# كمل — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D9%84/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%85%D9%84/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D9%84.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: كمل

كمل
كَمُلَ - يَكْمُلُ (كَمَلَ - يَكْمُلُ) ( كَمِلَ - يَكمَلُ) - كَامِل - كَامِلَة - أَكْمَلَ - يُكْمِلُ
كَمُلَ - يَكْمُلُ (كَمَلَ - يَكْمُلُ) ( كَمِلَ - يَكمَلُ) + الشيء أو الكائن: يُعَوِّض ويسترد ما كان ينقصه: في شيء أو كائن مؤلف من أجزاء معلومة العدد أو الكيل عادة أو فطرة، ثم تكون في وقت من الأوقات ناقصة أحد أجزائها أو عددها أو كيلها، ثم إنها تعود " فتَكْمُلُ ": أي فتضم إليها ما كان ناقصاً فتصبح من حيث العدد أو الكيل أو الهيئة كما هو معلوم عنها قبل النقص
كَامِل: اسم فاعل صفة مشبهة من " كَمُلَ - يَكْمُلُ ": الشيء أو الكائن الذي لا ينقص منه شيء، في عدده وأجزائه وكيله المعروف
كَامِلة: مؤنت " كَامِل "
أَكْمَلَ - يُكْمِلُ: على وزن " أفعل " من " كَمُلَ - يَكْمُلُ ": جعله " يَكْمُلُ ": زاد فيه ما كان ناقصاً حتى عاد كما  هو معلوم عنه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اكتمال وتمام الشيء عند مالكه بالوفاء والتأدية كاملة "، وهي:
كَمُلَ - يَكْمُلُ (كَمَلَ - يَكْمُلُ) (كَمِلَ - يَكمَلُ)، تَمَّ - يَتِمُّ، جَزى - يَجْزِي، وَفى - يَفي، أَدَى - يَأْدِي، وَدَى - يَدِي (المتعدي)
أكمل
معدود﴿شهر رمضان الذي أنزل فيه القرآن هدى للناس وبينات من الهدى والفرقان فمن شهد منكم الشهر فليصمه ومن كان مريضا أو على سفر فعدة من أيام أخر يريد الله بكم اليسر ولا يريد بكم العسر ولتكملوا العدة ولتكبروا الله على ما هداكم ولعلكم تشكرون(185)﴾ البقرة
معنوي	﴿حرمت عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل لغير الله به والمنخنقة والموقوذة والمتردية والنطيحة وما أكل السبع إلا ما ذكيتم وما ذبح على النصب وأن تستقسموا بالأزلام ذلكم فسق اليوم يئس الذين كفروا من دينكم فلا تخشوهم واخشوني اليوم أكملت لكم دينكم وأتممت عليكم نعمتي ورضيت لكم الإسلام دينا فمن اضطر في مخمصة غير متجانف لإثم فإن الله غفور رحيم(3)﴾ المائدة
كاملة
المعدودات﴿وأتموا الحج والعمرة لله فإن أحصرتم فما استيسر من الهدي ولا تحلقوا رءوسكم حتى يبلغ الهدي محله فمن كان منكم مريضا أو به أذى من رأسه ففدية من صيام أو صدقة أو نسك فإذا أمنتم فمن تمتع بالعمرة إلى الحج فما استيسر من الهدي فمن لم يجد فصيام ثلاثة أيام في الحج وسبعة إذا رجعتم تلك عشرة كاملة ذلك لمن لم يكن أهله حاضري المسجد الحرام واتقوا الله واعلموا أن الله شديد العقاب(196)﴾ البقرة ﴿والوالدات يرضعن أولادهن حولين كاملين لمن أراد أن يتم الرضاعة وعلى المولود له رزقهن وكسوتهن بالمعروف لا تكلف نفس إلا وسعها لا تضار والدة بولدها ولا مولود له بولده وعلى الوارث مثل ذلك فإن أرادا فصالا عن تراض منهما وتشاور فلا جناح عليهما وإن أردتم أن تسترضعوا أولادكم فلا جناح عليكم إذا سلمتم ما آتيتم بالمعروف واتقوا الله واعلموا أن الله بما تعملون بصير(233)﴾ البقرة
معنوي	﴿ليحملوا أوزارهم كاملة يوم القيامة ومن أوزار الذين يضلونهم بغير علم ألا ساء ما يزرون (25)﴾  النحل
مختار الصحاح
● [كمل] ك م ل: الكَمَالُ التمام وقد كَمَل يكمُل بالضم كَمَالاً و كَمُلَ بضم الميم لغة و كَمِلَ بكسرها لغة وهي أردؤها و تَكامَلَ الشيء و أكْمَلَهث غيره ورجل كامِلٌ وقومٌ كَمَلةٌ مثل حافد وحفدة ويقال اعطه المال كَمَلاً أي كله و التكميلُ و الإكْمَالُ الإتمام و اسْتَكْمَلَهُ استتمه
الراغب
كمل
- كمال الشيء: حصول ما فيه الغرض منه. فإذا قيل: كمل ذلك، فمعناه: حصل ما هو الغرض منه، وقوله تعالى: }والوالدات يرضعن أولادهن حولين كاملين﴿[البقرة/233] تنبيها أن ذلك غاية ما يتعلق به صلاح الولد. وقوله:﴾ليحملوا أوزارهم كاملة يوم القيامة﴿[النحل/25] تنبيها أنه يحصل لهم كمال العقوبة. وقوله:﴾تلك عشرة كاملة{ [البقرة/196] قيل: إنما ذكر العشرة ووصفها بالكاملة لا ليعلمنا أن السبعة والثلاثة عشرة، بل ليبين أن بحصول صيام العشرة يحصل كمال الصوم القائم مقام الهدي، وقيل: إن وصفه العشرة بالكاملة استطراد في الكلام، وتنبيه على فضيلة له فيما بين علم العدد، وأن العشرة أول عقد ينتهي إليه العدد فيكمل، وما بعده يكون مكررا مما قبله. فالعشرة هي العدد الكامل.
ملخص اللسان:
1.     الكَمَال: التَّمام، وقيل: التَّمام الذي تَجَزَّأَ منه أَجزاؤه،كَمَل الشيء يَكْمُل، وكَمِل وكَمُل كَمالاً وكُمولاً
2.     وتَكامَل الشيء وأَكْمَلْته أَنا وأَكْمَلْت الشيء أَي أَجْمَلْتُه وأَتممته،
3.     والكامِل من شطور العَروض: وقال أَبو إِسحق: سمي كامِلاً لأَنه كَمُلَت أَجزاؤه وحركاته،
4.     المِكْمَل الرجل الكامِل للخير أَو الشرّ
لسان العرب
● - كمل: الكَمَال: التَّمام، وقيل: التَّمام الذي تَجَزَّأَ منه أَجزاؤه،     وفيه ثلاث لغات: كَمَل الشيء يَكْمُل، وكَمِل وكَمُل كَمالاً وكُمولاً،     قال الجوهري: والكسر أَرْدَؤُها. وشيء كَمِيل: كامِل، جاؤوا به على كَمُل؛     وأَنشد سيبويه:     على أَنه بعدما قد مضى     ثلاثون للهَجْر حَوْلاً كَميلا     وتَكَمَّل: ككَمَل. وتَكامَل الشيء وأَكْمَلْته أَنا وأَكْمَلْت الشيء     أَي أَجْمَلْتُه وأَتممته، وأَكْمَلَه هو واستكْمَله وكَمَّله: أَتَمَّه     وجَمَلَه؛ قال الشاعر:     فقُرَى العِراق مَقِيلُ يومٍ واحدٍ،     والبَصْرَتان وواسِط تَكْمِيلُه     قال ابن سيده: قال أَبو عبيد أَراد كان ذلك كله يُسار في يوم واحد،     وأَراد بالبصرتين البصرة والكوفة. وأَعطاه المال كَمَلاً أَي كامِلاً؛ هكذا     يتكلم به في الجميع والوُحْدَان سواء، ولا يثنى ولا يجمع؛ قال: وليس بمصدر     ولا نعت إِنما هو كقولك أَعطيته كُلَّه، ويقال: لك نصفُه وبعضه وكَماله،     وقال الله تعالى: اليومَ أَكْمَلْت لكم دينَكم وأَتْمَمْتُ عليكم     نِعْمتي (الآية)؛ ومعناه، والله أَعلم: الآن أَكْملتُ لكم الدِّين بأَنْ كفيتكم     خوف عدوِّكم وأَظْهَرْتَكم عليهم، كما تقول الآن كَمُل لنا المُلْك     وكَمُل لنا ما نريد بأَن كُفينا من كنَّا نخافه، وقيل: أَكمَلتُ لكم دِينكم     أَي أَكْملتُ لكم فوق ما تحتاجون إِليه في دِينِكم، وذلك جائر حسَن، فأَما     أَن يكون دين الله عز وجل في وقت من الأَوقات غير كامِل فلا؛ قال     الأَزهري: هذا كله كلام أَبي إِسحق وهو الزجاج، وهو حسَن، ويجوز للشاعر أَن     يجعل الكامل كَميلاً؛ وأَنشد:     ثلاثون للهَجْر حَوْلاً كَمِيلا     والتَّكْمِلاتُ في حِساب الوَصايا: معروف. ويقال: كَمَّلْت له عَدَدَ     حقِّه ووَفاء حقه تَكْميلاً وتَكمِلة، فهو مُكَمَّل. ويقال: هذا المكمِّل     عشرين والمكمِّل مائة والمُكَمِّل أَلفاً؛ قال النابغة:     فكَمَّلَت مائةً فيها حَمامَتُها،     وأَسرعتْ حِسْبةً في ذلك العَدَدِ     ورجل كامِل وقوم كَمَلة: مثل حافِد وحَفَدة. ويقال: أَعطه هذا المال     كَمَلاً أَي كلَّه. والتَّكمِيل والإِكْمال: التمام. واستكْمله: استَتَمَّه؛     الجوهري: وقول حميد:     حتى إِذا ما حاجِبُ الشمس دَمَجْ،     تَذَكَّرَ البِيضَ بكُمْلول فَلَجْ     قال: مَنْ نَوَّن الكُمْلول قال هو مَفازة، وفَلَج: يريد لَجَّ في     السير، وإِنما ترك التشديد للقافية. وقال الخليل: الكُمْلول نبت، وهو     بالفارسية بَرْغَسْت؛ حكاه أَبو تراب في كتاب الاعتِقاب، ومن أَضاف قال: فَلْج     نهر صغير.     والكامِل من شطور العَروض: معروف وأَصله متفاعلن ست مرات، سمي كاملاً     لأَنه استكمَل على أَصله في الدائرة. وقال أَبو إِسحق: سمي كامِلاً لأَنه     كَمُلَت أَجزاؤه وحركاته، وكان أَكْمَل من الوافِر، لأَن الوافِر     تَوَفَّرتْ حركاته ونقصت أَجزاؤه.     وقا ابن الأَعرابي: المِكْمَل الرجل الكامِل للخير أَو الشرّ.     والكامِلِيَّةُ من الرَّوافِض: شَرُّ جِيلٍ.     وكامِل: اسم فرس سابق لبني امرئ القيس، وقيل: كان لامرئ القيس. وكامِل     أَيضاً: فرس زيد الخيل؛ وإِياه عنى بقوله:     ما زلتُ أَرميهم بثُغْرة كامِل     وقال ابن بري: كامِل اسم فرس زيد الفوارس الضَّبِّي؛ وفيه يقول العائف     الضَّبِّيّ:     نِعْمَ الفوارس، يوم جيش مُحَرِّقٍ،     لَحِقوا وهم يُدْعَوْن يالَ ضِرارِ     زيدُ الفوارِس كَرَّ وابنا مُنْذِرٍ،     والخيلُ يَطْعُنُها بَنُو الأَحْرارِ     يَرْمي بِغُرَّةِ كامِلٍ وبنَحْره،     خَطَرَ النُّفوس وأَيّ حِين خِطارِ     وكامِل أَيضاً: فرس للرُّقَاد بن المُنْذِر الضَّبِّيّ. وكَمْلٌ وكامِلٌ     ومُكَمَّل وكُمَيْل وكُمَيْلة، كلها: أَسماء.
مقاييس اللغة:
(كمل) الكاف والميم واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على تمام الشيء. يقال: كَمَل الشيءُ وكَمُل فهو كاملٌ، أي تامّ. وأكملتُه أنا. قال الله تعالى: ﴿الْيَوْمَ أكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ﴾[المائدة 3].
القاموس المحيط:
الكمالُ التَّمامُ، كَمَلَ، كنَصَرَ وكرُمَ وعلِمَ، كَمالاً وكُمولاً، فهو كامِلٌ وكَميلٌ، وتَكامَلَ وتَكَمَّلَ.وأكْمَلَه واسْتَكْمَلَهُ وكمَّلَهُ: أتَمَّهُ وجَمَّلَهُ. وأعطاهُ المالَ كَمَلاً، محرَّكةً، أي: كامِلاً. والكامِلُ: من بُحورِ العَروضِ مُتَفاعِلُنْ سِتَّ مَرَّاتٍ، وأفراسٌ لمَيْمونِ بنِ موسى المُرِّيِّ، والرُّقادِ بنِ المُنْذِرِ الضَّبِّيِّ، والهِلْقامِ الكَلْبِيِّ، والحَوْفَزانِ بنِ شَريكٍ، وسِنانِ بنِ أبي حارِثَةَ، وزَيْدِ الفَوارِس الضَّبِّيِّ، وشَيْبانَ النَّهْدِيِّ، وزَيْدِ الخَيْلِ الطائِيِّ. والكامِلَةُ: فَرَسُ عَمْرِو بنِ مَعْد يكَرِبَ، وفَرَسٌ لِيَزيدَ بنِ قَنانٍ. والكامِلِيَّةُ: شَرُّ الرَّوافِضِ. والمِكْمَلُ، كمِنْبَرٍ: الرجُلُ الكامِلُ للخَيْرِ والشَّرِّ. والْكَوْمَلُ: حِصْنٌ باليمنِ. وكَمْلٌ، بالفتح وكمُعَظَّمٍ وزُبَيْرٍ وجُهَيْنَةَ: أسماءٌ. والكُمْلولُ، بالضمِّ: نباتٌ يُعْرَفُ بالقَنابِرِيِّ، فارِسِيَّتُه: بَرْغَسْتْ، ويُسَمَّى شَجَرَةَ البَهَقِ، يَكْثُرُ في أوَّلِ الرَّبيعِ في الأَراضي الطَّيِّبَةِ المُنْبِتَةِ للشَوْكِ والعَوْسَجِ، لَطيفٌ جَلاَّءٌ أنْفَعُ شيءٍ للبَهَقِ والوَضَحِ أكْلاً وضِماداً، يُذْهِبُه في أيَّامٍ يَسيرَةٍ، وصالحٌ للمَعِدَةِ والكَبِدِ، مُلائِمٌ للمَحْرورِ والمَبْرودِ، ومُمَلَّحُهُ مُشَهٍّ.
تاج العروس:
كمل
الكمال : التمام وهما مترادفان كما وقع في الصحاح وغيره وقد فرق بينهما بعض أرباب المعاني وأوضحوا الكلام في قوله تعالى : " اليوم أكملت لكم دينكم وأتممت عليكم نعمتي " وبسطه في العناية وأوسع الكلام فيه البهاء السبكي في : عروس الأفراح وقيل : التمام : الذي تجزأ منه أجزاؤه كما سيأتي وفيه ثلاث لغات . كمل كنصر وكرم وعلم قال الجوهري : والكسر أردؤها وزاد ابن عباد : كمل يكمل مثل ضرب يضرب نقله الصاغاني كمالا وكمولا فهو كامل وكميل جاءوا به على كمل وأنشد سيبويه :
على أنه بعد ما قد مضى ... ثلاثون للهجر حولا كميلا وجمع كامل كملة كحافد وحفدة . وتكامل الشيء وتكمل ككمل . وأكمله واستكمله وكمله : أتمه وجمله قال الشاعر :
فقرى العراق مقيل يوم واحد ... والبصرتان وواسط تكميله قال ابن سيده : قال أبو عبيد : أراد كان ذلك كله يسار في يوم واحد . وأعطاه المال كملا محركة : أي كاملا هكذا يتكلم به في الجميع والوحدان سواء ولا يثنى ولا يجمع قال : وليس بمصدر ولا نعت إنما هو كقولك أعطيته كله . والكامل : البحر الخامس من بحور العروض وزنه : متفاعلن ست مرات وبيته قول عنترة :
وإذا صحوت فما أقصر عن ندى ... وكما علمت شمائلي وتكرمي قال أبو إسحاق : سمي كاملا لأنه كملت أجزاؤه وحركاته وكان أكمل من الوافر لأن الوافر توفرت حركاته ونقصت أجزاؤه . الكامل أفراس منها : فرس لميمون بن موسى المري هكذا في النسخ والصواب لموسى بن ميمون المرئي من بني امرئ القيس وكان سبق بلال بن أبي بردة فقال رؤبة :
" كيف ترى الكامل يقضي فرقا وقال بعضهم : بل كان لامرئ القيس والصحيح الأول . الكامل : فرس الرقاد بن المنذر الضبي وسيأتي شاهده من قول ابن العائف قريبا . أيضا : فرس الهلقام الكلبي قال شراحيل بن عبد العزى :
ألم تعلموا أني أنا الليث عاديا ... وأن أبي الهلقام فارس كامل ؟ ! أيضا : فرس سنان بن أبي حارثة المري وهو القائل فيه :
وما زلت أجري كاملا وأكره ... على القوم حتى استسلموا وتفرقوا أيضا : فرس زيد الفوارس الضبي وأنشد ابن بري للعائف الضبي وفي العباب لابن العائف :
نعم الفوارس يوم جيش محرق ... لحقوا وهم يدعون يال ضرار
زيد الفوارس كر وابنا منذر ... والخيل يطعنها بنو الأحرار يريمي بغرة كامل وبنحره خطر النفوس وأي حين خطار وأنشد الصاغاني هذا البيت الأخير شاهدا لفرس الرقاد الضبي وهو ابن المنذر المشار إليه بقوله وابنا منذر . أيضا : فرس شيبان النهدي . أيضا : فرس زيد الخيل الطائي وإياه عنى بقوله :
" ما زلت أرميهم بثغرة كامل
والكاملة بنت البعيث : فرس عمرو بن معد يكرب عرضها على سلمان بن ربيعة العامري فهجنها سلمان فقال عمرو :
" إن الهجين يعرف الهجينا وأنشأ يقول :
يهجن سلمان بنت البعي ... ث جهلا لسلمان بالكامله
فإن كان أبصر مني بها ... فأمي لا أمه الثاكله وقال أبو الندى : لا أعرف الكاملة ولا البعيث ولا هذين البيتين . قلت : وقد تقدم للمصنف أن البعيث فرس عمرو بن معد يكرب . الكاملة : فرس ليزيد بن قنان الحارثي . والكاملية : شر الروافض نسبوا لرئيسهم أبي كامل القائل بتكفير الصحابة بترك نصرة علي وتكفير علي بترك طلب حقه رضي الله عن الصحابة ولعن أبا كامل هكذا نقله الفخر الرازي وغيره ووقع للقاضي عياض في الشفاء : الكميلية : من الروافض قالوا بتكفير جميع الأمة بعد موته صلى الله تعالى عليه وسلم قال الخفاجي في شرحه : هكذا وقع والصواب الكاملية ووفق بينهما بأنهم صغروا كاملا على كميل ونسبوا إليه على خلاف القياس تصغير تحقير فهو بضم الكاف بمعنى كامل وهو بعيد نقله شيخنا . والمكمل كمنبر : الرجل الكامل للخير أو الشر عن ابن الأعرابي . والكومل : حصن باليمن . وكمل بالفتح وكمعظم وزبير وجهينة : أسماء منهم كميل بن زياد صاحب سر علي . وكميل بن جعفر بن كميل عن عمه إبراهيم بن كميل عن عبد الله بن هاشم الطوسي . والكملول بالضم : نبات يعرف بالقنابرى قال الخليل : فارسيته برغست حكاه أبو تراب في كتاب الاعتقاب كما في الصحاح وقال غيره : يسمى شجرة البهق يكثر في أول الربيع في الأراضي الطيبة المنبتة للشوك والعوسج لطيف جلاء أنفع شيء للبهق والوضح أكلا وضمادا يذهبه في أيام يسيرة وصالح للمعدة والكبد ملائم للمحرور والمبرود ومملحه مشه للطعام . ومما يستدرك عليه : التكملة : مصدر كمله تكميلا يقال : كملت وفاء حقه تكميلا وتكملة . والتكملات في حساب الوصايا معروف . ويقال : هذا المكمل عشرين والمكمل مائة والمكمل ألفا . والكملول بالضم : مفازة نقله الجوهري وأنشد لحميد :
" حتى إذا ما حاجب الشمس دمج
" تذكر البيض بكملول فلج هكذا رواه منونا قال : وفلج يريد لج في السير وإنما ترك التشديد للقافية ومن لم ينون كملولا قال : هو نبات وفلج : نهر صغير . وأبو الفضل أحمد بن الحسين بن أحمد الكاملي : حدث بصور قال السلفي : سمعت منه بها . وعلي بن هبة الله بن عبد الصمد الكاملي الصوري عن أبي صادق المديني . وحمزة بن مكي الكاملي سمع من أصحاب السلفي . وأبو يعلى حمزة بن محمد بن محمد الكاملي عن المستغفري وغيره نسب إلى جده كامل بن حاتم . ويجمع الكامل على الكمل كسكر وعلى كملة ككتبة

### Türkçe

كمل
**كَمُلَ - يَكْمُلُ** (**كَمَلَ - يَكْمُلُ**) (**كَمِلَ - يَكمَلُ**) - **كَامِل** - **كَامِلَة** - **أَكْمَلَ - يُكْمِلُ**
**كَمُلَ - يَكْمُلُ** (**كَمَلَ - يَكْمُلُ**) (**كَمِلَ - يَكمَلُ**) + şey veya varlık: eksik olanını telafi eder ve geri alır: genellikle yahut tabiat gereği sayısı veya ölçüsü bilinen parçalardan oluşmuş bir şeyde veya varlıkta; sonra zamanların bir vaktinde parçalarından birinin yahut sayısının yahut ölçüsünün eksik olması; sonra da “**فتَكْمُلُ**” diye geri dönmesi: yani eksik olanı kendisine katıp sayıca yahut ölçüce yahut heyetçe, eksilmeden önce kendisi hakkında bilindiği üzere olması

**كَامِل**: **" كَمُلَ - يَكْمُلُ "**’den müşebbehe sıfat olan ism-i fâil: sayısında, parçalarında ve bilinen ölçüsünde kendisinden hiçbir şey eksilmeyen şey veya varlık

**كَامِلة**: **" كَامِل "**’in müennesi

**أَكْمَلَ - يُكْمِلُ**: **" كَمُلَ - يَكْمُلُ "**’den **" أفعل "** vezninde: onu “**يَكْمُلُ**” kıldı: eksik olanı ona artırdı; ta ki kendisi hakkında bilindiği üzere geri dönünceye kadar

Ve lafız, “sahibinin yanında şeyin vefâ ve edâ ile tam olarak tamamlanması ve bitmesi” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**كَمُلَ - يَكْمُلُ** (**كَمَلَ - يَكْمُلُ**) (**كَمِلَ - يَكمَلُ**)، **تَمَّ - يَتِمُّ**، **جَزى - يَجْزِي**، **وَفى - يَفي**، **أَدَى - يَأْدِي**، **وَدَى - يَدِي** (müteaddî)

**أكمل**
Sayılı ﴿Kur’ân’ın indirildiği Ramazan ayı; insanlara hidayet, hidayetten ve furkandan apaçık deliller olarak. Sizden kim aya şahit olursa onu oruç tutsun. Kim hasta olur yahut yolculuk üzerinde bulunursa, başka günlerden bir sayı. Allah sizin için kolaylık ister, sizin için zorluk istemez; ve sayıyı tamamlamanız için; ve sizi hidayet ettiği şeye karşı Allah’ı tekbir etmeniz için; ve umulur ki şükredersiniz (185)﴾ **البقرة**

Manevî ﴿Size ölü hayvan, kan, domuz eti, Allah’tan başkası adına kesilen, boğulmuş, vurulmuş, düşmüş, boynuzlanmış ve yırtıcı hayvanın yediği (hayvan) —ancak boğazladıklarınız müstesna—; dikili taşlar üzerine kesilen; ve fal oklarıyla kısmet aramanız haram kılındı. Bu, fısktır. Bugün kâfir olanlar dininizden ümitlerini kestiler; onlardan korkmayın, benden korkun. Bugün sizin için dininizi tamamladım, üzerinize nimetimi tamamladım ve sizin için din olarak İslâm’dan razı oldum. Kim açlık sıkıntısında, günaha meyletmeksizin, zaruret içinde kalırsa, şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhametlidir (3)﴾ **المائدة**

**كاملة**
Sayılılar ﴿Haccı ve umreyi Allah için tamamlayın. Eğer alıkonulursanız, hediyeden kolayınıza gelen (kurban). Ve hediye yerine varıncaya kadar başlarınızı tıraş etmeyin. Sizden kim hasta olur yahut başında bir eziyet bulunursa, oruçtan yahut sadakadan yahut kurbandan fidye. Güvene kavuştuğunuzda, umre ile hacca temettu eden kimseye, hediyeden kolayına gelen. Kim bulamazsa, hacda üç gün oruç ve döndüğünüzde yedi; işte bu on, tam. Bu, ailesi Mescid-i Harâm’ın hazırları olmayan kimse içindir. Allah’tan sakının ve bilin ki Allah cezası şiddetli olandır (196)﴾ **البقرة** ﴿Anneler, emzirmeyi tamamlamak isteyen kimse için, çocuklarını iki tam yıl emzirirler. Çocuğun babasına, örfe göre onların rızıkları ve giyimleri vardır. Hiçbir nefse gücünün yettiğinden başkası yükletilmez. Ne anne çocuğu sebebiyle zarara uğratılır, ne de baba çocuğu sebebiyle. Vârise de bunun benzeri vardır. Eğer ikisi, aralarında rıza ve danışma ile sütten kesmek isterlerse, ikisine günah yoktur. Eğer çocuklarınızı sütanneye vermek isterseniz, örfe göre verdiğinizi teslim ettiğinizde size günah yoktur. Allah’tan sakının ve bilin ki Allah yaptıklarınızı görendir (233)﴾ **البقرة**

Manevî ﴿Kıyamet günü yüklerini tam olarak ve bilgisizce saptırdıkları kimselerin yüklerinden (bir kısmını) yüklenmeleri için. Dikkat edin, ne kötü yükleniyorlar (25)﴾ **النحل**

مختار الصحاح
● [**كمل**] ك م ل: **الكَمَالُ** tamamlıktır; ve **كَمَل** (yukarıdan) **يكمُل** (ötre ile) **كَمَالاً** olarak; ve **كَمُلَ** (mîm’in ötrelenmesiyle) bir lehçedir; ve **كَمِلَ** (mîm’in kesrelenmesiyle) bir lehçedir ve o, onların en kötüsüdür. Ve şey **تَكامَلَ** oldu; ve başkası onu **أكْمَلَه** etti. Ve **رجل كامِلٌ** (kâmil bir adam) ve **قومٌ كَمَلةٌ** (kâmil bir topluluk), **حافد** ve **حفدة** gibi. Ve “ona malı **كَمَلاً** ver” denir; yani hepsini. Ve **التكميلُ** ve **الإكْمَالُ**: tamamlama. Ve **اسْتَكْمَلَهُ**: onu tamamlatmayı istedi / onu tamamladı.

الراغب
kml
- Şeyin **كمال**’ı: onda, ondan maksat olanın elde edilmesidir. “Bu tamam oldu” denildiğinde, manası: ondan maksat olan elde edildi. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿**والوالدات يرضعن أولادهن حولين كاملين**﴾ [**البقرة/233**], bunun, çocuğun salahına taalluk edenin nihayeti olduğuna dikkat çekmek içindir. Ve sözü: ﴿**ليحملوا أوزارهم كاملة يوم القيامة**﴾ [**النحل/25**], onlara cezanın kemalinin elde edileceğine dikkat çekmek içindir. Ve sözü: ﴿**تلك عشرة كاملة**﴾ [**البقرة/196**]; denildi ki: ancak on’u zikredip onu **الكاملة** ile vasfetmesi, bize yedi ile üçün on olduğunun öğretilmesi için değil; bilakis, on gün orucun elde edilmesiyle, hedyin yerine geçen orucun kemalinin elde edildiğini beyan etmek içindir. Ve denildi ki: on’u **الكاملة** ile vasfetmesi, söz içinde istitrad (araya girme)dır; ve sayı ilmi içinde ona bir fazilet bulunduğuna dikkat çekmedir; ve on’un, sayının kendisinde sona erdiği ilk akit (onluk) olduğuna; böylece tamamlandığına; ve ondan sonrasının, ondan öncekilerin tekrarı olduğuna. Şu halde on, tam sayıdır.

ملخص اللسان:
1. **الكَمَال**: tamamlık; ve denildi ki: parçaları kendisinden parçalanmış olan tamamlık. **كَمَل** şey **يَكْمُل**; ve **كَمِل** ve **كَمُل** **كَمالاً** ve **كُمولاً**.
2. Ve şey **تَكامَل** oldu; ve ben onu **أَكْمَلْته** ettim; ve şeyi **أَكْمَلْت**: yani onu **أَجْمَلْتُه** ve onu tamamladım.
3. Ve **الكامِل** arûzun şatrlarından (kalıplarından)dır. Ve Ebû İshak dedi: “**كامِلاً** diye adlandırıldı; çünkü parçaları ve harekeleri tamam oldu.”
4. **المِكْمَل**: hayır yahut şer için kâmil adam.

لسان العرب
● - **كمل**: **الكَمَال**: tamamlık; ve denildi ki: parçaları kendisinden parçalanmış olan tamamlık. Ve onda üç lehçe vardır: **كَمَل** şey **يَكْمُل**; ve **كَمِل** ve **كَمُل** **كَمالاً** ve **كُمولاً**. Cevherî dedi: kesre (kırık okunuş) onların en kötüsüdür. Ve **شيء كَمِيل**: **كامِل** (kâmil)dir; onu **كَمُل** üzerine getirdiler. Ve Sîbeveyh inşad etti:
على أَنه بعدما قد مضى
ثلاثون للهَجْر حَوْلاً كَميلا
Ve **تَكَمَّل**: **ككَمَل** gibidir. Ve şey **تَكامَل** oldu; ve ben onu **أَكْمَلْته** ettim; ve şeyi **أَكْمَلْت**: yani onu **أَجْمَلْتُه** ve onu tamamladım. Ve onu **أَكْمَلَه**; ve onu **استكْمَله**; ve onu **كَمَّله**: onu tamamladı ve onu güzelleştirdi. Şair dedi:
فقُرَى العِراق مَقِيلُ يومٍ واحدٍ،
والبَصْرَتان وواسِط تَكْمِيلُه
İbn Sîde dedi: Ebû Ubeyd dedi: “Maksadı, bunun hepsinin bir günde yürünür olmasıydı.” Ve iki Basra ile Basra ve Kûfe’yi kastetti. Ve ona malı **كَمَلاً** verdi: yani **كامِلاً**; işte böyle, hepsi ve tekil için aynı şekilde konuşulur; ikil yapılmaz ve çoğul yapılmaz. Dedi: bu ne mastardır ne de sıfattır; ancak “ona hepsini verdim” sözün gibi bir şeydir. Ve “onun yarısı, bir kısmı ve **كَماله** senindir” denir. Ve Yüce Allah dedi: ﴿**اليومَ أَكْمَلْت لكم دينَكم وأَتْمَمْتُ عليكم نِعْمتي**﴾ (âyet); manası —Allah daha iyi bilir—: şimdi sizin için dini tamamladım; yani düşmanınızın korkusunu sizden giderdim ve sizi onlara üstün kıldım; tıpkı “şimdi mülkümüz tamam oldu ve istediğimiz tamam oldu; çünkü korktuğumuz kimseden kurtarıldık” demen gibi. Ve denildi ki: “Sizin için dininizi tamamladım” yani dininizde ihtiyaç duyduğunuzun üstünde sizin için tamamladım; ve bu, câiz, güzel bir (ifade)dir. Ama Allah عز وجل’in dini, vakitlerin bir vaktinde kâmil olmayan (bir şey) olsun diye değil. Ezherî dedi: bu, Ebû İshak’ın, yani Zeccâc’ın sözünün tamamıdır; ve güzeldir. Ve şaire câizdir ki **الكامل**’i **كَميلاً** yapsın. Ve inşad etti:
ثلاثون للهَجْر حَوْلاً كَمِيلا
Ve vasiyetler hesabında **التَّكْمِلاتُ**: bilinen (bir şey)dir. Ve “onun hakkının sayısını ve hakkının vefasını **تَكْميلاً** ve **تَكمِلة** ile tamamladım” denir; o da **مُكَمَّل**’dir. Ve “bu, yirmiyi tamamlayan; ve yüzü tamamlayan; ve bini tamamlayan” denir. Nâbiga dedi:
فكَمَّلَت مائةً فيها حَمامَتُها،
وأَسرعتْ حِسْبةً في ذلك العَدَدِ
Ve **رجل كامِل** ve **قوم كَمَلة**: **حافِد** ve **حَفَدة** gibi. Ve “ona bu malı **كَمَلاً** ver” denir: yani hepsini. Ve **التَّكمِيل** ve **الإِكْمال**: tamamlıktır. Ve **استكْمله**: onu tamamladı. Cevherî: Humeyd’in sözü:
حتى إِذا ما حاجِبُ الشمس دَمَجْ،
تَذَكَّرَ البِيضَ بكُمْلول فَلَجْ
Dedi: **الكُمْلول**’u tenvinleyen kimse, onun bir çöl (مَفازة) olduğunu söyler; ve **فَلَج**: “yürüyüşte hızlandı” demek ister; ve sadece kafiyeden dolayı şeddeli söylemeyi terk etti. Halîl dedi: **الكُمْلول** bir bitkidir; ve onun Farsçası **بَرْغَسْت**’tir; Ebû Turâb bunu **كتاب الاعتِقاب**’da hikâye etti. İzafet yapan kimse dedi ki: **فَلْج** küçük bir nehirdir. Ve arûzun şatrlarından **الكامِل**: bilinen (bir şey)dir; aslı **متفاعلن** altı defadır; dairede aslında tamamlandığı için **كاملاً** diye adlandırıldı. Ebû İshak dedi: “**كامِلاً** diye adlandırıldı; çünkü parçaları ve harekeleri tamam oldu; ve **الوافِر**’den daha tam idi; çünkü **الوافِر**’in harekeleri çoğaldı ve parçaları eksildi.” Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **المِكْمَل** hayır yahut şer için kâmil adamdır. Ve **الكامِلِيَّةُ** Râfızîlerden (bir fırka)dır: neslin en şerlisi. Ve **كامِل**: Benî İmri’ül-Kays’a ait yarışçı bir atın adıdır; ve denildi ki: İmri’ül-Kays’ındı. Ve **كامِل** ayrıca: Zeydü’l-Hayl’in atıdır; ve onunla şu sözünde onu kastetti:
ما زلتُ أَرميهم بثُغْرة كامِل
İbn Berrî dedi: **كامِل** Zeydü’l-Fevâris ed-Dabbî’nin atının adıdır; ve onda, âif ed-Dabbî şöyle der:
نِعْمَ الفوارس، يوم جيش مُحَرِّقٍ،
لَحِقوا وهم يُدْعَوْن يالَ ضِرارِ
زيدُ الفوارِس كَرَّ وابنا مُنْذِرٍ،
والخيلُ يَطْعُنُها بَنُو الأَحْرارِ
يَرْمي بِغُرَّةِ كامِلٍ وبنَحْره،
خَطَرَ النُّفوس وأَيّ حِين خِطارِ
Ve **كامِل** ayrıca: er-Rukâd b. el-Münzir ed-Dabbî’nin atıdır. Ve **كَمْلٌ** ve **كامِلٌ** ve **مُكَمَّل** ve **كُمَيْل** ve **كُمَيْلة**: hepsi isimlerdir.

مقاييس اللغة:
(**كمل**) **الكاف** ve **الميم** ve **اللام**: sahih bir asıldır; şeyin tamamlığına delalet eder. “Şey tamam oldu” denir: **كَمَل** şey ve **كَمُل**; o da **كاملٌ**’dir; yani tamdır. Ve ben onu **أكملتُه** ettim. Yüce Allah dedi: ﴿**الْيَوْمَ أكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ**﴾[**المائدة 3**].

القاموس المحيط:
**الكمالُ**: tamamlıktır. **كَمَلَ**: **نَصَرَ** gibi; ve **كرُمَ** gibi; ve **علِمَ** gibi; **كَمالاً** ve **كُمولاً**; o da **كامِلٌ** ve **كَميلٌ**’dir. Ve **تَكامَلَ** ve **تَكَمَّلَ**. Ve onu **أكْمَلَه**; ve onu **اسْتَكْمَلَهُ**; ve onu **كمَّلَهُ**: onu tamamladı ve onu güzelleştirdi. Ve ona malı **كَمَلاً** verdi —harekeli—: yani **كامِلاً**. Ve **الكامِلُ**: arûz bahirlerinden (bir bahir)dir; **مُتَفاعِلُنْ** altı defa. Ve Meymûn b. Mûsâ el-Murrî’nin, er-Rukâd b. el-Münzir ed-Dabbî’nin, el-Hilqâm el-Kelbî’nin, el-Havfazân b. Şerîk’in, Sinân b. Ebî Hârise’nin, Zeyd el-Fevâris ed-Dabbî’nin, Şeybân en-Nehdî’nin, Zeydü’l-Hayl et-Tâî’nin atlarıdır. Ve **الكامِلَةُ**: Amr b. Ma‘dîkerib’in atı; ve Yezîd b. Kanân’ın bir atı. Ve **الكامِلِيَّةُ**: Râfızîlerin en şerlisi. Ve **المِكْمَلُ** —**مِنْبَرٍ** gibi—: hayır ve şer için kâmil adam. Ve **الْكَوْمَلُ**: Yemen’de bir hisar. Ve **كَمْلٌ** —fetha ile— ve **كمُعَظَّمٍ** ve **زُبَيْرٍ** ve **جُهَيْنَةَ**: isimlerdir. Ve **الكُمْلولُ** —ötre ile—: **القَنابِرِيِّ** diye bilinen bir bitkidir; onun Farsçası: **بَرْغَسْتْ**; ve **شَجَرَةَ البَهَقِ** diye adlandırılır; ilkbaharın başında, diken ve **العَوْسَجِ** bitiren iyi topraklarda çok olur; latif, cilalayıcıdır; **البَهَقِ** ve **الوَضَحِ** için yenerek ve merhem olarak en faydalı şeydir; onu az günlerde giderir; mide ve karaciğer için elverişlidir; sıcağa maruz kalana ve soğuğa maruz kalana uygundur; ve tuzlanmışı iştah açıcıdır.

تاج العروس:
kml
**الكمال**: tamamlıktır; ve ikisi, **الصحاح** ve başkasında vaki olduğu üzere müteradiftir. Bazı mana erbabı ikisi arasında fark yaptı ve Yüce Allah’ın sözü: “**اليوم أكملت لكم دينكم وأتممت عليكم نعمتي**” hakkında sözü açıkladılar; ve bunu **العناية**’de genişletti; ve onda sözü en geniş şekilde el-Behâ es-Sebkî **عروس الأفراح**’ta yaydı. Ve denildi ki: **التمام**: parçaları kendisinden parçalanmış olandır; az sonra geleceği üzere. Ve onda üç lehçe vardır: **كمل** **نصر** gibi, ve **كرم** ve **علم** gibi. Cevherî dedi: kesre onların en kötüsüdür. İbn Abbâd artırdı: **كمل يكمل** **ضرب يضرب** gibi; bunu es-Sâğânî nakletti. **كمالا** ve **كمولا**; o da **كامل** ve **كميل**’dir; onu **كمل** üzerine getirdiler. Sîbeveyh inşad etti:
على أنه بعد ما قد مضى ... ثلاثون للهجر حولا كميلا
Ve **كامل**’in çoğulu **كملة**’dir; **حافد** ve **حفدة** gibi. Ve şey **تكامل** oldu ve **تكمل**: **كمل** gibi. Ve onu **أكمله** ve onu **استكمله** ve onu **كمله**: onu tamamladı ve onu güzelleştirdi. Şair dedi:
فقرى العراق مقيل يوم واحد ... والبصرتان وواسط تكميله
İbn Sîde dedi: Ebû Ubeyd dedi: “Maksadı, bunun hepsinin bir günde yürünür olmasıydı.” Ve ona malı **كملا** verdi —harekeli—: yani **كاملا**; işte böyle, hepsi ve tekil için aynı şekilde konuşulur; ikil yapılmaz ve çoğul yapılmaz. Dedi: bu ne mastardır ne de sıfattır; ancak “ona hepsini verdim” sözün gibidir. Ve **الكامل**: arûz bahirlerinden beşinci bahirdir; vezni: **متفاعلن** altı defa; ve beyti, Antara’nın şu sözüdür:
وإذا صحوت فما أقصر عن ندى ... وكما علمت شمائلي وتكرمي
Ebû İshak dedi: “**كاملا** diye adlandırıldı; çünkü parçaları ve harekeleri tamam oldu; ve **الوافر**’den daha tam idi; çünkü **الوافر**’in harekeleri çoğaldı ve parçaları eksildi.” **الكامل** atlar (adı)dır; onlardan: Meymûn b. Mûsâ el-Murrî’nin atı —nüshalarda böyle; doğrusu: Mûsâ b. Meymûn el-Mer’î, Benî İmri’ül-Kays’tandır—; ve Bilâl b. Ebî Burde’yi geçti; bunun üzerine Ru’be dedi:
" كيف ترى الكامل يقضي فرقا
Bazıları dedi ki: bilakis İmri’ül-Kays’ındı; doğru olan birincisidir. **الكامل**: er-Rukâd b. el-Münzir ed-Dabbî’nin atıdır; ve az sonra İbnü’l-Âif’in sözünden şahidi gelecektir. Ayrıca: el-Hilqâm el-Kelbî’nin atıdır; Şerâhîl b. Abdüluzzâ dedi:
ألم تعلموا أني أنا الليث عاديا ... وأن أبي الهلقام فارس كامل ؟ !
Ayrıca: Sinân b. Ebî Hârise el-Murrî’nin atıdır; ve onda şöyle diyen odur:
وما زلت أجري كاملا وأكره ... على القوم حتى استسلموا وتفرقوا
Ayrıca: Zeyd el-Fevâris ed-Dabbî’nin atıdır. İbn Berrî, âif ed-Dabbî için inşad etti; ve **العباب**’da İbnü’l-Âif’ten:
نعم الفوارس يوم جيش محرق ... لحقوا وهم يدعون يال ضرار
زيد الفوارس كر وابنا منذر ... والخيل يطعنها بنو الأحرار
يريمي بغرة كامل وبنحره ... خطر النفوس وأي حين خطار
Es-Sâğânî bu son beyti, er-Rukâd ed-Dabbî’nin atına şahit olarak inşad etti; o da, “**وابنا منذر**” sözüyle işaret edilen el-Münzir’in oğludur. Ayrıca: Şeybân en-Nehdî’nin atıdır. Ayrıca: Zeydü’l-Hayl et-Tâî’nin atıdır; ve onunla şu sözünde onu kastetti:
" ما زلت أرميهم بثغرة كامل
Ve **الكاملة** bintü’l-Ba‘îs: Amr b. Ma‘dîkerib’in atıdır; onu Selmân b. Rabî‘a el-Âmirî’ye arz etti; Selmân onu ayıpladı; bunun üzerine Amr dedi:
" إن الهجين يعرف الهجينا
Ve şiir söylemeye başladı:
يهجن سلمان بنت البعي ... ث جهلا لسلمان بالكامله
فإن كان أبصر مني بها ... فأمي لا أمه الثاكله
Ebû’n-Nedâ dedi: **الكاملة**’yi, **البعيث**’i ve bu iki beyti tanımıyorum. Dedim ki: musannif için daha önce geçti ki **البعيث** Amr b. Ma‘dîkerib’in atıdır. **الكاملة**: Yezîd b. Kanân el-Hârisî’nin atıdır. Ve **الكاملية**: Râfızîlerin en şerlisi; reisleri Ebû Kâmil’e nispet edildiler; o, sahabeyi Ali’ye yardım etmeyi terk ettikleri için tekfir etmeyi; ve Ali’yi de hakkını talep etmeyi terk ettiği için tekfir etmeyi söyleyendir —Allah sahabeden razı olsun—; ve Ebû Kâmil’e lanet olsun. İşte böyle, Fahreddin er-Râzî ve başkaları nakletti. Kadı İyâz’ın **الشفاء**’sında vaki oldu: **الكميلية**: Râfızîlerden; Peygamber’in (Allah ona salât etsin) vefatından sonra bütün ümmeti tekfir etmeyi söylediler. Hâfâcî şerhinde dedi: işte böyle vaki oldu; doğrusu **الكاملية**’dir. İkisi arasında şöyle uzlaştırdı: **كاملا**’yı **كميل** üzerine küçülttüler ve kıyasa aykırı olarak ona nispet ettiler; tahkir küçültmesi; o da **الكاف**’ın ötrelenmesiyle, **كامل** manasındadır; ve bu uzaktır. Bunu şeyhimiz nakletti. Ve **المكمل** —**منبر** gibi—: hayır yahut şer için kâmil adam; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الكومل**: Yemen’de bir hisar. Ve **كمل** —fetha ile— ve **كمعظم** ve **زبير** ve **جهينة**: isimlerdir; onlardan: Ali’nin sırdaşı **كميل بن زياد**. Ve **كميل بن جعفر بن كميل**: amcası İbrâhîm b. Kümeyl’den; Abdullah b. Hâşim et-Tûsî’den. Ve **الكملول** —ötre ile—: **القنابرى** diye bilinen bir bitkidir. Halîl dedi: onun Farsçası **برغست**’tir; Ebû Turâb bunu **كتاب الاعتقاب**’da hikâye etti; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Başkası dedi: **شجرة البهق** diye adlandırılır; ilkbaharın başında, diken ve **العوسج** bitiren iyi topraklarda çok olur; latif, cilalayıcıdır; **البهق** ve **الوضح** için yenerek ve merhem olarak en faydalı şeydir; onu az günlerde giderir; mide ve karaciğer için elverişlidir; sıcağa maruz kalana ve soğuğa maruz kalana uygundur; ve tuzlanmışı yemeğe iştah açıcıdır. Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **التكملة**: **كمله تكميلا**’nın mastarıdır; “onun hakkının vefasını **تكميلا** ve **تكملة** ile tamamladım” denir. Ve vasiyetler hesabında **التكملات** bilinen (bir şey)dir. Ve “bu, yirmiyi tamamlayan; ve yüzü tamamlayan; ve bini tamamlayan” denir. Ve **الكملول** —ötre ile—: bir çöl; Cevherî bunu nakletti; ve Humeyd’den inşad etti:
" حتى إذا ما حاجب الشمس دمج
" تذكر البيض بكملول فلج
İşte böyle, onu tenvinli rivayet etti. Dedi: ve **فلج** “yürüyüşte hızlandı” demek ister; ancak kafiyeden dolayı şeddeli söylemeyi terk etti. Tenvinlemeyen kimse **كملولا** dedi: o bir bitkidir; ve **فلج**: küçük bir nehirdir. Ve Ebû’l-Fadl Ahmed b. el-Hüseyin b. Ahmed el-Kâmilî: Sûr’da hadis rivayet etti; es-Silefî dedi: orada ondan işittim. Ve Ali b. Hibetullah b. Abdüssamed el-Kâmilî es-Sûrî: Ebû Sâdık el-Medenî’den. Ve Hamza b. Mekkî el-Kâmilî: es-Silefî’nin ashabından işitti. Ve Ebû Ya‘lâ Hamza b. Muhammed b. Muhammed el-Kâmilî: el-Müstegfirî ve başkasından; dedesi Kâmil b. Hâtim’e nispet edildi. Ve **الكامل**’in cem‘i **الكمل** üzerinedir, **سكر** gibi; ve **كملة** üzerinedir, **كتبة** gibi.
