# كمل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%85%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: كمل

الكَمَال: التَّمام، وقيل: التَّمام الذي تَجَزَّأَ منه أَجزاؤه، وفيه ثلاث لغات: كَمَل الشيء يَكْمُل، وكَمِل وكَمُل كَمالاً وكُمولاً، قال الجوهري: والكسر أَرْدَؤُها. وشيء كَمِيل: كامِل، جاؤوا به على كَمُل؛ وأَنشد سيبويه:
على أَنه بعدما قد مضى
ثلاثون للهَجْر حَوْلاً كَميلا
وتَكَمَّل: ككَمَل. وتَكامَل الشيء وأَكْمَلْته أَنا وأَكْمَلْت الشيء أَي أَجْمَلْتُه وأَتممته، وأَكْمَلَه هو واستكْمَله وكَمَّله: أَتَمَّه وجَمَلَه؛ قال الشاعر:
فقُرَى العِراق مَقِيلُ يومٍ واحدٍ،
والبَصْرَتان وواسِط تَكْمِيلُه
قال ابن سيده: قال أَبو عبيد أَراد كان ذلك كله يُسار في يوم واحد، وأَراد بالبصرتين البصرة والكوفة. وأَعطاه المال كَمَلاً أَي كامِلاً؛ هكذا يتكلم به في الجميع والوُحْدَان سواء، ولا يثنى ولا يجمع؛ قال: وليس بمصدر ولا نعت إِنما هو كقولك أَعطيته كُلَّه، ويقال: لك نصفُه وبعضه وكَماله، وقال الله تعالى: اليومَ أَكْمَلْت لكم دينَكم وأَتْمَمْتُ عليكم نِعْمتي (الآية)؛ ومعناه، والله أَعلم: الآن أَكْملتُ لكم الدِّين بأَنْ كفيتكم خوف عدوِّكم وأَظْهَرْتَكم عليهم، كما تقول الآن كَمُل لنا المُلْك وكَمُل لنا ما نريد بأَن كُفينا من كنَّا نخافه، وقيل: أَكمَلتُ لكم دِينكم أَي أَكْملتُ لكم فوق ما تحتاجون إِليه في دِينِكم، وذلك جائر حسَن، فأَما أَن يكون دين الله عز وجل في وقت من الأَوقات غير كامِل فلا؛ قال الأَزهري: هذا كله كلام أَبي إِسحق وهو الزجاج، وهو حسَن، ويجوز للشاعر أَن يجعل الكامل كَميلاً؛ وأَنشد:
ثلاثون للهَجْر حَوْلاً كَمِيلا
والتَّكْمِلاتُ في حِساب الوَصايا: معروف. ويقال: كَمَّلْت له عَدَدَ حقِّه ووَفاء حقه تَكْميلاً وتَكمِلة، فهو مُكَمَّل. ويقال: هذا المكمِّل عشرين والمكمِّل مائة والمُكَمِّل أَلفاً؛ قال النابغة:
فكَمَّلَت مائةً فيها حَمامَتُها،
وأَسرعتْ حِسْبةً في ذلك العَدَدِ
ورجل كامِل وقوم كَمَلة: مثل حافِد وحَفَدة. ويقال: أَعطه هذا المال كَمَلاً أَي كلَّه. والتَّكمِيل والإِكْمال: التمام. واستكْمله: استَتَمَّه؛ الجوهري: وقول حميد:
حتى إِذا ما حاجِبُ الشمس دَمَجْ،
تَذَكَّرَ البِيضَ بكُمْلول فَلَجْ
قال: مَنْ نَوَّن الكُمْلول قال هو مَفازة، وفَلَج: يريد لَجَّ في السير، وإِنما ترك التشديد للقافية. وقال الخليل: الكُمْلول نبت، وهو بالفارسية بَرْغَسْت؛ حكاه أَبو تراب في كتاب الاعتِقاب، ومن أَضاف قال: فَلْج نهر صغير.
والكامِل من شطور العَروض: معروف وأَصله متفاعلن ست مرات، سمي كاملاً لأَنه استكمَل على أَصله في الدائرة. وقال أَبو إِسحق: سمي كامِلاً لأَنه كَمُلَت أَجزاؤه وحركاته، وكان أَكْمَل من الوافِر، لأَن الوافِر تَوَفَّرتْ حركاته ونقصت أَجزاؤه.
وقا ابن الأَعرابي: المِكْمَل الرجل الكامِل للخير أَو الشرّ. والكامِلِيَّةُ من الرَّوافِض: شَرُّ جِيلٍ.
وكامِل: اسم فرس سابق لبني امرئ القيس، وقيل: كان لامرئ القيس. وكامِل أَيضاً: فرس زيد الخيل؛ وإِياه عنى بقوله:
ما زلتُ أَرميهم بثُغْرة كامِل
وقال ابن بري: كامِل اسم فرس زيد الفوارس الضَّبِّي؛ وفيه يقول العائف الضَّبِّيّ:
نِعْمَ الفوارس، يوم جيش مُحَرِّقٍ،
لَحِقوا وهم يُدْعَوْن يالَ ضِرارِ
زيدُ الفوارِس كَرَّ وابنا مُنْذِرٍ،
والخيلُ يَطْعُنُها بَنُو الأَحْرارِ
يَرْمي بِغُرَّةِ كامِلٍ وبنَحْره،
خَطَرَ النُّفوس وأَيّ حِين خِطارِ
وكامِل أَيضاً: فرس للرُّقَاد بن المُنْذِر الضَّبِّيّ. وكَمْلٌ وكامِلٌ ومُكَمَّل وكُمَيْل وكُمَيْلة، كلها: أَسماء.

### Türkçe

**الكَمَال**: tamamlık; ve denildi ki: ondan parçaları parçalanmış olan tamamlık.

Ve onda üç lügat vardır: **كَمَل** şey **يَكْمُل**; ve **كَمِل** ve **كَمُل** **كَمالاً** ve **كُمولاً**. el-Cevherî dedi: ve kesreli olanı onların en düşük olanıdır. Ve **كَمِيل** şey: kâmil; onu **كَمُل** üzere getirdiler. Sîbeveyh inşâd etti:
على أَنه بعدما قد مضى
ثلاثون للهَجْر حَوْلاً كَميلا

Ve **تَكَمَّل**: **ككَمَل** gibi. Ve şey **تَكامَل** oldu; ve ben onu **أَكْمَلْته**; ve şeyi **أَكْمَلْت**; yani onu **أَجْمَلْتُه** ve onu tamamladım. Ve o onu **أَكْمَلَه**; ve onu **استكْمَله**; ve onu **كَمَّله**: onu tamamladı ve onu güzelleştirdi. Şair dedi:
فقُرَى العِراق مَقِيلُ يومٍ واحدٍ،
والبَصْرَتان وواسِط تَكْمِيلُه

İbn Sîde dedi: Ebû Ubeyd dedi: bunun hepsinin bir günde yürünüyor olmasını murad etti; ve iki Basra ile Basra’yı ve Kûfe’yi murad etti. Ve ona malı **كَمَلاً** verdi, yani kâmil olarak; işte böyle onunla cemî‘de ve vuhdânda eşit olarak konuşulur; tesniye edilmez ve cem‘ edilmez. Dedi: o ne masdar ne de sıfattır; ancak senin “ona onun hepsini verdim” demen gibidir. Ve denilir: sana onun yarısı ve bazısı ve onun **كَماله**’i. Ve Allah Teâlâ dedi: “Bugün sizin için dininizi **أَكْمَلْت** ve üzerinize nimetimi **أَتْمَمْتُ**” (âyet); ve onun mânası—Allah daha iyi bilir—: şimdi sizin için dini, düşmanınızın korkusunu sizden giderdiğim ve sizi onların üzerine üstün kıldığım için tamamladım; senin “şimdi bize mülk **كَمُل** oldu ve bize istediğimiz **كَمُل** oldu, korktuğumuz kimseden kurtarıldığımız için” demen gibi. Ve denildi ki: “Sizin için dininizi **أَكمَلتُ**” yani dininizde ihtiyaç duyduğunuzun üstünde sizin için tamamladım; ve bu câiz, güzel bir (sözdür). Amma Allah عز وجل’in dini vakitlerin bir vaktinde kâmil olmayacak (şekilde) olmasına gelince: hayır. el-Ezherî dedi: bu bütün, Ebû İshâk’ın—o da ez-Zeccâc’tır—sözüdür; ve o güzeldir. Ve şaire câizdir ki kâmili **كَميلاً** yapsın. Ve inşâd etti:
ثلاثون للهَجْر حَوْلاً كَمِيلا

Ve **التَّكْمِلاتُ** vasiyetler hesabında: mâruf. Ve denilir: onun için hakkının sayısını ve hakkının vefâsını **تَكْميلاً** ve **تَكمِلة** olarak **كَمَّلْت**; o hâlde o **مُكَمَّل**’dir. Ve denilir: bu yirmiyi tamamlayan, ve yüzü tamamlayan, ve bini tamamlayan. Nâbiga dedi:
فكَمَّلَت مائةً فيها حَمامَتُها،
وأَسرعتْ حِسْبةً في ذلك العَدَدِ

Ve kâmil adam ve **كَمَلة** kavim: **حافِد** ve **حَفَدة** gibi. Ve denilir: ona bu malı **كَمَلاً** ver, yani onun hepsini. Ve **التَّكمِيل** ve **الإِكْمال**: tamamlıktır. Ve onu **استكْمله**: onu tamamlamayı istedi; el-Cevherî: Humeyd’in sözü:
حتى إِذا ما حاجِبُ الشمس دَمَجْ،
تَذَكَّرَ البِيضَ بكُمْلول فَلَجْ

Dedi: **الكُمْلول**’u tenvinleyen kimse, onun bir çöl (مفازة) olduğunu söyler; ve **فَلَج**: yürüyüşte şiddetle devam etmeyi murad eder; ve ancak kafiye için teşdîdi terk etti. Halîl dedi: **الكُمْلول** bir bitkidir; ve o Farsçada **بَرْغَسْت**’tir; Ebû Turâb onu **كتاب الاعتِقاب**’da hikâye etti. Ve izâfe eden kimse dedi: **فَلْج** küçük bir nehirdir.

Ve arûz şatırlarından **الكامِل**: mâruf; ve aslı **متفاعلن** altı defadır; dairede aslının üzerine tamamlanmış olduğu için kâmil diye adlandırıldı. Ebû İshâk dedi: onun parçaları ve harekeleri tamam olduğu için kâmil diye adlandırıldı; ve **الوافِر**’den daha ekmel idi; çünkü **الوافِر**’in harekeleri bol oldu ve parçaları eksildi.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **المِكْمَل** hayır veya şer için kâmil olan adamdır.

Ve **الكامِلِيَّةُ** Râfızîlerden: neslin en şerlisi.

Ve **كامِل**: Benî İmri’ül-Kays’a ait yarışçı bir atın adıdır; ve denildi ki: İmri’ül-Kays’ındı. Ve **كامِل** ayrıca: Zeydü’l-Hayl’in atı; ve onunla şu sözüyle onu kastetti:
ما زلتُ أَرميهم بثُغْرة كامِل

İbn Berrî dedi: **كامِل** ed-Dabbî Zeydü’l-Fevâris’in atının adıdır; ve onun hakkında ed-Dabbî falcı (العائف) şöyle der:
نِعْمَ الفوارس، يوم جيش مُحَرِّقٍ،
لَحِقوا وهم يُدْعَوْن يالَ ضِرارِ
زيدُ الفوارِس كَرَّ وابنا مُنْذِرٍ،
والخيلُ يَطْعُنُها بَنُو الأَحْرارِ
يَرْمي بِغُرَّةِ كامِلٍ وبنَحْره،
خَطَرَ النُّفوس وأَيّ حِين خِطارِ

Ve **كامِل** ayrıca: ed-Dabbî er-Rukâd b. el-Münzir’in bir atı. Ve **كَمْلٌ** ve **كامِلٌ** ve **مُكَمَّل** ve **كُمَيْل** ve **كُمَيْلة**: hepsi isimlerdir.
