# كمر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%85%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: كمر

الكمرة، محركة: رأس الذكر، ج كمر، وفي المثل: الكمر أشباه الكمر. يضرب في تشبيه الشيء بالشيء. والمكمور من الرجال: من أصاب الخاتن طرف كمرته. وقال ابن القطاع: وكمر الخاتن: أخطأ موضع الختان. المكمور: العظيم الكمرة أيضا، وقد كمر كفرح، وهم المكموراء: العظام الكمرة، كالمعيوراء والمشيوخاء. الرجلان تكامرا، إذا نظرا أيهما أعظم كمرة، وقد كامره فكمره: غالبه في ذلك، أي عظم الكمرة فغلبه، قال:
  تالله لولا شيخنا عـبـاد                      لكامرونا اليوم أو لكادوا ويروى:
  لكمرونا اليوم أو لكادوا والكمر، بالكسر: بسر أرطب في الأرض ولم يرطب على نخلة. قال ابن سيده: وأظنهم قالوا نخلة مكمار. والكمرى، كزمكى: القصير، قاله ابن دريد وأنشد:
  قد أرسلت في عيرها الكمرى الكمرى، ع، عن السيرافي. الكمرى: العظيم الكمرة الضخمها. والكمرة: الذكر، كالكمر، كعتل فيهما. والكمرة أيضا: الذكر العظيم الكمرة، قاله الصاغاني. والمكمورة من النساء: المنكوحة، وقد كمرت كمرا كفرح، كذا نقله ابن القطاع. وكيمر، كحيدر: لقب غالب جد الفرزدق الشاعر، هكذا في النسخ، وفي التكملة أبي الفرزدق، مشتق من الكمرة. ومما يستدرك عليه: كمران، محركة: جزيرة باليمن بالقرب من الصليف. وأبو عبد الله العراقي نزيل كمران الفقيه المحدث أحد من أخذ بالعراق على أبي إسحاق الشيرازي صاحب التنبيه؛ ترجمه أبو الفتح البنداري في ذيله على تاريخ بغداد. والعجب من المصنف كيف ترك هذه الجزيرة، وهي من أشهر جزائر اليمن، ونزيلها تلميذ جده، وقد نزلت بها وزرت الولي المذكور. والتكمير: التكميد، مولدة. والكمر، محركة: اسم لكل بناء فيه العقد، كبناء الجسور والقناطر، هكذا استعمله الخواص والعوام، وهي لفظة فارسية.

### Türkçe

**الكمرة**، harekeli: erkeğin başı; çoğulu **كمر**. Ve meselde: **الكمر أشباه الكمر**. Bir şeyi bir şeye benzetmede darb-ı mesel yapılır. Ve erkeklerden **المكمور**: sünnetçinin, **كمرته**’sinin ucuna isabet ettiği kimse. İbnü’l-Kattâ‘ dedi: Ve **كمر الخاتن**: sünnet yerini ıskaladı. **المكمور**: **الكمرة**’si büyük olan da. Ve (fiil olarak) **كمر** (vezni) **كفرح** (gibi geldi); ve onlar **المكموراء**: **الكمرة**’si büyük olanlar; **كالمعيوراء** ve **المشيوخاء** gibi. İki adam **تَكامَرا** eder, yani hangisinin **كمرة**’si daha büyük diye bakarlar. Ve ona **كامره** de; böylece onu **فكمره**: bu hususta ona galip geldi; yani **الكمرة**’yi büyüttü de ona galip geldi. Dedi ki:
  Allah’a yemin olsun, şeyhimiz **عـبـاد** olmasaydı,
  bugün bize **لكامرونا** ederlerdi yahut neredeyse ederlerdi.
Ve şöyle de rivayet olunur:
  bugün bize **لكمرونا** ederlerdi yahut neredeyse ederlerdi.

Ve **الكمر**, kesre ile: yerde olgunlaşmış, fakat bir hurma ağacı üzerinde olgunlaşmamış **بسر**. İbn Sîde dedi: Ve zannederim ki onlar **نخلة مكمار** dediler.

Ve **الكمرى**، **كزمكى** gibi: kısa; bunu İbn Düreyd söyledi ve şu beyti okudu:
  Onun eşeğinde **الكمرى**’yı göndermiştir.

**الكمرى**: (harf) **ع**; Sîrâfî’den. **الكمرى**: **الكمرة**’si büyük, onun irisi.

Ve **الكمرة**: erkeklik uzvu; **كالكمر**; ikisi hakkında da **كعتل** (gibi). Ve **الكمرة** ayrıca: **الكمرة**’si büyük olan erkeklik uzvu; bunu Sâgânî söyledi.

Ve kadınlardan **المكمورة**: nikâhlanmış (kadın); ve (fiil olarak) **كمرت** **كمرا** (vezni) **كفرح** (gibi geldi); İbnü’l-Kattâ‘ böyle nakletti.

Ve **كيمر**، **كحيدر** gibi: şair Ferazdak’ın dedesi Gâlib’in lakabı; nüshalarda böyle; **التكملة**’de Ferazdak’ın babası. **الكمرة**’den türemiştir.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **كمران**، harekeli: Yemen’de **الصليف** yakınında bir ada. Ve fakih muhaddis **أبو عبد الله العراقي**، **كمران** sakini; Irak’ta, **التنبيه** sahibi Ebû İshâk eş-Şîrâzî’den alanlardan biri; onu Ebû’l-Feth el-Bundârî, **تاريخ بغداد** üzerine zeylinde tercüme etti. Müelliften şaşılır: bu adayı nasıl terk etti; hâlbuki o Yemen’in en meşhur adalarındandır; ve onun sakini, dedesinin talebesidir. Ben de oraya indim ve zikredilen veliyi ziyaret ettim.

Ve **التكمير**: **التكميد**; müvelleddir.

Ve **الكمر**، harekeli: içinde kemer/tonoz bulunan her bina için isim; köprülerin ve kemerlerin inşası gibi. Havas ve avam onu böyle kullanmıştır; ve o Farsça bir lafızdır.
