# كمش — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D8%B4/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%85%D8%B4/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كمش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D8%B4.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: كمش

الكمش والكميش: الرجل السريع، يقال: رجل كمش وكميش، أي عزوم ماض سريع في أموره، وقد كمش، ككرم يكمش كماشة، قال أبو صبرة:
  اعلف حمارك عكرشا                      حتى يجد ويكمـشـا

  والكمش والكميش: الفرس الصغير الجردان، وقال أبو عبيد: الكمش من الخيل: القصير الجردان، والجمع كماش وأكماش. وإن وصفت بهما الأنثى فالصغيرة الضرع. والذي في العين: الكضمش إن وصف به ذكر من الدواب فهو القصير الصغير الذكر، وإن وصفت به الأنثى فهي الصغيرة الضرع، وهي كميشة، وربما كان الضرع الكمش مع كموشته درورا، وأنشد:
  يعس جحاشهن إلى ضروع                      كماش لم يقبضها التوادي وقال الكسائي: الكمشة من الإبل: الصغيرة الضرع. وشاة كموش وكميشة، كذا في النسخ، وخص الأصمعي كمشة: قصيرة الخلف فلا تحلب إلا بمصر، قاله الأصمعي، أو صغيرة الضرع وكذلك ناقة كموش، سميت لانكماش ضرعها، وهو تقلصه. والأكمش: الرجل لا يكاد يبصر، عن أبي عمرو. وقيل: الأكمش: القصير القدمين، وقد كمش، فيهما، كفرح. وكمشه بالسيف، إذا قطع أطرافه، نقله الصاغاني، مثل كشمه. وكمش الزاد: فني، وهو مجاز. ورجل كميش الإزار: مشمره، جاد في الأمر، وهو مجاز. وأكمش بالناقة: صر أخلافها جمع، أي جميع أخلافها. وكمشه تكميشا: أعجله، فانكمش. وكمش الحادي الإبل تكميشا: جد في السوق. وتكمش الرجل: أسرع، كانكمش، وهما مطاوعان لكمشته تكميشا. وقال الأصمعي: انكمش في أمره وانشمر. وقال أبو بكر: معنى قولهم: تكمش الجلد، أي تقبض واجتمع. ومما يستدرك عليه: كمش الرجل كمشا: لغة في كمش، ككرم، أي عزم على أمر. والكمش، ككتف، لغة في الكمش، بالفتح، عن الكسائي. وأكمش في السير والعمل: أسرع. نقله ابن القطاع، ومنه حديث علي بادر من وجل، وأكمش في مهل. وقال سيبويه: الكميش: الشجاع، كمش كماشة، كما قالوا: شجع شجاعة، كما قاله ابن سيده. وخصية كمشة: قصيرة لازقة بالصفاق، وقد كمشت كموشة. وضرع كمش بين الكموشة: قصير صغير. وامرأة كمشة: صغيرة الثدي، وقد كمشت كماشة. وانكمش في الحاجة: اجتمع فيها. وقد سموا كميشا، كأمير. وكمش ذيله تكميشا: قلصه. وكمشيش، بالفتح: قرية بمصر، منها محمد بن محمد بن عبد الله الكمشيشي القاهري، سمع على الإمام الحافظ ابن حجر ومات سنة 889.

### Türkçe

**الكمش** ve **الكميش**: hızlı adam; denir ki: adam **كمش** ve **كميش**; yani işlerinde azimli, kararlı, hızlı. Ve **كمش** etti; **كرم** gibi, **يكمش**; **كماشة** (olarak). Ebû Sabra dedi ki:
  Eşeklerini **عكرشا** otlat
  ta ki bulsun ve **يكمـشـا** etsin

**الكمش** ve **الكميش**: küçük, **الجردان** at. Ebû Ubeyd dedi ki: atlardan **الكمش**: kısa, **الجردان**; çoğulu **كماش** ve **أكماش**. Eğer bu ikisiyle dişiyi vasfedersen, o küçük memelidir. **العين**’de olan: **الكضمش**; eğer onunla binek hayvanlarından erkeği vasfedilirse, o kısa küçük erkektir; eğer onunla dişiyi vasfedersen, o küçük memelidir; o **كميشة**’dir. Bazen **الضرع** **الكمش**, **كموشته** ile birlikte sütlü olur. Ve şu şiir okunmuştur:
  Onların sıpalarını memelere doğru sürer
  **كماش**; **التوادي** onu (memeleri) tutmamıştır. Kesâî dedi ki: develerden **الكمشة**: küçük memeli. Ve koyun **كموش** ve **كميشة**; nüshalarda böyledir. Asma‘î **كمشة**’yi tahsis etti: arka tarafı kısa; bu yüzden ancak **بمصر**’da sağılır; bunu Asma‘î söyledi; yahut küçük memeli. Aynı şekilde deve **كموش**; memesi **انكماش** ettiği için adlandırıldı; o, onun büzülmesidir. **الأكمش**: neredeyse görmeyen adam; Ebû ‘Amr’dan. Ve denildi ki: **الأكمش**: ayakları kısa olan; ve onda (ayaklarında) **كمش** etti; **فرح** gibi. Ve onu kılıçla **كمش** etti; yani uçlarını kesti; Sâğânî nakletti; **كشمه** gibi. **كمش الزاد**: tükendi; bu mecazdır. Ve adam **كميش الإزار**: onu toplayıp yukarı çeken; işte ciddi olan; bu mecazdır. Ve deve ile **أكمش** etti: onun **أخلافها**’sını sıktı, topluca; yani bütün **أخلافها**’sını. Ve onu **تكميشا** olarak **كمش** etti: onu acele ettirdi; böylece **انكمش** etti. Ve sürücü develeri **تكميشا** olarak **كمش** etti: sürmede ciddi davrandı. Adam **تكمش** etti: hızlandı; **انكمش** gibi; ikisi de onun **تكميشا** olarak **كمشته**’sine mutâvi‘dir. Asma‘î dedi ki: işinde **انكمش** etti ve **انشمر** etti. Ebû Bekir dedi ki: onların “**تكمش الجلد**” sözünün manası: yani büzüldü ve toplandı. Ve kendisine istidrâk edilenlerdendir: adam **كمش** etti, **كمشا**: **كمش**’te bir dildir; **كرم** gibi; yani bir işe azmetti. Ve **الكمش**, **كتف** gibi: Kesâî’den, fetha ile olan **الكمش**’te bir dildir. Ve yürüyüşte ve işte **أكمش** etti: hızlandı. İbnü’l-Kattâ‘ nakletti; ondan da Ali hadisi: “korkudan acele etti; ve **أكمش** etti, ağırbaşlılık içinde.” Sîbeveyh dedi ki: **الكميش**: cesur; **كماشة** olarak **كمش** etti; “**شجع شجاعة**” dedikleri gibi; İbn Sîde’nin söylediği üzere. Ve **خصية كمشة**: kısa, **الصفاق**’a yapışık; ve **كموشة** olarak **كمشت** etti. Ve **ضرع كمش** **بين الكموشة**: kısa küçük. Ve kadın **كمشة**: küçük memeli; ve **كماشة** olarak **كمشت** etti. Ve ihtiyaçta **انكمش** etti: onda toplandı. Ve **كميشا** diye adlandırdılar; **أمير** gibi. Ve kuyruğunu **تكميشا** olarak **كمش** etti: onu büzdü. Ve **كمشيش**, fetha ile: Mısır’da bir köy; ondan Muhammed b. Muhammed b. Abdullah **الكمشيشي** el-Kâhirî; İmam Hâfız İbn Hacer’den semâ‘ etti ve 889 yılında öldü.
