَرَّارُ غيْرُ الْوَخْم
وَقَدْ كَخَمْتُ الْقَوْمَ أَيَّ كَخْمِ

— yani: onları ittim ve onları men ettim.

Dedi: Bundan dolayı **الْمُلْكِ**e **كَيْخَمٌ** denilmiştir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D8%AE/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

أَقْمَخَ بأَنْفه إِقماخاً وأَكْمخ إِكماخاً إِذا شمَخ بأَنفه وتكبر. وكمَخه باللجام: قَدَعه.
وقيل: الإِكماخ رفع الرأْس تكبراً؛ وقيل: الإِكماخ جلوس المتعظم في نفسه؛ أَكمخ إِكماخاً.
حكى أَبو الدقيش: فلبس كساء له ثم جلس جلوس العروس على المنَصَّة وقال: هكذا يكْمَخون من البأْو والعظمة. وقال أَبو العباس: الكُماخ الكبرُ والتعظم؛ وقوله:
إِذا ازدَهاهُم يوم هَيْجا، أَكْمَخوا
بأْواً، ومَدَّتْهمْ جبالٌ شُمَّخ
قيل: معناه عمروا وزادوا، وقيل: ترادوا.
ومَلِكٌ كَيْمَخ: رفع رأْسه تكبراً. وفي الصحاح: كمخ بأَنفه تكبر. وأَكْمَخَ الكرم: بدت زَمَعاته، وذلك حين يتحرك للإِيراق؛ هذه عن أَبي حنيفة. والكَمْخ: السلْح. وكَمَخ البعيرُ بسَلْحه يكمَخُ كَمْخاً إِذا أَخرجه رقيقاً.
والكامَخُ: نوع من الأُدْم معرّب، وقرّب إلى أَعرابيّ خبز وكامَخٌ فلم يعرفه فقال: ما هذا؟ فقيل: كامَخٌ، فقال: قد علمت أَنه كامَخٌ ولكن أَيُّكم كمَخَ به؟ يريد سلَح به.

##### Türkçe

**أَقْمَخَ** burnuyla **إِقماخاً** ve **أَكْمخ** **إِكماخاً**: burnuyla **شمَخ** ettiğinde ve büyüklendiğinde (olur). Ve onu gemle **كمَخه**: onu engelledi.

Ve denildi: **الإِكماخ** başı kibirlenerek kaldırmaktır; ve denildi: **الإِكماخ** kendinde büyüklük taslayanın oturuşudur; **أَكمخ** **إِكماخاً**.

Ebû’d-Dekîş hikâye etti: Ona ait bir aba giydi, sonra minberin üstünde gelin oturuşu gibi oturdu ve dedi: “Böyle **يكْمَخون** (ederler) **البأْو** ve azametle.” Ebû’l-Abbâs dedi: **الكُماخ** kibir ve büyüklük taslamadır; ve onun sözü:
إِذا ازدَهاهُم يوم هَيْجا، أَكْمَخوا
بأْواً، ومَدَّتْهمْ جبالٌ شُمَّخ
Denildi: manası, yaşadılar ve arttılar; ve denildi: birbirlerine geri döndüler.

Ve **مَلِكٌ كَيْمَخ**: başını kibirlenerek kaldıran. Ve Sıhâh’ta: **كمخ بأَنفه** kibirlendi. Ve **أَكْمَخَ** üzüm asması: **زَمَعاته** belirdi; bu, **الإِيراق** için hareketlendiği zamandır; bu, Ebû Hanîfe’dendir.

Ve **الكَمْخ**: dışkı. Ve deve, dışkısıyla **كَمَخ** eder, **يكمَخُ** **كَمْخاً**: onu ince (sulu) olarak çıkardığında.

Ve **الكامَخُ**: derilerden bir türdür, Arapçalaştırılmıştır; bir bedevîye ekmek ve **كامَخٌ** yaklaştırıldı da onu tanımadı, “Bu nedir?” dedi. “**كامَخٌ**” denildi. O dedi: “Onun **كامَخٌ** olduğunu bildim; fakat hanginiz onunla **كمَخَ** etti?” yani onunla dışkıladı.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D8%AE/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ك م خ * * الكامَخُ * الذي يؤتدم به معرب

##### Türkçe

* ك م خ * * **الكامَخُ** * kendisiyle katık edinilen şey; mu‘arreb.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D8%AE/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

كمخ بأنفه، كمنع: تكبر وشمخ، كذا في الصحاح. وكمخ به: سلح، يقال كمخ البعير بسلحه يكمخ كمخا، إذا أخرجه رقيقا. وكمخه باللجام: قدعه، مثل كبح بالحاء المهملة، وقد تقدم. والكامخ، كهاجر، ويكسر أيضا، كما في المصباح، والفتح أشهر، وأكثر، وهو لفظ أعجمي عربوه. قلت: وجرى على قول المصباح الحريري في قوله.

  وأما الأديب فـخـير لـه                      من الأدب القرص والكامخ وهو إدام، وهو بالفارسية كامه، كما في شفاء الغليل. ومنهم من خصه بالمخللات التي تستعمل لتشهي الطعام. وفي اللسان: قرب إلى أعرابي خبز وكامخ فلم يعرفه، فقال: ما هذا? فقيل: كامخ: فقال: قد علمت أنه كامخ، ولكن أيكم كمخ به. يريد: سلح به. وقال أبو العباس: الكماخ كغراب: الكبر والتعظم. وكماخ كسحاب: د، بالروم، أو هو كمخ، بحذف الألف. والإكماخ: الإقماخ، وهو رفع الرأس تكبرا، وقيل: الإكماخ: جلوس المتعظم في نفسه. حكى أبو الدقيش: فلبس كساء له ثم جلس جلوس العروس على المنصة وقال: هكذا يكمخون من البأو والعظمة. وقول الشاعر:
  إذا ازدهاهم يوم هيجا أكمخوا                      بأوا ومدتهم جبـال شـمـخ قيل: معناه عمروا وزادوا، وقيل: ترادوا. ومما يستدرك عليه: ملك كيمخ: رفع رأسه تكبرا. وأكمخ الكرم: بدت زمعاته، وذلك حين يتحرك للإيراق. هذه عن أبي حنيفة.

##### Türkçe

**كمخ** burnuyla, **كمنع**: kibirlendi ve başını dik tuttu; **الصحاح**’ta böyle. Ve **كمخ به**: dışkıladı; “**كمخ** deve, dışkısıyla **يكمخ** **كمخا**” denir; onu ince olarak çıkardığı zaman. Ve **كمخه باللجام**: onu engelledi; **كبح** gibidir, **الحاء**’sı ihmal edilmiş olanla; ve daha önce geçti. Ve **الكامخ**، **كهاجر**; ve ayrıca kesrelenir de, **المصباح**’ta olduğu gibi; fetih daha meşhur ve daha çoktur; ve o, Acemî bir lafızdır, onu Arapçalaştırdılar. Dedim: ve **المصباح**’ın sözü üzere **الحريري** onun sözünde yürüdü.

  Ve edibe gelince, onun için daha hayırlıdır                      edebden, **القرص** ve **الكامخ**; ve o bir katıktır; ve o Farsçada **كامه**’dir, **شفاء الغليل**’de olduğu gibi. Ve onlardan kimi onu, yemeği iştahlandırmak için kullanılan turşulara tahsis etti. Ve **اللسان**’da: bir bedevîye ekmek ve **كامخ** yaklaştırıldı da onu tanımadı; dedi: “Bu nedir?” Denildi: “**كامخ**.” Dedi: “Onun **كامخ** olduğunu bildim; fakat hanginiz onunla **كمخ** etti?” İster: onunla dışkıladı. Ve **أبو العباس** dedi: **الكماخ**، **كغراب**: kibir ve büyüklük taslama. Ve **كماخ**، **كسحاب**: **د**; Rum’da; yahut o **كمخ**’tur, elifin hazfiyle. Ve **الإكماخ**: **الإقماخ**’tır; ve o, kibirlenerek başı kaldırmaktır. Ve denildi: **الإكماخ**: kendi nefsinde büyüklük taslayanın oturuşudur. **أبو الدقيش** hikâye etti: “Ona ait bir aba giydi, sonra minberin üstünde gelin oturuşu gibi oturdu ve dedi: ‘İşte böyle **يكمخون** (kibirlenirler), **البأو** ve azamet yüzünden.’” Ve şairin sözü:
  “Eğer onları savaş gününde sıkıştırsa, **أكمخوا**                      **بأوا**; ve onları **شمخ** dağlar uzattı” denildi: manası “ömür sürdüler ve arttılar”dır; ve denildi: “birbirlerine döndüler”dür. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: “**ملك كيمخ**”: başını kibirlenerek kaldırdı. Ve **أكمخ الكرم**: salkım taslakları göründü; ve bu, yapraklanmaya hareket ettiği zamandır. Bu, **أبو حنيفة**’dendir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D8%AE/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

كَمَخَ بِأَنْفِهِ
1 كَمَخَ بِأَنْفِهِ ذ , (S, L, K,) aor. كَمَخَ ; (K;) and بانفه ↓ اكمخ; (L;) He magnified himself, or was proud; (S, L, K;) elevated his nose, from pride: (L:) or اكمخ he elevated his head, from pride; (L;) i. q. اقمح [in the CK with خ]: (K:) or he sat in the manner of him who magnifies himself (S, L) in his own mind. (L.) أَكْمَخُوا بَأْوًا They flourished and increased in self exaltation: or تَرَادُّوا. (L.) ― -b2- كَمَخَهُ بِاللِّجَامِ He pulled him in [i. e. a horse or the like] by the bridle and bit, in order to check or stop him; (L:) i. q. كَبَحَهُ; (K;) [or he pulled up his head by the bridle and bit]. See كَمَحَ. -A2- كَمَخَ بِهِ, (K,) aor. كَمَخَ , (L,) inf. n. كمْخٌ, (S, L,) He voided it, namely his excrement, or ordure; or voided it in a thin state; syn. سَلَحَ. (S, K.) Some bread and كَامَِخ [q. v. infra] were offered to an Arab of the desert, and he knew not the latter; so it was said to him, “ This is كامخ; ” whereupon he said, “ I know that it is كامخ; ” and added, أَيُّكُمْ كَمَخَ بِهِ “ which of you voided it? ” ايّكم سَلَحَ به. (S.) ― -b2- كَمَخَ بِسَلْحِهِ, aor. and inf. n. as above, He (a camel) voided his excrement, or ordure, in a thin state. (L.)

4 أَكْمَخَ See 1. -A2- اكمخ It (a vine) put forth its gems when about to put forth its leaves. (AHn.) [See also أَكْمَحَ.]

كُمَاخٌ
كُمَاخٌ ذ The magnifying one's self; pride. (Abu-l-'Abbلs, K.)

كَامَخٌ
كَامَخٌ ذ , (S, Mgh, Msb, K,) sometimes written and pronounced كَامِخٌ, (Msb, and written in both these ways in a copy of the S) but the former is better known, and more common, (TA,) an arabicized word, (S, Mgh, Msb,) from the Persian كَامَهْ, (Mgh, Shifل el-Ghaleel,) A kind of seasoning, or condiment, eaten with bread to render it pleasant, or savoury; (S, Msb, K;) [a thing used to give relish to food, or to quicken the appetite;] accord. to some, prepared with vinegar, and used to quicken the appetite; (TA;) also called مُرِّىٌّ: (Msb:) or it is a bad sort of مُرِّىّ: (Mgh, Msb:) pl. كَوَامِخُ, (Msb,) or كَوَامِيخُ. (Mgh.)

مَلِكٌ كَيْمَخٌ
مَلِكٌ كَيْمَخٌ ذ A king having his head elevated, from pride. (L.)

##### Türkçe

كَمَخَ بِأَنْفِهِ
1 **كَمَخَ بِأَنْفِهِ** ذ , (S, L, K,) muzâri‘i **كَمَخَ**; (K;) ve **بانفه** ↓ **اكمخ**; (L;) Kendini büyüttü, yahut kibirlendi; (S, L, K;) kibirden burnunu yükseltti: (L:) yahut **اكمخ** kibirden başını yükseltti; (L;) **اقمح** ile aynı mânâdadır [CK’de **خ** ile]: (K:) yahut kendi nefsinde kendini büyüten kimsenin oturuşu gibi oturdu. (L.) **أَكْمَخُوا بَأْوًا** Kendini yüceltmede serpilip arttılar: yahut **تَرَادُّوا**. (L.) ― -b2- **كَمَخَهُ بِاللِّجَامِ** Onu [yani bir atı veya benzerini] dizgin ve gem ile çekti; onu dizginlemek yahut durdurmak için; (L:) **كَبَحَهُ** ile aynı mânâdadır; (K;) [yahut dizgin ve gem ile başını yukarı çekti]. **كَمَحَ**’a bak. -A2- **كَمَخَ بِهِ**, (K,) muzâri‘i **كَمَخَ** , (L,) mastarı **كمْخٌ**, (S, L,) Onu, yani dışkısını yahut pisliğini çıkardı; yahut onu ince bir hâlde çıkardı; eş anlamlısı **سَلَحَ**. (S, K.) Bir bedevî Arap’a biraz ekmek ve **كَامَِخ** [aşağıda bk.] sunuldu da ikincisini bilmedi; bunun üzerine ona “Bu **كامخ**’tır” denildi; bunun üzerine dedi ki: “Onun **كامخ** olduğunu biliyorum;” ve ekledi: **أَيُّكُمْ كَمَخَ بِهِ** “Hanginiz onu çıkardı?” **ايّكم سَلَحَ به**. (S.) ― -b2- **كَمَخَ بِسَلْحِهِ**, muzâri‘i ve mastarı yukarıdaki gibi, O (bir deve) dışkısını yahut pisliğini ince bir hâlde çıkardı. (L.)

4 **أَكْمَخَ** 1’e bak. -A2- **اكمخ** O (bir asma) yapraklarını çıkarmaya yaklaşınca tomurcuklarını çıkardı. (AHn.) [Ayrıca **أَكْمَحَ**’a da bak.]

كُمَاخٌ
**كُمَاخٌ** ذ Kendini büyütme; kibir. (Abu-l-'Abbلs, K.)

كَامَخٌ
**كَامَخٌ** ذ , (S, Mgh, Msb, K,) bazen **كَامِخٌ** diye yazılır ve söylenir, (Msb, ve S’nin bir nüshasında bu iki şekilde de yazılmıştır) fakat birincisi daha iyi bilinir ve daha yaygındır, (TA,) Arapçalaştırılmış bir kelime, (S, Mgh, Msb,) Farsça **كَامَهْ**’den, (Mgh, Shifل el-Ghaleel,) Ekmeğin hoş yahut lezzetli olması için onunla yenilen bir çeşit katık yahut çeşni; (S, Msb, K;) [yemeğe tat vermek yahut iştahı açmak için kullanılan bir şey;] bazılarına göre sirke ile hazırlanır ve iştahı açmak için kullanılır; (TA;) ayrıca **مُرِّىٌّ** diye de adlandırılır: (Msb:) yahut o, kötü bir çeşit **مُرِّىّ**’dir: (Mgh, Msb:) çoğulu **كَوَامِخُ**, (Msb,) yahut **كَوَامِيخُ**. (Mgh.)

مَلِكٌ كَيْمَخٌ
**مَلِكٌ كَيْمَخٌ** ذ Kibirden başı yükseltilmiş bir kral. (L.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D8%AE/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَمَخَ
كَمَخَ A ( n. ac. كَمْخ 1 )
a.  [ Bi ], Held ( his head ) high; was proud.

b.  [ acc. &  Bi ], Pulled up ( by the bridle: horse ).

c.  [ Bi ], Voided ( excrement ).

أَكْمَخَ
أَكْمَخَ IV ,
a.  see I (a) .

b.  Budded ( vine ).

كَمْخَة
كَمْخَة 1t
a.  [ coll. ], Tartar; incrustation, coating.

كُمَاْخ
كُمَاْخ 24 ,
a.  Pride.

كَامَِخ
كَامَِخ ( pl. كَوَاْمِخُ 41 ),  P. ,
a.  A certain sauce.

كَيْمَخ
كَيْمَخ
a.  Proud.

كَمْخا
كَمْخا P. ,
a.  Fine silk-stuff.

##### Türkçe

كَمَخَ
كَمَخَ A ( i. ac. **كَمْخ** 1 )
a. [ **بِ** ], (başını) yüksek tuttu; kibirlendi.

b. [ acc. & **بِ** ], (at: gem ile) yukarı çekti.

c. [ **بِ** ], (dışkı) çıkardı.

أَكْمَخَ
أَكْمَخَ IV ,
a. I (a)’ya bak.

b. (asma) tomurcuklandı.

كَمْخَة
كَمْخَة 1t
a. [ coll. ], tartar; kabuklanma, kaplama.

كُمَاْخ
كُمَاْخ 24 ,
a. kibir.

كَامَِخ
كَامَِخ ( pl. **كَوَاْمِخُ** 41 ), P. ,
a. belli bir sos.

كَيْمَخ
كَيْمَخ
a. kibirli.

كَمْخا
كَمْخا P. ,
a. ince ipek-kumaş.
